Chrzest Mieszka I i chrystianizacja państwa Piastów

"Pierwsze wieki monarchii piastowskiej" były jednym z pierwszych opracowań dotyczących polskiego wczesnego średniowiecza, które przeczytałam, więc do lektury zasiadłam z wiedzą dość szczątkową, czerpaną głównie z powieści Bunscha. Nie spodziewałam się tak łatwego odbioru. Profesor Labuda przedstawił wszystkie omawiane zagadnienia możliwie prosto i konkretnie. Dla każdego początkującego mediewisty-hobbysty to opracowanie powinno być podręcznikiem obowiązkowym. Polecam jako źródło rzetelnej wiedzy i sama wielokrotnie do "Pierwszych wieków..." wracam.

Książka wybitnego polskiego historyka zajmującego się wczesnym średniowieczem poświęcona pierwszemu władcy ziem polskich. Jerzy Strzelczyk ma duży dar słowa choć w tej pozycji nie ukazał go w pełni  miejscami opracowanie nie jest łatwo przyswajalne choć książka należy do pozycji popularnonaukowych. Na podstawie skąpych źródeł próbuje zbudować narrację na temat pierwszego władcy oraz wydarzeń jakie towarzyszyły jego panowaniu. Dość szczegółowo omawia okoliczności chrztu Mieszka i jego najbliższych oraz relacje z książętami niemieckimi, które w dużej części zdefiniowały jego panowanie. Jest też autorski opis profesora słynnego Dagome Iudex. Książka jest pozycją obowiązkową dla tych co chcą wiedzieć jak z rozlicznych ziem tej części Europy próbowano organizować coś co nazywa się dzisiaj Polską. 

Bardzo dobry zbiór esejów wybitnych polskich historyków na temat początków średniowiecza (IV-XI w.) Myślę, że jest to świetna lektura uzupełniająca do klasycznego podręcznika historii średniowiecza. Polecam zwłaszcza esej prof. Romana Michałowskiego o Galii Merowingów, gdyż w polskiej historiografii nie ma tego za dużo.

Mieszko Pierwszy Tajemniczy jest książką dobrą, nawet bardzo dobrą. Jej największym minusem jest to, iż od połowy jej lektura zaczęła mnie bardzo męczyć, co jest całkiem częste kiedy czytam książki Pana Profesora. Niemniej jest to opracowanie na bardzo wysokim poziomie, szczegółowe i rzetelne, które porusza także kwestie nie związane z samym Mieszkiem lecz bardzo potrzebne do pełnego zrozumienia realiów. Ponad to jest pewnego rodzaju powiewem świeżości w omawianym temacie, gdyż wychodzi z nowymi i bardzo licznymi tezami, podpartymi silnymi argumentami. Polecam serdecznie każdemu zainteresowanemu tym okresem.

Z jednej strony to niezwykle ciekawa publikacja, prof. Urbańczyk przyzwyczaja do dobrego, lekkiego pióra. Mamy to solidne podejście do analizy tego pierwszego polskiego króla, narracja dość klasyczna za naciskiem na okres środkowy tj do 1018 r. - potem jest zdecydowanie mniej informacji z prozaicznego powodu - Thietmar zmarł w tym właśnie roku a to jedyne de facto źródło z epoki (Gall Anonim to jednak wiek później),poza rozproszonymi pojedynczymi zapisami w innych kronikach. Cenię profesora za fakt, że nie narzuca swoich tez, pokazuje i argumentuje dlaczego tak mogło być, staje z nimi ale dość mocno pokazuje ograniczenia i (najczęściej) braki w źródłach. Z drugiej - to jednak archeolog i w "braci historycznej" było szereg zarzutów do jego tez a zwłaszcza do traktowania Thietmara - mamy w zasadzie różne edycje jego pracy a do tego sama kronika Thietmara podlegała zmianom a prof. Urbańczyk w te niuanse raczej nie wchodzi a w tym kryje się szereg informacji. To oczywiście bolesne jak bardzo zależymy od przypadku w historii i wiedzy o swoich początkach. Praca mimo wszystko w mojej ocenie cenna. Zwłaszcza w tym roku - 1000-lecia koronacji pierwszego króla warto poznawać Bolesława.

Pozycja, podobnie jak pozostałe z serii Początki państw wprowadza w dzieje jednej z monarchii Młodszej Europy. Stanowi wprowadzenie dość sympatyczne w odbiorze. Czytelnik bez większego pojęcia o omawianym materiale po lekturze książeczki wychodzi z pokaźną porcją wiedzy tak o faktach i postaciach, jak i procesach towarzyszących powstawaniu Rusi Kijowskiej. Autor posługując się wnikliwą znajomością starszej historiografii, uaktualnioną o nowy stan badań przybliża początki dziejów naszych wschodnich sąsiadów. Książka nie przygniata swoją wielkością, a jednocześnie nie stanowi opracowania zdawkowego. Jej struktura jest udana, najpierw omówione zostały chronologicznie dzieje Rusi do bitwy nad Kałką, a potem poruszono problemowo kwestie wewnętrzne państwa ruskiego. O ile logicznie zaprezentowano dzieje do Jarosława Mądrego względnie do Monomacha, o tyle laikowi bardzo trudno się odnaleźć w gąszczu informacji dot. rozbicia dzielnicowego. Ów trudny okres został przedstawiony w sposób pogmatwany, zaś jego zrozumienie dodatkowo utrudnia brak tablic genealogicznych. Tylko dwie mapy wydają się być również niewystarczające dla niewprawionego czytelnika. Na korzyść pracy przemawia fakt, iż nazwy rozdziałów rzeczywiście oddają ich treść, co pomaga w odnalezieniu interesujących problemów. Autor potrafi rzetelnie i trafnie podsumowywać analizowane procesy np. chrystianizacji. Choć styl książki nie sprawia problemów, autor nie uniknął paru błędów i niezręczności językowych. Na 186 s. stwierdza, że „przez cały okres Rusi Kijowskiej patriarchowie zachowali prawo mianowania metropolitów”, aby później przedstawić dwa przypadki wyboru metropolitów przez synod ruski bez uprzedniej zgody patriarchy (190 s.). Na 198 s. w jednym akapicie zostały zawarte sprzeczne wnioski; autor oceniając zjawisko dziedziczenia profesji kapłańskiej na wsi ruskiej zauważa, że „sprzyjało to chrystianizacji”, po czym dodaje, iż „efekty działalności religijnej sukcesorów były problematyczne”. 62 s. zawiera powtórzenie ustępu o chrystianizacji z 55-56 s. Nie wydaje się zasadne określenie „purpuratami” duchowieństwa wschodniego (193 s.),gdyż należy się ono głównie kardynałom. Na 221 s. pomylono datę II krucjaty, czyli „1148-1148”, cokolwiek ten zapis oznacza, zamiast 1147-1149. Ruś A. Kijasa zasługuje na polecenie zwłaszcza amatorom historii Rosji, co nie oznacza, że jej lektura musi każdemu przypaść do gustu. Wymaga bowiem albo uprzedniego orientowania się w faktografii albo dostępu do wspomnianych pomocy, jak mapy, tablice chronologiczne, genealogiczne i in.

Książki opisujące cały okres istnienia Krzyżaków można policzyć na palcach jednej ręki. Wszystkie traktują o jakimś wybranym aspekcie działalności tego zakonu: albo są to wojny z Polską, albo działalność w Prusach bądź Inflantach. Nie ma natomiast publikacji, która omawiałaby całościowe dzieje zakonu. Jeśli już takie książki się spotka to są one albo nieaktualne tj. pisane przed rokiem 2000 albo ich ceny są zaporowe (a najczęściej jedno i drugie). Książka Boockmana to panaceum na ten deficyt książek o Krzyżakach. W krótkich rozdziałach mamy omówioną historię tego zakonu - słowem: krótko i węzłowato ale... chyba aż za bardzo. Wobec deficytu publikacji o Krzyżakach, autor mógł bardziej rozwinąć temat, rozpisać się, rozwinąć niektóre wątki (momentami aż się o to prosiło). Podsumowując: "Zakon krzyżacki" to książka niewielka (zaledwie 199 stron) na temat trzeciego wielkiego zakonu w średniowieczu. Czytając ją ma się wrażenie, że potencjał tematu nie został wyczerpany ale przynajmniej dzieje tego zakonu zostały potraktowane w całości (skrótowo ale jednak w całości). Dobre i to w sytuacji gdzie publikacji o Krzyżakach praktycznie nie ma.

Z uwagi na osobisty sentyment (prof. Mączyńska była promotorem mojej pracy mgr) polecam gorąco lekturę tej książki! Napisana z niebywałą erudycją, przenosi czytelnika w otchłań historyczną, wydobywając na światło dzienne meandry dziejów okresu wędrówek ludów. Czasu, który ukształtował kulturę i historię nowożytnej Europy. Warto zapoznać się z treścią książki, która została napisana przez niekwestionowany autorytet w tej dziedzinie.

Niełatwe wyzwanie. Głownie przez ukazanie się monografii Benyskiewicza w 2010, ale też i mamy do czynienia z postacią kontrowersyjną, budzącą emocje. Już samo jego dzieciństwo i późniejsze przejęcie władzy wiąże się z tajemnicą upadku Bolesława Szczodrego. Ponadto jak to często bywa w przypadku postaci z Polski Piastów, to nie pomaga skąpość źródeł. W tej sytuacji historyk musi działać ostrożnie. Zmusza go to również do szczegółowego zapoznania się z literaturą naukową, by następnie ją zrozumiale zreferować. Autor to zadanie wypełnia celująco. Hipotezowa stajnia Augiasza została zgrabnie wysprzątana i przedstawiona w taki sposób, że czytelnik nie tylko się nie nudzi, lecz wręcz przeciwnie, różnorodne dyskusje śledzi z zaciekawieniem. Nie uniknie się stawiania własnych tez, jednakże twórca robi to nad wyraz ostrożnie, a część sprawozdawcza niczego nie sugeruje czytającemu. Na podstawie streszczeń przytaczanych prac może on własnoręcznie wyrobić sobie opinię. Najważniejszym aspektem pracy jest rehabilitowanie postaci księcia. No, Władysław Herman nie ma dobrego wizerunku w naszej historiografii, chociażby z powodu Sieciecha. Krawiec stoi tej opinii na przeciw. Może nie uważa go za rewelacyjnego władcę, jednakże zauważa pewną niesprawiedliwość osądu. Interesująca jest analiza prestiżu korony i czy rzeczywiście jej brak na skroni Hermana można uważać za wadę jego panowania. Historyk tworzy tutaj obraz pragmatycznego polityka, który nie uważa aspektu koronacji za potrzebny, by państwo mogło skutecznie funkcjonować i nawet bez tego Polska była ważnym graczem na arenie międzynarodowej. Myślę że ta teza została dobrze udowodniona. Podobnie jak przedstawienie Sieciecha, jako postaci kluczowej w próbach reform wewnętrznych przeprowadzanych przez Hermana. Choć Krawiec nie wykluczył, że w pewnej chwili możnowładca mógł rzeczywiście ruszyć po władzę. Biografia rzuca więc ciekawe światło na ten okres. Na pewno warto się z nią zapoznać.

To jedna z tych książek, nad którymi nie mogę przejść obojętnie. Pamiętam autentyczne wzruszenie, kiedy wpadło w moje ręce jej pierwsze wydanie, jeszcze w ramach Łódzkiego Towarzystwa Naukowego. Pożółkłe i nieco nierówne przycięte kartki, ale to nieważne. Bo mogłem przeczytać książkę historyka i archeologa, który tak ciekawie opowiadał o broni białej, człowieka który był jednym z konsultantów filmu „Krzyżacy”. Bardzo zaskoczyła mnie wiadomość o jego odejściu Wigilię 1993 roku – dowiedziałem się o niej nabywając pośmiertnie wydaną, niedokończoną „Polską technikę wojskową do 1500 roku” – której był redaktorem. Tym bardziej dziwi mnie brak choćby jednego wpisu. Ja wiem, że ta praca o czasach Bolesława Chrobrego może być obecnie postrzegana jako nieco przestarzała i trochę niepozorna. Że bywają opracowania lepsze i bardziej wzbogacone współczesną bibliografią. Że mapy mogą razić zbytnią prostotą. Ale cieszę się ogromnie, że wydawnictwo Napoleon V zdecydowało się na jej wznowienie po ponad 60 latach. Bo warto zobaczyć, jak naukowiec z pasją może zrozumiałym i plastycznym językiem opowiedzieć o początkach polskiej wojskowości i skomplikowanym czasie nieustannego konfliktu z Niemcami w latach 1002-1018 – bazując na bardzo wątłym materiale źródłowym. A że niekiedy lektura przypisów bywa wymagająca… autor nie pomaga specjalnie czytelnikowi w tłumaczeniu łacińskich fragmentów z kroniki biskupa Thietmara. Warto też zobaczyć, jak powinna być skonstruowana rzetelna rozprawa naukowa. Trochę subiektywna, ale szczera „dziewiątka” :-)

Wszystko co trzeba wiedzieć na temat Truso, a przynajmniej co laik wiedzieć powinien. Jest to książkowy katalog wystawy zorganizowanej przez Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Elblągu. Bardzo treściwy. Zaczyna się od zarysowania tła historycznego (tzw. okres wikiński) w jakim funkcjonowała osada, dalej sprawozdanie Wulfstana z podróży bałtowskiej do Truso, później ciekawe tezy dotyczące kreowania przez wikingów nadbałtyckiej wspólnoty gospodarczo-kulturowej (wikińska globalizacja). Ciekawe są próby rekonstrukcji życia społecznego i gospodarczego mieszańców osady, ich habitacji z sąsiadami (plemiona bałtyckie oraz Słowianie). Intersująca jest rekonstrukcja życia codziennego mieszkańców, funkcjonowania rzemiosła, wymiany handlowej, w końcu Truso było typowym ośrodkiem rzemieślniczo-handlowym. Książka dostępna na portalu www.academia.edu.

Bardzo dobra książka.Bardzo mało materiałów zródłowych powoduje że nieraz autor snuje swoje przypuszczenia,i teorie jednak to co przedstawia jak dla mnie jest spójne i logiczne.Nie narzuca swojego zdania,pozwala swojemu czytelnikowi mysleć samodzielnie.Mieszko I twórca naszego państwa pozostawił państwo które kształtem przypomina nasz kraj dziś.Wybitny władca.Polecam.

Świetna książka łącząca wyniki badań archeologicznych z ustaleniami historyków. Równie dużo tu o garnkach i biżuterii, co o nazewnictwie, śladach osadnictwa i próbach chrystianizacji. Autorka prezentuje dzieje ziem między Wisłą a Niemnem od czasów najdawniejszych, przez okres wędrówki ludów i późniejszą ekspansję wikingów, po podbój Prus przez krzyżaków i późniejszą germanizację ludności miejscowej. Dla mnie najciekawsze były fragmenty dotyczące pełnego średniowiecza. Choć pruskie plemiona nie stworzyły struktur państwowych, to autorka udowadnia, że przed podbojem stały na podobnym, a czasem nawet na wyższym poziomie rozwoju gospodarczego niż ich sąsiedzi. Konfrontując wzmianki w źródłach ze znaleziskami archeologów (w tym własnymi badaniami) opisuje życie codzienne, zwyczaje i religijność Prusów, ich kontakty z sąsiadami, a także sposoby gospodarowania i handel. Być może autorka prezentuje czasem nieco zbyt wyidealizowany obraz pruskiego życia, ale w swoich twierdzeniach jest przekonująca. Lekturę ułatwia spora liczba ilustracji i szczegółowych map (jak np. osad pruskich na Wysoczyźnie Elbląskiej, czy osad handlowych w okolicach dawnego Truso). Opisując podbój krzyżacki autorka akcentuje różnorodne postawy poszczególnych wspólnot plemiennych i ich przedstawicieli, od zbrojnego oporu, po sojusze z nowymi panami. Bardzo ciekawe są fragmenty poświęcone zmieniającemu się statusowi Prusów w państwie zakonnym. Finałowe rozdziały poświęcone są zniknięciu ich języków i oryginalnej kultury, która przetrwała aż do czasów nowożytnych. Książka ma swoje lata, ale pozostaje kopalnią interesujących informacji na temat najdawniejszej historii jednego z najbardziej malowniczych regionów współczesnej Polski. Szkoda, że poza bibliotekami jest bardzo trudno dostępna. Przydałoby się wznowienie.

W tej naukowej pozycji autor zebrał różne hipotezy dotyczące kilkudziesięciu lat naszej historii związanej z początkami działalności Kościoła na polskich ziemiach. Zaskakujące, jak wiele jest hipotez opartych na tych samych źródłach, jak w gruncie rzeczy niewiele wiemy o naszych początkach i w jakim kontraście stoi to z twardą "wiedzą" powszechnie przekazywaną nie tylko w szkołach. Autor nie narzuca czytelnikowi swojej wersji, ale za to krytycznie podaje różne hipotezy bazujące na interpretacji źródeł, genezę tych interpretacji, zmiany interpretacji w czasie, a to wszystko połączone z odkryciami archeologów i porównanie to z analogicznymi wydarzeniami dziejącymi się w tym czasie w innych krajach. Bardzo ciekawa jest ówczesna historia Kościoła, pozycja cesarza mającego większy wpływ niż papież, który to papież nie miał nawet możliwości zmuszenia biskupa to zmiany granic jego diecezji. Ciekawe jest swego rodzaju lawirowanie mniejszych władców w celu zaistnienia i uzyskania niezależności.

Sięgnęłam po tę książkę zafascynowana rodem pierwszych Piastów po przeczytaniu dylogii P. Cherezińskiej o hardej córce Mieszka I. Wybór podyktowany był po prostu obecnością jej w mojej bibliotece i nie mam porównania do żadnej innej pozycji historycznej na ten temat. Natomiast po przeczytaniu jestem całkiem ukontentowana. Książka, która w tytule odnosi się do konkretnego wydarzenia w dziejach Polski daje dużo szersze spectrum historii. Autor rysując tło historyczne opisuje początki plemion słowiańskich, kierunki rozprzestrzeniania się kultur łączonych ze Słowianami i ich związki z imperium rzymskim. Nie czuję się mocna ani w tych tematach ani w historii samych początków państwa polskiego, ale autor przedstawia dość skrupulatnie możliwe związki i przyczyny konkretnych etapów naszej przeszłości z czasów Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Ten kontekst dziejowy jest bardzo ważny i dzięki temu dostajemy całościowy obraz tego, jak postępował proces chrystianizacji nie tylko Polski, ale i Europy. Siłą rzeczy wyłapywałam z tekstu momenty i wydarzenia, które zawarła w fabule swoich książek P. Cherezińska i jestem pod ogromnym wrażeniem tego, ile jest prawdy historycznej w "Hardej" i "Królowej" i jak sprytnie i umiejętnie autorka te wątki faktograficzne połączyła z fikcją literacką. Co do sposobu pisania "Chrztu Polski" to jest mocno naukowy, poparty wieloma cytatami z kronik Galla Anonima, biskupa Thietmara i innych. Niestety momentami czyta się to dość topornie i trzeba się mocno skupiać aby wydobyć sedno. Czuć, że to książka naukowa, pisana przez profesora i w odniesieniu do wielu materiałów źródłowych. Z jednej strony to dobrze, ale gdybym nie miała ogólnego poglądu na początki pierwszych Piastów to chyba musiałabym jeszcze bardziej skupiać się na teksie. W końcu bardzo też czuć niezwykłą wiarę autora w Chrystusa i przekonanie, że korzenie Polski i jej potęga oparte są na wierze katolickiej i tak już pozostanie. Książkę mogę polecić, ale myślę, że sięgnę jeszcze po inne pozycje traktujące o tym momencie dziejowym naszego kraju, aby mieć porównanie i jeszcze inne spojrzenie.

Niniejsza monografia przedstawia zagadnienie państwa cześnika Mieszka II i możnowładcy Miecława obejmującego Mazowsze, Kujawy i wschodnią Wielkopolskę. Istniało ono w latach 1037 – 1047. Miecław wykorzystał chaos jaki zapanował po śmierci Mieszka II i ogłosił się „księciem", tym samym zakładając własne państwo w 1037 r. Według badań M. Boguckiego umocnił swoje rządy przez emisję własnych monet. Plusy: + Dogłębna analiza źródeł i zagadnienia państwa Miecława, + Wykorzystanie obszernej bazy źródłowej, w tym źródeł archeologicznych, + Dotarcie przez autora do nowych źródeł i ich umiejętne wykorzystanie, + Omówienie polityki i osoby Miecława, + Przedstawienie zasięgu terytorialnego państwa Miecława, + J. Bieniak opierając się na dowodach w nowy sposób nakreślił sylwetkę Miecława nie jako uzurpatora, lecz przedstawiciela dynastii Piastów lub lokalnej dynastii mazowieckiej, który był kontynuatorem pierwszej monarchii wczesnopolskiej prowadzącym niezależną politykę. Przedstawia też Miecława jako władcę ratującego ludność polską po najeździe Brzetysława, który udzielił jej schronienia na Mazowszu Minusy: - Skomplikowany język naukowy stosowany przez autora

Solidna synteza dziejów zakonu krzyżackiego w czasach jego politycznej i militarnej ekspansji. O nieaktualności pewnych informacji parę osób tu pisało, ja jednak zwróciłem uwagę na błąd potężnego kalibru, który aż dziwi u tuza polskiej mediewistyki jakim był Pan Marian Bikup. Otóż na s. 297 (rozdział Formy Gospodarki Chłopskiej) autor doszukuje się w XIV wiecznych Prusach upraw fasoli i papryki!