Jeden dzień i inne opowiadania

Warto zapoznać się z tymi trzema twórcami poezji. Mnie osobiście najbardziej ujęła twórczość Włodzimierza Wysockiego. Ma świetne spojrzenie na otaczającą człowieka rzeczywistość i w mistrzowski sposób udaje mu się to zawrzeć w bardzo wymyślnych wierszach. Wysocki - Mistrz ! !

Stachurę można kochać lub... nie mieć jakiegokolwiek zdania, gdy się go nie zna. Jego tomiki poezji, a potem powieści "Siekierezada"., "Cała jaskrawość" czy głośny zbiór opowiadań "Falując na wietrze", "Się", ale i trudne do skategoryzowania utwory jak np. "Fabula raza", którą zaliczono do felietonów, to dziś klasyka. Stachura, to także autor melancholijnych piosenek, erotyków, pełnych nihilizmu wierszy. Biografia tego niezwykłego poety wydana w 15 rocznice jego tragicznej śmierci, jest kopalnią wiedzy o tym artyście, odkryciem jego stanów świadomości, cech charakteru, jego duszy. Dzięki drobiazgowo zebranej faktografii ukazuje się nam znany z obwoluty wydanych utworów, jako ktoś niezwykle bliski, miotający się z życiowymi dramatami, dokonujący wyborów często pochopnie, na fali chwilowego impulsu, zagubiony w swym ego, a jednocześnie szalenie wrażliwy choć zarazem zbuntowany. Edward Stachura zwany przez przyjaciół Sted, to samorodny talent pisarski. Rodzice, choć pracujący ciężko, nie mieli nic wspólnego z jakąkolwiek twórczością, nie mówiąc o pracy intelektualnej. Stachura urodzony we Francji, płynnie władający rzecz jasna językiem Moliera mógł stać się z czasem czołowym tłumaczem literatury francuskiej, i choć takich prób się podjął, to jednak wciąż poszukiwał, wciąż nie potrafił zaspokoić swej nieposkromionej żądzy bycia największym, najlepszym, doskonałym. I to chyba prowadziło go do depresji, która stała się krokiem do samobójczej śmieci 24 lipca 1979 r. "Stachura -biografia i legenda"- to fenomenalnie skrojony przez Mariana Buchowskiego portret zapomnianego już dziś i niedocenionego pisarza, którego życiorys byłby świetnym materiałem na filmowy serial.

Choć Kaskaderzy literatury zostali wydani jeszcze w II obiegu, w latach osiemdziesiątych nadal zachwyca jak ta antologia polskich pisarzy "wyklętych" jest napisana, jak świeżym spojrzeniem (na na przykład Marka Hłasko, który był wręcz bożyszczem literatury tamtego okresu) się charakteryzuje. To zbiór esejów i wyboru twórczości "kaskaderów" - Bursy, Wojaczka, Hłaski, Poświatowskiej, Stachury i Ryszarda Milczewskiego-Bruna, który czyta się świetnie, obojętnie czy jest się wyposażonym w aparat pojęciowy literaturoznawcy, czy nie.

Piękne, poetyckie, wrażliwe - jak to Stachura. Skąd nagle wpadł mi do głowy? Nie wiem, ale nagle zapragnęłam Stachury w prozie. Był czas w moim życiu, że wiersze, piosenki, opowiadania Steda wciąż mi towarzyszyły, a potem nagle zapomniałam. Teraz wróciłam i poczułam, jakby czas się cofnął, jakbym znowu miała 20 lat. Opowiadania dotknęły mojej duszy i poruszyły, jak dawniej. Obudziły we mnie nagłą tęsknotę za zorzami miłymi, ślicznymi porankami, za Gałązką Jabłoni przecudną. Ech, pora wrócić do rzeczywistości.

Początek tego opowiadania, jak na prozę Hłaski, całkiem przyjemny. Pojawiają się nawet mlownicze opisy nadwiślańskich bulwarów, bujnej zieleni i "wiewiórek z koralikowymi ślepkami", które wdrapują się na konary drzew "z szybkością niepojętą", a powietrze po deszczu staje się "czyste jak oddech dziecka". Agnieszka i Piotr - zakochana para -rozmawia o miłości, klasykach literatury opisujących to uczucie. Pojawiają sie się nawiązania do "Tristana i Izoldy", twórczości Szekspira, Słowackiego, Dostojewskiego. Są też marzenia o wspólnej przyszłości: 🔰"Kiedy będziemy mieli dom, przez rok nie będziemy wpuszczali nikogo. Wywiesimy kartkę na drzwiach: Nie ma nikogo. Wyjechaliśmy na rok". Marzą, bo teraz Agnieszka mieszka z ojcem, obłożnie chorą matką i bratem w jednopokojowym mieszkaniu, a Piotr wraz z trzema kolegami zasiedla fragment ruin. Dla Agnieszki miłość jest przepustką do szczęścia i wolności, dla Piotra mającego za sobą koszmar stalinowskiego więzienia to uczucie jest obietnicą szczęśliwego życia u boku ukochanej. Wspominając swoje aresztowanie w 1952r. Piotr mówi: 🔰"Są takie miejsca na ziemi, gdzie każdy dzień jest wiekiem. Trzeba tam tylko trafić." 🔰" Myślałem o tym, że jeśli w końcu wyjdę, to spotkam ciebe. I nigdy się już nie rozstaniemy, i nigdy już tam nie powrócę. Codziennie o świcie umierałem i codziennie powracałem do życia. Komendantem był tam taki pułkownik. Mówił nam: `Tu jest Mokotów. Stąd się wychodzi kwiatki wąchać od spodu`. Na przesłuchaniach krzyczał: `My was po bolszewicki zabijemy. Strzałem w tył głowy...` Wtedy myślałem o tobie." Ale wkrótce - marzenia zderzają się z brutalna, szarą, brudną, beznadziejną rzeczywistością pełną biedy, pijaństwa i wulgarności - atmosfera się zagęszcza. I przyznam, że podobnie jak Agnieszka, jej brat i ojciec, również ja poczułam się mocno zagubiona w tym socrealistycznym uniwersum. Polska lat 50. XX wieku ukazana jest przez pisarza jako kraj braku nadziei, umęczonych codziennością ludzi, dla których cynizm, brutalność i alkoholizm stanowią rodzaj samoobrony. W zderzeniu z takim światem wiara w ocalającą moc miłości okazuje się iluzją i musi przegrać z ponurą rzeczywistością. Pisarz bezkompromisowo odziera swych bohaterow ze złudzeń, nie pozostawiając żadnej nadziei. Opowieść o uczuciu Agnieszki i Piotra jest historią upadku. Utwór powstał w 1956 r. na fali odwilżowych rozliczeń z czasami stalinizmu. Po przeczytaniu tego opowiadania już rozumiem, dlaczego Gomułka wpadał w niepohamowaną wściekłość, gdy wymieniano w jego obecności nazwisko Hłaski.

Wydaje mi się, że mamy tu do czynienia z kształtowaniem się stylu prozatorskiego Stachury. Prawdziwą "Całą jaskrawość" widzę w jego drugiej powieści. Ale już tutaj mamy ten sposób patrzenia na życie. Jest to też powieść o dużo bardziej optymistycznym wydźwięku. "Do wsi Zagubin, na Kujawy Białe, Gdzie ziemia licha, piachy niebywałe Hej Potęgowa! Hej Witek i Ja"

Piotr Bratkowski pisał: „W świecie, w którym panuje absolutna dominacja konwencjonalnych zachowań kulturowych, jedyną formą walki człowieka o własną tożsamość jest permanentna autokreacja”. Bardzo to pasuje do Iredyńskiego. Musiałam przywyknąć do tego co Stefan ma w głowie i do tego co na głowie również, ale ostatecznie podobało mi się i to bardzo. Najbardziej chyba język i styl. I ta różnorodność narracyjna, dynamizm, elementy psychodeliczne i surrealistyczne, groteska, które to zabiegi tylko uwypuklały wielką samotność bohatera. Bohatera – artysty. Artysty – Polaka. Polaka – emigranta. Ciekawie było obserwować charaktery i pobudki kierujące ludźmi z jednej i z drugiej strony żelaznej kurtyny. A los Stefana przypominał mi trochę klimatem emigracyjne perypetie artystów z „To, co najistotniejsze o panu Moritzu” Třešňáka.

Agnieszka Osiecka - reżyserka i dziennikarka, pisarka i autorka tekstów piosenek, które znane są zapewne wszystkim Polakom i na zawsze zapisały się w historii muzyki. „Biała bluzka” to narracja prowadzona listami pisanymi pomiędzy dwiema kobietami: Elżbietą i Krystyną. Elżbieta, niezależna i buntownicza, przekorna i uparta. Jej życie wypełnione jest szalonymi pomysłami, alkoholem i mężczyznami. Żyje niczym kolorowy ptak, wysoko ceniąc sobie wolność i niespecjalnie troszcząc się o dzień jutrzejszy. Jawnie przyznaje się do nadużywaniu alkoholu, a jednocześnie żyje w strachu przed zdemaskowaniem schowków, w których go ukrywa. Lekceważy tak przyziemne w jej mniemaniu sprawy jak jedzenie czy prace domowe. Zaniedbuje się, żyjąc z głową w chmurach. Jej nieograniczona wyobraźnia równa się jej nieograniczonej beztrosce. Ignoruje rzeczywistość i zasady nią rządzące. To niecodzienne, na swój sposób piękne, niczym nie skrępowane podejście do życia. Krystyna jest jej przeciwieństwem- twardo stąpając po ziemi, pilnuje spraw i terminów, próbuje wprowadzić stabilizację, gdy Elżbieta zbyt daleko oddala się od rzeczywistości. Przytuli, kiedy potrzeba i skarci, kiedy czuje że ta na krytykę zasłużyła. Wnikliwy czytelnik pod powłoką beztroskiej i lekkomyślnej Elżbiety dostrzeże duszę kobiety delikatnej i wrażliwej, tęskniącej za miłością i stabilizacją. Wskazuje na to szczególnie tajemnicza postać Andrzeja, która często pojawia się w myślach bohaterki wydobywając z niej subtelne uczucia. Wystarczy zaledwie myśl o nim, a zadziorność i pewność siebie znikają, ustępując miejsca poczuciu bezpieczeństwa i czułości. Książka surrealistyczna, w której granice pomiędzy absurdem a realnością zacierają się, jednak wrażliwy czytelnik odkryje w nich głęboki sens. Opisywane epizody, pozornie irracjonalne i groteskowe demaskują klimat i realia życia przeciętnego obywatela w peerelowskiej Polsce, nie oszczędza też nowobogackich, ironizując ich styl życia i zachowanie. Całą książka naszpikowana typowym dla Agnieszki Osieckiej humorem - inteligentnym, z dystansem do świata, błyskotliwą grą słów i rymowanek. Listy są niezwykle kobiece, intymne, dowcipne, pisane z polotem i przewrotnością, pełne emocji ewoluujących od euforycznej radości do czarnej rozpaczy. To listy pisane do samej siebie. Krystyna okazuje się być drugą częścią osobowości Elżbiety, tą poukładaną i sterującą codziennymi sprawami, ale też ta wołająca o akceptację i zaopiekowanie się samą sobą. Osobowością, do której Elżbieta tęskni i bez której trudno jej ogarnąć zwyczajne sprawy. Tytułowa biała bluzka, o którą troszczy się Krystyna jest symbolem kobiecości, czystości i nienaganności. Wołanie: „(…) Kochana moja, odnajdź Mi gdzieś tę białą bluzkę z kołnierzykiem, będzie Mi b. potrzebna (…)” często pojawia się po szalonych decyzjach i nieodpowiedzialnych przedsięwzięciach bohaterki, których konsekwencje bywają bolesne. Jest też kołem ratunkowym w najtrudniejszych chwilach, wołaniem o miłość, wolność i normalność, o którą często trudno było w czasach PRL-u. Pod postacią Elżbiety wyraźnie widać samą autorkę. Podobnie jak bohaterka, Osiecka nie pasowała do świata z narzuconymi mu zasadami ani do codziennego, prozaicznego życia. Wrażliwa i szczera do bólu, otwarta na świat i ludzi ceniła sobie wolność i wyrywała się do niej - do takiego życia, nieskrępowanego żadnymi więzami, zdawała się być stworzona. To książka, w której nie liczy się historia. Liczą się za to wątki przemycające emocje, które do zrozumienia nie potrzebują akcji tworzącej zwięzłą całość. Jej wartością jest język, zabawa słowem i wirtuozerski wprost kunszt posługiwania się nim - komizm słowny w mistrzowskim wydaniu. Książka niezwykła i niebanalna, dokładnie taka, jaką była sama Agnieszka Osiecka.

Bardzo dobrze, że po "Drugim zabiciu psa" sięgnęłam po coś jeszcze autora, bo zdecydowanie warto. Do połowy książka była dla mnie na 10 gwiazdek, byłam zachwycona, druga połowa nie tyle, że była gorsza, ale była dla mnie jednym wielkim powtórzeniem. Początkowo akcja galopowała, taka groteskowa ta fabuła, niczym komedia pomyłek i absurdu, ale niestety, na bardzo serio, ulokowana w szarym i smutnym PRL. Później to już były filozoficzne rozważania niczym wyliczanki. Nie, że do mnie one nie trafiają, nie, że ich nie lubię - to zwyczajnie nie moje czasy, nie moje realia. Partia, towarzysze, sekretarze, milicja, Stalin, Lenin - wystarczy mi wiedzieć, że byli, nie muszę się tak bardzo w to zagłębiać, nie muszę taplać się w tej straszliwej historii. Niektórzy lubią się umartwiać, to ten schemat, jest mi smutno - posłucham sobie smutnych piosenek na dobicie. Polacy bardzo często pływają w tej historycznej rozpaczy, lubią sobie dokopywać albo wręcz odwrotnie, o wszelkie niepowodzenia życiowe obwiniać wcześniej wymienionych - partię, towarzyszy, sekretarzy, milicję, Stalina, Lenina. To ustrój jest odpowiedzialny za ich życie, to ta trauma pokoleniowa, w to właśnie wierzą. Nie neguję tego, zaznaczam jedynie, że ja nie należę do tej grupy i w związku z tym nie odczuwam przyjemności czytając o tym, co było tu, w Polsce, najgorsze. Wartość komediowo-absurdalna wysoka, styl doskonały, fabuła wciąga, ale część polityczno-filozoficzna ciągnie to opowiadanie/mini-powieść w dół. Być może z perspektywy 33-letniej kobiety, umiarkowanie liberalnej, urodzonej po 89 (a dokładnie w 91),której dzieciństwo przypadło na czas dobrobytu "tuż po 89". Jestem pewna, że dla starszych ode mnie, chociażby o dekadę, to może być coś zupełnie innego, dla mnie to tylko kolejna próba literackiego umartwiania się, się-Polaka. Nie dziękuję. Wyzwanie czytelnicze LC marzec 2025: Przeczytam polską książkę wydaną w latach 1945–1989 (2)

Na początku nie mogłam się wgryźć w tę historię, nie kupowała mnie postać Wandy ani doktora Ligonia, który prowadził jej psychoterapię. Traktowałam to bardziej jako zbiór ładnych opisów emocji i poruszających cytatów. Ale, jak to u Osieckiej bywa, nie wiem nawet, w którym momencie wciągnęłam się w tę opowieść, i płynęłam z nią. Czy to przez opisy kolejnych etapów psychoterapii, czy przez rozwój znajomości Ligonia i Wandy, czy może przez sam ośrodek i jego życie... Tak czy siak, próbowałam sama zrozumieć Wandę, postawić się w sytuacji, gdy trzeba się zmierzyć z chorobą partnera i przygotować na najgorsze... Takie sytuacje wywołują silne, trudne emocje. Trudno pozostać na nie obojętnym. I wreszcie - listy, które zupełnie wywracają historię do góry nogami. Choć zakończenie było przewidywalne, to jednak czytalam je z zainteresowaniem. Ta krótka książeczka jest jak pocztówka - widoczek, fragment wyjęty z ramki, spojrzenie przez lupę na kawałek czyjegoś życia. I to jest to, co u Osieckiej tak cenię, tę umiejętność przyjrzenia się każdej emocji z osobna i wyłuskania całego bukietu uczuć z każdego obrazka, by ująć je w słowa.

Dziś chciałabym Wam polecić tomik poezji Anny Świrszczyńskiej ps. Swir "Budowałam barykadę" ❤️. Autorka była uczestniczką powstania. Jej wiersze są przejmującą kroniką wydarzeń - od euforii, zrywu, nadziei, budowania barykad, przez walkę, próby ratowania życia w szpitalach, wędrówki kanałami, zniszczenia miasta, śmierć powstańców i ludności cywilnej aż po zagładę miasta, jego upadek i gehennę ludzi. Prostymi słowami obrazuje przemijanie Warszawy i ludzi, tragedię dzieci, młodzieży i dorosłych, powstańców i cywili. Jej wiersze są przejmujące, bo są świadectwem wydarzeń, które nie powinny nigdy się zdarzyć. Wywołują gamę emocji, które pozostają w sercu. To wydanie jest wyjątkowe. Zostało opublikowane przez @wydawnictwoliterackie w 40. rocznicę Powstania Warszawskiego. Jest bogato ilustrowane, zawiera bowiem unikatowe zdjęcia Jerzego Tomaszewskiego, oficjalnego fotoreportera powstania. Fotografie dobitnie unaoczniają prawdziwe i niewyidealizowane oblicze powstania. Czytajmy poezję ❤️. Warto!

Poświatowska w swojej autobiografii opisuje mniej lub bardziej chronologicznie swoje dotychczasowe życie. Czasami wkrada się chaos, szczególnie w pierwszej części, lecz wszystko jest złożone w formę, która wybacza wiele. Ujmujący przede wszystkim jest kunszt autorki, która potrafi z poetycką wrażliwością wykazać się również w prozie. Oceniam na 7,5

Jak rozczłonkować nudę na czynniki pierwsze? Bursa w pełnej krasie. Mamy kata, kadłubki i cięcia. Kilka wieczorów pod znakiem trupa, który pojawia się i znika. Kto nie przelewał czasu przez wąwozy swoich palców, znikając w zbrodniczych planach zabicia egzystencjalnych rozterek? Może nie każdy, choć te stany są wszystkim nieobce. Widać, że proza Bursy lekko niedokończona ale pióro autora, choć mowa o trupie; wiecznie żyjące i wyjątkowe. Warto przeczytać.

Tragedią jest fakt, że Andrzej Bursa zmarł tak młodo. Gdyby żył dłużej ustanowiłby swoją pozycję w kanonie polskich poetów, a tym tomem pokazuje, że na nią zasłużył. Wiersze Bursy zrobiły na mnie wrażenie już w liceum, głównie przez swoją nieortodoksyjność (Sobota, Pantofelek),jednak w liceum nie pokazali mi jakim różnorodnym jest on poetą. Mamy tu wiersze zupełnie konwencjonalne, choć bardzo dobre (Pożegnanie z psem). Mamy też poematy (Luiza),wiersze-żarty (Modlitwa dziękczynna z wymówką) czy zabawy z formą (Funkcja poezji). Obok wierszy dla dzieci (Z kociego jestem rodu) mamy utwory przesiąknięte wręcz mrokiem (Liryka Rudolfa Hoessa, Miłość). Geniusz polskiej poezji, o którym nie mówi się wystarczająco głośno.

Mówi się, że to Gombrowicz i jego twórczość wyszydza polskość, przyprawia gębę nam, żyjącym w tym kraju. Ale nie gorszy w te klocki jest Stanisław Dygat, on także ocenia nasz naród z bezlitosną kpiną, wyśmiewając się z narracji bogoojczyźnianej. A wyrażanie "psychodeliczny polak" wypowiedziane ustami młodej francuskiej dziewczyny (w pozytywnym znaczeniu) staje się moim ulubionym określeniem.

Jestem pod wrażeniem, ta lektura jest zupełnie inna, niż się spodziewałam. Myślałam, że nie zrozumiem i będzie za trudna, a w rzeczywistości jest świetna (choć irytująca). Wiele tu wątków filozoficznych, ale nie niosą prostej konkluzji. Główni bohaterowie wywołują silne emocje, często mocno negatywne. Książka pokazuje świat, który tak naprawdę już odszedł, właściwie w swoim nienasyceniu, egoizmie i samozadowoleniu nie miał szans przetrwać. Chyba chciał go zakonserwować i pokazać jego fragment, zanim całkiem zniknie, żebyśmy zbytnio go nie żałowali. Wiele razy jest wspomniany Husserl. Rzeczywiście, autor pokazuje zdarzenia i emocje bez jednoznacznej ich interpretacji, jak naucza fenomenologia. Postacie są przerysowane, jakby komiksowe, jak z obrazów Witkacego. Cała książka to odjechana artystyczna wizja, która bawi i przeraża. Najbardziej podobały mi się opisy przyrody i gór. W końcu Witkacy wychował się na Podhalu, to się czuje. Nie wiem ile zostanie we mnie z tej książki, mogę stać się po niej bardziej cyniczna, to pewne.

Każdy Polak powinien ją czytać regularnie! Absolutnie genialna diagnoza, świetne opisy. Historia, psychologia, filozofia, czego tutaj nie ma, a wszystko splecione finezyjne i przekonująco. Długo zabierałem sie za nakręcenie recenzji tej książki i nadal mam wrażenie, że nie wychwyciłem najważniejszych punktów! Polecam

Może przezroczysta, bezbarwna, pozbawiona zapachu i kształtu, ospała, wszechobecna, przytulna, miła i niewinna obojętność jest jedynym grzechem, który zatrzymuje sito Opatrzności? Może tylko za ten grzech-niegrzech będziemy sądzeni w dniu Sądu Ostatecznego?

na "Legendarnych i tragicznych" trafiłam podczas przygotowywania prezentacji maturalnej, dotyczącej twórczości Edwarda Stachury. książka Marxa jest niezwykle pomocna i ciekawa dla każdego miłośnika literatury i poezji. ;) zawiera wiele informacji nt. życia autorów, ich twórczości, powiązań z innymi artystami; a także fragmenty utworów. nie jest napisana 'encyklopedycznie', potrafi zaciekawić. dla mnie najbardziej interesujące były rozdziały o Stachurze, Wojaczku i Poświatowskiej, gdyż ich twórczość znałam i ceniłam wcześniej, ale dzięki Marxowi miałam okazję poznać inne ciekawe nazwiska. :) polecam - to świetne źródło wiedzy o polskich poetach przeklętych.