Złowić frajera. Ekonomia manipulacji i oszustwa

„Złowić frajera”? Tytuł mówi wszystko – dawno nikt mnie tak elegancko nie naciągnął przy użyciu okładki i obietnicy, że będzie o ekonomii. Zamiast wiedzy – dyrdymały, zamiast analizy – bełkot. Czuję się jak gość, który poszedł na wykład noblisty, a trafił na stand-up o niczym. I jeszcze zapłacił za bilet.

„Złowić frajera”? Tytuł mówi wszystko – dawno nikt mnie tak elegancko nie naciągnął przy użyciu okładki i obietnicy, że będzie o ekonomii. Zamiast wiedzy – dyrdymały, zamiast analizy – bełkot. Czuję się jak gość, który poszedł na wykład noblisty, a trafił na stand-up o niczym. I jeszcze zapłacił za bilet.

Książka zaczyna się nietypowo. Od tłumacza. I to nie, że angielski jedno a polski to drugie. Nie. Tym razem autorzy zespół manipulacji, sztuczek, marketingu i innych cwaniactw określili jako phishing. Książka była wydana tak w 2017 roku, więc jest całkiem świeża. Niestety głównie skupia się na kraju zza wielkiej kałuży. Chwała autorom, że nie ma prywatnych wstawek, jak to życie w USA jest piękne i miodem płynące. Jedynie, co płynie to ilość "phishingu". Testowanie leków, w kraju gdzie prawo jest dość liberalne i takowy koncern "nie oberwie", gdyby testy się nie wypalą. Z żywnością też jest dość zabawne. Jest historia i powody powstania listy składników na etykietach. Mało brakowało, aby to zaprzestano robić, bo "wprowadza klienta w zamieszanie". Film "Big short" to must have, jeśli chce się zrozumieć kryzys z 2008 roku i całą zawiłość z agencjami ratingowymi. W sumie Cialdini i jego "Wywieranie.." też.

Książka zaczyna się nietypowo. Od tłumacza. I to nie, że angielski jedno a polski to drugie. Nie. Tym razem autorzy zespół manipulacji, sztuczek, marketingu i innych cwaniactw określili jako phishing. Książka była wydana tak w 2017 roku, więc jest całkiem świeża. Niestety głównie skupia się na kraju zza wielkiej kałuży. Chwała autorom, że nie ma prywatnych wstawek, jak to...

Hmm, mam nieco mieszane uczucia. Główna myśl książki, przesłanie, że jeśli istnieje okazja do oszukania lub zmanipulowania konsumentów i osiągnięcia zysku, to prędzej czy później ktoś to zrobi, bo wolny rynek nie znosi próżni - jest jak najbardziej intrygująca, przekonująca i zaskakujące, że tak rzadko uwzględniana w głównym nurcie ekonomii. Z drugiej strony książka jest napisana średnio ciekawie, wiele przykładów jest stricte amerykańskich czy mało jaskrawych. Mnóstwo przypisów, naukowego żargonu, z którego niewiele wynika i tylko zaciemnia obraz. Zostanę po lekturze z główną myślą przytoczoną powyżej i garścią ciekawych przykładów. Liczyłem na więcej.

Hmm, mam nieco mieszane uczucia. Główna myśl książki, przesłanie, że jeśli istnieje okazja do oszukania lub zmanipulowania konsumentów i osiągnięcia zysku, to prędzej czy później ktoś to zrobi, bo wolny rynek nie znosi próżni - jest jak najbardziej intrygująca, przekonująca i zaskakujące, że tak rzadko uwzględniana w głównym nurcie ekonomii. Z drugiej strony książka jest...

Bywa tak, że rynek robi jakieś dziwne rzeczy i stan ten permanentnie się utrzymuje - to właśnie, wtedy Christian Bale odtwarzający rolę Michaela Burry w filmie Big Short grał ostro na perkusji rozładowując tym samym silny stres - w nomenklaturze autorów książki: rynek znajdował się wówczas w
" równowadze rynkowej skażonej phishingiem"

Bywa tak, że rynek robi jakieś dziwne rzeczy i stan ten permanentnie się utrzymuje - to właśnie, wtedy Christian Bale odtwarzający rolę Michaela Burry w filmie Big Short grał ostro na perkusji rozładowując tym samym silny stres - w nomenklaturze autorów książki: rynek znajdował się wówczas w
" równowadze rynkowej skażonej phishingiem"

Wolny rynek jest najlepszym mechanizmem dla gospodarki, gdzie nieskrępowana niczym konkurencja pozwala na najszybszy rozwój, oraz najefektywniejsze zaspokojenie wszystkich potrzeb konsumentów.
Ta teza, będąca niemal religijnym wyznaniem ortodoksyjnych liberałów gospodarczych, dla których każda prawna regulacja wprowadzona przez państwo jest uznawana wręcz za zamach na święte prawa obywatelskie, jest z gruntu fałszywa.
Dowód na to przedstawiają dwaj laureaci nagrody Nobla z Ekonomii: Georg A.Akerlof i Robert J.Shiller w swojej książce, zatytułowanej "Złowić frajera. Ekonomia manipulacji i oszustwa". Wprowadzają oni do ekonomii pojęcie phishingu, znane wcześniej z informatyki i oznaczające sposoby oszustwa, mające na celu w szczególności skłonienie ofiary do podjęcia określonych działań, zgodnie z wolą crackerów.
Autorzy książki rozciągają pojęcie phishingu na bardzo szerokie obszary: marketingu, rynków finansowych, bankowości, rynku motoryzacyjnego i nieruchomości, oraz szeroko pojętej polityki. Pokazują, że tzw. przeciętny obywatel nie jest w stanie obronić się samodzielnie przed fachowo przygotowanym atakiem phishingowym, zaś próby wyrafinowanych oszustw są powszechne w dzisiejszym świecie. Co więcej, nawet sami autorzy, których nie sposób nie traktować jako ekspertów przyznają, że sami również padali ofiarami phishingu, pomimo dogłębnej znajomości tematu.
Książka pokazuje bardzo liczne przypadki oszustw i nadużyć, w tym również dobrą analizę kryzysu 2008 roku, zapoczątkowanego bankructwem banku Lehman Brothers.
Szczególnie cenne jest pokazanie przez autorów oszustw politycznych, które pozwalają wygrać wybory i utrzymać władzę politykom, nie mających skrupułów w stosowaniu metod, których nie sposób nazwać inaczej, jak korupcją polityczną. Chociaż w książce pokazane są wyłącznie przykłady polityki amerykańskiej, to zdanie: "Jedyną naszą obroną jest dobra wola i lojalność wybranych przez nas przedstawicieli w parlamencie, którzy zapewniają nas, że będą robić wszystko, co możliwe, aby zaspokoić nasze oczekiwania" należy szczególnie w polskim kontekście odczytać, jak kiepski żart.
Nie zmienia to jednak faktu, że demokracja, zdaniem autorów, jest najlepszą formą rządów znaną w historii ludzkości, chociaż nie zabezpiecza automatycznie społeczeństwa przed oszustwami ze strony polityków.
Analogicznie, wolny rynek jest najlepszą formą gospodarki, ale i on nie może być pozbawiony elementów, chroniących konsumenta przed nadużyciami.
W tym miejscu dochodzimy do istoty problemu, jak bronić się przed phishingiem. Zdaniem autorów niezbędne są określone regulacje, wprowadzane przepisami prawa, które ograniczają niczym nieskrępowaną wolność gospodarczą i polityczną w dobrze pojętym interesie społecznym, a więc dla ochrony indywidualnych praw obywatela i konsumenta.
Autorzy zwracają też uwagę na niezwykle istotny element, jakim jest istnienie społeczeństwa obywatelskiego. To właśnie dzięki działalności niezliczonych anonimowych postaci i organizacji społecznych, tworzących nowoczesne społeczeństwo obywatelskie, możliwe jest przeciwdziałanie nieuczciwym praktykom w gospodarce i polityce, a co za tym idzie również wprowadzenie określonych regulacji prawnych.
Zdaniem autorów "społeczeństwo powinno być wspólnotą etyczną i (...) w tych ramach powinien istnieć wolny rynek ze swobodą działań jednostek".
Nie ulega dla mnie wątpliwości, że książka jest wartościową lekturą, chociaż zogniskowanie wyłącznie na obszarze USA może dla polskiego czytelnika okazać się zbyt jednostronne. Napisana jest prostym językiem i nie przedstawia trudności w czytaniu nawet dla osób, dla których zagadnienia ekonomiczne są całkiem obce.
Szczególnie polecam ją wspomnianym na samym wstępie zwolennikom niczym nieograniczonego wolnego rynku, dla których z pewnością stanie się przyczynkiem do ponownego rozważenia wyznawanych tez.

Wolny rynek jest najlepszym mechanizmem dla gospodarki, gdzie nieskrępowana niczym konkurencja pozwala na najszybszy rozwój, oraz najefektywniejsze zaspokojenie wszystkich potrzeb konsumentów.
Ta teza, będąca niemal religijnym wyznaniem ortodoksyjnych liberałów gospodarczych, dla których każda prawna regulacja wprowadzona przez państwo jest uznawana wręcz za zamach na...

Nie wiem, co ja właściwie przeczytałem. Przez kilkadziesiąt pierwszych stron wytrzeszczałem oczy ze zdziwienia, zaznaczając różne fragmenty, robiąc notatki, choć najczęściej były to po prostu znaki zapytania. Może więc oddam głos autorom, którzy w zakończeniu wyjaśniają, jakie jest najważniejsze przesłanie ich pracy.

"Napisaliśmy ją po to, aby zrównoważyć mylne wrażenie o wolnym rynku, jakie powstaje na skutek narracji odwracającej naszą uwagę od niektórych ważnych spraw. Istnieje znana narracja o wolnym rynku, szeroko rozpowszechniona w Stanach Zjednoczonych, ale także dość wpływowa za granicą. Pochodzi ona z uproszczonej interpretacji standardowej, podręcznikowej ekonomii. Głosi ona, że gospodarka wolnorynkowa, pomijając problemy podziału i efektów zewnętrznych jest najlepszym systemem gospodarczym wymyślonym dotąd na świecie. Wystarcza zapewnić wszystkim ludziom pełną “wolność wyboru” – powtarza się to jak mantrę – a będziemy mieli prawdziwy raj na ziemi, na tyle bliski ogrodom Edenu, na ile pozwala nasza technika, wiedza i zdolności ludzkie oraz istniejący podział dochodów.

Autorzy tej książki dostrzegają i cenią ten róg obfitości stworzony przez system wolnorynkowy […] ale jest to broń obosieczna – system mający swoje zalety i wady."

Dla mnie to było spore zaskoczenie. Ktoś dziwi się, że człowiek (bo to on tworzy różnego rodzaju “systemy”) ma wady i ułomności; że wykorzystuje czasami swój spryt, siłę, przewagę do wykorzystania innych; że manipuluje, oszukuje, daje się oszukiwać. Również zdziwiło mnie to, że autorzy dziwią się, że jakaś teoria (w tym przypadku teoria ekonomiczna) jest uproszczeniem. No cóż modele ekonomiczne, mają to do siebie, że dokładnie nie odzwierciedlają rzeczywistości. Inaczej nie byłyby modelami. I myślę, że chyba każdy wie o ułomnościach modeli od lat. W skrajnej postaci ta wiedza może przyjąć taki wyraz, jak w wypowiedzi onkologa Howarda Skippera:

Model to kłamstwo, które pozwala ci ujrzeć prawdę.
[...]
całość:
http://www.speculatio.pl/zlowic-frajera/

Nie wiem, co ja właściwie przeczytałem. Przez kilkadziesiąt pierwszych stron wytrzeszczałem oczy ze zdziwienia, zaznaczając różne fragmenty, robiąc notatki, choć najczęściej były to po prostu znaki zapytania. Może więc oddam głos autorom, którzy w zakończeniu wyjaśniają, jakie jest najważniejsze przesłanie ich pracy.

"Napisaliśmy ją po to, aby zrównoważyć mylne wrażenie o...

Wolny rynek i ta jego słynna dobra niewidzialna ręka nie do końca okazuje się taka dobra. W sumie temat znany i naświetlany od dłuższego czasu natomiast nie poruszany szeroko i medialnie pewnie dla tego aby tej niewidzialnej ręki nie obrazić. Całe szczęście pozycja napisana przez noblistów dlatego może w końcu temat wyjdzie z cienia teorii spiskowych. Książki łatwo się nie czyta ale warto.

Wolny rynek i ta jego słynna dobra niewidzialna ręka nie do końca okazuje się taka dobra. W sumie temat znany i naświetlany od dłuższego czasu natomiast nie poruszany szeroko i medialnie pewnie dla tego aby tej niewidzialnej ręki nie obrazić. Całe szczęście pozycja napisana przez noblistów dlatego może w końcu temat wyjdzie z cienia teorii spiskowych. Książki łatwo się nie...