W stronę XVIII stulecia

Można tę książkę potraktować jako wprowadzenie do myśli Dumezila. Sporo w niej szczegółów dotyczących francuskiego życia intelektualnego XX wieku, co może trochę nużyć. Bez wątpienia polecam ją jednak wszystkim tym, którzy ciekawi są problematyki mitu, metodologii badań nad mitem i samego Dumezila.

Zacznijmy od tego kim jest autorka i czym się zajmuje? Ewa Domańska to polska historyk i teoretyk historiografii. Autorka i redaktorka książek prezentujących najnowsze nurty w humanistyce i naukach społecznych. Przewodnicząca „International Commission of Theory and History of Historiography”, członek komitetu międzynarodowej fundacji "Imitatio. Integrating Human Sciences" oraz Tutor Akademii „Artes Liberales", laureatka programu "Mistrz" (Fundacja na rzecz Nauki Polskiej). Jest absolwentką Instytutu Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. W 1995 roku uzyskała stopień naukowy doktora, pracując pod kierunkiem Jerzego Topolskiego na UAM, Haydena White’a (na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley oraz University of California at Santa Cruz) oraz Franka Ankersmita (na Rijksuniversiteit Groningen). Stypendystka Fundacji Fulbrighta (1995-1996, UC Berkeley) i Fundacji Kosciuszkowskiej (2000-2001, Stanford University). W roku 2007 uzyskała tytuł doktora habilitowanego, zaś w 2010 profesora UAM. Od 2002 roku visiting professor w Department of Anthropology Stanford University (tam także od 2009 research affiliate The Europe Center i affilialted faculty w Center for Russian, East European & Eurasian Studies (CREEES). Ewa Domańska interesuje się niekonwencjonalnymi tendencjami w badaniach historycznych (m.in. historią antropologiczną, historią postkolonialną, nową historią materialną, historia środowiskowa, historią wielogatunkową, historią i krytyką sztuki oraz historią nie-antropocentryczną),multidyscyplinarnym podejściem do budowania wiedzy o przeszłości (szczególnie relacjami historii z antropologią kulturową, archeologią, krytyką sztuki oraz literaturoznawstwem). W ciągu ostatnich lat koncentruje się na badaniach nad porównawczą teorią nauk humanistycznych i społecznych w perspektywie humanistyki ekologicznej oraz posthumanistyki. W książce tej E. Domańską interesuje historia niekonwencjonalna jako istniejący w łonie nowej humanistyki awangardowy nurt i sposób odnoszenia się do przeszłości, który praktykowany jest on przez przedstawicieli różnych dziedzin humanistyki (nie tylko historyków, lecz także antropologów, archeologów, kulturoznawców, literaturoznawców, historyków sztuki, pisarzy),pracujących w ramach interdyscyplinarnych studiów, m.in. studiów postkolonialnych, różnego rodzaju studiów etnicznych, badań genderowych i queerowych, studiów prowadzonych nad zwierzętami i rzeczami. Jest to historia insurekcyjna i interwencyjna stanowiąca rodzaj krytyki kultury i zarazem nosząca w sobie pewien jej projekt. Historia niekonwencjonalna legitymizuje i wspiera procesy dekolonizacyjne różnego rodzaju ruchów mniejszościowych, stając się podstawą ich walki o sprawiedliwość. Zamieszczone w drugiej części książki studia omawiają niekonwencjonalne historie i stanowią przykłady niekonwencjonalnego podejścia do ich analizy. Materiału historycznego dostarczają zagadnienia, wokół których dyskusje postawiły pod znakiem zapytania tradycyjny sposób uprawiania i przedstawiania historii. Myślę tutaj o ludobójstwie i zbrodniach przeciwko ludzkości. Czy zatem analizuje wspomnienia więźnia gułagu (Wspomnienia z Rosji Jana Żarno),czy też piszę o uobecnionej w architekturze historii Żydów (Muzeum Żydowskie Daniela Libeskinda),czy próbuje zrozumieć zjawisko "znikniętych" w Ameryce Łacińskiej (Argentyńscy desaparecidos),czy w końcu badam antymartrologiczne nastawienie do przeszłości Polski proponowane przez sztukę krytyczną (Pozytywy Zbigniewa Libery) - zawsze ostatecznym punktem odniesienia tych rozważań jest zło, które człowiek czyni drugiemu człowiekowi. Ważnym wkładem książki Ewy Domańskiej jest zwrócenie uwagi na te obecne w nowej humanistyce i podejmowane przez historie niekonwencjonalne awangardowe idee, które są bagatelizowane lub pomijane przez badaczy reprezentujących główny nurt rozważań historycznych. Należy jednak podkreślić, że książka ta w żaden sposób nie jest "postmodernistycznym" atakiem na tradycyjną historiografię. Jest ona raczej uważnie przestudiowaną i wrażliwą prezentacją nowego rodzaju przedmiotów (i podmiotów) badań historycznych, powołanych do życia przez nowożytność, modernizację oraz ekstremalne sytuacje. Autorka w żadnym razie nie jest historiograficzną konstruktywistką; nie ma wątpliwości, że przeszłość naprawdę istniała, że realne zdarzenia faktycznie miały miejsce i że obowiązkiem historyka jest wydobycie na ich temat jak największej ilości informacji. Zdaje sobie jednak sprawę, że zdarzenia z przeszłości, które mają znaczenie dla różnych grup i wykorzystywane są jako elementy w budowie ich tożsamości i zbiorowej pamięci, mogą być interpretowane w różny sposób i przedstawiane czy to w formie pisanej narracji, czy też architektury i dzieła sztuki. Świetna książka! Nie dość, że doskonale się ją czyta to jeszcze wciąga i zachęca czytelnika do refleksji nad historią historiografii i metodologią historii. Uwaga uzależnia! Wracam do niej co jakiś czas i ciągle dostrzegam w niej coś nowego. Według mnie jest lepsza niż praca "Struktura rewolucji naukowych" T. Kuhna. Dałem śmiało 10 gwiazdek za nowatorskie, świeże i obiektywne spojrzenie na nowe nurty badawcze w historii i nieco przestarzałą już metodologię historii reprezentowaną przez niektóre bardzo konserwatywne koła akademickie. Przyznam się szczerze, że wiele razy zainspirowała mnie właśnie ta nietypowa i jakże oryginalna książka. Pozycja obowiązkowa dla pasjonatów historii i akademickich historyków [może co niektórym otworzą się w końcu oczy? ;)] oraz wszystkim książkoholikom. Gorąco polecam! Drodzy czytelnicy życzę miłej lektury! :) :) :)

Może dlatego tak wysoka ocena z mojej strony, iż na polskim rynku dalej panuje spory deficyt w kwesti jaką jest myśl anarchistyczna. Natomiast w ksiązce pana Laskowskiego znajdziemy kwintesencję myśli anarchistycznej z przełomu XIX i XX wieku. Historia, postacie, które ukształtowały ten ruch i jego ewolucja. Gorąco polecam! Gdyby Polska była normalnym krajem to tego typu prace byłyby przedmiotem analizy na studiach politologicznych. Niestety kiedy ja studiowałem to rozważało się myśli Fukuyamy, a dokładnie jego "Końca hisotorii" (strasznie się pomylił pan filozof i politolog).

Co za książka! Miejscami przegadana, powtarzalna, przetłumaczona raczej średnio (składniowo i stylistycznie przeważnie wszystko gra, ale tłumaczka miała tendencję do nie zawsze uzasadnionych kalk, takich jak nadużywane "rewelatorski" czy eskamotaż),dosyć pyszałkowata w ciągłym narzekaniu, dlaczego nikt nie może zrozumieć i przyjąć teorii autora, przecież są tak oczywiste i w oczywisty sposób bezbłędne. A jednak cała koncepcja narodzin wszystkich religii ze wspólnototwórczego zbiorowego zabójstwa kozła ofiarnego i Nowego Testamentu jako tekstu antyreligijnego jest rzeczywiście inspirująca. Podobnie zresztą jak filozoficzna interpretacja Parakleta - Ducha działającego w dziejach, dzięki czemu kultura rozwija się w kierunku dostrzegania niewinności kozła ofiarnego i niezgody na zbiorową przemoc. Wszystko to jest wpisane w teorię mimetyzmu, która była konikiem Girarda, i przyprawione niechęcią do dekonstrukcji i zjawiskach pokrewnych. Przed lekturą warto dostroić swoje oczekiwania - nie tyle jest to książka popularnonaukowa o etnografii, antropologii czy nawet historii religii, co raczej esej filozoficzny.

Praca amerykańskiego historyka zaliczana zarazem i do mikrohistorii (w zakresie przytoczonych problemów),jak i historii antropologicznej. Podtytuł – "i inne epizody francuskiej historii kulturowej" – wyraźnie wskazuje obszar zainteresowań autora. Warto dodać, że chodzi o XVIII wiek, a konkretnie okres ancien regime’u, czyli przed Wielką Rewolucją Francuską. Całość podzielona jest na sześć rozdziałów, w zasadzie od najbardziej, do najmniej ciekawego. Tytułowa masakra kotów, jej przyczyny, okoliczności, tradycje etc. zostały przedstawione w drugim rozdziale. I miłośnicy kotów mogą być zszokowani. Z kolei czwarty rozdział – paryskie środowisko literackie w raportach nadzorującego je policjanta dorównuje z całą pewnością tytułowemu. Pokazuje przy tym, że od XVIII wieku zmieniło się jedno – dziś nie analizuje się dochodów małżonków i co za tym idzie wpływu małżeństwa na sytuację finansową twórcy. Poza tym jak i dziś liczą się przede wszystkim …. relacje (inaczej znajomości, plecy, protekcja etc.). I wówczas autorzy starali się o różne synekury, najlepiej w pewnym sektorze publicznym. Najciekawszy jest pierwszy rozdział – chłopi opowiadają bajki – wymowa bajek Babci Gąski. Znakomita analiza francuskich podań ludowych, wprowadzonych do literatury przez Charlesa Perraulta (a wiek później ich zmodyfikowanych wersji przez braci Grimm). Autor znakomicie rozprawił się z absurdalnymi, psychoanalitycznymi interpretacjami bajki o Czerwonym Kapturki w wersji Ericha Fromma i Brunona Bettelheima. Opisuje historie tego podania, brzmiącego pierwotnie zupełnie inaczej niż znana dziś wersja, powstała jako przetworzenie ludowej opowieści dla elit. Porównuje także bajki z kręgu kultury francuskiej (realistyczne,frywolne, bez grozy i wymyślonych potworów – poza olbrzymami, sławiące cwaniactwo),niemieckiej (zawsze wymyślone stwory, groza),anglosaskiej (często rymowane) i włoskiej (dziwaczne). Dwie pierwsze zestawia ze sobą na konkretnych przykładach. A wszystko jest osadzone w realiach francuskiej wsi okresu „długiego trwania”. Dwa mniej ciekawe rozdziały dotyczą hierarchii mieszkańców Montpellier na ustalonej podstawie udziału w procesji oraz recepcji dzieł Rousseau zarówno przez jego zamożnego czytelnika, protestanckiego kupca z La Rochelle, jak i jego współczesnych. Ale i ten ostatni przypadek pokazuje, że to wówczas powstała moda na szukanie emocji w lekturze powieści (zarówno uniesień, jak i wzruszeń). Pewną wadą jest język, odwoływanie się do innych autorów i tytułów oraz terminów z bardziej wyspecjalizowanych publikacji. Tym niemniej zdecydowanie warto. Książka, która pozostaje w pamięci. Pozycja przeczytana w ramach wyzwania kwietniowego – książka z tytułem (lub autorem) rozpoczynającym się na literę „W”.

Książkę Braudela czytałem i analizowałem pod kątem jego koncepcji historii, jako opisu kilku zbiorowości cywilizacyjnych na globie ziemskim, porównując z koncepcją naszego historyka, jakim jest Feliks Koneczny. Spokojnie można powiedzieć, że obydwie koncepcje cywilizacyjne historii świata doskonale się uzupełniają. Niemnie jednak po stronie polskiego myśliciela w tym zakresie na plus względem Braudela można powiedzieć, że stworzył precyzyjną i prostą definicję cywilizacji. W niektórych teoriach z zakresu socjologii cywilizację określa się jako "kulturę społeczną". Jest to określenie nadal bardzo ogólne. Koneczny zdefiniował cywilizację jako "metodę ustroju życia zbiorowego". Obaj autorzy (Koneczny i Braudel) w swoim podejściu do tego, co należy rozumieć przez cywilizację, są w opozycji do nauki niemieckiej, która to nauka przez cywilizację rozumie materialną stronę życia człowieka i związane z tym udogodnienia techniczne.

Znaki: jeśli ktoś, pisząc książkę, jest w stanie przekonać mnie, że symbole o których pisze mają znaczenie, to jest to dobrze napisany podręcznik. a zwłaszcza semiotyki. Rosja: czuję sprzeczne emocje na każdej kartce. fascynacja i obrzydzenie. to dla mnie definicja rosyjskości. Kultura szlachecka na przełomie: jakiś egzotyczny twór, który jest mieszanką różnych niekulturalnych rzeczy: azjatyckiego, czytaj barbarzyńskiego traktowania kobiet, facetów zresztą też- to niewolnicy w paradnych mundurach, niewolnicy którym luksus jest darowany, ale do czasu. bogactwo do którego człowiek przyzwyczaja się i ma to mu ułatwić bycie posłusznym i wpisanie się w system. plus mielonka wojen napoleońskich. i na tym rośnie to, no dziedzictwo i ta, no tożsamość. we wstępie jest napisane że kultura rodzi się ze wstydu. kiedy zaczynałam czytać zdziwiło mnie że można tak pomyśleć. wydawało mi się że rodzi się z konfrontacji "się" ze wszystkimi przyległościami. a tu napisane że ze wstydu. kiedy przeczytałam wstęp po przeczytaniu książki, nie dziwi mnie, dlaczego.

Autor w swej rewelacyjnej pracy skutecznie obala utarte w historiografii mity wskazując na pomijany aspekt nie tylko białego terroru, ale i trzeciego, związanego z porachunkami między różnymi grupami. (o tym pisał w ,,Przedwiośniu" Żeromski) Pokazuje też inne ciekawe fakty i zestawia terror kolonialny, państw osi itp. Ujawnia jak zniekształcono teorię totalitaryzmu Arendt. Polecam każdemu, kto chce pogłębić wiedzę o wojnie domowej w Rosji i nie tylko.

Nie jest łatwo zrecenzować książkę, która pretenduje do bycia spójną, w miarę możliwości uporządkowaną całością, lecz jest napisana przez wielu autorów. Sprawia to, że praca jest bardzo niejednolita, przede wszystkim pod względem jakości. Pewne jej rozdziały są zdecydowanie lepsze, lepiej skonstruowane i bardziej zrozumiałe niż inne, które często sprawiają wrażenie na siłę przedłużanych. Przez wielość autorów dają o sobie znać pewne powtórzenia w treści, lecz można na to przymknąć oko, gdyż, jak wiadomo, powtarzanie matką nauki. Na pochwałę zasługuje z pewnością bogactwo ilustracji, na niemalże co drugiej stronie znajduje się choćby jedna. Najważniejsze jest jednak to, że są one integralną częścią pracy, autorzy niejednokrotnie odwołują się do nich lub analizują je w tekście głównym. Często także same podpisy do nich zawierają wiele ciekawych i wartościowych informacji. Jest to warte wyróżnienia, ponieważ w wielu publikacjach ilustracje są jedynie dodatkiem, który do samej pracy pasuje tylko ze względu na ogólny temat. Podsumowując jest to praca godna polecenia, warto przebrnąć przez gorsze jej partie dla tych lepszych, by zyskać ogólny pogląd na to czym i jakie życie prywatne było w ciągu 300 lat epoki nowożytnej.

Czytana wiele lat temu na studiach, ta książka była wprowadzeniem w libertynizm w literaturze. Rzecz świetnie osadzona w kontekście epoki przez wybitnego historyka. Wielka szkoda, że już od tak dawna nie ma go z nami. Pozostały jego prace, z których najbardziej lubię "Agresję 17 września". Łojek wymierza w niej należną sprawiedliwość ówczesnej ekipie rządzącej. Już schodząc z historycznej sceny, popełniła po 17 września o kilka tysięcy błędów za dużo (jak by powiedział klasyk) - poczynając od niestwierdzenia wojny z ZSRR przez osobę pełniącą najwyższy urząd RP… Memento dla każdej nieudolnej, a tromtadrackiej władzy

Na wstępie autor wymienia na czym polega jego tytułowa „kradzież historii” – wylicza sprawy, które świat zachodni narzucił światu – 7 dniowy tydzień (u Chińczyków 10 dniowy, w innych kulturach kilku dniowy wg dni targowych),linearny, a nie cykliczny kalendarz (alternatywa powtarzające się nazwy lat),miesiące 30-31 dniowe (alternatywa miesiąc księżycowy),ery przed i po Chrystusie, wolna niedziela (wbrew innym religiom),pomiar godzin (a nie np. podział dnia wg wezwań muezina na modlitwy),odległości - w tym przedstawienie globu (na którym Skandynawia wydaje się równie duża jak Indie),podział na Europę i Azję jako osobne, a przez to kierujące się niby innym sposobem rozwoju i rządzenia kontynenty, periodyzacja historii przystająca do Europy (i podkreślanie tych okresów jako jakiejś drogi nie ustanego zyskiwania przewagi i rozwoju przez Europę). Goody stoi trochę na straconej pozycji autora, który stara się przebić przez dominujący współcześnie europocentryczny opis dziejów świata. Nie jest oczywiście w stanie udowodnić, że od XVIII-XX wieku Europa Zachodnia (i Amerykanie) nie osiągnęli przewagi nad resztą świata, ale stara się podkreślić, że przewaga Europy nie wystąpiła wg niego w wiekach wcześniejszych. Podkreśla jak wiele Europa zawdzięczała Bliskiemu Wschodowi i Azji. Stara się poszukiwać podobieństw w świecie azjatyckim czy afrykańskim w stosunku do Europy, zaprzeczając tym samym niektórym tezom o przewagach zachodu. Brytyjski antropolog dyskutuje na łamach swej książki z kilkoma autorami, którzy poszukiwali źródeł przewagi europejskiej, dzięki którym Europa podbiła i przegoniła w rozwoju resztę świata (w tym m. in. z bardziej znanymi Maxem Weberem i Fernandem Braudelem). Autor analizuje i krytykuje niektóre tezy wskazane przez innych twórców, poszukujących przewag „świata zachodniego” w czasami bardzo odległych okresach historycznych. Jack Goody walczy więc m.in. z: helenocentryzmem i podkreślaniem greckiej demokracji i jej walki z całkowicie odmiennym, bo despotycznym wschodem. Walczy z mitem cywilizacji nawadniania sprzyjającego despotom i cywilizacji deszczowym sprzyjających wg niektórych twórców bardziej demokratycznym rządom, co miałoby już w starożytności dawać jakieś specjalne przewagi i predestynować do szybszego rozwoju. Autor podkreśla rolę pierwszych pism (spółgłoskowych) azjatyckich, zanim nastąpiło (samogłoskowe) pismo i przebudzenie Greków. Goody podkreśla rolę wiedzy i osiągnięć Egipcjan, Asyrii, Mezopotamii, Fenicjan czy Kartaginy, na której bazowali Grecy. Stara się wymienić kilka spraw, które każą odrzucić tezy o wyjątkowości greckich osiągnięć (republikańskie miasta w Azji, wybory sufetów w Kartaginie). Autor dyskutuje z periodyzacją starożytność-średniowiecze, która tyczy się tylko upadku zachodniego cesarstwa i Rzymu, gdy tymczasem żadnego takiego upadku nie było na wschodzie – rozwój uniwersytetów wg wzorów wschodu (brak wyjątkowości, pierwszeństwa uniwersytetów europejskich). Dyskutuje z oryginalnością poezji i kultury miłości dworskiej w średniowiecznej Francji i Hiszpanii. Autor polemizuje z wyjątkowością europejskiego renesansu, kapitalizmu, indywidualizmu, absolutyzmu. W innych rozdziałach walczy z autorami szukającymi wyjątkowości Europy w systemie feudalnym, sprzyjaniu rozwojowi handlu w miastach, gdy rzekomo kupcy miast azjatyckich byli tylko ograniczani, by dbać o dobro państw. Goody podkreśla równie dynamiczny jak Europy rozwój Turcji Osmańskiej chociażby w XVI-XVII wieku (też jako wykorzystanie najlepszych rozwiązań i specjalistów od sąsiadów i rywali europejskich),podcięty dopiero osłabieniem ekonomicznym Turcji w wyniku gwałtownego rozwoju handlu przez oceany Atlantycki i Indyjski (o tym pewnie więcej, gdy napiszę recenzje doskonałej książki Halila Inalcika „Dzieje gospodarcze i społeczne imperium osmańskiego 1300-1914”). Pewnie dla siedzących długo w lekturach, w historii Azji czy bliżej w historii starożytnej ta książka opisuje rzeczy nazbyt oczywiste. Można zarzucić autorowi pewnie jakieś błędne ( bo zbyt nastawione na swoją tezę) spojrzenie na kilka spraw. Goody w ostatnich rozdziałach czyni też jakiś mocny manifest antyamerykański wobec ostatnich wojen wywołanych przez demokratyczne Stany Zjednoczone, mocna krytyka używania haseł demokratycznych na użytek wewnętrzny i by zjednywać sojuszników, przy jednoczesnym ignorowaniu wolnościowych i demokratycznych zasad, przy interwencjach i próbach wasalizowania „reszty świata”. Nie mniej mimo, trochę za małej ilości konkretnych przykładów, które miały obalić tezę o przewagach zachodu (książka jest dość krótka) i pewnej stronniczości autora jest to lektura warta poświęcenia jej nieco czasu.