ABBA. Melancholia undercover

Kapitalna pozycja dla wszystkich fanów najlepszego zespołu popowego w historii, pierwszej nieanglosaskiej grupy wprowadzonej do Rock and Roll Hall of Fame. Od innych pozycji opowiadających o kwartecie, którego nazwa stała się jednym z jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Szwecji na świecie, obok Ikei lub Volvo, jest to, że autor tej książki byłby wybitnym abbalogiem, gdyby tylko istniała taka dziedzina nauki.

Dogłębnie analizuje on przyczyny gigantycznego sukcesu zespołu, którego źródeł upatruje nie tylko w wielkim talencie do tworzenia pięknych harmonii melodycznych, świetnych wokali ale również przywiązaniu do perfekcyjnej produkcji studyjnej, współpracy z wybitnymi muzykami sesyjnymi, dbałości o stronę wizualną, poprzez zatrudnienie fotografa Andersa Hansera i produkcję teledysków, będących wtedy nowością, za które odpowiadał znany później na całym świecie reżyser filmowy Lasse Hallström , twórca m in. serialu „Dzieci z Bullerbyn” i filmów „Czekolada”, „Wbrew regułom”, „Co gryzie Gilberta Grape'a”.

Ważne jest również to, że nie jest to kolejna nudna monografia, ukazująca miesiąc po miesiącu działalność muzyczną gwiazdy światowego kalibru, ponieważ Jan Gradvall zmieścił w swojej opowieści sporo opisów świata otaczającego ABBĘ i mnóstwo zaskakujących dygresji na temat jej fanów, choćby historię australijskiego chirurga, który na sali operacyjnej zawsze słuchał szwedzkiego zespołu, czy rodziny greckich emigrantów z zajętego przez Turcję Cypru. Jeden z wychowanych w niej chłopców zmieni swoje trudne do wymówienia w Wielkiej Brytanii nazwisko na George Michael. Wśród innych innych miłośników zespołu odnaleźć można m in. Madonnę, Bono, Paula Mc Cartneya, czy co bardziej zaskakujące, Kurta Cobaina i muzyków Sex Pistols.

Autor przygląda się wnikliwie wyjątkowej popularności kwartetu w niektórych krajach, Wielkiej Brytanii, Australii i tych leżących w tzw. pasie nostalgii, zwanym też pasem wódki, obejmujących Skandynawię, kraje nordyckie i słowiańskie, w tym Polskę, gdzie występ zespołu do dziś należy do najważniejszych momentów w historii telewizji. Jedną z możliwych przyczyn miłości do ABBY w tych ostatnich krajach może być znana ich mieszkańcom z ich własnego folkloru melodyka, gdzie nawet skoczne utwory zawierają nutę zadumy. Kolejnym powodem jest używanie „bad english”, uproszczonej wersji angielskiego, w którym występuje tzw. „sound of lirycs”, czyli niekoniecznie poprawne, za to dobrze brzmiące zestawienia słów, jakich nie użyłby żaden native speaker.

Bardzo zaskakuje też fragment o fenomenie ABBY w Wietnamie, gdzie „Happy New Year” jest najważniejszym obok hymnu narodowego utworem w czasie obchodów święta Tet – wietnamskiego Nowego Roku, a cały jej repertuar stał się dla obywateli tego kraju synonimem zachodniej muzyki. W czasach, gdy po wojnie z USA utwory amerykańskich wykonawców nie były tam dobrze odbierane, jednym z tzw. państw zachodnich utrzymujących dobre stosunki z Wietnamem była socjalistyczna Szwecja.

Oczywiście nie zabrakło tutaj opowieści o życiu Agnethy Fältskog, Anni-Frid Lyngstad, Björna Ulvaeusa, Benniego Anderssona, którzy, co nie każdy wie, przed powstaniem ABBY byli już doświadczonymi muzykami ze sporym dorobkiem i sukcesami na lokalnym rynku. Wśród, nich wyróżniają się te o trudnym dzieciństwie Fridy, nieślubnej córki Norweżki i żonatego Niemca, podoficera Wehrmachtu stacjonującego w Norwegii w czasie II wojny światowej oraz o pierwszym spotkaniu Björna i Benniego zakończonym wspólnym, całonocnym graniem na gitarze i śpiewaniem piosenek Beatlesów pod gołym niebem na jednej ze sztokholmskich ławek.

Mamy także relacje z pierwszego występu zespołu utworzonego dużo później przez obu panów oraz ich dziewczyny i przyszłe małżonki, który odbył się w czasie ich wakacji, a składał się z wiązanki znanych piosenek zaśpiewanych dla żołnierzy z batalionu ONZ stacjonującego na Cyprze, szczegóły przełomowego, sensacyjnego zwycięstwa na Eurowizji jako przedstawicieli kraju, który wtedy nie liczył się na światowym rynku muzycznym. Tamten moment przyczynił się do lawinowego wzrostu popularności ABBY na świecie, co nie uchroniło zespołu od bojkotu jej twórczości w ojczyźnie.

Jako, że książka ukazała się zaledwie 2 lata temu to przybiża też chwilę fonograficznego powrotu po kilku dekadach albumem „Voyage” i proces przygotowania multimedialnych koncertów z wykorzystaniem wirtualnych, holograficznych awatarów prezentowanych w specjalnie wybudowanej arenie w Londynie. Projekt ten nalodził się we współpracy ze specjalistami z lucasowskiego studia Industrial Light & Magic, był absolutnie pionierskim rozdziałem w dziedzinie widowisk scenicznych. Gradvall pisze też o wyjątkowym spadku ABBY, którym poza całą masą przebojów jest stworzenie Polar Music Prize, odpowiednika Nagrody Nobla w dziedzinie muzyki rozrywkowej, ufundowanej po sprzedaży praw do muzyki zespołu pewnemu światowemu potentatowi fonograficznemu.

Lwia część książki poświęcona jest okresowi po rozpadzie ABBY, do którego nigdy formalnie nie doszło, choć po ostatnim telewizyjnym występie w telewizyjnym, w 1982 roku, wszyscy członkowie ponownie wystąpili wspólnie na scenie dopiero 5 czerwca 2016 roku, gdzie na zamkniętej imprezie w sztokholmskim Berns Hotel świętowano jubileusz 50-lecia przyjaźni Björna i Benniego.
W latach 80. poza wielką rzeszą oddanych fanów i środowiskami LGBT, której jednym z hymnów stał się jeden z najważniejszych hitów ery disco „Dancing Queen” (szczegóły jego powstanie, też są opisane w tej książce) ABBA powoli stawała się synonimem obciachu.

Niespodziewany renesans zespołu nastąpił dopiero w latach 90. po wydaniu składanki „ABBA Gold”, sprzedanej w ilości ponad 30 mln egz. na całym świecie, równie chętnie kupowanej przez starszych i młodszych słuchaczy. Ponowne uwielbienie utrwaliły płyty z nowym wersjami ich piosenek wydane przez zespoły Erasure czy składającego się z grupy zdolnych nastolatków E-Teens.
Istotnym powodem był też powrót mody na Szwecję w popkulturze, dzięki popularności taki wykonawców jak Roxette, Ace of Base, Dr. Albana, Neneh Cherry, The Cardigans oraz talentom szwedzkich producentów odpowiedzialnych za brzmienie Spice Girls, Britney Spears, którzy do dziś przodują w produkcji dźwięku.

Potem nastąpiło wejście z przytupem w nowe tysiąclecie za sprawą premiery w 1999 roku musicalu „Mamma Mia” i jego ekranizacji z 2008, której sukces był tak wielki, że w Wielkiej Brytanii płyta DVD z jego zapisem pobiła rekord sprzedaży należący dotychczas do „Titanica”. Musical unieśmiertelnił dorobek zespołu, przenosząc moc jego utworów w nowy wymiar, bo zamiast koncentrować się na opowiedzeniu o samym zespole, wykorzystał jego muzykę w zupełnie nowej historii osadzonej na wymyślonej greckiej wyspie. To jak doszło do powstania „Mamma Mii” szczegółowo opisano w tej książce.

„ABBA. Melancholia undercover” to nieodzowna pozycja na półce każdego fana szwedzkiej legendy, bardzo aktualna i oparta na cytatach z rozmów z członkami zespołu, z których najświeższe pochodzą bodaj z 2023 r. Jak dla mnie to jedna z najlepiej napisanych książek o muzyce popularnej z jaką miałem przyjemność zetknąć się na przestrzeni ostatnich lat, a czytam sporo biografii i tego typu rzeczy. Widać prawdziwą miłość do tematu. Poza tym jest to udana próba opowiedzenia o samej Szwecji, widzianej z perspektywy historii najbardziej znanych na świecie wykonawców pochodzących z tego państwa.
◇

Kapitalna pozycja dla wszystkich fanów najlepszego zespołu popowego w historii, pierwszej nieanglosaskiej grupy wprowadzonej do Rock and Roll Hall of Fame. Od innych pozycji opowiadających o kwartecie, którego nazwa stała się jednym z jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Szwecji na świecie, obok Ikei lub Volvo, jest to, że autor tej książki byłby wybitnym abbalogiem,...