Noc spowiednika. Paradoksy małej wiary w epoce postoptymistycznej.

Społeczeństwo jest pełne „eksów” – osób, które wyszły ze swojej tożsamościowej (niemalże) roli - rozwiedzionych, wdowców i wdów, matek rezygnujących z opieki nad dziećmi, osób porzucających karierę polityczną, byłych więźniów, byłych alkoholików, osób odczuwających dysonans ze swoją płcią, wreszcie byłych księży i zakonnic… Problem odchodzenia jest powszechny i wspólny wielu ludziom, stanowiąc doświadczenie na pewien sposób uczłowieczające i uczące pokory, zanurzające człowieka w humusie skomplikowanych ludzkich dziejów. Każdy może się spotkać z odejściem, to zjawisko mogące się przydarzyć każdemu osobiście… wydarza się ono bardzo często, zanim dana osoba je sobie w pełni uświadomi, wymyka się kontroli i zrozumieniu; stanowi pewien wymiar tajemnicy człowieka. W życiu zdarzają się po prostu chwile, w których człowiek, aby pozostać wierny samemu sobie, musi coś zmienić. Jeśli czuje, że nie potrafi, nie jest szczęśliwy, jeśli stale nie zadaje sobie pytania o swoje osobiste „szczęście” w tym, co robi… kryzys w końcu na pewno się pojawi. Będzie trzeba stanąć w obronie samego siebie. Obok doświadczeń „odchodzących” zwykle przechodzi się bokiem, aż zaczynają dogłębnie dotyczyć nas samych. Wtedy z zakamarków pamięci wydobywają się osoby, słowa i historie. Trudne jest z kolei odchodzenie najbliższych, w co z kolei często nadmiernie można się zaangażować – walcząc z nimi, przekonując czy inaczej – wewnętrznie obwiniając samą jakąś instytucję (niewłaściwą, bezduszną, nieprzyjazną). Czasem wydaje się wręcz, że odchodzą Ci, co powinni zostać, a zostają Ci, którzy odejść powinni… Helen Rose Ebaugh wskazuje cztery etapy procesu odejścia: 1) wątpliwości; 2) szukanie alternatyw; 3) moment zwrotny) i 4) zostanie „eksem”. Wątpliwości mogą trwać tygodniami i prowadzić do szybkiego odejścia lub ciągną się w człowieku nawet dziesiątki lat. Pojawiają się w wyniku boleśnie przeżywanego rozdźwięku między głoszonymi ideałami a rzeczywistością. Staje się on z czasem coraz większy; zaczyna mu towarzyszyć wewnętrzne rozdarcie, zrozpaczenie, zmęczenie… Co ciekawe, często nie przeczą one idealizowaniu swojej możliwej sytuacji (gdyby się pozostało) już po odejściu! Szukanie alternatyw pojawia się, gdy w głębi zaczyna człowiekowi świtać idea odejścia. Ośmiela się on zmierzyć, przynajmniej wewnętrznie, z obowiązującymi w swojej instytucji „absolutami” i „świętymi krowami”, z takimi pojęciami jak „na zawsze” i „nigdy”. Pojawiają się drobne gesty kontestujące określony porządek (kwestionowanie stroju, porządku dnia, reguł pisanych i niepisanych…). To moment starań o zrozumienie i usłyszenie, którego często nie sposób uzyskać… a to często od takich rozmów wszystko zależy. Jeśli utwierdzi się w przekonaniu, że „to nie jest moje miejsce”, wewnętrznie już się tak naprawdę odeszło; czeka się jedynie na odpowiedni moment. Punkt zwrotny to często proste wydarzenie – mały konflikt, ostra wymiana zdań, zmiana stanowisk w obrębie wspólnoty – i osobie zamierzającej odejść przelewa się (a może ujawnia?) czara wątpliwości, słabnących więzi i kryzysu swojej roli. Często działa się wówczas jak w transie, nie rozumiejąc co się czyni; w chwili odejścia ma się poczucie zawieszenia, poruszania się w pustce, czemu towarzyszy lęk – jest to jednak doświadczenie wolności, często uczucie ulgi, które są silniejsze niż obawy. Czas przekonania, że odejście było konieczne, dopiero jednak przyjdzie (po pewnych turbulencjach)… Badania pokazują, że ludzie często odchodzą „na wariata”, nieprzygotowani wewnętrznie na skutki tego gestu. Zostanie „eksem” oznacza okres budowania nowych mostów ze światem, nawiązywania nowych kontaktów, odmiennego funkcjonowania w świecie; to szukanie nowej pracy, mieszkania, wybieranie stroju… rodzą się nowe idee na swój temat, o świecie czy Bogu. Nowa (?) tożsamość wykrystalizuje się dopiero po pewnym czasie, uwzględniając włożony duży wysiłek wewnętrzny. W końcu dochodzi się do pewnej syntezy, w której uznaje się, że jest się tym, kim się jest (za co jest się wdzięcznym),także dzięki temu, kim się było. „Eks” po odejściu zderza się z całym szeregiem nowych problemów, nowej rzeczywistości. Doświadczenia zdobyte na jednym statku, niekoniecznie przydają się na drugim, czy na lądzie… Psychicznie jest to doświadczenie ciężkie – pamięć podpowiada zdarzenia z przeszłości, może podważa samą decyzję, wyobraźnia rozwija marzenia i fantazje dotyczące wydarzeń, które wydarzyłyby się zapewne, gdyby się zostało… dla sumienia to też przestrzeń wyrzutów i poczucia winy. Pobyt w stanie duchownym niejako stawia człowieka w obliczu oryginalnej świadomości egzystencjalnej, przedstawia inny, bo dość idealistyczny system wartości i dążeń życiowych niż to, co postrzegane jest społecznie jako „bezpieczna norma”. Jednym z najważniejszych problemów jest jednak poczucie czy kryzys „ontologicznej niepewności” – życie staje się naznaczone lękami egzystencjalnymi, nierozwiązanymi problemami, stłumionymi uczuciami, człowiekowi wydaje się, że jest nieprzystosowany czy wyobcowany z siebie… co może wydawać się przykładowo „eks-duchownemu” sytuacją „z woli Boga” i „w Bogu”, tak jakby tego właśnie chciał Bóg. Ma to wydźwięk szczególnie silny w tych, którzy w czasie swojego powołania wiele chowali „pod dywan” swojej duchowości i swojego powołania – odrzucając swoje potrzeby, marzenia i to, co najbardziej swoje, w to miejsce utożsamiając się ze wspólnotą kościelną, instytucją, stając się „urzędnikiem” czy „funkcjonariuszem” Boga. Jeśli towarzyszy temu tradycyjna „mistyka cierpienia” nakazująca odesłać każdą trudność czy wątpliwość do Jezusa umierającego na Krzyżu, z którym ma się przecież przywilej współcierpieć dla zbawienia świata… jeśli im gorzej, tym lepiej… to jest to z pewnością znak, że coś jest nie tak z naszym życiem wewnętrznym czy powołaniem. Wyjście z tego schematu jest bolesne i trudne, najłatwiejszą odpowiedzią zdaje się zaś ucieczka czy wewnętrzny cynizm („mistyk wystygł, powstał cynik”). Przekonanie, że zostało się szczególnie wybranym i powołanym przez Boga; że na autentyczny głos Boga się odpowiedziało, staje się przestrzenią trudnego wewnętrznego kryzysu. Poczucie niedotrzymania ślubów, zaprzepaszczenie duchowego potencjału, porażka przed Bogiem… dla szczególnie wrażliwych sumień są to problemy do przepracowywania przez całe życie. Nie jest łatwo też w przestrzeni społecznej – o ile „eks”alkoholik może się cieszyć powszechnym uznaniem o tyle, że pokonał swój nałóg, o tyle eksksiądz czy ekszakonnica często mogą czuć się społecznie niepożądani, napiętnowani czy zdegradowani; to cała seria krępujących sytuacji, trudnych relacji, poczucia obcości i nieprzystosowania. Takie „potępienie” pociągać za sobą może odmowę dialogu, ekskomunikę, skazanie na milczenie, izolację… wygnanie uniemożliwiające spokojne życie w swoim dotychczasowym otoczeniu. Kapłanów, którzy odeszli ze stanu duchownego, jest na świecie (szacunkowo) ponad 100 tysięcy… a zjawisko to stale się nasila. Najliczniej odchodzą młodzi, tęskniący za kobietami i ich miłością, ale zarazem patrzący idealistycznie na swoje kapłaństwo. Inna grupa to proboszczowie, starsi i ustawieni, doświadczeni życiowo i zawodowo, często mający już dzieci z kobietą – mocno rozgoryczeni podwójnym życiem, wybierający stabilizację w rodzinie… Głównym powodem rezygnacji jest brak akceptacji obligatoryjnego celibatu, który nadzoruje podległość (posłuszeństwo) Kościołowi i władzy biskupiej. Wśród powodów rezygnacji i porzucenia kapłaństwa, wybijają się szczególnie trzy. Pierwszym jest depresja wynikająca z samotniczego życia i z poczucia wieloletniego osamotnienia, często połączona z problemem alkoholowym, zaniżonym poczuciem wartości własnej osoby i przydatności zawodowej. Drugim jest chęć i potrzeba posiadania własnej rodziny - co ciekawe w badaniach socjologicznych prof. Józefa Baniaka wynika, że taką potrzebę zgłasza 53,7% przebadanych księży. Wszyscy oni zgłaszają silny kryzys własnej tożsamości kapłańskiej, a także o kłopotach w przestrzeganiu ślubu abstynencji seksualnej; inaczej mówiąc, przyznają się do bardziej lub mniej trwałych związków emocjonalnych i seksualnych z kobietami. Trzecim istotnym powodem są konflikty między badanymi kapłanami a władzami kościelnymi – w diecezjach i zakonach. Księża Ci odczuwają silną potrzebę wolności osobistej i nie chcą poddać się bezwzględnemu posłuszeństwu biskupowi czy władzy zakonnej. Z tego powodu porzuca stan duchowny niemal 1/3 ogółu rezygnujących z kapłaństwa. Powodami odejścia i rezygnacji są też uświadomienie sobie niedojrzałości własnego powołania, nietrafionych motywacji; traumatyczne doświadczenia w instytucji kościelnej; poczucie chęci wolności pozainstytucjonalnej; wypalenie w swoim duszpasterskim dziele; zatargi ideologiczne z władzą kościelną na polu dyscypliny czy doktryny; powody psychologiczne; zerwanie więzów przyjaźni; wyczerpanie czy przepracowanie; rozpoznanie, że jest się nieszczęśliwym; reformy Kościoła burzące poczucie stałości; zwątpienie czy utrata wiary; drobne międzyludzkie skandale; trudności w nieustannym zderzaniu „zdrowego rozsądku” z nieintuicyjnością wielu instytucji; niepoczuwanie się do możliwości reprezentowania i utożsamiania się z „linią” Kościoła; miłość do innego człowieka (choć to się zdaje już raczej powodem towarzyszącym; jest on wtedy pierwszą dobrą duszą, podającą przyjazną dłoń, proponującą wspólną drogę, wspólnotę serc… ale decyzja podjęta jest wcześniej). Wreszcie, powodem odejścia kapłana może być przecież sam Bóg! Dlaczego odszedł sam autor książki? „Bo w pewnym momencie miarka się przebrała i miałem dosyć; bo od zawsze wiedziałem, że tak się stanie; bo chciałem zobaczyć, jak to jest, gdy zdarzy się to, co nigdy nie powinno się było zdarzyć; bo zwątpiłem w sensowność przynależności do kleru i nie mogłem pozostawać dłużej ani jego członkiem, ani reprezentantem; bo nie mogłem być wewnątrz, gdy tylu było na zewnątrz; bo się zakochałem; bo musiałem podjąć drogę w nieznane; bo chciałem się zniszczyć; bo chciałem się ocalić; bo chciałem naprawdę spotkać Boga; bo nie potrafiłem dłużej odgrywać pewnej roli; bo skapitulowałem przed Bogiem, który wtargnął w moje życie w sposób zupełnie nieprzewidziany; bo wcześniej odeszli niemalże wszyscy, którzy byli mi bliscy; bo chciałem znaleźć się tam, gdzie byli oni i gdzie zawsze było moje prawdziwe miejsce, to znaczy na marginesie; bo nie lubiłem siebie w roli jednego z funkcjonariuszy Boga; bo nie mogłem patrzeć sobie w twarz, myśląc, że jestem jak oni; bo bałem się, że pewnego dnia stanę się jak oni; bo nie wiedziałem, co ludziom powiedzieć, gdy mnie pytali myśląc, że wiem; bo moim zadaniem było szukanie i droga; bo chciałem powiedzieć, że obecna forma kościelnej instytucji nie funkcjonuje i nie wystarcza, chcąc to powiedzieć także Bogu” – i odszedł dla tysięcy innych przyczyn, które będzie się starał zrozumieć, jak długo będzie trzeba… Odejścia są często przestrzenią wielokrotnego rozczarowania: Kościołem (jako instytucją i ludźmi niedoskonałymi, grzesznością, głupotą, próżnością czy nudą) albo samym sobą (doświadcza się znużenia, własnej niedoskonałości, głupoty, ograniczeń, wad, grzeszności… co jedynie może kryć maska fałszywej pokory, a potem cynizm, hipokryzja). Ciężko w tym świetle sprostać wyśrubowanym oczekiwaniom społeczeństwa, które szuka ludzi autentycznie idealnych (???)… a przynajmniej chce widzieć ich… inaczej. Jak bardzo można się jednak oszukiwać „dla dobra wiernych”? Jest też jednak inne rozczarowanie – rozczarowanie Bogiem. Upada pewien jego wpojony obraz; upada też poczucie bliskości Boga, w czego miejsce może wejść poczucie „grzechu odejścia” – a to może pociągnąć za sobą zawalenie się gmachu wiary, niwecząc projekt całego życia. Czasami odchodzący wyraźnie mówią, że zwątpili w Boga lub w Kościół, a potem okazuje się, że wielkie filozoficzne wywody o zwątpieniu były jedynie zasłoną dla „prostego” faktu, że się zakochali. Inni mówią, że po prostu się zakochali, jednak skwapliwie ukrywają mrok swojego zwątpienia, który od dawna mieszkał w ich sercu. Jeszcze inni odchodzą, nie mówiąc nic - ani sobie ani innym. Jakie działania i jakie stanowisko prezentuje wspólnota Kościoła wobec „eksów”? Czy potrafi ich zrozumieć i przyjąć, czy raczej pozostawia na pograniczu? Czy ułatwia odejście czy stawia przeszkody i granice? Czy podejmuje próby zrozumienia czy walki? Skupia się na wewnętrznym uporządkowaniu czy formalno-prawnym porządkowaniu spraw po „eksie”? Tworzy czy likwiduje poradnictwo i wsparcie dla odchodzących? Jak wielka jest dysproporcja między „troską o powołania” a stosunkiem do „problemu odejść”? Dyskusji o odejściach często niestety nie prowadzi się wcale – temat lepiej przemilczeć, a w Kościele przemodlić – najlepiej grupowo – naznaczając tego, który odszedł, zadość czyniąc niejako za niego/nią… „Eks” jest wtedy w pewien sposób napiętnowany mechanizmem obronnym „pozostających” – jeśli opuszcza statek uznawany za najdoskonalszy, to jego odejście podważa i relatywizuje ich rację bytu (zadając pytania o słuszność i bohaterskość tych, którzy zostają…); odejście wszak jest też milczącym oskarżeniem wobec tych, którym się wydaje, że mają już wszystko, że są bezpieczni, że wszystko wiedzą. „Eksów” uznawać się może za niewartych zaufania, ich dzieła za co najmniej podejrzane i może niebezpieczne. Są godni pożałowania, winni, a ich historie bolesne i trudne. Życie zakonne czy kapłańskie opiera się na pewnym mimesis – naśladowaniu wzorców myślenia i postępowania, tworzących pewien ideał życia i świętości. Istnieją specjalne reguły, pouczenia i pewna wspólna kultura. Odchodząc, system ten powoli się rozpada. Kryzys wiary jest tu jednakże szansą, by pracowicie zbudować swoją wiarę od nowa. Nie jest już ona wtedy wiarą recytowaną, dopasowaną do odgrywanej roli. Staje się autentyczną i osobistą inaczej. Może dla takich ludzi zwątpienie i odejście jest jedyną szansą na autentyczną przygodę duchową, łaską od kochającego Boga. Odchodzący nie są jednak skazani na porażkę, winę i napiętnowani; nie stają się też automatycznie wrogami czy przeciwnikami Boga – ich życiowe losy są też przecież przestrzenią spotkania z Nim, realizacją Jego planu. Droga poszukiwań religijnych i szukanie Boga nie kończą się wraz z odejściem ze stanu duchownego. Odejście też równoprawnie (jak wejście) jest pewnym misterium wiary, które pozostaje do końca niewytłumaczalne; może być przestrzenią świętą, przed którą „trzeba zdjąć buty”. Odejście, podobnie jak wstąpienie, miesza wolę człowieka z czymś, co ją przerasta (Bogiem, który uwodzi?). Odejście może być przeżywane jako wtargnięcie Boga w życie człowieka, wtargnięcie, które przeorganizowuje całkowicie sposób życia i myślenia. Może to być jedna z form „szczęśliwej winy”, która otwiera serce na Boga. On, dopuszczając odejście, jest przecież Panem i władcą wszystkiego, co dzieje się na świecie – z powołaniami do Jego służby włącznie. Jego drogi są odmienne od dróg człowieka, nawet jeżeli wzdłuż nich stoją drogowskazy opatrzone imprimatur. Kluczowe jest tu dialogowanie z dobrem – przechodzenia z płaszczyzny winy do płaszczyzny, w której wciąż można w sobie zobaczyć dobro. Niezachowanie ślubu to przecież lekcja prawdziwej pokory; kryzys posługi w taki sposób to znak i szansa na posługę na sposób odmienny; zamknięcie jednej drogi to wszak otwarcie innych… By tak spojrzeć na siebie (z miłością),trzeba wpuścić między siebie i instytucję samego Boga. Czy On nie jest większy od wszystkiego?

"Prosta modlitwa" to jedna z książek podyktowanych przez sędziwego dominikanina dziennikarzowi. Jej głównym tematem jest modlitwa. Dla o. Joachima Badeni OP modlitwa jest prosta, bo "człowiek ochrzczony ma już "zmontowany" kontakt z Panem Bogiem, ale go nie wykorzystuje". Każdy wierzący powinien modlić się bardzo indywidualnie, a metody potrzebne są w ostateczności, bo forma potrafi zabić treść. Swoje stanowiska o. Badeni OP argumentuje szeregiem własnych, bogatych doświadczeń w zakresie modlitwy. W pamięć zapadają fragmenty, w których zakonnik otwarcie mówi o swoich mistycznych doświadczeniach. Jak pisał sam autor, ta książka nie stanowi gotowca, nie zawiera gotowych recept na modlitwę. Należy ją odbierać zatem ze względu na formę, jako głos bardziej doświadczonego brata, który dzieli się swoimi doświadczeniami z modlitwą, nie usiłując nikogo przekonać do swoich preferencji. Bo modlitwa dla o. Badeni OP to praktyka, którą należy po prostu stosować.

Wywiad rzeka, skryty gdzieś na dnie pirackiej skrzyni (stąd muszę przytaczać z pamięci),jakby bardziej zrozumiały niż „Nadzieja zbawienia”, stąd wyższa ocena. Treść podobna, między innymi ksiądz Wacław opowiada, jak w dzieciństwie oglądał obrazek, przedstawiający umierającego, który ostatkiem sił zamiast nawrócenia ulega pokusie i pada ofiarą Złego. Na bladej twarzy widać niedobry uśmiech, już Zły chwyta i ciągnie nieszczęsnego do piekła ... Pytanie, jak w ten sposób wlać w serca otuchę ? Chyba, że ktoś tak „otuchę” pojmuje. Następnie, jak na studiach jego wykładowca, Wincenty Granat, uczył po swojemu, uznawszy słusznie, że podręcznik jest napastliwy i zniechęcający. O rozmowach, zwanych szumnie „dialogiem ekumenicznym”, zwykle prowadzą do niczego, bowiem strony pilnie baczą, by zmienić możliwie nic. Zwłaszcza źle wypadł tu Józef Ratzinger, wówczas jeszcze prefekt Kongregacji Wiary, uniemożliwił raz gotowe porozumienie z anglikanami o wzajemnym uznaniu obrzędów. Ksiądz na własną rękę i oddolnie próbował uprawiać ekumenizm wymieniając w modlitwie patriarchę Konstantynopola obok papieża. O „interkomunii” z innymi wyznaniami: budzi czasem opory, na przykład ze strony prawosławnych, lecz ksiądz wyjaśnia „będąc w świeckim stroju, zatajam kim jestem, stąd moje przystępowanie nikogo nie obraża”. Na pytanie, co ksiądz ma do powiedzenia o nieomylności papieża, padła ostrożna odpowiedź „mam wątpliwości”. Zaś o wyświęcaniu kobiet „kobieta lepiej wyraża macierzyńskość Kościoła”. Trzeba pamiętać, że ἐκκλησία jest rodzaju żeńskiego. Użyty przy tym wyraz „biskupka” brzmi niepoważnie, jeśli już, to „biskupa”. Przypomniało mi, co głosi „Słownik Nowego Testamentu” w haśle „posługa”: „Wszyscy chrześcijanie, mężczyźni i kobiety, mogą spełniać posługi, chociaż Nowy Testament nie wspomina o tym, by jakakolwiek kobieta była biskupem lub kapłanem.” Ściśle biorąc, księgi Nowego Przymierza nie mówią o kapłanach chrześcijańskich (jedynie o prezbiterach i diakonach) ani o wyświęcaniu. Również Joachim Gnilka uważał, że do uczniów należały kobiety („Jezus z Nazaretu” Kraków 1997 s. 223) i że w czasach apostolskich „Wypowiedzi Pawła dotyczące miejsca kobiety w Kościele nie są ze sobą spójne, a niekiedy wręcz sprzeczne. Według 1 Kor 12,13; Ga 3,28 różnice między mężczyzną i kobietą, podobnie jak między wolnymi i niewolnikami, zostały zniesione (…) Z tego punktu widzenia nie jest łatwo rozstrzygnąć, czy dany kobiecie nakaz milczenia podczas zebrań (1 Kor 14, 33b – 36) pochodzi od Pawła, czy też jest późniejszą glosą. W każdym razie pozostaje on w wyraźnej sprzeczności z 1 Kor 11, 5, gdzie występowanie kobiety na zebraniach liturgicznych jest traktowane jako zrozumiałe samo przez się. Dlatego bardziej słuszne jest opowiedzenie się za glosą.” („Paweł z Tarsu” Kraków 2001 s. 232 tłum. Wiesław Szymona, przy tym słowa 1 Kor 11, 5 o zakazie przemawiania kobiet z odkrytą głową trudno zrozumieć s. 231) Z niechęcią ksiądz mówi o cierpieniu, uznawanym za wartość samą w sobie, nazywa to „doloryzmem”, gdyż taki wzorzec świętości odstręcza od naśladowania „wykrzywiona bólem twarz, spojrzenie utkwione w zaświatach” i temuż podobnież, ubrał w słowa myśl, jaka wielokrotnie przychodziła mi do głowy. Ostrzega również, mym zdaniem słusznie, że wmawianie przez kaznodziejów poczucia winy („ciało nosicielem nieczystości” czy gorszego jeszcze) prędzej przyprawi wierzących o zaburzenia umysłowe niż uczyni pobożnymi. Więcej grzechów nie pamiętam, zachęcam do przeczytania.

W stosunku do ks. prof. Halika jestem zazwyczaj prawie bezkrytyczna. Tym razem również. Jedyne, co mogę "zarzucić" książce "Dotknij ran", to to, że wymaga dużo skupienia przy czytaniu, ważne jest każde słowo, poza tym nawiązuje ona, jak zwykle do innych filozofów, jak Pascala, Nietzschego, Kanta itp., przez co staje się dla mnie trudniejsza w odbiorze. Poza tym jestem nią zachwycona. Halik w sposób do mnie przemawiający tłumaczy w niej sens cierpienia, koncentrując się raczej na zranieniach ducha, nie kusząc się na tłumaczenie, dlaczego cierpienie w ogóle istnieje. O dłuższą recenzję się nie pokuszę, gdyż tylko bym nieudolnie wykoślawiła to, co Halik chciał poprzez swój tekst powiedzieć.

Autobiografia ojca Joachima Badeniego to książka wyjątkowo wciągająca. Niezwykły życiorys człowieka legendy, kto choć raz miał szczęście w życiu go spotkać wie o czym mówię. Wspaniałe poczucie humoru, błyskotliwa inteligencja i charyzma sprawiały, że porywał za sobą rzesze wierzących i nie wierzących. Lektura dostarcza niezapomnianych przeżyć.

"Testament" - tak powiedział o tej książce jej autor. Bardzo ciekawa chodź niełatwa lektura.Wydaje się, że została ona napisana dla tych, którzy nie lubią prostych - banalnych - odpowiedzi. Pomimo tego, że książka jest raczej dziełem naukowym, czyta się ją z zapartym tchem, oczekując ostatecznego punktu do, którego zmierza autor - o ile można mówić o jakimś ostatecznym punkcie.

Ciekawe pytania i błyskotliwe odpowiedzi - tak w skrócie można scharakteryzować książkę "Pytania nieobojętne". O. Salij używa prostego, zrozumiałego języka oraz świetnych porównań, które pomagają zrozumieć zawiłe kwestie teologiczne. Do najbardziej intrygujących kwestii można zaliczyć wątpliwości w wierze, ewolucję, pytanie o raj, obraz starotestamentowego Boga, obietnicę Jeftego, reinkarnację, rozgrzeszenie, wstyd, samobójstwo, męczeństwo oraz indeks ksiąg zakazanych.

Książka lekka, wręcz poetycka. Nie brakuje w niej ciekawych, głębokich przemyśleń o naturze filozoficzno-religijnej. Pomimo tego, ze nie ma tutaj dużo kwestii podjętych, są one wałkowane pod wieloma kątami. Lektura niedługa, ale bardzo treściwa, czyta się raczej wolno, ale bardziej z uwagi na dużą kondensację myśli. Książka nie jest szczególnie dogmatyczna, czasami przebija w niej judeo centryzm, ale nie przeszkadza to w odbiorze. Ogólnie mogę polecić, przeczytanie daje poczucie świeżości i nowego spojrzenia na kwestie Szabatu.

Książka bardzo pouczająca, niosąca z sobą głęboką mądrość, nadzieję i pokorę. Przypomniała mi o tym, co w życiu ważne, i nie chodzi tylko o kwestię wiary, ile o moralność ludzkiego żywota. Bardzo przypadła mi do gustu. Czy w moim zyciu jest miejsce dla Boga? Czy mnie kocha, widzi, toleruje...? Czego ode mnie oczekuje; kim jestem w Jego planie? Te, i wiele innych pytań nasuwa się po lekturze tej pozycji. Na pewno będę do niej wracał i pozostanie na długo w mojej biblioteczce.

Ciekawy dokument ciekawych czasów. Nie było NATO, UE, PO ani PiS, nie było internetu, historia właśnie się skończyła, nowe tysiąclecie jawiło się jako wielki znak zapytania, żył jeszcze mądry ksiądz Tischner, a w Polsce ukazało się tłumaczenie nowego KKK. Pamiętam te rozmowy nadawane w TV 4:3 i zarazem ich nie pamiętam - w międzyczasie wydarzyło się wszystko, w tym całe moje życie. Dlatego szczególnie brzęczą w uszach ich pytania: co dalej będzie, o rolę kościoła w historii, postęp wrażliwości społecznej, wolność, odpowiedzialność. Poleciłbym chyba wszystkim żeby odświeżyć sobie tę łagodną dociekliwość. Zarazem chyba wrzucone do YouTube odcinki retransmitowane kilkanaście lat temu w TVP Kultura są lepszą formą zapoznania się z tymi rozmowami - można posmakować jak wyglądał "przedyoutubowy kontent", z dwuminutową czołówką, spokojnym tempem rozmowy i legendarną gestykulacją ks. profesora.

Miałam kryzys... Jakaś niemoc w czytaniu i stąd tak długa przerwa i tak długie czytanie tych dwóch pozycji. Thomas Merton... Niezwykły człowiek, niezwykły mnich - trapista. Sprawował przez 10 lat funkcję mistrza nowicjatu i właśnie dla nowicjuszy powstało to dwuczęściowe dzieło. Część pierwsza dotyczy modlitwy kontemplacyjnej, druga poświęcona jest bardziej szczegółowym zagadnieniom takim, jak asceza, powołanie, szczerość czy miłosierdzie... Nie czyta się tego łatwo, to pewne. Autor zaleca również uwagę czytelniczą, skupienie. Książka jest jednak warta poznania, bo choć została napisana z myślą o ścisłym gronie, to może być pomocna w rozwijaniu duchowości każdego wierzącego.

Książka sinusoida chwilami przyswaja się treści jak rogalika z dżemem czasem refleksyjno filozoficzna i trzeba na chwilę odstawić czytanie .W temacie kontemplacji i mistycyzmu modlitwy chyba najlepsza jaką czytałem.Pozostawię ją sobie gdzieś blisko na półce bo czuję , że powrót na pustynię będzie jeszcze wiele razy konieczny. Polecam.

Książkę przeczytałam z dużym zainteresowaniem, tym większym, że sama jestem mężatką. Bardzo spodobał mi się styl pisania autora. Mimo iż książka traktuje o poważnych tematach, to jest napisana lekko, z humorystycznymi akcentami. Jeżeli chodzi o zawartość merytoryczną, to można się z niej wiele dowiedzieć o postaciach świętych i błogosławionych. Szczególnie te najbardziej współczesne nam pary zostały opisane bardziej szczegółowo. Można się conieco dowiedzieć o ich życiu codziennym, przez co stają się bardziej swojscy i bliscy. Książka jest też świetnym punktem zaczepienia do dalszego poszukiwania informacji ze względu na obszerną bibliografię. No i wzbudza wiele przemyśleń i refleksji na temat postrzegania i przeżywania małżeństwa. Wisienką na torcie są przepiękne ilustracje, które zdobią wydanie książki- reprodukcje obrazów Ventzislava Piriankova. Można nie zgadzać się z wieloma tezami autora, ale moim zdaniem w wielu punktach ma rację. Szczególnie pasuje mi jego pogląd na to, że małżeństwo powinno być postrzegane jako równoprawny sakrament, jako powołanie. Również przemawiają do mnie argumenty za tym, że w małżeństwie i rodzinie czasem bardziej owocne (również duchowo) jest np. spędzenie czasu ze sobą niż osobne oddawanie się praktykom religijnym. Bliskie jest mi podejście do tego, że zwykłe, codzienne czynności mogą nas uświęcać. Oczywiście, w tym kryją się też pewne zagrożenia, których Nosowski nie pomija. Cała recenzja: http://wlasnie-przeczytalam-ksiazke.blogspot.com/2011/07/parami-do-nieba.html

Głęboka i wymagająca lektura, niemniej warta tego zmagania. Spojrzenie autora wyrywa nas z naszego dobrze nam znanego i często nienaruszalnego sposobu myślenia przenosząc akcent na Boga i Jego perspektywę. Tym co przemawia to wielka pokora z jaką autor opisuje przestrzeń sacrum, w której znajduje się człowiek w relacji do Boga.

W tym wywiadzie z 1996 roku Kardynał Ratzinger jest szczery, takie odniosłem wrażenie. Prowadzący wywiad wystąpił ze wspólnoty kościoła, więc nie jest stronniczy a i czasami zadaje niewygodne pytania dotyczące historii kościoła.Kardynał posługuje się wyższą teologią w odpowiedziach, co dla mnie jest zbyt zawiłe i nieco zakrzywia ogólne przesłanie płynące z biblii, która jest przecież dla prostego ludu. Zbyt często kardynał odwołuje się do nauk św.Augustyna, zamiast za wzór podawać Chrystusa lub samego Boga.Martwi mnie przyszłość kościoła, bo Kardynał rozpościera szerokie zmiany w kierunku pozyskiwania nowych wyznawców, zbytnio idzie na ustępstwa. Moim zdaniem siła kościoła leży w niezmiennych wzorach płynących bezpośrednio z Pisma Świętego.Chrystus powiedział, że do zbawienia prowadzi wąska brama, kto przez nią przejdzie ten otrzyma życie wieczne w raju, a jak widać z rozmowy z Kardynałem kościół reprezentowany przez niego chce poszerzać "bramę" poprzez dostosowywanie się kościoła do "Świata", oj chyba nie tędy droga. Na dzień dzisiejszy (2017 r) widzimy ,że Ksiądz Kardynał będąc na najwyższym urzędzie w kościele abdykował, co jest wręcz niespotykane i pewnie o przyczynach tej decyzji nigdy prawdy się nie dowiemy.

Tą pozycją zaczynam przygodę z Ratzingerem i już wiem, że nie skończy się ona prędko. Nie bez powodu zasłużył sobie na opinię jednego z najwybitniejszych filozofów i teologów przełomu wieków. Piękny język, bogata bibliografia no i absolutnie głęboki przekaz. Dokładnie takiego rodzaju literatury religijnej szukałem.

Najbardziej intymny i bolesny zapis walki z własną wiarą i poczuciem opuszczenia. Możliwość poznania historii Matki Teresy, czytając jej listy, poznając historie o których wcześniej nie słyszałam, pozostawiło we mnie świat na lata. To tak jakby te przeczytane słowa żyły we mnie, i nawet jeśli o nich nie pamiętam, one pamiętają o mnie.

Dam kilka cytatów, które mnie jakoś poruszyły. Jest ich więcej, ale nie chcę spoilerować książki "Być człowiekiem znaczy być ukierunkowanym ku śmierci. Być człowiekiem znaczy: musieć umrzeć, być istotą wewnętrznie sprzeczną, w której z biologicznego punktu widzenia śmierc jest czymś naturalnym i koniecznym, ale której bios zawiera w sobie duchowe centrum domagające się wiecznego trwania: z perspektywy zaś tego centrum śmierć nie jest faktem naturalnym, lecz nielogicznym; jest usunięciem z przestrzeni miłości, zniszczeniem komunikacji nastawionej na trwałość. Żyć znaczy w tym świecie: umierać. Tak więc zdanie: "stał się człowiekiem" oznacza, począł zbliżać się do śmierci. Sprzeczność znamionująca śmierć człowieka nabiera w wypadku Jezusa maksymalnej ostrości" s. 82 "Człowieczeństwo zostało przezeń wprowadzone we własną istotę Boga, to właśnie jest owocem Jego śmierci. Jesteśmy w Bogu, Bóg jest tym Całkiem Innym i zarazem nie-Innym. Kiedy wraz z Nim mówimy "Ojcze", mówimy to w samym Bogu. To właśnie jest nadzeija człowieka, chrześcijańska radość. Ewangelia: również dzisiaj jest On człowiekiem. W Nim Bóg stał się prawdziwie nie-Innym. Człowiek, istota pozbawiona nadziei, nie jest już bez nadziei; możemy się cieszyć. On nas kocha - Bóg kocha nas tak, że Jego miłość stała się ciałem i pozostaje ciałem. Ta radość winna być najsliljniejszym impulsem i źródłem największej siły do tego, by mówić o tym innym ludziom, aby i ich rozweselić światłością, która dla nas wzeszła i wśród nocy zwiastuje światu dzień." "Gdzie zanika ojcostwo ludzkie, tam o Bogu nie sposób już mówić ani myśleć"

Nie jest to łatwa i szybka lektura. To głęboko teologiczny, filozoficzny i duchowy traktat o duchowości chrześcijańskiej. Nikt tak jak Merton nie potrafi "ubrać w słowa" tego co nie wypowiedzialne. Te refleksje duchowe podzielone są na rozdziały o miłości, o nadziei, o sumieniu, o intencjach, o powołaniu, o szczerości, o miłosierdziu, o samotności, o milczeniu.. Książka o sensie naszego życia i o odnajdywaniu siebie w sobie i w innych a także poprzez innych. Stąd bardzo o razowy tytuł. Nikt z nas nie jest samotną wyspą. Żyjemy wśród ludzi i dla ludzi. "Każdy człowiek szuka w życiu swego zbawienia i zbawienia ludzi, z którymi żyje". Thomas Merton żył tylko 53 lata. Zginął tragicznie. Jego przesłanie wciąż żyje.