Seksualność w średniowiecznej Polsce

Autor barwnym, czytelnym językiem przedstawił główne elementy kultury szlacheckiej i jej reliktów. Każdy rozdział obfituje w cenne spostrzeżenia i bogaty materiał źródłowy. Książkę warto przeczytać nie tylko, aby poznać cechy obyczajów sarmackich, ale także, by lepiej zrozumieć współczesne zjawiska kulturowe.

Książka jest pełna ciekawostek i wielkich postaci, mitów i niedomówień. Czyli smaczek całej historii. Wbrew pozorom nie są bezużyteczne, ale wiadomo nie zaważą znacznie na punktacji w eseju na maturze. Co możemy wyczytać w tej książce? O paleniu czarownic w Polsce, o tym jak Leszek Biały odmawia pojechania na wyprawę krzyżową i jako jeden z powodów podaje ten oto: "W Palestynie nie ma piwa!", o czarnej legendzie królowej Bony, o naszych bohaterze narodowym Tadeuszu Kościuszce w obiektywny sposób. Książka posiada wiele przydatnych ilustracji, portretów, to zdecydowanie może pomóc w maturze.

Rewelacyjna. Autor przedstawia, za pomocą dostępnych nam źródeł oraz świadectw archeologicznych, procesy społeczne i ich przyczyny, zachodzące u schyłku Wieków Ciemnych mających wpływ na powstawanie polis. Wskazuję na warunki geograficzne oddziałujące na: handel i kontakty ze Wschodem i ich znaczenie w rozwoju i kształtowaniu się cywilizacji greckiej. Ukazuję liczne procesy przyczynowo skutkowe w jej dziejach na płaszczyznach: kulturowych, religijnych, gospodarczych oraz wojskowych. Wysuwa tezy oraz polemizuje z dotychczasowym stanem wiedzy ówczesnych badaczy. Wszystko w przystępnej dla czytelnika formię.

Co tu pisać, tytuł wprowadza w tematykę książki. Tom I. poświęcony jest opisowi grup ludności i dawnej kulturze umysłowej. Rozdziały: Kraj i ludzie, Współmieszkańcy obcego pochodzenia, Stosunki z zagranicą (Europa łacińska, wschód i kraje zamorskie),Szlachta, Miasta i mieszczanie, Chłopi, Wiedza i wiara, Życie religijne, Szkoła i książka, Życie literackie, Medycyna. LC Dla miłośników historii pozycja obowiązkowa. Mam tylko nadzieję, że kogoś mniej zainteresowanego historią, temat też zainteresuje. POLECAM !!!

Książka jest cudownym źródłem wiedzy na temat uczuć, namiętności, podejścia do erotyki dawnych Polaków. Autor opisuje bogatą symbolikę miłosną, podejście do miłości w literaturze i sztuce, miłosne zwyczaje i historie. Nie ogranicza się do sytuacji z życia królów, magnaterii, szlachectwa, ale też mieszczan, wieśniaków, a nawet duchowieństwa. Autor opisuje, jak na przestrzeni renesansu, baroku i oświecenia zmieniało się podejście do spraw miłosnych, uwzględniając wpływy religii, sytuacji wewnętrznej kraju oraz wzorów zagranicznych. Polska specyfika jest porównywana do wzorów zachodnich, ruskich i orientalnych. Imponuje bogata bibliografia, w której autor sięgał do spisywanych po dworach silva rerum, zapisów z procesów czarownic posądzanych o stosowanie czarów miłosnych, korespondencję dawnych małżonków, pieśni ludowe... Dosłownie uchyla zasłonę staropolskich alków, pozwala spojrzeć Polaków żyjących w odległych wiekach nie jak na kosmitów, lecz przodków, którzy ulegali tym samym namiętnością, co współcześni, choć na wiele spraw reagowali inaczej. Autor już w tamtych czasach doszukuje się źródeł dzisiejszej pruderii Polaków, ale jednocześnie ocenia staropolskie podejście do erotyki jak dużo zdrowsze niż panujące w XIX wieku (np. jeśli chodzi o położenie kobiet, społeczne podejście do prostytucji). Ciągłość kulturową wśród Polaków widać szczególnie dobrze na przykładzie literatury. Jak pisze autor, nie byłoby Mickiewicz bez Kochanowskiego (niekiedy zdumiewająco odważnego - tych erotyków raczej nie ma w podręcznikach) i Karpińskiego (Laura i Filon okazują się mniej niewinni niż przy pierwszej lekturze). Andrzej Frycz Modrzewski na podstawie przytaczanych utworów jawi się za to jako skrajny tępiciel wszelkich przejawów miłości, a Mikołaj Rej jako hipokryta, pisujący w zależności od utworu albo tonem umoralniającym, albo wybitnie sprośnym. Autor tylko czasem trochę gubi się w pisaniu "było trochę tak a trochę tak ale proszę pamiętać że bywało różnie" i nadużywa słowa "wszakże". I twierdzi, że Wirydianna Kwilecka-Fiszerowa bardziej kochała pierwszego męża, z czym się osobiście nie zgadzam :)

Mnie zainteresowało takie przedstawienie historii mody – w zasadzie głównie mody polskiej ale na tle przemian i zapożyczeń z innych krajów i kultur. Mimo, że z pewnością nie zapamiętam wszystkich przemian i nazw, pogłębiłam wiedzę z tej dziedziny historii sztuki. Duży plus na bogatą ilustrację, choć czasem trudno sobie wyobrazić konkretne fragmenty stroju. Czekam na pozycje, która przedstawi historię mody w rysunkach z objaśnieniami. Drugi plus za małe wstawki z materiałów archiwalnych, które są świetnym komentarzem i czasem oceną ówczesnych zwyczajów.

Pierwsza przeczytana książka z zakresu, do której najlepiej pasuje określenie „historia społeczna”. Yuval Noah Harari w „Sapiens” napisał: „Historia to opowieść o tym, co garstka ludzi robiła w czasie, gdy cała reszta ludzkości orała pola i nosiła wodę”. Tymczasem ta książka dotyczy wszystkich ludzi, zarówno opisywanych (chociaż w mniejszym stopniu) jak i pomijanych w tradycyjnej historiografii. Autor opisuje życie codzienne ludzi na terenie Rzeczpospolitej w okresie baroku. Nie tylko magnaterii czy bogatej szlachty, ale także mieszczan i chłopów. Różnicuje opowieść ze względu na stan, gdy to jest konieczne, a więc nie w każdym rozdziale. Nie prowadzi tez swej opowieści chronologicznie – byłoby to absurdalne i nie do czytania, lecz problemowo, analizując poszczególne przejawy życia ludzkiego. Mamy zatem rozdziały dotyczące szeroko rozumianego wyżywienia, w tym alkoholu i innych używek, zdrowia, w tym snu i chorób oraz sposobów ich leczenia, wychowania, postawy wobec życia (afirmowane i lekceważone wartości), gustu i upodobań, leków i obaw, tak prywatnych, jak i zbiorowych. Wreszcie dwa szczególnie nośnie tematy – religia (w tym formy wyrażania) i seks, zarówno mieszczący się w akceptowanej wówczas normie, jak i potępiany (wszelkiego rodzaju parafilie i zboczenia – np. ciekawostka – co oznaczało słowo „lampart”?). Wreszcie ostatni rozdział dotyczy jednego z najpopularniejszych tematów szeroko rozumianej sztuki barokowej – a więc śmierci, w tym pochówków, pogrzebów i styp. Praca jest dobrze udokumentowana i uźródłowiona, z mnóstwem przypisów, bibliografią, indeksem oraz wklejką z ilustracjami na kredowym papierze – niestety czarno-białymi, co kompletnie nie pasuje do tematyki. Profesor Kuchowicz miał lekki styl i umiał opisać wszystkie aspekty życia człowieka polskiego baroku w sposób barwny i ciekawy, nie stroniąc od przykładów i anegdot. Lektura książki poszerza naszą wiedzę nie tylko w zakresie historii, ale także nauk przyrodniczych – mamy wyjaśnienia dotyczące zasad sporządzanie mikstur ziołowych czy rozprzestrzeniania się dżumy. Niezwykle ciekawe są rozdziały o seksie, m.in. barokowy ideał ciała kobiety, ale także o wyżywieniu i kuchni oraz dostępnych i preferowanych napojach. Jedna z moich ulubionych pozycji historycznych, niestety nie wznawiana od 32 lat, a szkoda.

Chyba najbardziej aktualna i najpełniejsza monografia poświę ona całemu regionowi. Napisana fachowo przez wysokiej klasy specjalistów, bez narodowych steteotypów i uprzedzeń. Za każdym razem, nawet tylko patrząc na książkę, przypominają mi się świetne zajęcia, które miałem na studiach z Redaktorem książki :-) Minusem jest to, że Górnego Śląskowi poświęcono znacznie mniej miejsca w tej syntezie niż Dolnemu Śląskowi :/ Także szukając informacji na temat Górnego Śląska lepiej od razu wziąć do ręki książkę poświęconą górnośląskim dziejom.

Książka prezentuje głównie obyczaje wąskiej grupy społecznej, najwyższych stanów społeczeństwa polskiego. Uważam, że podczas lektury przyda się świadomość tego, że ten zakres obyczajów nie dotyczył większości mieszkańców ziem polskich. Choć z pewnością ten zakres obyczajowości jest najbardziej barwny i urozmaicony, gdyż przedstawicieli klas wyższych było po prostu ekonomicznie stać na nadawanie obyczajom bogatej oprawy. Nie stawiam tu zarzutu autorom. Źródła do obyczajów chłopstwa są ubogie. Niewielu umiało pisać, jeszcze mniejsza ich liczba pozostawiła pamiętniki. Pogarda, z jaką się spotykali na co dzień ze strony stanów wyższych ograniczała te treści z kolei w opracowaniach tejże sfery lub prezentowała je w krzywym zwierciadle.

Czytałem tę pozycję na olimpiadę z historii. Książka mnie zaciekawiła choć nie sądzę żebym sięgnął po tej pozycję jako pasjonat historii w wolnym czasie ze względu na język . Autor w zwięzły sposób przedstawia Normanów w XI i XII w. w Normandii , w południowych Włoszech , Anglii oraz podczas pierwszej wyprawy krzyżowej i w Antiochii. Uważam że na konkurs ta lektura była dobrym wyborem choć w planowaniu jej przeczytania trzeba uwzględnić ( moim zdaniem ) zdecydowanie więcej niż jest to tu podane .

Spodziewałem się czegoś głębszego. Zaskakująca może być najwyżej dla kogoś, kto o średniowieczu wie tylko tyle, że było: ciemne, mroczne, brudne, przesądne, zacofane i „zwalczało naukę”. Dość pobieżne studium zagadnień związanych z ciałem (ubiór, dieta, współżycie, higiena, sztuka, medycyna, pogrzeby…). Mam wrażenie, że środowiska akademickie, zmuszone pisać o czymkolwiek, by zdobywać tytuły i pieniądze, mnożą niepotrzebnie kategorie i rozbijają na części pierwsze zagadnienia, które stają się niewiele mówiącą papką oderwaną od czegokolwiek. Nie dowiedziałem się niczego, czego bym wcześniej nie wiedział z innych ogólnych książek o średniowieczu. Mało tego, wiele tu rzeczy, które są po prostu ogólnoludzkie, niezależne od epoki: „Nasze pokolenie ma tę silnie zakorzenioną przywarę, że odrzuca wszystko, co zdaje się pochodzić od nowożytnych. Toteż kiedy zaświta mi jakiś własny pomysł, gdy chcę go upublicznić, to przypisuję go komuś innemu i oznajmiam: «to powiedział taki a taki, nie ja», żeby zaś uwierzono mi całkowicie, o wszystkich moich poglądach mówię: «wykoncypował je ten a ten, nie ja». Ażeby uniknąć kłopotów stąd, że inni będą myśleć, iż ja, ignorant, z własnego umysłu wysnułem idee, robię tak, by sądzono, że są one owocem moich studiów arabskich. Tak więc bronie sprawy Arabów, nie swojej”. Kiedy zatem lekarz średniowieczny stosuje metodę wydającą mu się nową, oznajmia, że wyczytał ją u Galena. Co sugeruje, że medycyna średniowieczna nie tkwiła w takiej stagnacji, jak próbuje się nam wmawiać”. Przecież to była standardowa praktyka w starożytności wśród filozofów i jest ona stosowana przez naukowców do dziś! Książka nie jest zła… ale dla mnie nie wnosi niczego nowego. Obala dużo utartych współczesnych przesądów i to właściwie jej największa zaleta. Ale są też takie przesądy, które powiela: „To średniowiecze jest zdecydowanie męskie – pisze Georges… gardzą nimi”. [kobietami] Nie powiedziałbym, aby miało to cokolwiek wspólnego ze średniowieczem, a raczej z ogólnym nieuporządkowaniem wewnętrznym i kompleksem niższości (co można zaobserwować u Schopenhauera czy Nietzschego). W każdej epoce kobietami pogardzano i je czczono - wszystko zależy od indywiduum. Tutaj kuleje "metoda naukowa" - wystarczy, że wielu autorów pism pogardzało kobietami, historycy wnioskują, że tak robiło całe społeczeństwo. A czy dziś, w przestrzeni prywatnej wolni jesteśmy od pogardzania? Śmiem w to wątpić. Uściślając, nie twierdzę, że w średniowieczu nie gardzono kobietami - twierdzę, że nie jest to charakterystyczna cecha średniowiecza. ----------------------------------------------- „Niektóre z nich [analogii] korzystały z pośrednictwa doktryn filozoficznych: bez wątpienia pomysł, że celem nie może być rozkosz, wpoili chrześcijaństwu raczej filozofowie niż lekarze. Ale istnieją bezpośrednie kontynuacje: traktat Bazylego z Ancyry o dziewictwie – jego autor uchodzi zresztą za byłego lekarza – posługuje się wprost rozważaniami medycznymi. Święty Augustyn wykorzystuje Soranusa w polemice przeciw Julianowi z Eclanum. Gdyby ograniczyć się do wspólnych rysów, można by sądzić, że etyka seksualna przypisywana chrześcijaństwu czy nawet współczesnemu Zachodowi była już w pełni ukształtowana, przynajmniej w istotnych zarysach, w epoce największego rozwoju kultury grecko-rzymskiej. Ale świadczyłoby to o niezauważeniu fundamentalnych różnic, związanych ze stosunkiem jednostki do siebie, czyli ze sposobem, w jaki owa jednostka zmienia te recepty w osobiste przeżycie”. „(…) z nieznajomości czasów minionych wypływa nieuchronnie niezrozumienie teraźniejszości. Ale również daremne będą zapewne próby zrozumienia przyszłości, jeżeli się nie wie nic o dniu dzisiejszym”. Marc Bloch „Homoseksualizm najpierw potępiony, później tolerowany – do tego stopnia, że, jak twierdzi Boswell, w XII w. w samym łonie Kościoła ukształtowała się kultura „gejowska” – od XIII w. staje się zboczeniem porównywanym niekiedy do kanibalizmu”. „Grunt pod ten wielki chrześcijański zwrot ciała przeciw sobie był już poniekąd przygotowany. „Chrześcijanie absolutnie niczego nie stłumili, to zostało już dawno zrobione”, oznajmia wręcz Paul Veyne”. „Jednak dzięki temu kunszt lekarski uzyskał popularyzację własnych metod i nobilitację własnego wizerunku. Ojcowie Kościoła, myśląc o świecie w kategoriach medycznych, zapewnili tej sztuce rozmach i godność bez precedensu, choć bywała ona często wyśmiewana bądź szkalowana”. „W tej kwestii czarna legenda obskuranckiego średniowiecza trzyma się uporczywie, „gdyż Kościół nigdy wyraźnie nie zakazywał rozcinania ludzkich zwłok”, przypomina Danielle Jacquart”. „Wbrew utartej opinii ludzie średniowiecza nie nienawidzili nagości”. „Tak jak zniknięcie stadionów podkreśla zanik sportu w średniowieczu [sportu a nie kultury fizycznej – wtrącenie moje], tak też zniknięcie term – zanik publicznych zakładów kąpielowych. Z tego powodu Michelet napisał w Czarownicy: „Ani jednej kąpieli przez tysiąc lat”. Stwierdzenie to fałszywe: w średniowieczu kąpano się. O kąpielach indywidualnych i domowych w tej epoce wiemy jednak niewiele”. „Trzeba było dopiero renesansu, aby w Europie zaczęto potępiać nagość, , publicznie praktykowaną coraz rzadziej. W średniowieczu mężczyźni i kobiety ani w łaźni, ani w łóżku nie odrzucają nagości”.

Maria Bogucka przybliża czytelnikowi życiorys Królowej, jakże czczonej przez środowisko katolickie. Pośród świeckich badaczy opinie są bardzo podzielone, jednakże nie spotkałem się z przesadnie pochlebnymi. Z powyższej monografii, poznajemy okres życia u boku swojej matki Bony oraz dwóch sióstr, ostatecznie ich rozstanie i okoliczności wątpliwej władzy Anny. Wiedza przekazana w jak najbardziej przystępny sposób.

Obowiązkowa lektura każdego studenta projektowania. Nowe książki o tej tematyce najczęściej zawierają dużo kolorowych ilustracji i zdjęć, ale nie dorównują dokładności i szczegółowości informacji zawartych w Gutkowskiej. Ciekawe czy ktoś kiedyś podejmie się wznowienia tej pozycji, uzupełnionej o np. nowe, kolorowe ilustracje? Kupiłabym bez wahania

Praca polskiego historyka i popularyzatora historii sprzed ponad stu lat. Stąd błędny tytuł,nie zapowiadający tak naprawdę zawartości. Jest to bowiem de facto życie magnaterii i bogatej szlachty w dawnych wiekach. Ledwie parę zdań jest poświęcone szlachcie zaściankowej (zagrodowej), czyli większości tej grupy społecznej, o czym autor wspomina wprost, ale dzisiaj się zapomina. Podkreśla też, że ci szaraczkowie tym się różnili od chłopów, że byli wolni od pańszczyzny i poddaństwa, ale żyli równie biednie. Ale nie chce się nimi zajmować. Wynika to z dostępności źródeł w czasach autora, wspominanych w tekście. A te traktowały niemal wyłącznie o magnaterii (późniejszej arystokracji) i bogatej szlachcie. Było to wspomnienia, opisy podróży, listy osób z tych sfer lub kontaktujących się z ludźmi wyłącznie z tych sfer. Podział na rozdziały – zamki i pałace, dwory i dworki, ubiory i splendory oraz dom i świat pokazuje, na czym koncentrował się Władysław Łoziński. Otóż jest to oficjalne życie tych warstw najbogatszych i jednocześnie najlepiej wykształconych. Dotyczy to zatem śladów materialnych mody- oficjalnej, a nie codziennej oraz stylu życia i obyczajów. Widać, jak magnaci szastali pieniędzmi i po kom dzisiejsi mieszkańcy wsi i małych miasteczek odziedziczyli afekt do wesel z setkami gości. A nasza bogata szlachta i magnateria uwielbiała wydatki na takie imprezy, ale również na efektowne pogrzeby i stypy. Bardzo ciekawe są też spostrzeżenia na temat jadła i napojów, ich przygotowywania, mody oraz kosztów wytworzenia i podania. I znowu zastaw się, a postaw się. Ciekawa pozycja, napisana archaiczną, ale bardzo ładną polszczyzną, pokazująca jak żyła najbogatsza część społeczeństwa Rzeczpospolitej Obojga Narodów (szlacheckiej).

Niczego lepszego na temat klątwy w kulturze ludowej Słowian nie przeczytacie. Engelking po prostu nie zostawia innym szans. Problem został tutaj tak wnikliwie przeanalizowany i wyjaśniony, że innym pozostaje już tylko pokornie dopowiadać mniej znaczące kwestie. Engelking tłumaczy jaka była zależność między językiem a rzeczywistością, dlaczego magia słowa wydawała się mieć podstawy racjonalne (w ogóle sama magia staje się zrozumiała), a gdy czytelnik ma już otwarte oczy tak, że świat ludowej wyobraźni przestaje być zlepkiem bezsensownych przesądów a staje się logiczną konstrukcją wtedy umiejscowienie w tym układzie rozumienia "klątwy" i "klęcia" staje się już tylko formalnym dopełnieniem.

Książka mocno naukowa i raczej nie dla kogoś kto dopiero zaczyna studiować temat najstarszej historii ziem polskich. Dużo wiedzy, bardzo przydatnej i świetnie usystematyzowanej, dzięki której otrzymuje się solidne podstawy do pogłębiania wiedzy. Nie jest łatwo przez nią przebrnąć, ale każdy kto chce zgłębić ten temat musi po nią sięgnąć.

Wybitny historyk epoki nowożytnej Stanisław Grzybowski zabiera nas w fascynującą podróż po historii Zielonej Wyspy. I jak na wstępie zaznaczył - „najmłodsze państwo i najstarsza kultura: oto najkrótsza synteza dziejów Irlandii”. Państwo to, gdzie nie ma żab, kretów i węży, których wypędzenie pogańska legenda przypisywała Fionnowi, natomiast chrześcijańska, jak zwykle, przejęła tę tradycję i zasługą tą obdarowała św. Patryka, gdzie nigdy nie postała stopa rzymskiego żołnierza (a przynajmniej nie dochowały się na ten temat żadne źródła), ma przebogatą kulturę. Klasztory irlandzkie oraz mnisi pochodzący z tej wyspy byli prawdziwymi apostołami cywilizacji wieków średnich. To w Irlandii odnotowano pierwsze w dziejach literatury europejskiej adaptacje Homera, Sofoklesa, Wergiliusza i Cezara na język narodowym. Kraj św. Patryka miał jedną kardynalną wadę – leżał zbyt blisko Anglii. Geopolityka spowodowała, iż po okresie wczesnego średniowiecza, gdy Irlandia promieniała na resztę Europy dorobkiem swej pierwszorzędnej kultury, wyspa ta musiała uznać wyższość (brutalnej siły) i potęgę swego sąsiada. Przez około siedemset lat musiała znosić butę i dominację klas panujących Anglii, których militarna i gospodarcza przewaga z wieku na wiek była coraz większa. Kolonializm jaki Anglicy uprawiali w Irlandii można porównać do tego, który Europa urządziła sobie w Afryce w drugiej połowie XIX wieku. Nienawiść pomiędzy dwoma narodami była olbrzymia, doprowadziła do pasma nieszczęść i wielopokoleniowej wrogości. Oczywiście wielkie znaczenie miały tu różnice na tle religijnym, ponieważ po zerwaniu Anglii z katolicyzmem, wyznanie to było w tym kraju synonimem zdrady. Kościół katolicki, który był bastionem irlandzkiego społeczeństwa, stanowił dla Albionu przedmiot szyderstw i wyrafinowanego ataku, co jeszcze bardziej zaogniało i tak już nabrzmiałe konflikty. Kler irlandzki twierdził wręcz, iż zabicie Anglika nie jest grzechem, z kolei wśród kleru angielskiego można było się spotkać ze stanowiskiem, że w ogóle nie ma tu dylematu, gdyż Irlandczyk nie jest po prostu człowiekiem. Zabicie Irlandczyka w mniemaniu tamtejszych duchownych nie różniło się od zabicia psa. Ciemiężenie Irlandii przez Anglię było totalne. Szczególnie w czasach Cromwella i po nim. Stanisław Grzybowski przytacza mnóstwo przykładów na chore relacje pomiędzy obiema wyspami. Celtycka Irlandia była solą w oku protestanckiej Anglii, a jednym z największych tragedii Zielonej Wyspy było zainstalowanie się w jej północno-wschodniej części, czyli Ulsterze, olbrzymiej liczby angielskich kolonistów. Powstanie jakie wybuchło tam w roku 1641 było przez z górą trzy wieki wielką protestancką legendą, która podsycała nienawiść wyznaniową pomiędzy Irlandczykami a Anglikami. Irlandzkie ruchy narodowowyzwoleńcze rozbijały się o mur potęgi Imperium Brytyjskiego. W XIX wieku nie mogli Irlandczycy liczyć nawet na papiestwo, gdyż Wielka Brytania liczyła się dla niego bardziej jako ostoja starego porządku i przedmurze przed rewolucjami. Dramat ich kraju przybrał w połowie tegoż wieku niebotyczne rozmiary, wraz z katastrofalnym głodem oraz wielką emigracją (w większości do USA). Po I wojnie światowej, gdy powoli rodziła się Republika Irlandii, problemy na tle wyznaniowym oraz kwestia podziału wyspy kładły się cieniem na życiu jej społeczeństwa. Książka doprowadzona jest do okresu, gdy bomby oraz zamachy były jeszcze na porządku dziennym w tym kraju. Stanisław Grzybowski stworzył dzieło, które czyta się z niesłabnącym zainteresowaniem. Historia Irlandii, jej bogatej kultury i tragicznych losów, przedstawione są w sposób bardzo klarowny, bez zbędnych dłużyzn. Z pewnością książka ta należy do jednych z lepszych z serii historii krajów i narodów.

Wbrew pozorom bardzo wyrywkowa pozycja. Bardzo rozbudowany opis wysokiej kultury i religii. Nieco mniej ogólnego opisu historii politycznej w okresie klasycznym (VII-XIII w.). Pozostałe obszary potraktowane po łebkach. Literacko zgrabnie choć nieco męcząco. Czytelnik ma wrażenie, że mało istotne tematy zostały rozwlekle opisane a istotniejsze skrótowo. I mimo że w obydwu przypadkach informacja jest pełna to powstaje dysonans. Niemniej pozycja warta przeczytania, przynajmniej we fragmentach.