Margaret Thatcher. Autoryzowana biografia. Tom 1-2

Świetnie się czyta. Pokazuje niestety całą perfidię systemu, który panował w PRL. Otworzyła mi oczy na wiele spraw o których nie miałem zielonego pojęcia. I też o których już teraz się nie mówi. Ostatnie zdania książki dotyczące naszego wschodniego sąsiada po roku 2014 i 2022 cały czas są niestety aktualne

Henry Kissinger zmarł prawie rok temu. Był postacią kontrowersyjną i przez wielu znienawidzoną, ale jego wkład w historię światowej dyplomacji jest niepodważalny. Walter Isaacson w swojej książce przedstawia zarówno zalety, jak i wady Kissingera; punktuje jego pomyłki i polemizuje z poglądami, ale zarazem podkreśla geniusz niektórych jego posunięć. Bardzo często tak obszerne publikacje nużą nawet najbardziej wyrobionych czytelników, tymczasem w tym przypadku wręcz chciałoby się więcej. To więc pozycja obowiązkowa dla wszystkich osób zajmujących się lub przynajmniej interesujących się stosunkami międzynarodowymi.

Fascynujący obraz tytułowej postaci - człowieka wielu talentów, niespożytej energii, odważnego (a może i brawurowego),który jednak nie jest przedstawiony jednowymiarowo, więc możemy również poczytać o jego pomyłkach i porażkach. Warto zwrócić uwagę na pokazaną postawę prezydenta USA i rządzących USA elit do II WŚ toczącej się w Europie (kasa, kasa) oraz ich fascynację Rosją. Bardzo to przypomina aktualne gierki Trumpa. Warto też zwrócić uwagę na powtarzający się schemat myślowy wielu polityków: dajmy Hitlerowi (Putinowi) tym razem jeszcze to, co chce, na pewno mu to wystarczy i już będzie miłym, cywilizowanym gościem do robienia interesów. Podobno historia uczy, szkoda tylko że tak niewielu chce wyciągać wnioski z tragedii tak licznych.

Ze względu na moje koneksje z podwarszawskim Otwockiem ta książka musiała kiedyś wpaść w moje ręce. ''Pasierb nad Wisłą'' to powieść autobiograficzna Symchy Symchowicza, mieszkańca otwockiej dzielnicy żydowskiej w okresie międzywojennym, który występuje tu jako Nachum Feidorowicz. Kilkumiesięczny wtedy chłopiec (autor i główny bohater zarazem) przenosi się z całą rodziną ze zniszczonych przez armię czerwoną w 1920 roku Sobień-Jezior do Otwocka po drugiej stronie Wisły. Osiedlają się na dobrze mi znanej ulicy Świderskiej (centrum ówczesnej dzielnicy żydowskiej pełnej najróżniejszych, drobnych i większych zakładów przemysłowych) w budynku, który stoi po dziś dzień w stanie użytkowym, nieopodal stacji kolejowej. Stąd ulica Górna prowadzi do niedaleko płynącej rzeki Świder i wypoczynkowej miejscowości o tej samej nazwie. W przeciwną stronę mamy ulicę Bazarową z jakby mogło być inaczej... głównym bazarem miejskim pełnym kupców, handlarzy, tragarzy i kupujących. Na pobliskiej ulicy Kupieckiej oprócz restauracji i kolejnych przedsiębiorstw mieści się synagoga - główny ośrodek spotkań religijnych okolicznych mieszkańców, a ulica Warszawska po drugiej stronie torów to już dzielnica pięknych i bogatych willi. Nie dość, że wraz z Nachumem obserwujemy codzienne życie niezbyt zamożnych i w większości wielodzietnych rodzin żydowskich, mieszkających ''na kupie'', często w jedno-dwupokojowych izbach, które na dodatek wykorzystywane są jako zakłady pracy, to zwiedzamy też stary Otwock jaki sam znam tylko z opowieści, zdjęć i niektórych pozostałości. Mamy tu przekrój całego społeczeństwa Żydów od ortodoksyjnych rabbich, przez średnio religijnych robotników (jak ojciec Nachuma Mosze-Awrun, który prowadzi zakład kamaszniczy pracując od świtu do nocy, a potem małą restaurację) i handlarzy po zbuntowaną młodzież wstępującą w szeregi syjonistów, socjalistów bądź komunistów, kończąc na zasymilowanych Żydach w pełni uważających się za Polaków. Śledzimy całą młodość autora wraz z jego radościami, rozterkami i problemami. Po tym jak przez pierwsze lata uczęszczał do chadaru (żydowskiej szkoły zazwyczaj mieszczącej się w domu nauczyciela rebe) ojciec postanawia, że musi nauczyć się języka polskiego oraz innych przedmiotów w programie szkół państwowych. Tym samym posyła go do szkoły powszechnej nr4 na ulicy Staszica (której sam byłem uczniem, tyle że po przeniesieniu już na ul. Szkolną). Nachum dorastając poznaje okolicę, zawiera nowe znajomości i w pewnym momencie zaraża się niektórymi hasłami politycznymi. Młodzież żydowska rywalizuje z polską raz w sposób zdrowy i honorowy jak mecze piłki nożnej między Wulkanem, a Otwockim Klubem Sportowym, raz wyzywając się i obrzucając kamieniami. W międzyczasie nadchodzi też widmo wojny i agresji hitlerowskich Niemiec na Polskę. Nie będę spoilerował zakończenia, ale wszyscy się domyślamy jak dramatyczny może mieć wydźwięk znając historię getta otwockiego i jego likwidację w roku 1942. Osobiście polecam nie tylko mieszkańcom Otwocka chcącym poznać historię swojego miasta, ale również tym, którzy interesują się II wojną światową i życiem przed jej wybuchem. Autor potrafi opowiadać. Mnie pochłonęło bez reszty.

Co tu dużo mówić. Zawiodłem się. Słaba. Bardzo słaba. Ale nie aż tak żaby w w całości dyskredytować. Dla mnie zbyt dużo pobocznych wątków. Pewnie wynika to z braku materiałów źródłowych. Nie zmienia ro faktu, że książka tak w połowie nie ma w sobie nic z historii króla zegarmistrzów.

Rosja jest inna. Rosji nikt nie rozumie. Jeśli podchodzisz do Rosji z pozycji siły – nikt tam z tobą poważnie nie rozmawia bo jest obrażony i wściekły na ciebie. Jeśli wykonujesz wobec Rosji pojednawcze gesty – nikt tam z tobą poważnie nie rozmawia, bo tobą gardzi. Jednym słowem Rosja nie rozmawia ale dekretuje. I robi co chce. Rosja silna jest groźna a słaba jeszcze groźniejsza. Niby to wszystko wiemy ale warto dorzucić do tej wiedzy również świadectwo dyplomaty i to z kraju, z którym Rosja od lat jakoby dogadywała się najlepiej w Europie – czyżby? Książka jest wyważona, bo dzieło ambasadora nie może być inne. Ale pokazuje też masę problemów, z którymi politycy muszą borykać się na co dzień, tu i teraz, w niewygodnych negocjacjach twarzą w twarz z trudnym partnerem. Trochę to inne od opinii kanapowych znawców polityki międzynarodowej, którzy doskonale wiedzą jak „popędzić kota” i „nakryć czapką” tego potwora na glinianych nogach. Nie popędzą, nie nakryją. Musimy żyć z tą zarazą lub nie żyć wcale…

Klasycznie porządna biografia postaci, która swoimi nietypowymi działaniami w czasie Drugiej Wojny Światowej sprawiła, że nawet jeśli nie bardzo wiemy kim był, to wielu wie co zrobił. Servant bardzo solidnie opisuje jego karierę i drogę, odzierając z nimbu jakim próbowały go otaczać w swoim czasie środowiska skrajnie prawicowe. Mamy jego drogę u boku "jego Fuhrera" bez unikania niewygodnych pytań. Jednocześnie francuski Autor dość ciekawie pokazuje jego ograniczenia w labiryntach nazistowskiej władzy. No i oczywiście jest słynny lot i "misja" tak niewiarygodna że aż trudno uwierzyć, by mógł sądzić że się uda. Lot który u wielu ważył na jego późniejszej ocenie (rzekomy "posłaniec pokoju"). Jest trochę o tajemniczych zachowaniach samego Hessa w niewoli (symulowanie zaników pamięci) ale bez epatowania tym i budowania piętrowych spisków. Na końcu trzeba przyznać że Servant robi świetną robotę rozbijając te wszelkie wielkie teorie (sobowtór, tajne działania brytyjskich służb etc.). Finalnie dostajemy porządną biografię postaci która finalnie jest dość... zwyczajna. Nie znajduje większych minusów po jakimiś drobnymi potknięciami (np. Autor pokazuje jak krótką karierę pilota miał Hess w 1918 r. a potem raz nazywa go "Asem z Pierwszej Wojny" ;) ale to drobiazgi jak napisałem.

Mocarne tomiszcze, cieszę się, że się z nim uporałam, bo od dawna interesowała mnie postać Oppenheimera. Cóż za osobowość! Mając 16 lat pewnie już byłabym zakochana, mając 25 doskonale rozumiem, dlaczego wiecznie otaczał go wianuszek ludzi. Jest coś w ludziach urodzonych przez wojną, czego już nie można znaleźć u młodszych pokoleń. Aspiruję, by być tak samo ciekawą świata jak szanowny fizyk.

Autor wycisnął historię Kopernika jak cytrynę. Mało materiałów źródłowych spowodowało, że tło historyczne było tutaj zarysowane o wiele bardziej niż było za pewne to potrzebne, ale sprawne pióro spowodowało, że wszystko tutaj wydawało się potrzebne. Niestety autor ma tendencję do nakładania swoich przekonań na wizję Kopernika, ale przynajmniej ma tyle jaj, by do tego się przyznawać i nie starać się tutaj za bardzo ukrywać.

Dobrze czytało mi się tę książkę, z racji tego że interesuję się Rosją Sowiecką. W tej pozycji doceniam to, że autor prowadzi narrację z perspektywy Lenina, próbując wejść w głowę ojca rewolucji. Idziemy więc od najmłodszych lat, poprzez lata które spędził na emigracji aż do obalenia caratu, a w końcu śmierci. Najbardziej uderzył mnie fragment konfrontacji Lenina z Dzierżyńskim w katowni Czeka, w której zorientował się, że cała machina terroru oraz słowa w imię których codziennie masowo mordowani są ludzie, zostały wypowiedziane przez niego ! Książka została wydana jeszcze przed wojną, a pokolenie naszych dziadków/ pradziadków już wtedy się w tym zaczytywało. Polecam obejrzeć wydanie przedwojenne (1930) i porównać jak kiedyś wydawano książki. Obwolutę do tego wydania (niezwykle rzadką w handlu antykwarycznym zaprojektował Tadeusz Różanowski.

Być może słyszałam wcześniej o ks. Blachnickim, ale moja wiedza na jego temat była na tyle mała (albo nie było jej wcale),że zdecydowałam się sięgnąć po tą pozycję. Bardzo ciekawa biografia, omawia wątki historyczne i sytuację polityczną w czasach ks. Blachnickiego. Przedstawia jego życie, zamiłowania i zaangażowanie w rozwój kościoła katolickiego. Jednocześnie zawiera też fragmenty przyczyniające się do pogłębienia wiary.

Już dawno nie przeczytałam z takim zainteresowaniem żadnej biografii. Asfa-Wossen Asserate, daleki krewny cesarza, króla królów, rasa Teferiego Mykonnena, znanego pod imieniem Hajle Syllasje (Moc Trójcy),w bardzo atrakcyjny i kompetentny sposób przybliża sylwetkę człowieka władającego Etiopią przez dziesiątki lat. Zabrałam się za lekturę z pewną podejrzliwością, bowiem fakt, że autor jest synem jednego z najbliższych współpracowników cesarza, nie gwarantował obiektywizmu. Jednakże, ku mojemu zaskoczeniu, autor jest obiektywny. Stara się oddać sprawiedliwość swojemu bohaterowi, nie zaprzeczając wadom jego panowania, które przede wszystkim było za długie, bez pomysłu na „co później”. Tak jak za młodu cesarz z wielką energią modernizował kraj, tak od lat 60. coraz niechętnej odnosił się do pomysłów nawet najbardziej niezbędnych zmian, wprowadzenia choćby monarchii konstytucyjnej czy reformy rolnej. Asfa-Wossen Asserate demaskuje jednak wiele kłamstw na temat Hajle Syllasje, w tym puszczone w obieg przez Ryszarda Kapuścińskiego czy potworny reżim Mengistu Hajle Mariama. Jednym z najbardziej fascynujących wątków w dziejach króla królów i w ogóle Etiopii jest aspekt religijny: cesarz był uważany za potomka króla Salomona, Lwa Judy, obrońcę wiary. Przez rastafarian także za Mesjasza, przed którą to identyfikacją stanowczo się wzbraniał. Jeszcze raz – lektura arcyciekawa, zachęcająca do zgłębiania dziejów Etiopii, chyba najbardziej niezwykłego państwa Afryki, jedynego zawsze niezależnego, o prastarej tradycji sięgającej starożytności. Jedynym minusikiem są niezgrabne sformułowania tłumaczki i drobne błędy (np. „W ostatnich miesiącach czerwca…”).

. Książka Marlene Dietrich. Prawdziwe życie legendy kina to monumentalne dzieło, które wykracza poza ramy zwykłego wspomnienia, stając się bezlitosną wiwisekcją mechanizmu tworzenia gwiazdy i ceny, jaką za ten proces płaci najbliższe otoczenie. Moja ocena 8/10 wynika z uznania dla odwagi autorki, która z aptekarską precyzją rozbija w pył wizerunek „Błękitnego Anioła”, by ukazać pod nim kobietę owładniętą obsesją kontroli, dyscypliny i własnego narcyzmu. Głównym motywem literackim jest tu „maska” – Riva pokazuje, że Dietrich nie tyle grała w filmach, co stworzyła postać Marlene jako produkt, nad którym pracowała dwadzieścia cztery godziny na dobę. Autorka operuje językiem, który jest mięsisty i niezwykle obrazowy; kiedy opisuje rytuały makijażu matki, wbijanie się w morderczo ciasne gorsety czy sposób, w jaki światło musiało padać na jej kości policzkowe, czytelnik niemal fizycznie czuje chłód i sztuczność tego świata. Wysoka nota należy się za brak pruderii w opisywaniu licznych romansów aktorki (zarówno z mężczyznami, jak i kobietami) oraz zero litości dla czytelnika, który szukałby tu ciepłej, macierzyńskiej relacji. Riva bez znieczulenia portretuje matkę jako istotę emocjonalnie wampiryczną, dla której córka była jedynie przedłużeniem jej własnego ego. Trawestując klasyczne biografie gwiazd Złotej Ery Hollywood: u Rivy Marlene nie jest boginią, lecz genialną rzemieślniczką iluzji, która w pogoni za doskonałością zatraciła zdolność do autentycznego odczuwania. Największym atutem publikacji jest jej autentyzm – jako naoczny świadek, Maria Riva opisuje dom Dietrich nie jako azyl, lecz jako scenę, na której każdy gest był wyreżyserowany. Nieliczne minusy wynikają z ogromnej objętości dzieła; momentami nadmiar detali dotyczących garderoby czy codziennych pretensji gwiazdy może nużyć, jednak to właśnie ta drobiazgowość buduje klaustrofobiczny klimat życia u boku legendy. Podsumowując, Prawdziwe życie legendy kina to lektura obowiązkowa nie tylko dla kinomanów, ale dla każdego, kogo fascynuje mroczna strona sławy. Maria Riva napisała książkę bolesną, ale konieczną, by zrozumieć, że za najpiękniejszymi kadrami kina często kryje się samotność i bezwzględna walka z upływającym czasem. To portret fascynujący i odpychający jednocześnie – dokładnie taki, jak sama Dietrich w obiektywie Josefa von Sternberga.

Fajna ale mam kilka spostrzeżeń. Przez całą książkę miałem wrażenie że jest mało dodanych źródeł. Inna sprawa to przez większość tekstu opisuje dwa, trzy lata życia Clinta na rozdzial. I podaje naprawde dużo wydarzeń, głównie negatywnych. W ostatnich rozdziałach natomiast zawierał pierw po 5 lat a potem az 10. I już mniej szczegółowo, bardziej się skupił na wyprodukowanych filmach, jakby widział że książka zaczyna się robić za długo więc przyspieszamy i jedziemy po łebkach - zabrakło mi już pikantnych szczegółów z życia prywatnego. Ogólnie przyjemnie się czytalo.

Książka poświęcona nie tyle jednej z najważniejszych osób w aktualnej europejskiej polityce, ale znakomicie opisująca prawą stronę włoskiej sceny politycznej od zakończenia II wojny światowej aż po czasy współczesne, kiedy to właśnie Pani Meloni przejęła ster włoskiej prawicy. Polecam osobom interesującym się polityką i historią nie tyle Włoch co ogólnie Europy.

Przeczytane raz pierwszy u schyłku liceum, wkrótce po zmęczeniu biografii pióra Garlickiego, stąd w pierwszej chwili wydało mi się znacznie (od Garlickiego) lepsze. Jednak po przerobieniu innych książek, zwłaszcza „Historii dwudziestolecia 1918–1939” Pawła Zaremby i „Najnowszej historii Polski 1918–1980” Wojciecha Roszkowskiego, moja przychylność trochę zmalała. Podzielając w zasadzie słuszność licznych spostrzeżeń, zwłaszcza „Polska musi się przygotować do "trzaśnięcia po łapach" Rosji, póki łapy są jeszcze słabe” (s. 75 wydania z 1982),trudno nie zauważyć paru błędów, a także zbyt przesadnych pochwał Marszałka. O sojuszu polsko – francuskim z 19 lutego 1921 (Dz. U. 1922 Nr 63 poz. 563): „francuskie czynniki wojskowe starały się osłabić jasne zobowiązania konwencji wojskowej przez włączenie do niej przepisów Statutu Ligi Narodów” (s. 109n). Chodzi zapewne o układy z 16 października Locarno z 1925 (Dz. U. 1926 Nr 114 poz. 660). Członków Ligi obowiązywał Pakt Ligi będący 1 częścią Traktatu Wersalskiego, tym samym umowy między nimi musiały być z Paktem zgodne. Oto jego treść: https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/traktat-pokoju-miedzy-mocarstwami-sprzymierzonemi-i-skojarzonemi-16877123/cz-1 „Ważnym wzmocnieniem tego stanowiska było zawarcie dwa tygodnie potem (3 marca 1921) tajnej konwencji o przymierzu odpornym z Rumunią. Rokowania w tej sprawie prowadził od grudnia 1920 r. poseł polski w Bukareszcie Aleksander Skrzyński. Konwencja przewidywała, że w razie zaatakowania jednego z sygnatariuszy na swych obecnych granicach wschodnich, drugi z sygnatariuszy udzieli mu natychmiastowej i bezwarunkowej pomocy. Uzgodniony tekst został podpisany przez ministrów spraw zagranicznych Sapiehę i Take Jonescu.” (s. 110) Treść podana prawidłowo, lecz Konwencja ta (Dz. U. 1921 Nr 81 poz. 557) wcale nie była tajną. Zaś tajny dodatek dotyczył spraw ściśle wojskowych http://rcin.org.pl/Content/44906/WA303_57321_A453-SzDR-R-43_Bulhak.pdf O Konstytucji Marcowej tak, jakby jej nie czytał: „Za wykonywanie swego mandatu posłowie nie mogli być pociągani do odpowiedzialności ani w czasie trwania mandatu ani po jego wygaśnięciu, nawet w wypadku popełnienia zbrodni pospolitej. Ten przywilej był specjalnie nadużywany przez wielu posłów.” (s. 111) Art. 21 Konstytucji brzmiał zupełnie inaczej: „Posłowie nie mogą być pociągani do odpowiedzialności za swoją działalność w Sejmie lub poza Sejmem, wchodzącą w zakres wykonywania mandatu poselskiego, ani w czasie trwania mandatu, ani po jego wygaśnięciu. Za przemówienia i odezwania się, tudzież manifestacje w Sejmie posłowie odpowiadają tylko przed Sejmem. Za naruszenie prawa osoby trzeciej mogą być pociągnięci do odpowiedzialności sądowej, o ile władza sądowa uzyska na to zezwolenie Sejmu. Postępowanie karno-sądowe, karno-administracyjne lub dyscyplinarne, wdrożone przeciw posłowi przed uzyskaniem mandatu poselskiego, ulegnie na żądanie Sejmu zawieszeniu aż do wygaśnięcia mandatu. Bieg przedawnienia przeciw posłowi w postępowaniu karnym ulega przerwie na czas trwania mandatu poselskiego. Przez cały czas trwania mandatu posłowie nie mogą być pociągani do odpowiedzialności karno-sądowej, karno-administracyjnej i dyscyplinarnej, ani pozbawieni wolności bez zezwolenia Sejmu. W wypadku schwytania posła na gorącym uczynku zbrodni pospolitej, jeżeli jego przytrzymanie jest niezbędne dla zabezpieczenia wymiaru sprawiedliwości, względnie dla unieszkodliwienia skutków przestępstwa, władza sądowa ma obowiązek bezzwłocznego zawiadomienia o tym marszałka Sejmu dla uzyskania zezwolenia Sejmu na areszt i dalsze postępowanie karne. Na żądanie marszałka przytrzymany musi być niezwłocznie uwolniony. ” (Dz. U. Nr 44 poz. 267) O zmianie Konstytucji w 1926: „Przygotowany przez rząd Bartla projekt zmian Konstytucji został po dyskusji w komisji konstytucyjnej i na plenum Sejmu uchwalony 2 sierpnia 1926 dużą większością głosów 246 przeciwko 95. Widać z tego że społeczeństwo zrozumiało istotę zagadnienia, o którą walczył Piłsudski w okresie Sulejówka.” (s. 196) Za bardzo nie wiadomo, co „społeczeństwo” ma tu do sprawy, skoro zmiany uchwalił Sejm w dotychczasowym składzie, wybrany w 1922. Poza tym zmiany te popierała wroga Piłsudskiemu prawica, przeciwna im była sprzyjająca mu lewica (Andrzej Ajnenkiel „Polskie konstytucje” 1991 s. 268). O wiecu Centrolewu w Krakowie 1930 „20 do 30 tysięcy ludzi. Jak na zamierzoną masową manifestację nie była ona zbyt imponująca.” (s. 225). Ile osób musiałby zgromadzić, by był „imponujący”? Dalszy ciąg, że postępowanie z grupą posłów w twierdzy brzeskiej było wprawdzie zbyt srogie („policja i personel w więzieniu zachowywali [!] się brutalnie, a regulamin w więzieniu był niezwykle surowy i poniżający godność ludzką” s. 227) lecz wyrok zapadł praworządny („jednomyślnie został zatwierdzony w 1933. Cześć oskarżonych znalazła się w więzieniu, inni schronili się zagranicę. Ci, którzy wrócili, byli po kilu tygodniach aresztu zwolnieni dekretem Prezydenta” s. 228) wygląda na przepisany z „Rządy późniejsze zaofiarują każdemu z nich prawo do powrotu pod warunkiem "uchylenia czoła przed prawem". Ci co wrócili, zostali po kilku tygodniach aresztu na mocy specjalnego dekretu Prezydenta ułaskawieni i odzyskali pełnię praw obywatelskich. Dłużej – do lata 1939 – pozostawali za granicą tylko Witos, Lieberman, Kiernik i Bagiński.” (Władysław Pobóg – Malinowski „Najnowsza historia polityczna Polski 1914 – 1939” Londyn 1956 s. 533, zdanie mętne, gdyż poza wymienionymi za granicą tylko Adam Pragier, który wrócił w 1935 i trafił na parę miesięcy za kraty, pozostałych pięciu skazanych od razu rozpoczęło odbywanie kary). Z tym, że Pobóg – Malinowski, co prawda usprawiedliwiając wyrok skazujący, zaznaczył wyraźnie „Piłsudski, wyznaczając na komendanta Brześcia płk. Kostka–Biernackiego, polecał mu przy tym, że osadzeni w Brześciu "mają poczuć, iż są w więzieniu", że "nie mogą się czuć w Brześciu jak bohaterowie". Kostek–Biernacki w wykonaniu rozkazu poszedł znacznie dalej, a sekundował mu w tym jego zastępca ppłk Władysław Ryszanek. Zastosowane przez nich sposoby przekroczyły granicę wymyślnych szykan, weszły w dziedzinę bezspornej przestępczości.” (s. 531 w przypisie podane przykłady bicia) i „Kostka-Biernackiego i jego pomocników nie ukarano; przeciwnie otrzymali wkrótce wyższe stanowiska służbowe. Przypis: Piłsudski nigdy nikomu nie tłumaczył swoich decyzji; najczęściej powtarza się przypuszczenie, iż Marszałek nie ukarał Kostka–Biernackiego, by nie stwarzać wrażenia, iż się cofa pod naciskiem kierowanej przez opozycję akcji protestacyjnej.” (s. 533) Wypada przyznać słuszność innemu dziejopisowi: „Nie ulega wątpliwości, choć nie było to wówczas dla każdego jasne, że – pomijając jej aspekty prawno–konstytucyjne – "sprawa brzeska" była w sensie ściśle politycznym największym błędem Józefa Piłsudskiego.” (Paweł Zaremba „Historia dwudziestolecia 1918 – 1939. Część 2 sprawy wewnętrzne” Paryż 1981 s. 165) O Berezie Kartuskiej: „Przez Berezę przeszło około 500 osób, w tym wielu spekulantów, ale także szereg polityków polskich i ukraińskich.” (s. 268). Można by pomyśleć, iż w odwecie za zamach na ministra spraw wewnętrznych powstał obóz dla „spekulantów”. „Około 500” to przeciętny dzienny stan, ogólna liczba była 6 – krotnie większa (Wojciech Śleszyński „Obóz odosobnienia w Berezie Kartuskiej 1934 – 39” Białystok 2003, s. 83). O Konstytucji Kwietniowej: „Rola prezydenta polega na regulowaniu działalności rządu i izb ustawodawczych, a władza jego jest duża co zresztą twórcy konstytucji zapożyczyli z konstytucji Stanów Zjednoczonych, z tym że uprawnienia prezydenta Stanów są znacznie większe, gdyż może on prowadzić osobistą politykę, a ministrowie nie są odpowiedzialni przed Kongresem.” (s. 262) Pojęcie o Konstytucji USA wzięte nie wiadomo z czego, jej twórcy przestrzegali podziału władz, prezydent nie może rozwiązywać Kongresu ani wyznaczać senatorów bądź swego następcy (wszystko na odwrót niż w Kwietniowej). Połączenie „odpowiedzialny przed Kongresem” brzmi niejasno, mianowanie ministrów wymaga zgody Senatu (art. 2 § 2). Na zasadzie „impeachment” (uchwały Izby Poselskiej kierowanej do Senatu) każdy, z prezydentem włącznie, może zostać zdjęty ze stanowiska (art. 2 § 4). Tymczasem w art. 15 Kwietniowej „Prezydent za swe akty urzędowe nie jest odpowiedzialny.” Zwierzchnictwo nad siłami zbrojnymi i organizację rządu określał prezydent w drodze dekretu bez nadzoru Sejmu (art. 56 Kwietniowej). W USA jedno i drugie jest zastrzeżone dla Kongresu (art. 1 § 8 i art. 2 § 4). Wśród końcowych pochwał pada zdanie zupełnie niezrozumiałe: „Był demokratą w warunkach nowej demokracji, już dalekiej od rewolucji francuskiej XVIII wieku.” (s. 287)

Bardzo miło się czytało, choć trzeba przyznać że momentami korekta tej książki, wykonana przez Joannę Kłos, wypadła słabo. Kilkakrotnie zdarzały się powtórki tych samych cytatów... strona po stronie! (str. 454-455, cytat o zamachu na Busha w Gruzji). W obu cytatach są inne dane (sic!),co poddaje w wątpliwość wiarygodność tej książki :)

Postać Girolamo Savonaroli od wieków budzi kontrowersje i wymyka się jednoznacznej ocenie. Francesco de Sanctis uznał brata Hieronima za ostatni promień przeszłości średniowiecznej, przechodzący nad horyzontem. Henry Crawford, traktując o Savonaroli stwierdzał, że ,,w wyznawanej doktrynie był Katolikiem, w swej wojnie przeciwko zepsuciu papiestwa – Protestantem, w swych usiłowaniach odnowy moralnej społeczeństwa – Purytanem.” W biografii proroka rodem z Ferrary, ten sam autor zakwestionował jednak szukanie tak banalnie i ostro zakrojonych konturów tej postaci. Wydaje się, że cierpienie nieodwzajemnionej miłości z lat młodzieńczych stanowiło iskrę zapalną dla rozwoju nieufności wobec grzesznej natury ludzkiej i zwrócenia się ku sferze duchowej. Wiele wody upłynęło w Arno, zanim polska historiografia doczekała się podejścia od strony faktograficznej do tematu życiorysu jednego z najbardziej rozpoznawalnych florentyńczyków epoki renesansu. Nic dziwnego, że sam autor poświęcił wstęp książki na podkreślenie tej luki, wymieniając nieliczne i nie zawsze wiarygodnej treści prace polskich pisarzy omawiające tę postać. Sama praca A. Ostrowskiego jest solidna, jednak może służyć co najwyżej jako przyczynek do obfitego w wydarzenia i zawiłego żywota dominikańskiego mnicha. Daleki od klecenia apologii, ale także od rzucania utartych przez stulecia oskarżeń pod adresem protagonisty, rzuca autor światło na bardziej i mniej znane epizody z tego życiorysu. Poruszone zostały kwestie pokrywające cieniem sylwetkę wieszczącego rychłą Apokalipsę mnicha – jak jego bierność podczas panującej we Florencji latem 1497 roku zarazy, czy zarzucane mu tchórzostwo, gdy nie chciał podjąć próby ognia. Z drugiej strony podkreślono jego trwałą postawę krytyczną względem zepsutych obyczajów kurii i duchowieństwa, a także wątpliwość względem ekskomuniki rzucanej przez niegodnych wydawania tego surowego wyroku papieży, nawet przed tym, jak sam został nią obłożony. Będąc niemal słownikową definicją pojęcia ,,Mizantrop”, w swych kazaniach potępiał zepsucie moralne, jakie dotykało stolicę Toskanii. Sam pochodził z rodziny od pokoleń parającej się medycyną, on jednak zamierzał kurować dusze. Bez ogródek piętnował błędy, jakie na arenie politycznej popełniali włodarze miasta, widząc w Medyceuszach głównych winowajców wszechobecnego upadku. Konkludując, trudno oprzeć się stwierdzeniu, że ,,fra Girolamo” wykonywał iście syzyfową pracę, zamierzając reformować w duchu dewocyjnego mistycyzmu społeczność, która nazbyt zwrócona już była ku doczesności. Naiwna wiara w powodzenie swojej misji stworzenia ,,Nowej Jerozolimy” i brak elastyczności w prowadzeniu polityki na obszarze skomplikowanej mozaiki księstw i republik, jaką była ówczesna Italia, wiodła go ku zgubie. Jej zwieńczeniem wcale nie była śmierć na stosie i spalenie zwłok, gdyż on sam widział w niej raczej drogę do tryumfu. To raczej fakt, że do poddania się (świeckiemu!) wymiarowi ,,sprawiedliwości” skłonił go współbraciszek, musiało być dlań klęską. Zresztą zwolennicy przeora z San Marco widzieli w przebiegu śmierci przełożonego retrospekcję agonii Pana Jezusa Chrystusa! Książkę warto przeczytać, jako wprowadzenie do studiów nad nietuzinkowym żywotem i światopoglądem Girolamo Marco Francesco Matteo Savonaroli.