Cała jaskrawość i inne utwory

„Podróże senne” to zbiór 12 krótkich i różnorodnych form literackich, Mamy tu do czynienia z traktatem o pisarstwie i literaturze, opowiastkami filozoficzno-ideologicznymi, baśniami, przypowieściami i esejem biograficznym a wszystko napisane ze smakiem, starannością godną mistrza i niesamowitym kunsztem tak charakterystyczną dla Hermana Hesse. Nie będę ukrywał, że to nie jest książką, która każdemu przypadnie do gustu. Czytelnicy, którzy obojętnie nie przeszli obok „Wilka stepowego”, „Gry szklanych paciorków” czy „Narcyza i złotoustego” tym razem również zostaną zmuszeni do refleksji aby w pełni ulec czarowi pióra autora oraz będą delektować się zabawą słowem, formą i treścią.

Proza Zygmunta Haupta może swobodnie stanąć w szeregu z utworami innych znanych pisarzy. Niektórzy nazywają je gawędami i sytuują między opowiadaniem, opowieścią, bajką a nowelą. Trudno określić ich gatunek, gdyż łącząc wszystkie stają się amorficzne, czyli nieuporządkowane. Rzeczywiście teksty tego pisarza wyróżniają się oryginalnością. To co wyróżnia "Baskijskiego diabła" to bogactwo języka, zamiłowanie do szczegółów i gromadzenie wyrazów, zwrotów i wyrażeń dotyczących jednej tematyki. Pełna recenzja książki na stronie: http://moznaprzeczytac.pl/baskijski-diabel-opowiadania-i-reportaze-zygmunt-haupt/

To mój naj...naj...naj... polski pisarz z okresu młodzieńczego. Nie musiałem Go odkrywać. Wszyscy moi ówcześni koledzy o nim rozmawiali i dyskutowali. Jakoś tak naturalnie wyszło, że ich zachwyt prozą autora, przeszedł na mnie. Mogę tylko mieć nadzieję, że jeśli moja rekomendacja wzbudzi Twoje zainteresowanie to przeczytasz jakąś książkę pisarza i mój zachwyt przejdzie na Ciebie !!! Moim zdaniem to dwa najbardziej znane i najlepsze opowiadania autora. Drugie, pod tytułem " Baza ludzi umarłych " w niezapomnianej i świetnej adaptacji filmowej z 1958 r. z plejadą polskich aktorów: E. Karewicz, Z. Kęstowicz, L Niemczyk, T Łomnicki, T. Iżewska w rolach głównych Książkę i film POLECAM !!!

Kolejna powieść o dorastaniu, chociaż wpychanie jej do szufladki, jak to mawiają Anglosasi: "coming of age", byłoby znacznym uproszczeniem. Bo jest to powieść traktująca nie tylko o życiu wewnętrznym młodego człowieka, ale również o edukacji. Jej publikacja obiła się zresztą głośnym echem i wywołała w swoim czasie ważną debatę. A zarazem wpisywała się w pewien nurt intelektualny początku XX wieku. Mamy więc typowego Hessego: młody wrażliwy bohater, duszna mieszczańska atmosfera, opozycja kultury i natury, podana wprost symbolika, oraz skupienie na duchowości. Na szczęście w wersji powieściowej (1905) zrezygnowano z moralizatorskich pasaży, które zdobiły wydanie w odcinkach na łamach Neue Zürcher Zeitung (1903). Jednak wszystkie te cechy typowe dla Hessego, które dla jednych stanowią konsekwentną wizję, a dla innych są słabością i powtarzalnością, akurat w tej powieści dozowane są akuratnie, dzięki czemu nie odnosimy wrażenia, że ktoś pragnie nas pouczać. Współczujemy i współodczuwamy z głównym bohaterem, który wydaje się bliski, namacalny. Hesse ma jasne poglądy na temat edukacji, ale udało mu się je oddać raczej za pomocą dobrze ułożonej fabuły i rysów charakteru głównej postaci (wzorował się na samym sobie). Warto dodać, że jest to powieść do pewnego momentu autobiograficzna i tym chyba ważniejsza dla samego autora. Wielu mniej lub bardziej wybitnych ludzi pozytywnie wyrażało się o tej powieści. Poprzedni papa rimskij zdradził, że to jego ulubione dzieło literackie. Aż takiego zachwytu nie podzielam, ale to na pewno lektura warta uwagi, którą jak najbardziej polecam.

Zapis dialogu człowieka-nikt (oświeconego, wiedzącego) z człowiekiem-Ja (świadomie bądź nieświadomie nierozumiejącym świata, mimowolnym egoistą, przedstawicielem większości ludzkości, nazwanym tu Edwardem Stachurą). To rozmowa pełna inspiracji systemami filozoficznymi Dalekiego Wschodu, jednocześnie grząska, narzucająca redefinicję fundamentalnych zagadnień, wywracająca je na drugą stronę, unieważniająca desygnaty, archetypy. Rysuje się w niej parafilozofia budująca na chaosie pojęciowym, który sama wprowadza, a który przedstawia jako ład. Dotyczy tego co jest, w tym człowieka, ale prześciga egzystencjalizm i idzie w kierunku egzystencjalnego nihilizmu („Bo kto śpi, nikomu krzywdy nie czyni, bo rozumiem nie-bycie i nie-czynienie” E. Stachura). Reasumując – to książka ciężka gatunkowo, przewrotna, jedna z tych, które przeczytane sumiennie, pozostawiają trwałe piętno. Nie musi to dziwić, jeśli będziemy pamiętać o ciężkiej chorobie psychicznej autora. „Fabula rasa” to w gruncie rzeczy rozmowa wczesnego Stachury (Ja) ze Stachurą późnym (nikt),przy czym ten drugi jest nieporównywalnie bardziej depresyjny i – jak niestety pokazuje niedaleka od wydania książki przyszłość – zdeterminowany.

Wybór świetnych opowiadań Kornela Filipowicza, którego dokonała Wisława Szymborska. W notce jej autorstwa na okładce czytamy: „W tym zbiorze opowiadań tematem są Żydzi - ci, których autor osobiście znał, z którymi łączyła go długoletnia przyjaźń albo bodaj jedna chwila wydobyta z samego dna własnych lub cudzych wspomnień. Wszyscy oni przebywają od dawna w Krainie Cieni, do której wstęp ma już tylko literatura“. Zbiór zawiera następujące opowiadania: „Krajobraz, który przeżył śmierć“, „Ciemność i światło“, „ Niech nie wie lewica...“, „Chleb oddany“, „Mój ojciec milczy“, „Światopogląd“, „Piękne życie Natana Ruffa“, „Gutmann albo ostatnia przed wakacjami lekcja języka niemieckiego“, „Śmiechu warte“, „Genialne dziecko“, „Silberstein nie zdążył“, „Opowiadanie z epilogiem“. Czytajcie!

Proza dobra i mocna. "Ciemna wiosna" - wpierw czułam opór przy czytaniu tak drastycznych opisów w kontekście rozwoju seksualnego dziecka. Ostatecznie jednak historia mnie poruszyła i na trochę we mnie zostanie. "Mężczyzna w jaśminach" - początkowo mnie męczyła. Odkryłam, że surrealizm i szaleństwo już mnie nie bawią ani nie fascynują, jak kiedyś. A jednak, gdy bohaterka rozpoczęła leczenie, historia mnie ujęła. Autorka świetnie oddała rytm choroba- leczenie - nawroty choroby. Gdybym miała ocenić tylko to opowiadanie, dałabym ostatecznie 8 gwiazdek. "Trąby jerychońskie" - dla mnie nie do strawienia. Pierwsza scena trudna do czytania emocjonalnie, a pozostała część... szalenie nużąca.

Wydany po raz pierwszy w roku 2001 krótki zbiór opowiadań Stasiuka "Zima", to Stasiuk egzemplaryczny, tak "stasiukowy", że bardziej chyba już się nie da. Mamy tu wszystkie elementy charakterystycznego stylu pisarza: melancholię, poetyckość opisów rzeczy pięknych i brzydkich, ważkich i błahych. Są postaci z marginesu geografii, społeczeństwa, ekonomii i historii, obserwowane z uważnością i czułością (nieco "neo-ludomańską"). I przebijające przez wszystko przekonanie autora, że my wszyscy i wszystko co nas otacza jest, bez względu na obecny status, tylko częścią wszech-materii, jaka koniec końców wchłonie wszystko i przetworzy na nowe, niedostępne nam przyszłe światy. Książka jest pięknie wydana niczym bibliofilska miniatura, z uroczymi, klimatycznymi ilustracjami Kamila Targosza. Przyjemnie się ją czyta i przyjemnie zatapia w stasiukowe obrazy prowincji okresu transformacyjnego przełomu, o ile Stasiuka styl lubimy. Kogo jednak jego poetyckość drażni zbytnim romantyzowaniem albo pozorem głębi głębszej niż powierzchowna choć emocjonalna obserwacja, tego opowiadania z tomiku "Zima" mogą irytować. Moim zdaniem czytać warto, tylko nie należy oczekiwać przesadnie wiele.

Tomik retro, znaleziony w parkowej budce. Zaskakujący niespodzianką w osobie nieznanego mi Stefana Otwinowskiego - polonista, absolwent UW i ....tancerz Opery Warszawskiej. Tu obserwator nastroju, groteski i romantyzmu sytuacji podróżnej pt: " Naukowy traktat o szczęściu" : ,, Chodziłem po wnętrzu bufetu zadowolony, bo wszelkie zjawiska wżenione w istnienie i w sen dworców kolejowych, stały się z biegiem lat cząstką mojej starannie wyimaginowanej ojczyzny." ,, Życie poety, tak jak i cała literatura, jest ciągłym poszukiwaniem nowych układów dla nowych metafor (...) Biegłem na drugi peron, jakbym biegł ku szczęściu, które da się ułożyć jeśli nie w nowej - to w wiecznie pięknej metaforze." Opowiadanie Janusza Głowackiego, z pazurkiem ironii...jakby scenariuszowe preludium " Polowania na muchy" w reż. A.Wajdy, markowe ;)

O tej książce dużo można napisać, ale nic nie zastąpi jej lektury. Proza, jedna z najlepszych, jeśli nie najlepsza, we współczesnej polskiej literaturze. Pan Wiesław Myśliwski JEST DLA MNIE OSTATNIM POLSKIM NOBLISTĄ !!! Książka na zawsze zostanie Ci w pamięci. POLECAM !!!

„Sztuka noszenia masek” Huberta Fryca to historia chłopca, chłopaka, dorosłego mężczyzny „narodzonego z ojca alkoholika” i narodzonego z samotności. Pokoleniowa rodzina, gdzie każdy mierzy się ze swoim losem albo tylko wypełnia coś, co jest z góry zaplanowane i przesądzone. To pajęczyna powiązań między bohaterami i zdarzeniami. To książka o skomplikowanych relacjach rodzinnych i bezustannym poszukiwaniu prawdy o sobie. Poznajemy głównego bohatera na różnych etapach jego życia – jako małego chłopca, ucznia szkoły podstawowej, później ucznia liceum, studenta prawa i w końcu dorosłego mężczyznę. Widzimy jak zbiera zło świata, w jakim przyszło mu żyć i próbuje to zło zrozumieć, oswoić, przetrawić, a może oddać innym. Sam o sobie z czasem mówi: „Nic mi nie było i było mi wszystko, bo byłem synem mężczyzny o szalonych oczach i słabej kobiety, i wnukiem zimnego skurwiela, i chorej babusi. Nic mi nie było i było mi wszystko”. Mały chłopiec, (choć może trzeba by powiedzieć, taki mały-stary),nie mając oparcia w dorosłych, znajduje powiernika w postaci psa Brutusa. Czworonogi przyjaciel staje się jego całym światem, ucieczką od problemów i jedyną radością. To jemu zdaje relację ze swojego życia, opowiada, co mu się przydarzyło i co czuje. W nim znajduje ciepło i oparcie, a raz zdobyte, ogrzewają go nawet po jego śmierci. Przez wiele jeszcze dni chodzi na jego własnoręcznie wykopany kopczyk, aby kontynuować spowiedź, dzielić się swoimi przemyśleniami. Mówi mądre i dojrzałe słowa jak na tak małego chłopca. „...żadna śmierć nie jest przypadkowa, tak jak narodziny nie są po prostu ślepym trafem. (…) Nic nie idzie na marne. Ani twoje życie, ani moje, ani życia twoich bliskich, ani nawet życie mojej smutnej matki i szalonego ojca, i babci, która zapomniała, że jest babcią i że jest kimkolwiek, ani dziadka, zimnego i niedostępnego”. Przejmujące porównanie swoich bliskich do kuli u nogi, która uwiera, człowiek się od niej uzależnia i nie może ruszać swobodnie spod krępujących go więzów, nie może żyć. Taka kula w postaci matki, wiecznie zapłakanej, którą zepsuł „ciągle pijany ojciec”, nieumiejącej cieszyć się i radować (tak jakby za szczęściem stało coś złego),wszystko robiącej na „pół gwizdka”. Rodzi się od razu pytanie, dlaczego jej męczeństwo jest ważniejsze niż zadbanie o zdrowie psychiczne syna? Można ją tłumaczyć, że nie umiała inaczej jak tylko biernie trwać i skupić się na łzach, ale można też nie rozumieć łez, które tak ukazane, wcale nie powodują zrozumienia, że „ze łzami się nie dyskutuje”. Syn też tego zrozumienia nie ma. Biernie je przyjmuje. Niezwykle ciekawe są metafory u Fryca, których nagromadzenie neutralizuje trudną historię. Tak jak jest zło musi być i dobro, jak jest pamięć musi być i zapomnienie. Tylko gdzie mieszka nadzieja? „Miasto Chorych Dusz” „Miasto Porzuconych Ludzi” „Nigdy Niedokończony Dom” Taki „Nigdy Niedokończony dom” – jest określeniem dla pustostanu, który w książce nie jest odrażającym straszydłem budowlanym a wyobrażeniem jedynego domu, tego prawdziwego, w którym nigdy nie jest zimno. Jest marzeniem małego chłopca. Do takiego domu chciałoby się wracać. Inaczej dom rodzinny, w którym dwa inne domy mają swoją przestrzeń złożoną z pokoju, łazienki i kuchni. Mieszkając w trzyosobowej rodzinie, można żyć pod jednym dachem, a jakby osobno. W takim domu „Dzień dobry” i „Dobry wieczór” nie wybrzmiewają. Gości w nim smutek, samotność, izolacja. Domownicy, jak spuszczone ze sznurków kukiełki, przemykają do swojego świata by z nowym dniem znów dobrze zagrać swoje role. Różne role przyjmujemy w rodzinie. Rodzina materializuje się w konkretnych członkach rodziny i w wydarzeniach, jakie im się przytrafiają, skupia przeszłość i przyszłości. Rodzą się pytania: Ile mamy wpływu na swoje życie? A może niesie nas przeznaczenie? Czy można odciąć się zupełnie od przeszłości, od której otrzymaliśmy w spadku bagaż cech i nawyków? A co z wyborem dziecka, czy ono też je ma? Odnoszę wrażenie, że Hubert Fryc, jak co najmniej znawca psychologii, przedstawił nam rolę samotnego bohatera, jedynaka, który sam musi zmierzyć się z życiem. Musi trwać w tym życiu, w takiej rodzinie, ale też poszukuje alternatywnego świata. „Chęć startu od zera jest niewyobrażalnie kusząca. Palisz mosty, zaczynasz zapisywać czystą kartkę…”. Bohater Fryca jak w ciągu narkotykowym, szuka wszelkiej możliwości wygadania się, wyrzucenia z siebie dręczących go myśli. Szuka i znajduje, a gdy już jedna czy druga forma nie wystarcza, szuka dalej. Sam nie umie słuchać innych, nie jest tym zainteresowany. Przebywając wśród ludzi skupionych na sobie, staje się ich lustrzanym odbiciem. Przemyka do swojego pokoju i tam buduje świat na spisanych kartkach pamiętnika, w listach pisanych do osoby, równie „innej” jak on sam siebie postrzega. Próbuje się przyjaźnić, próbuje kochać i te próby tak pokazane przez autora są niezwykle ciekawe, takie nieoczywiste. Z jednej strony szuka wsparcia i ciepła dla towarzyszącego mu przez cały czas przejmującego ciało i duszę zimna, a z drugiej nie dopuszcza do siebie zmiany wyjścia z narzuconych reguł gry. Uważa, że „…wiedzieć o kimś wszystko, to zdecydowanie za dużo (…) …nikomu nie powinno się pozwalać wejść sobie do głowy, choćby się nie miało niczego do ukrycia. Bo to sfera najprywatniejsza. Tam w środku mieszka prawdziwa nagość i obezwładniający wstyd, i wszystko, co najpiękniejsze, i wszystko, co najbrzydsze”. „Nikt mnie tego nie nauczył „; „Bo tak mnie nauczono” - powtarza raz za razem słowa „wytrych” bezimienny bohater. Mam wrażenie, że Fryc celowo uczynił taki zabieg, aby każdy sam mógł wstawić tu odpowiednie imię. Bo, mimo że książka dotyczy problemu alkoholowego i wszystkich związanych z tym konsekwencji, to spokojnie można przenieść treści na inne nałogi i problemy, jakie spotykamy na swojej (lub kogoś nam znanego) drodze. Mamy tu do czynienia z negliżem bohatera, z portretem psychologiczny dziecka zaniedbanego emocjonalnie przez dorosłych. Autor pokazując czytelnikowi wszystkie zakładane przez bohatera świadomie i podświadomie maski, uczynił swego rodzaju wiwisekcję, w której każdy może zobaczyć siebie z drugiej strony. Jest tu prawda w najczystszej postaci, lustro duszy człowieka. Zaskoczył mnie Hubert Fryc, dając swojemu bohaterowi możliwość wygadania się na głos przed obcymi ze swojego życia, swoich planów i wylania wszystkich ciemności duszy. Jak w pisanie o traumach z dzieciństwa i koszmarze życia w destrukcyjnej rodzinie łatwo mi uwierzyć, tak odwaga słowa mówionego mnie zaskoczyła. Przyjmuję, że przed obcymi może być łatwiej się wygadać, bo obcy przyjmują słowa tak jak słyszą, a jak już zadają pytania, to one mogą być odkrywcze dla opowiadającego. Tu wszystkie maski można zdjąć, bo za chwilę obcy będzie jeszcze bardziej obcy, bo nieobecny. „Życie jest jak jazda pociągiem”. Dorosły bohater znajduje zapomnienie w pisaniu, które początkowo traktuje jak terapię. Odkrywa, że w pociągu pisze mu się najlepiej. Ma wtedy najlepsze pióro. Pisze książki, jedna za drugą. Na pustych kartkach może się wygadać, wylać wszystko co go trapi, pisać między innymi o ludziach złamanych przez tragedie domowe. To pisanie traktuje jak przyjaciela, sprawia mu nawet radość( swoją drogą, ciekawie ukazane studium dla piszących). Ale jest też lustro, w którym przegląda się każdego dnia…i co tam widzi? „Sztuka noszenia masek” przeznaczona jest dla czytelnika, który nie boi się trudności i niewygodnych tematów, który stawia pytania i szuka odpowiedzi, który nie odwraca głowy przy pierwszej niewygodnej treści. Trochę wygląda to tak, jakby główny bohater otworzył przed nami swoją książkę życia i powiedział – czytaj. I czytasz, ale nie dla samego czytania, ale dla zrozumienia. Czytając tę książkę, nie da się przyjąć żadnej maski - jesteśmy my i słowa autora. Niejeden kadr z życia bohatera nas dotyka i chcemy wiedzieć jak to jego życie potoczyło się dalej. Słowo kadr bardzo tu pasuje, bo książka aż prosi się o scenariusz, gdzie w klimacie filmów Krzysztofa Kieślowskiego, ktoś ukazałby świat walki człowieka z przeznaczeniem, jego upadki, dźwiganie się z kolan i szukanie (wręcz filozoficzne) sensu życia. Książka nie jest gruba, bo zaledwie na 206 stronach mamy dobrze skrojoną historię podzieloną na dwie części - na czas przyjmowania życia takiego, jakie się dostało, próbę poradzenia sobie z nim i czas odnalezienia się w swojej przyszłości. W książce nie ma ani jednego zbędnego zdania. Dużo tu za to przecinków, które dają chwilę wytchnienia na prawidłowy odbiór trudnych, pełnych emocji słów. To chyba Mariusz Szczygieł powiedział na jednym ze spotkań z czytelnikami - „…tyle czytamy…a ile z tych książek w nas zostaje, ile zapamiętujemy?". Fryc tak przedstawił swojego bohatera, że nie da się o nim zapomnieć. Wszystkie swoje postacie nakreślił bardzo wyraziście. „Każdy człowiek na świecie, nosi w sobie jakieś braki i jakąś pustkę” „Ktoś jest piękny na zewnątrz, a w środku zgliszcza (…),ktoś w środku jest piękny, a na zewnątrz wybrakowany…” Nie ukrywam, że były momenty, że nie lubiłam głównego bohatera, bardzo mi się nie podobały jego ciągłe słowa "wymówki". Ale nie mogę powiedzieć, aby mnie męczyło jego ciągłe narzekanie na świat i mówienie tylko o sobie. Chciałam go zrozumieć. Musiałam w pewnym momencie przyjąć swego rodzaju dystans, tak jak się czyta biografię kogoś znanego, by móc dostrzec więcej. Nie raz miałam wrażenie, że czytam współczesną wersję bajki Andersena „Dziewczynka z zapałkami”, tylko tu głównym bohaterem był chłopiec. Raz czułam się jak obca, raz jak najbliższy przyjaciel. Raz wściekałam się na bohatera za jego zimno i wyrachowanie a raz tłumaczyłam jego postępowanie bo czy to jego wina, że zimno przyciąga zimno a ból przyciąga ból? Jak w kołowrotku bez wyjścia. „…zgrzeszyłem myślą, uczynkiem i zaniedbaniem, ale czy to moja wina? (…),no, bo przecież gdyby ojciec, gdyby matka, albo gdybym ja wtedy wiedział (…). Szukamy pocieszenia, usprawiedliwienia. Odpychamy grzechy, szukamy sojuszników w drodze na manowce”. Książka Huberta Fryca ze mną rozmawiała, stawiała mi pytania, które nasuwały się w trakcie czytania by na kolejnych swoich kartach wskazać mi odpowiedzi. Może, dlatego, że odbierałam słowa autora, przez pryzmat ostatnio przeczytanych książek, które wkradały się tu zupełnie podstawnie. Mamy tu Kraków, życie i pisanie w pociągu i wiele snujących się cieni i przemilczeń między „Szczelinami” jak u Szostaka. Jest trochę Nataszy Socha z opowiadania „Pokraka”, gdzie główna bohaterka raz za razem mówi, że „nie kocha swojej matki”. Znalazłam też odpowiedź na pytanie postawione przez Mariusza Szczygła: „…, czy nie ma?”. Niesamowite to ostatnie, bo przecież odpowiedź w innym kontekście niż zamierzony. Czułam tu wiele lęków, czającej się mroczność, z każdą kolejną przewracaną stroną, jak w filmie „Szadź” czy „Belfer”. I to, co mnie najbardziej zaskoczyło – znalazłam w tej książce prawdę, której nie spotkałam nigdy wcześniej w żadnej książce, poruszającą problematykę alkoholizmu w rodzinie. Najbrutalniejsza prawda widziana z punktu widzenia dziecka, dorastającego chłopca i dorosłego mężczyzny. „…czuć to trochę więcej niż wiedzieć…” - tak mnie nauczono…

Diabły 10/10. Dwunastu 5/10. Diabły czyta się wspaniałe, dwunastu jest już mocno filozoficzna, dość trudna do zrozumienia przede wszystkim.ostaynie rozdziały. Czytając Diabły czułam się jak w jakimś filmie, ciężko było mi się oderwać i wrócić do rzeczywistości. Polecam!

Wnikliwe obserwacje życia, inteligentne przemyślenia, entuzjazm codzienności, szarości, prostoty. Fascynacja kobietami, błyskotliwy humor, autoironia. Świetna. Nie bez wad. Moze trzy fragmenty w moim odczuciu o niczym ważnym. Ale krótkie. A poza tym bardzo bardzo.

Bezbronny Niemożliwie uciekający Bez wiary w swe siły i bezgranicznie winny Zawstydzony W kręgu Twojego despotyzmu, wyobrażonym może jedynie W kręgu dostrzeżonych ukradkiem Twoich wzruszeń Skłaniany do nieufności wobec ludzi A nieufny wobec siebie samego okrutnie Z sentymentalną wiarą, która błahostką nie sensem Z utraconą niewinnością, a niezdolny do ożenku Odnajdujący wolność jedynie w pisaniu, niepewną jednak stałości - przez Ciebie Ojcze? Czy przeze mnie? W takim procesie nikt nie jest sędzią, nikt nie może być oskarżonym. Najczęściej obydwie strony są słabe i zaślepione. Ps. Dlaczego w człowieku tli się nieustannie ta dręcząca potrzeba wytłumaczenia się przed Ojcem. Czy jedna prawda istnieje? Czy jest potrzebna? A gdyby, czy uczyni życie lżejszym, i śmierć?

Sięgnąłem po „Śmierć pięknych saren” z dużymi oczekiwaniami. Książkę bardzo zachwalała mi znajoma, której gust literacki niezwykle cenię a dodatkowo Mariusz Szczygieł określił ją kiedyś jako „najbardziej antydepresyjną książkę świata”. Trudno o lepszą rekomendację więc naturalnie spodziewałem się literackiego absolutu – czegoś co zostanie ze mną na długo i zachwyci bez reszty. Po skończonej lekturze muszę jednak przyznać, że moje oczekiwania okazały się chyba zbyt wysoko zawieszone. Być może właśnie przez tę legendę narosłą wokół książki odbiór nie był tak intensywny jak się spodziewałem. Ostatecznie odebrałem ją jako rzecz dobrą, momentami bardzo dobrą ale jednak nie aż tak wyjątkową jak zapowiadano. Tematyka opowiadań chwilami wydawała mi się nieco monotonna i powtarzalna. Z drugiej strony trudno odmówić jej pewnej konsekwencji – te powracające motywy świetnie oddają stan ducha bohatera i wyznaczają kolejne kamienie milowe jego życia. W tym sensie powtarzalność staje się wręcz elementem konstrukcyjnym całej opowieści. Największym atutem książki pozostaje dla mnie styl. Ota Pavel pisze pięknym, lekkim językiem a jego subtelne, często bardzo ciepłe poczucie humoru potrafi naprawdę urzec. I choć nie była to dla mnie „najbardziej antydepresyjna książka świata” to z pewnością lektura przyjemna i warta poznania — nawet jeśli w moim przypadku pozostała po prostu dobrą książką a nie literackim objawieniem.

Tymański w swojej powieści nie bawi się w nudnego kronikarza. Choć tłem jest XX wiek i Tranzytoryjna Formacja Totart, autor serwuje nam literacką jazdę bez trzymanki. To świat, w którym happening staje się sensem życia, a artystyczna prowokacja – jedyną metodą na przetrwanie w szarym PRL-u. Środowisko „niewolników” pojawia się tu w zupełnie innym sensie – to niewolnicy sztuki, idei i totalnej wolności twórczej, którzy swoimi akcjami próbowali rozsadzić system. Tymański rozpoznaje i przywołuje swoich antenatów – od futurystów po dadaistów – wciągając czytelnika w świat muzycznych olśnień i literackich fascynacji. Kluczowym atutem Sclavusa jest fakt, że nie jest to kolejna, pomnikowa biografia artystyczna. To pełnowartościowa beletrystyka, napisana językiem mięsistym, gęstym i niebywale sprawnym. Tymański ma doskonałe ucho do dialogów i wyczucie rytmu, co sprawia, że przez opis happeningów i codziennego chaosu gdańskiej alternatywy płynie się z ogromną frajdą. Autor wykazuje się kapitalnym, często autoironicznym poczuciem humoru, nie oszczędzając ani kolegów z formacji, ani samego siebie. Nie znajdziecie tu nudnych faktów, lecz żywą materię wspomnień przełożoną na literacki kunszt. Podziwiam językową brawurę autora i odwagę w dekonstrukcji własnej legendy. Tymański udowadnia, że o sztuce wysokiej można pisać językiem ulicy, a o buncie – bez zbędnego patosu. Dlaczego nie wyżej? Dla czytelnika kompletnie niezorientowanego w realiach gdańskiej alternatywy, nagromadzenie postaci i wewnętrznych żartów może być momentami przytłaczające. Niektóre dygresje, choć błyskotliwe, rozmywają główny nurt opowieści, czyniąc ją momentami nieco hermetyczną. Sclavus to literacki performans, który udowadnia, że Tymon Tymański jest tak samo sprawnym pisarzem, jak muzykiem. To książka o wolności, która bywa przekleństwem, i o sztuce, która jest jedynym godnym rodzajem niewoli. Solidna siódemka za styl, humor i unikalny portret trójmiejskiej bohemy.

Chyba ostatnia ( a na pewno jedna z ostatnich) powieść Tadeusza Nowaka pisana w konwencji - na gruncie polskiej literatury - w zasadzie niepowtarzalnej, a i jej główny bohater na szkolnej akademii - na przykład za kultywowanie słynnej polskiej pracowitości- oklasków od uczniów, jak również kadry pedagogicznej, by nie zebrał. Pierwsze zdania powieści: "Nasz dom z pokolenia na pokolenie chodził na żebry. Żebraczką była matka, żebrakiem był ojciec. Odkąd pamiętam, po tygodniu, po dwóch przychodzili z odpustów do domu z parcianymi workami upchanymi skibkami chleba, pajdami kołacza mój dziadek i babka. Worki i torby rzucali na stół. Dziadek, siadając na ławce, odpinał z rzemienia od lewej nogi kołkowatą protezę okutą na końcu miedzianą blachą, babka wyjmowała spod powiek sztuczne bielmo i patrzyła na nas oczami czarnymi jak tarki." Powieść wydana w 1982 roku Ciekawostką może być fakt, że Nowak - może nie "po imieniu", czyli nie pada jeszcze nazwa Katyń - po raz pierwszy w czasach PRL-u, wplótł w akcję powieści wątek pomordowanych polskich oficerów. Dzisiaj oczywiście to żadna rewelacja, ale w tamtej epoce to był naprawdę temat tabu i jedyne wytłumaczenie, że to był czas pierwszej solidarności i cenzurę wysłali na roczny urlop bezpłatny.

Na początku nie mogłam się wgryźć w tę historię, nie kupowała mnie postać Wandy ani doktora Ligonia, który prowadził jej psychoterapię. Traktowałam to bardziej jako zbiór ładnych opisów emocji i poruszających cytatów. Ale, jak to u Osieckiej bywa, nie wiem nawet, w którym momencie wciągnęłam się w tę opowieść, i płynęłam z nią. Czy to przez opisy kolejnych etapów psychoterapii, czy przez rozwój znajomości Ligonia i Wandy, czy może przez sam ośrodek i jego życie... Tak czy siak, próbowałam sama zrozumieć Wandę, postawić się w sytuacji, gdy trzeba się zmierzyć z chorobą partnera i przygotować na najgorsze... Takie sytuacje wywołują silne, trudne emocje. Trudno pozostać na nie obojętnym. I wreszcie - listy, które zupełnie wywracają historię do góry nogami. Choć zakończenie było przewidywalne, to jednak czytalam je z zainteresowaniem. Ta krótka książeczka jest jak pocztówka - widoczek, fragment wyjęty z ramki, spojrzenie przez lupę na kawałek czyjegoś życia. I to jest to, co u Osieckiej tak cenię, tę umiejętność przyjrzenia się każdej emocji z osobna i wyłuskania całego bukietu uczuć z każdego obrazka, by ująć je w słowa.

Ojciec Sergiusz to krótka opowieść o poszukiwaniu swojego miejsca, przeznaczenia, miejsca w świecie. I miejscu dla Boga w życiu człowieka. O ucieczce do Boga i od Boga. Wiele motywów jest zaskakująco aktualnych, gdy spojrzy się na współczesne społeczeństwo (szczególnie jeśli cofniemy się o 20, 30 lat). Jak impulsywna decyzja może zmienić bieg własnego i cudzego życia. O tym jak odchodzimy, krążymy, wracamy, żeby znowu odejść. Historia warta poznania i refleksji.