Historia ludzkiego szaleństwa

Kilkanaście lat temu, książkę poleciła mi (będąc oczywiście pod jej wrażeniem) studentka socjologii. Jako że zawsze lubiłem studentki postanowiłem zweryfikować, czy posiadamy tożsamy gust. Szczególnie, kiedy przyznała, że książkę czytała w języku oryginału. "Stigma" (taki jest tytuł oryginalny)okazała się być ciekawą lekturą, aczkolwiek sam temat do nudnych raczej nie należy. Przy tej okazji zapoznałem się z dorobkiem jednego z najbardziej cenionych socjologów świata zachodniego, co zaowocowało bliższą z nim znajomością. Jako, że książkę czytałem nie tylko przed pandemią, ale również przed epidemią ptasiej grypy, wspomnienia po "Piętnie" są raczej rozmazane. Jedna rzecz mi jednak utkwiła. Z lektury książki dowiedziałem się, że miałbym w Stanach wizerunkowe problemy. Oto jak przedstawia Goffman faceta, który w USA nie musi się rumienić: "W Ameryce tylko jeden typ faceta nie musi niczego się wstydzić: młody, żonaty, biały, mieszkający w mieście, pochodzący z północy, heteroseksualny protestancki rodzic, mający wyższe wykształcenie, pełne zatrudnienie, odpowiedni wygląd, wagę i wzrost i mogący poszczycić się osiągnięciami sportowymi" Wniosek po tej litanii może być jeden: dobrze, że nie mieszkam w Ameryce. A książkę można przeczytać, szczególnie jeżeli się uwzględni dzisiejsze realia, te geopolityczne, jak i te bardziej kojarzone z rodzimym podwórkiem.

Nie zawiodłem się. Książkę należy traktować jako dopełnienie literatury wojennej. Umożliwia ona zapoznanie czytelnika z psychiką uczestników wydarzeń przez pryzmat grupy. Autora nie roztrząsa się nad jednostkami ale stara się opisać mechanizm wydarzeń kreowanych przez grupy społeczne / etniczne. Warto po jej przeczytaniu przerzucić się na "Bałkańskie Upiory" - R.D. Kaplan. Nie jest to książka dla czytelnika poniżej 21 lat.

Nadawanie znaczenia istnieniu. Tytuł książki sugerujący fundamentalne treści sporo wymaga od autora. Edward O. Wilson niestety pomieszał narrację ważną i zasadną z detalem wynikającym z doraźnego sporu i zawodowymi preferencjami. Ponieważ jednak książka "Znaczenie ludzkiego istnienia" nie jest długa, to całość nie oceniam, jako straty czasu. Szczególnie, że pojawiło się kilka bardzo dobrych spostrzeżeń. Po lekturze zostaję z lekkim zawodem, szczególnie w związku z wcześniejszą publikacją socjobiologa o potrzebnym sposobie uprawiania nauki (*). Poszukując egzystencjalnie ważnego dla człowieka uzasadnienia, Wilson postanowił połączyć jego kulturowe osiągnięcia, cele, pragnienia z konsekwencjami doboru naturalnego, i szczerzej, ustaleniami nauk przyrodniczych. Zapytał o przyrodzoną nam ciekawość, czasem uzasadniona dumę z wyjątkowości, przypomniał o ograniczeniach percepcyjnych oraz zastanowił się nad potencjalnością istnienia życia poza Ziemią. Dość klasycznie przedyskutował nasze miejsce w ekosystemie i społeczne relacje. Połączył walory i pułapki jednostronności wizji świata w, z reguły sprzecznych, dążeniach nauk humanistycznych i przyrodniczych. Streścił więc główne myśli z "Konsiliencji". Może kilka zdań o atutach książki. Przede wszystkim Wilson pozbawił świadomość, wolną wolę, religijność, czyli składniki stopnia wyewoluowania człowieka, wyjątkowości wykraczającej poza naturalizm. Kubeł zimnej wody wylał na głowę piewców 'uduchowionej wolnej woli', którą sprowadził do potrzebnej Homo sapiens ewolucyjnej adaptacji uzasadniającej w samosprzężeniu naszą wyjątkowość (str. 157). Nieco przy okazji pogroził palcem naukom humanistycznym za samozadowolenie z 'oderwania się' od rzeczywistości poznanej przez nauki 'science'. Bardzo trafnie przypomniał stwierdzenie Junga, że "niektórych problemów nie można rozwiązać, lecz trzeba z nich wyrosnąć". Wilson stara się zaprząc naukę do spełnienia intelektualnego ludzi w ich natarczywych pytaniach fundamentalnych, sugerując użycie techniki obracania pytań z różnej strony by uniknąć fundamentalizmu sądów i doktrynerstwa przekonań. Dwa zasadnicze minusy, to konsekwencja mojego zrozumienia założonego celu pracy i jej niewielkich rozmiarów. W kolizji z ogólnym przesłaniem, w mojej ocenie, pozostają rozbudowane analizy o mrówkach i feromonach (str. 73-93). Co prawda pokazują założony kontekst istnienia, taki poza 'ludzko-centryczny', ale niewiele więcej (stanowiąc 15% zasadniczego tekstu, niepotrzebnie rozpraszają uwagę). Zdecydowanie nie spodobało mi się umieszczenie w książce (str. 62-69) sporu o istnienie rozszerzenia doboru naturalnego (tzw. dostosowania łączonego, które autor odrzuca). Co gorsza, tekst kończy dość techniczne streszczenie artykułu opublikowanego ostatnio m.in. przez Wilsona (str. 175-188) . To zupełnie chybiony w wymowie dodatek, nawet jeśli mógłby stanowić przełom w rozumieniu psychologii ewolucyjnej (i tworzyć intelektualny konflikt z opiniotwórczymi badaczami - Haldenem, Hamiltonem i Dawkinsem). "Znaczenie ludzkiego istnienia" to lektura w połowie wartościowa, w połowie zbędny dyskurs rozmieniający na drobne ważną zagadkę, która przecież angażuje myśli człowieka. Przypuszczam, że to próba rekapitulacji zdobytej przez autora w długim życiu wiedzy i ubrania jej w fundamentalne tęsknoty umysłu ciekawego świata. Wyszła z tego 'połowicznie wartościowa' lektura. Czuję, że Wilsona stać na więcej. Może na koniec ciekawy cytat, taka 'pigułka' (str. 23): "Ludzkie istnienie może być prostsze, niż przypuszczaliśmy. Nie ma przeznaczenia, nie ma niezgłębionej tajemnicy życia. Demony i bogowie nie walczą o naszą lojalność. W zamian jesteśmy samostworzeni, niezależni, sami, kruchej kondycji, jesteśmy gatunkiem biologicznym przystosowanym do życia w pewnym biologicznym świecie." Czy to powinno martwić? PRAWIE DOBRE - 6.5/10 ------- * "Konsiliencja. Jedność wiedzy", Wilson Edward O., Zysk i S-ka 2011

📝 Książka porusza temat przemysłu mięsnego i etycznych konsekwencji spożywania mięsa. Autor łączy osobiste refleksje z faktami naukowymi i historiami życia zwierząt w hodowlach przemysłowych, pokazując wpływ produkcji mięsa na środowisko, zdrowie ludzi i dobrostan zwierząt. 💭 Moja opinia: Jako wegetarianka, lektura ta była dla mnie wyjątkowo poruszająca i intelektualnie pobudzająca. Safran Foer w mistrzowski sposób łączy fakt z refleksją, ukazując przy tym brutalną rzeczywistość przemysłu mięsnego, nie popadając w tani moralizatorski ton. Książka zmusza do głębszej analizy własnych wyborów i prowokuje do świadomej, etycznej refleksji nad tym, co trafia na nasz talerz. Momentami przytłacza, ale w tym tkwi jej siła. ⭐ Ocena: 7/10

Książka bardzo ciekawa choć sensacyjna i przypominająca tabloid. Trochę uproszcza wszystko i zawiera momentami duże psychiatryczne generalizacje, ale mimo to bardzo wciągająca, lekka i rzeczowa, dająca pewien wgląd w życie i światy wielkich twórców. Polecam.

Ten piękny angielski dystans do siebie i do wydarzeń, w których się uczestniczy... A są to wydarzenia rodem ze skeczów Monty Pythona, tyle że "na serio". Choćby obrzucanie ekskrementami i opryskiwanie piwem czaszek przodków. Same perypetie z urzędami dałyby materiał na oddzielną książkę w stylu Kafki. Po takiej lekturze zdecydowanie wyżej się ceni cywilizację i nawet własne urzędy, których pracownicy wydają się wprost aniołami w porównaniu z kameruńskim bałaganem.

Książka jest ciekawa i na pewno każe zastanowić się co najmniej nad sensem mianowania ludźmi świętymi. Czy jeśli cenimy jakiegoś człowieka za to co robi, to nie może on po prostu zostać w naszej pamięci jako wzór i inspiracja? Musimy go od razu "święcić" i czcić jako prawą rękę Boga? Książka na pewno udowadniania że w przypadku Matki Teresy do tej inspiracji daleko, przynajmniej mnie. Oczekiwałem trochę więcej konkretów, myślę że temat możnaby rozwinąć jescze bardziej, ale niewątpliwie jest to bardzo ciekawa i zmuszająca to samodzielnego myślenia (o co w przypadku wielu wierzących ciężko) lektura.

Wspomnienia brytyjskiego antropologa opisującego swoją wyprawę do kameruńskiego plemienia Dowayów w celu zobaczenia i opisania ginącego zwyczaju obrzezania młodych mężczyzn. Typowa literatura podróżnicza gdzie egzotyka i obca kultura są opisane z brytyjskim humorem. Przyjemna lektura opisująca tamten świat taki jaki jest bez zbytniego nawiązywania do naszej cywilizacji, oceniania dobrze/źle i doszukiwania się elementów wspólnych mimo, że widać pozostałości gospodarcze i kulturowe kolonializmu.

Książka, która bardzo wciąga. Widać w niej bardzo dużą pracę autora, niesamowite zaangażowanie. Ricardo Piglia musiał dotrzeć do wielu źródeł, ażeby tak bardzo urealnić te wydarzenia. Uważam, że napisana jest przystępnym, aczkolwiek prostym językiem, niekiedy prymitywnym, ale przypuszczam, że to był zamierzony cel, by pokazać jak najprawdziwsze sylwetki "bohaterów". Książka pomaga nam zrozumieć historie każdego z tych popaprańców, co na ów bank napadli... Wynika z tego, że jak zwykle zawiodło życie, życie, które prowadzili chociażby za młodych lat. Ludzie, którzy nie umieli pokierować dziećmi, książka w jakiś sposób ukazuje również dramat tych ludzi. Po przeczytaniu Spalonej forsy nasuwa mi się myśl, że ludzie są hmm tacy bezbronni. Z ludzką psychiką można jednak zrobić wszystko i niestety także zepsuć ją do granic. A człowiek, który znajduje się w potrzasku całkowicie traci zdolność realistycznego myślenia, co powoduje pewne komplikacje, chociażby bezsensowną śmierć ludzi. Faktem jest, że "gangiem" Malito kieruje w bardzo dużym stopniu kokaina i środki bardzo silnie odurzające. Warto przeczytać, by zrozumieć anatomię przestępstwa. Z pewnością godna polecenia.

Pewnie się powtórzę: nie każdy szaleniec jest "guru" duchowym, religijnym, czy innym. Nie każdy głęboko wierzący jest szaleńcem, choć przecież szuka odpowiedzi. Nie każdy błądzący jest ślepy. Nie każdy przewodnik prowadzi do celu. Autor wybrał określone postaci, z określonego czasu. I poprowadził nas w określonym kierunku. A przecież, istnieje wiele dróg. Chyba trochę filozofuje, tak jak małe dziecko. Wracając do tematu: -książka ciekawa, ale należy czytać krytycznie, ostrożnie i jednak weryfikować niektóre wyrażone poglądy. To takie moje zdanie. Dla pełnej jasności - jestem agnostykiem (czyli z polskiego na nasze, kimś kto nie wyklucza możliwości istnienia Boga)

Rozczarowałem się tą książką, kiedy ją czytałem. Zapowiadana jako odważna niczym mnie tak naprawdę nie zaskoczyła, miałem wrażenie, że autorzy wywiadów nie mają pomyslu na rozmowy z kolejnymi "wywiadowanymi". (Nie, nie spodziewałem się sensacyjnych kawałków ani pornografii, po prostu ciekawej zrobionych wywiadów). Niemniej jest to pozycja jakoś tam ważna i teraz może nawet ważniejsza niż kiedy wyszła, bo może teraz to, co mnie wtedy rozczarowało - zwyczajność tych życiorysów i rozmów - mogłoby stać się ważnym głosem na temat miejsca gejów i osób LGBT w społeczeństwie. Może powinna to być lektura obowiązkowa, zwłaszcza na prowincji.

Tytułowa "klątwa" jest najwyraźniej reklamowym haczykiem na nieświadomego nabywcę, bo o żadnej złowróżbnej klątwie mowy tu nie ma. Są, owszem, mniejsze i większe skandale obyczajowe, które to skandalami są tylko ze względu na ich miejsce i otoczenie. Za to jest sporo ciekawostek z życia królewskiego dworu, charakterystyki jego mieszkańców i próba zrozumienia sposobów postępowania. Napisane trochę ciężkim językiem, choć może to wina tłumacza, który w jednym z rozdziałów zamienia króla Jerzego VI na Grzegorza VI. A korekta gdzie ?

Bardzo dobra, mocna książka i niestety nadal po tylu latach na czasie, choć wydana w 2004 roku - sięgnęłam po nią ze względu na obecną walkę kobiet o legalizację aborcji. Chciałam po prostu poznać punkt widzenia innych kobiet na ten temat, który mnie na szczęście nigdy nie dotyczył, wzbogacić się o cudze doświadczenia by w ten sposób zająć zdecydowane stanowisko w tej sprawie. Książka faktycznie otwiera oczy i pokazuje, że aborcja jest, będzie, i choć to brzmi brutalnie - aborcja jest jednak bardzo potrzebna. Mnie ta książka przekonała. Jeśli ktoś się waha, jest przeciw albo i za - warto przeczytać, by umieć o tym rozmawiać, by zrozumieć skąd się wzięła i dlaczego jest na nie tak wysokie zapotrzebowanie. Martwi mnie jedna rzecz - pomimo tego, że rozwiązanie problemu aborcji zostało dawno "odkryte" przez kraje na zachodzie, Polska nadal nie idzie do przodu, nie korzysta z doświadczenia i mądrości innych. Rozwiązanie jest banalne a niejednokrotnie wspomniane jest w tej książce - by zminimalizować skutecznie aborcję, koniecznie trzeba ją całkowicie zalegalizować, należy wprowadzić obowiązkową i na wysokim poziomie edukację seksualną w szkołach, darmową antykoncepcję dla każdego oraz zlikwidować klauzulę sumienia, by lekarze dbali o dobro pacjentki zgodnie z nowoczesną medycyną a nie kierowali się własnymi poglądami, często niezgodnymi z dobrem pacjentki. Tego wszystkiego nikt do tej pory nie zrobił, żyjemy jak w średniowieczu... Dlatego, czytelniku, sięgnij po tę książkę bo przyszłość jest w naszych rękach.

Świetna książka, która idealnie analizuje wydarzenie lat wcześniejszych i jednocześnie daje podłoże do zrozumienia obecnej sytuacji społeczno-politycznej. Książka niestety bardzo aktualna. Napisana bardzo przystępnie, opatrzona w cytaty tak dobre i trafne, że chce się zajrzeć również do tych wspomnianych pozycji. Przeczytałam ją na raz, całkowicie mnie porwała. Przerw na toaletę, czy jedzenie nie było. Czytałam na głos, bo to były moje myśli i uczucia zebrane przez Graff.

Bardzo dobra pozycja z literatury faktu. Przytoczone treści listów, treści dokumentów sądowych i akt policyjnych, do tego ocena autora. Doszukałam się trzech błędów, ale to raczej błędy drukarskie. Czasami jednak autor używa zbyt fachowego słownictwa, które bywa niezrozumiałe dla zwykłego czytelnika.

Kompleksowy (na oko laika- czyt. moje) opis powstawania i funkcjonowania slumsów w różnych częściach świata. Wyjaśnia sporo i pomaga usystematyzować wiedzę. Po przeczytaniu jednak nasunęło mi się pytanie, jak wyglądają realia funkcjonowania klasy średniej opisywanych państw?

KARIERA CARRÈRE’A Przyznaję, że ja ignorant, długo byłem przekonany, że autor nazywa się Carrière, czyli Kariera. W języku francuskim „e” z akcentem skierowanym w lewo (tzw. accent grave) jest specyficzną literą, która tworzy wokół siebie specyficzny cień, w którym taka minuskuła jak literka „i” może zniknąć. A zatem Carrère. I jego kariera. Otóż kariera Carrère’a zaczęła się w momencie, w którym obrał on Rosję za główny temat swojej twórczości prozatorskiej. Nie miał on specjalnego wyjścia, staje się to jasne, gdy prześledzi się nieco jego drzewo genealogiczne – dziadkowie pisarza ze strony matki byli imigrantami z Gruzji, ojciec Louis Carrère jest sowietologiem, a matka, Hélène Carrère d'Encausse historyczką specjalizującą się w tematyce rosyjskiej, od 1990 roku członkinią Akademii Francuskiej (w tym od 1999 stałym jej sekretarzem). „Powieść rosyjska” w zasadzie nie jest powieścią, gdyż tak naprawdę jest na poły autobiograficzny zapis zdarzeń z życia Emmanuela Carrère’a z lat 2000-2003, czasów, w których pracował nad filmem dokumentalnym „Powrót do Kotielnicza”. Polifoniczna akcja utworu rozgrywa się na trzech płaszczyznach – pierwszym wątkiem, od którego wszystko się zaczyna jest historia Andrása Tomy, Węgra, który spędził 56 lat w szpitalu psychiatrycznym w rzeczonym Kotielniczu. Od tego momentu rozpoczyna się fascynacja Carrère’a tą mieściną, położoną w zachodniej Rosji, w obwodzie kirowskim. Autor bowiem zaczyna dostrzegać analogię z historią swojego dziadka, Gruzina Georgesa Zurabiszwilego, zaginionego dokładnie w tym samym roku, co Węgier (najprawdopodobniej zabitego przez ruch oporu za kolaborację z Niemcami). Z kolei, zbiegiem okoliczności, pradziadek autora, był przed wojną wicegubernatorem w Wiatce, miejscowości położonej nieopodal Kotielnicza. Ostatni wątek jest wątkiem miłosnym, opisującym specyficzny, nieustannie zmierzający w stronę patologii związek Emmanuela z jego partnerką, Sophie. „Dlaczego zatem jeżdżę do Rosji, dlaczego wracam do Kotielnicza, jeśli nie dlatego, że tutaj osiadł na mieliźnie los tamtego Węgra, co mi pozwala przybliżyć się okrężną drogą do losu dziadka?”. Carrère jedzie do Kotielnicza, by nakręcić tam film dokumentalny. Jedzie bez nakreślonego celu, scenariusza, wierząc, że temat znajdzie się sam. Dopiero później okazuje się, że będzie to film o morderstwie. Jednak dla Carrère’a „Powrót do Kotielnicza” to coś więcej – to przede wszystkim film poświęcony jego rodzinie, rozliczenie się z ciążącym od lat nad jego rodziną fatum zaginionego dziadka. Chodziło zwłaszcza o to, by osobę zaginioną uznać za zmarłą, opłakać i pochować. „Powrót do Kotielnicza” to droga zneurotyzowanego pisarza ku wyzwoleniu. W tym miejscu wypada przerwać streszczenie, by nie ujawnić zbyt wiele z fabuły utworu. „Powieść rosyjska” to wspaniała, intrygująca, brawurowa proza, którą przeczytałem (niemal) jednym tchem, niezmiennie zapartym. Momentami ostra, momentami obsceniczna (patrz: nowelka Emmanuela dla Sophie, a właściwie cały wątek erotyczny),niekiedy budząca sprzeciw. Z pewnością wywołująca skrajne emocje, a o to przecież chodzi w literaturze. Jest dla mnie jasne, że będę wracał do twórczości Emmanuela Carrère’a, niezależnie od tego jak potoczy się jego kariera. Kariera Carrère’a.