Trans

Niewątpliwym plusem debiutu Ryszarda Krynickiego jest dojrzałość poetycka i sprawność w operowaniu słowami - poeta "żongluje" formami gramatycznymi i wplata je w metafory tak, że kolejne wyrastają z poprzednich. Jest to jednak, jak dla mnie poezja dość trudna w odbiorze, zdecydowanie wolę późniejszą, bardziej komunikatywną twórczość pana Krynickiego.

Myślałem, że syn, sprawdziłem - wnuk. No tak, za młody na syna, ale i tak genetycznie obciążony talentem do słów. Sądząc po opiniach, tom niezbyt się podoba. Mnie chyba też nienadzwyczajnie, ale odsądzać autora i tytułu od czci i wiary nie zamierzam, bo sporo wyniosłem z tej lektury, także przemyśleń nad tym, czego w poezji nie lubię. Chyba niezbyt lubię, kiedy autor pisze, bo należałoby wydać kolejny tom, a nie dlatego, że mu się wiersze wylewają z gardła śpiewem na przemian z wymiotami. Kiedy to takie letnie, takie nieniezbędne. W Dwupłacie część wierszy taka jest. Z drugiej strony nie widać, żeby były pisane na siłę, wyciskane jak resztka pasty z tubki. W wielu z nich znać lekkość i muśnięcie dłoni muzy. Dużo tu refleksji nad światem realnym, wydarzeniami, także politycznymi (Wolne, Zajęte). Sporo nawiązań do najzwyklejszych czynności, z wydobywaniem z nich głębokich znaczeń: "Widziałem go dziś w trafice i po namyśle nie kupiłem." Trochę o miłości (Pokrewne branże) i stracie (Rewolwer). Jest gorzki humor na temat spłycających i ogłupiających popularnych ideologii (Wilki, wilki). Jest sporo ciekawego. Za jakiś czas wrócę do Słomczyńskiego - jego Latakia czeka już na półce. Ciekawe, co tam znajdę.

Echo zawsze powraca. Raz wypowiedziane słowa wracają do autora z nieznacznym opóźnieniem tak, aby ich autor po raz kolejny mógł się w nie uważnie wsłuchać. Nieco słabsze, odrobinę rozmyte i wyciszone zawisają w powietrzu i pomimo pozornego braku mocy ze zdwojoną siłą uderzają w świadomość ich autora, po czym zupełnie zanikają. Wojciechowi Bonowiczowi też zdarza się posłuchać echa, czego efekty możemy znaleźć w jego najnowszym tomiku poetyckim. Do poety powracają kolejno wspomnienia z beztroskiego dzieciństwa, rozmaite cytaty, przeczytane wiersze, obrazy. Powracają do niego te migawki codzienności, które z pewnych nieoczywistych przyczyn, być może towarzyszącym im uczuciom, czy panującej wokół atmosferze, zapisały się mocniej w pamięci autora. Zarówno obrazy dobre, jak i złe, choć w tym przypadku rozróżnienie dobra i zła może okazać się być dość względne. Mówiąc o "Echach" nie sposób wspomnieć o kwestii najczęściej poruszanej w kontekście tego tomiku – o Oświęcimiu. Zacznijmy od nieporozumienia: wszyscy nagminnie mylą Oświęcim z Auschwitz, traktują oba słowa jak synonimy, choć wcale nimi nie są. Na nic zdadzą się upomnienia, że w kontekście wojny powinno się używać tej drugiej nazwy, ta pierwsza i tak większości osób kojarzy się jednoznacznie z okrutnymi latami wojny. Do nielicznych wyjątków należy Bonowicz, dla którego dym spowijający niebo nad Oświęcimiem kojarzy się z bezpieczeństwem ("Świąteczne popołudnie"). Los sprawił, że najbardziej beztroskie lata swojego życia spędził w mieście naznaczonym ludzkim cierpieniem, jego wspomnienia z tego miejsca osadzają się wokół radosnego biegania po łąkach, a nie sterty połamanych okularów. Autor sam wielokrotnie wspominał, że tragizm tego miejsca w pewien sposób go naznaczył, zwłaszcza, gdy przeprowadził się w wieku 7 lat do Krakowa, czego echo wyraźnie pobrzmiewa w szkolnym wspomnieniu "Pierwsza lekcja". „Ilu ludzi zginęło w Oświęcimiu?”, spytała pani. Skuliłem się i modliłem w duchu żeby było ich jak najmniej. Bonowicz z Oświęcimia zamiast tragedii wyniósł wspomnienia łąk, pól, jezior i rzek. Ta wrażliwość na świat przyrody znajduje również odbicie w tym tomiku, gdzie do niemal każdego wiersza poeta włącza obraz morza czy rzeki, na falach których ustawia statki i łodzie. Choć takie obrazki przeważane wprowadzają w tekście spokój, "Echa" podszyte są uczuciem niepokoju i grozy. Po części spowodowane jest to oczywiście wprowadzeniem motywu II Wojny Światowej, choć i pozostałe wiersze nie przedstawiają pozytywniejszej wizji rzeczywistości. Brak tuta wierszy jednoznacznie pozytywnych, nieco paradoksalnie największe ciepło bije z wspomnianego już utworu "Świąteczne popołudnie". Znowu wspominamy Oświęcim i nasze szczęśliwe łąki to jak się chodziło do żab perkozów kto gdzie mieszkał jak nazywali się sąsiedzi (Fariaszewscy). Na spacerach rwało się szczaw margerytki rozkładało koc nad Sołą owijał nas bezpieczny dym z domów. Ojciec mówi: coraz częściej śni mi się że wracam do Oświęcimia z Krakowa z różnych innych miejsc. W "Echach" pomiędzy wierszami rozbrzmiewają również głosy innych osób, autorów ważnych dla Bonowicza, których poeta cytuje, do których się odwołuje, których prace go inspirują. Dzieci z wesołego wierszyka Juliana Tuwima przedostały się do "Ech", gdzie cały świat przedstawiony został obdarty z radości i beztroski. Pobrzmiewa tam również Herbert i jego wiersz o 17 września, wprawiony czytelnik z łatwością wyłapie również nawiązania do innych poetów. Wyjątkiem jest "Kobieta płacze jak smok (ponieważ jestem poetą)", niedługi wiersz, który jest w całości cytatem z wypowiedzi Jana Błońskiego zastanawiającego się, kim właściwie jest poeta: "Los poety jest nieszczęśliwy. Ja bym nie chciał być poetą. Tu jest sporo łaski tu wiele nie zależy od pracy. Pisarz to co napisał przerabia sprawdza krytyk może się uczyć a poeta?" Na tym nie kończą się rozważania Bonowicza na temat tworzenia poezji. Na kolejnej stronie w wierszu "Pokój" autor opisuje sposób, w jaki tworzy, dalej natomiast ogłasza śmierć pewnego rodzaju poezji. Jakiego? No cóż, tego musi już się domyśleć czytelnik. Utwory te są bowiem pozbawione gotowych odpowiedzi, zawarte w nich niedopowiedzenia pozostawiają odbiorcy dużo miejsca na własną interpretację. Wielorakość tematów, połączonych tytułowym echem, układa się w najnowszym tomiku Bonowicza w pewną logiczną i uporządkowaną całość. Autor tym razem postawił na symetrię, przedzielając dłuższe wiersze dziewięcioma krótkim formami. Te krótkie, liczące 3,4 wersy wierszyki, wypełniają środek tomu pozornie dając czytelnikowi chwilę na wytchnienie, choć tak naprawdę nie zwalniając go z wysiłku intelektualnego. Ten minimalizm ukazuje w pełnej krasie precyzję z jaką autor dobiera słowa i tym samym udowadnia, że jakoś dzieła nie leży w jego długości, ale w myśli, którą w sobie zawiera. Tekst ukazał się na stronie literatkakawy.booklikes.com

Biuro Literackie raczy nas mn. świetną serią "44 wiersze" prezentującą polskich poetów, no... już klasycznych, w przenośnym sensie tego terminu, zawsze w wyborze i z przedmową polskich poetów współczesnych, tych ważniejszych czy też częściej nagradzanych. Kupiłem Pawlikowską, pod kuratelą Marty Podgórnik, zatem wziąłem się za kuratorkę, bo to zawsze ciekawe, kogo z współczesnych twórców – i jak – fascynują dawniejsi pisarze, jaka jest ich własna twórczość, i jak zaszczepiona dziełem poprzednika czy poprzedniczki. Już pierwszy wiersz w „Zawsze” bardzo pawlikowsko-konopnicki, może nawet o Pawlikowskiej? „Zatem jednak modernizm? Zapytała szeptem Zbyt teatralnym. Zawsze urodzi się w piekle.” Podgórnik świetnie się nadaje na przewodniczkę po Pawlikowskiej, bo to poetka współczesna ani trochę nie odwrócona plecami do poprzednich epok, co należy przypominać i chwalić wciąż i wciąż. Bardzo tu dużo bardzo gorzkiej ironii, albo goryczy samej, bez żartów. Same tunele, bez światełek. Wiersz „Kiedysz” (podobieństwo do hebrajskiego „kadysz” z pewnością nieprzypadkowe) chociażby. I „Sonet VI”, „Obiekty sztuki”, i chyba wszystkie pozostałe teksty. Podgórnik potrafi pisać klasycznie, są tu sonety, jest sporo rymowania, są też formy klasyczno-współczesne, rap tak rytmiczny, że noga sama podskakuje, a wiersz zamienia się w melodeklamację) („Piąta nad ranem”, „Pieniążek” i nie tylko): „To nie była miłość, przeminęło z wiatrem, do połknięcia było stanowczo za łatwe.” W wymowie, nastroju, stosunku do świata bardzo bliska jest ta poezja twórczości Julii Szychowiak, jednakże narzędzi obie panie używają krańcowo odmiennych, mimo to do gustu (mn. mojego) przypadają obie. „Partyjki pokera, w brydżu bez szans na partnera, w remiku trzeba liczyć, Nie liczyła biegle. Tę jedną grę ma wygrać: papier i nożyce.”

Bardzo sprawnie napisany tomik. Poeta zmienia konwencje, style i tematykę. Ładnie wydany. Całość jest spójna i logiczna. Podmiot liryczny tych wierszy chodzi uliczkami Krakowa, jak i zagranicznych miast, występuje w wyścigach, studiuje, śpiewa na cześć "Istoty Wyższej" - Dajmoniona. Większość tych wierszy to wiersze białe, ale również pojawiają się formy klasyczne, pisane rymami. A ponadto, także kreuje rzeczywistość w pełni wypełnioną dobrem i miłością. "Oddalenie. Poemat", a'la Miłosz i Stachura - mistrzostwo świata! Kupuję!

Jak na poezję współczesną, która nie zawsze do mnie trafia, to te wiersze postrzegam jako wyjątkowo udane. To też pierwsze moje spotkanie z Jakubowską-Fijałkowską. I chyba nie ostatnie. Podoba mi się drapieżny charakter jej poezji, w której autorka odrzuca wstyd, konwenanse, poczucie winy. Z pełną podziwu otwartością pisze o śmierci, homopłciowości, starości, brzydocie, samotności, seksie, kobiecości i cielesności. Jak dla mnie, to poetka nader feministyczna, szczera i bezkompromisowa. Z wypracowanym warsztatem poetyckim – to czuć. Przeszkadzało mi jedno, mianowicie czasem zamiast skupić się na spajającej cały utwór puencie, w zakończeniu wiersza pojawia się jakiś wulgaryzm bądź kontrowersyjny obraz. A sam szok nie powinien stanowić fundamentu literatury.

Mansztajn przepowiedział, że runą osiedlowe kioski i ja codziennie mijam ślad po takim właśnie kiosku. To są naprawdę dobre, przejmujące wiersze, subtelne i dosyć delikatne, ale z bardzo mocnymi, wymownymi akcentami. Jest w nich i lekkość, i ból, beztroska i przemijanie, są również świetne formalnie.

Dycki opowiada cały czas tę samą historię. Swoją historię: matkę, rodzinną wioskę, sąsiadów, których już nie ma, swoje korzenie. Jednak z każdym powtórzeniem ta historia rozgałęzia się i rozrasta, idzie w głąb i na boki. Zapętla się, tworząc labirynt bez wyjścia. Obejmuje nas ciasno, nie możemy się uwolnić. Jest to straszne, ale i piękne, momentami dowcipne, ulotne, nieuchwytne. Dla mnie absolutnie fascynujące. "ciemność mogłaby być wyłącznie moim zwierzątkiem (witaj sierściuchu) nie pozwolę ci odejść choć zupełnie inaczej pojmujesz nieuchwytność i zupełnie inaczej układasz się z rzeczywistością (witaj mój wierszu) nie pozwolę ci odejść bez pernazyny i bez puenty to nic że tabletki nie rozjaśniają nam tekstu" Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki

Wstydźcie się opasłe tomy. Zaś poezja to trudna sztuka docierania do sedna za pomocą niewielkiej ilości słów. Czasem jeden wiersz czyta się tak długo jak grubą księgę. "Przez sen" Jacka Podsiadły to to właśnie wiele miniopowieści w jednej okładce. Ekonomia w czystej postaci. I dużo pięknych i mądrych słów. "... jest ogromna ilość rzeczy, których nie ma. Na nich oparliśmy świat. Znów krzyk ptaka i echo, echo bardzo długo. A potem słucham ciszy i wydaje mi się, że cisza słucha tez mnie".

Sięgnąłem po debiut po przeczytaniu Pawilon ów, więc miałem określone oczekiwania. Wiele w tej poezji ducha Mirona Białoszewskiego, bo jest i nasłuch codziennej mowy i codzienność sama. Nieraz zadziwiająca, nieraz zabawna. Generalnie jest kilka wierszy bardzo ciekawych, np. Warszawa wolna od narkotyków, czy Stawiennictwo,więc generalnie lektura na plus ale nie są to same perełki.

Zbiór ten pokazuje też kobietę, która lepi swój świat i jednocześnie daje się przez ten świat lepić. Bargielska wysyła liryczne sygnały, przekazujące brak zrozumienia w kontaktach międzyludzkich; trudno jest często znaleźć granicę pomiędzy tym, co w wierszach dosłowne i fizyczne, a tym, co nieuchwytne - te dwie wartości przenikają się w Nudelmanie. Kobieta jest najsilniejsza i najsłabsza w swej złości, gdy sprzeciwia się temu, co ją spotyka; w tych momentach daje upust frustracji i rozczarowaniu otaczającym światem, odkrywając czułe punkty na mapie własnej uczuciowości. Właśnie ta niestabilność i niezrozumienie prowadzą kobietę wprost do drzwi, za którymi czeka szaleństwo. Teraz będę żyła niczego nie rozumiejąca pośród nierozumiejących niczego, za to w długiej szacie z rękawami. Nudelman to także swoista laurka złożona życiu i śmierci. Przypomina o śmiertelności każdej istoty i o kruchości naszego istnienia. A wszystko zaczyna się od drugiego wiersza Chrabąszcz, w którym autorka dotyka tematu śmierci i potrafi pochylić się nawet nad kruchym i krótkim żywotem robaka: był tylko jeden i od razu martwy, ktoś na niego nadepnął na pierwszym schodzie... Tom poetycki Justyny Bargielskiej (Pisze po polsku - jak podaje informacja na okładce) jest naprawdę godzien uwagi. Niebanalny styl poetki dobrze oddaje kondycję człowieka, a zwłaszcza kobiety, we współczesnym świecie. Książka skłania do refleksji i może budzić kontrowersje, ale przecież od tego właśnie mamy sztukę. ograniczenie jest w słowie ,,jest", w ,,nie ma" nie ma ograniczeń...

Do tomiku Jarosza podchodziłem dwa razy i uświadomiłem sobie, że do tych wierszy nie można zasiąść ot, tak sobie z marszu i po prostu czytać. Moje pierwsze czytanie było takie trochę byle jakie, może z powodu zmęczenia, a może złej pogody. Nie czułem wrażliwości autora, a do tego irytowały mnie tytuły wierszy nijak mające się do treści. Za drugim razem, po całkowitym pominięciu tytułów (które chyba już pozostaną dla mnie nierozwiązaną zagadką) wszedłem w świat poety i nie chciałem z niego wychodzić, bo okazało się, że jednak rozumiem jego wrażliwość i sposób przeżywania codzienności, zmian pór roku, naturalną kolej narodzin i śmierci, które tak prosto a zarazem poruszająco opisuje.

Początkowo trudno było mi dostroić się do tej zadziwiającej poezji, choć od razu wyczuć można było w niej jakąś ukrytą otchłań i tajemniczy sens. Tak naprawdę dopiero znakomite eseje autora i notatki zamieszczone w drugiej części tomu, pomogły mi odkryć geniusz i absolutną wyjątkowość tych utworów. Pisze tam Simic między innymi: "Moja ambicja: przyprzeć czytelnika do muru i zmusić go do odmiany wyobraźni i myślenia" (s. 277). Osiąga to m.in. poprzez zaskakujące obrazy i metafory (których nota bene może nie pojmować nawet sam poeta, por. s. 283),konfrontację konkretnego momentu, jednostkowego wydarzenia z bezlitosnym żywiołem historii (co jest tylko jednym z elementów łączących Simica z Herbertem, choć ich wiersze są przecież tak różne). W swoich zapiskach poeta wyznaje w pewnym momencie: "Lubię demonstrować czytelnikom, że najbardziej znajome rzeczy z ich otoczenia są niepojmowalne" (s. 277) - i to kolejny środek, służący spełnieniu wspomnianej wyżej ambicji. W tym wszystkim traktuje on czytelnika nie jak imbecyla, ale jak poetę (zob. s. 287). Dlatego lektura wymaga wysiłku. Ów wysiłek nagrodzony jednak zostaje nieczęsto spotykaną gratyfikacją: obrazami, słowami, myślami, które przypierają do ściany, intrygują i nie dają o sobie zapomnieć. Wszystkie powyższe cytaty w tłumaczeniu Stanisława Barańczaka.

Byłem bardzo zdziwiony znajdując w księgarni Matrasu tomik poezji innego autora niż Miłosz czy Szymborska, a tak się składa, że o pani Dąbrowskiej i jej wierszach słyszałem już wcześniej. Z całą pewnością mogę powiedzieć (napisać),że są to wiersze nurtujące i pozostają w nas. Brzmi to nieco patetycznie jakby oceniał rzetelny krytyk, ale innych słów znaleźć nie mogę. Dąbrowska bawi się słowem, nie tworzy poezji alternatywnej, dostępnej i rozumianej tylko przez nielicznych odbiorców, najczęściej tylko poetów. Jej utwory (notabene, niezwykle oryginalne) są wypełnione wspomnieniami, obrazami, czymś co jest ważne dla każdego, a przy okazji poświęcone są jakiemuś szczegółowi, drobnostce. Autorka z niezwykłym talentem wyłapuje detale, co nie znaczy że pisze tylko o rzeczach drobnych. Na pewno w każdym wierszu jest coś ważnego i niepowtarzalnego. Tomik "Czas i przesłona" na pewno bardzo mnie poruszył i pokazał, że zdarzają się poeci, którzy nie piszą w sposób zawiły i skomplikowany, ale dzięki swojemu kunsztowi umieją zmusić czytelnika do myślenia i zatrzymują na chwilę czas.

POSTPOEZJA Krzysztof Jaworski (ur. 1966) utrwalił się w mojej świadomości przede wszystkim jako autor obszernego, solidnie naukowego posłowia do wydanego w 2006 roku przez Iskry zbioru wierszy Brunona Jasieńskiego „But w butonierce i inne wiersze”. Niedawno jednak miałem okazję obejrzeć krótkometrażowy film animowany, pod tytułem „Warzywniak” na podstawie prozy Jaworskiego, z rysunkami zmarłego niedawno Edwarda Dwurnika. Spowodowało to, że zainteresowałem się innym obliczem Krzysztofa Jaworskiego, a mianowicie jednego z czołowych przedstawicieli tak zwanego „pokolenia bruLionu”, więc niewiele się zastanawiając zaopatrzyłem się w jego ostatni jak dotąd tomik poetycki. Już sam tytuł tej niespełna trzydziestostronicowej książeczki – „.byłem” przykuwa uwagę i każe zastanawiać się, czy nie jest przypadkiem owocem edytorskiej niechlujności. Dopiero dobrze współgrająca z formą treść tych zapisków uzasadnia tę postawioną w niecodziennym miejscu kropkę. Wiersze Krzysztofa Jaworskiego to właśnie kwintesencja tego, co można zanotować po kropce, gdy już wszystko zostało napisane. Jest to próba poczynienia dopisków do życia, próba zmartwychwstania, reanimacji frazy. Owa metaforyczna kropka przybrała w życiu autora bardzo realny wymiar punktu demarkacyjnego, dzielącego życie na „przed” i „po” – była nią z pewnością choroba nowotworowa, którą poeta opisał w książce „Do szpiku kości”, nazywanej „ostatnią powieścią awangardową”. Tomik „.byłem” pomieścił zaledwie dwadzieścia utworów. Są to wiersze krótkie, ostre, często wulgarne i bezdyskusyjne. Chwalebnie nihilistyczne i gorzko ironiczne. Jednocześnie są to zapiski szczere i pozbawione wszelkiej blagi, jakby prywatne, nieprzeznaczone dla neutralnego oka czytelnika. Jaworski kpi sobie z górnolotnych pojęć, jak na przykład naród: „Ich Bóg Ojciec mówił po hebrajsku./ Ich Matka Boska mówiła po polsku./ Ich Jezusa ukrzyżowali Żydzi”. Sprowadza miłość do wątpliwości: „(…) powiedz, kochanie/ chcesz się ze mną pierdolić,/ czy chcesz się ze mną zestarzeć?”. Szydzi z sentymentalizmu: „(…) zanim kolejny idiota wyśle Cię do Tomaszowa”, co jest oczywistym nawiązaniem do wiersza Tuwima. Są tutaj wersy wprost mówiące o doświadczeniu choroby nowotworowej: „Czy jeśli pojadę do San Francisco,/ będę miał we włosach kwiat,/ skoro już prawie/ nie mam włosów?”. Nieliczni bracia poety to „zdeptane trawy”, siostry zaś to „łamliwe włosy”. Jedyna szczątkowa melancholia na jaką pozwala sobie podmiot liryczny, to tęsknota za dawnymi czasami – jak w wierszu „Słodkie lata 90.” – gdy „nic nie było zapisane na pendrivach./ Wszystko było zapisane w gwiazdach”. Albo też w wierszu „Za moich czasów”, który może już być znany uważnemu czytelnikowi poezji, gdyż, z kosmetyczną zmianą jednego w jednym z wersów, ukazał się w 2010 roku w antologii wierszy kryminalnych „Żegnaj laleczko. Wiersze noir”. Niewątpliwym punktem kulminacyjnym zbiorku jest najdłuższy wiersz, już prawie poemat „44 lata 33 miesiące” – mocno oparta na aleatoryce i złożona z równoważników zdań próba podsumowania życia, dokonywana przez „okaleczone zwierzę./ Biedne i bezpieczne.”, utwór, który niepokojąco zbliża się do zapisu chemicznego snu. Jakby mało było nowej rzeczywistości, do głosu dochodzi dodatkowo świadomość przefiltrowana przez chorobę, w której podmiot liryczny postrzega się jako onkologicznego Rimbauda ze szpitalnego łóżka: „A czerń, E czerń, I czerń, U czerń, O czerń”. Ostatecznie, w zamykającym zbiór wierszu tytułowym, jakby podążając w swojej autorefleksji w kierunku odwrotnie chronologicznym, redukuje swoje istnienie do „zaschniętej wydzieliny”, która z pewnością dotrze do kanalizacyjnego odpływu”. Mam pełną świadomość faktu, że wiersze Jaworskiego nie należą i być może nigdy nie będą należeć do głównego nurtu polskiej poezji, jednak w ich lekturze odnajduję pewien osobliwy rodzaj przyjemności. Nie jest to typowa literatura, „solipsystycznie-cierpiętnicza”, ani też „epifaniczno-ozdrowieńcza”. Choć, dla mnie osobiście, wiele zawartych w tym tomiku obrazów jest w istocie ozdrowieńczych, a na pewno odświeżających – w kontrapunkcie do uprawianej nagminnie apologii wzniosłych pojęć i tak zwanego pozytywnego myślenia. Jaworski pyta retorycznie „I gdzie się podział patos? Gdzie się, kurwa, podział patos?”. Wiadomo jednak, że dla większości czytelników, poezja Jaworskiego będzie niczym więcej, jak w wierszu pt. „Szwalnia” – „materiałem skąpym o ograniczonej przydatności diagnostycznej”. Te peryferia poezji to dwadzieścia wypsnięć, warknięć, mrugnięć. Rodzaj zapisków na luźnych karteczkach, rozrzuconych przez poetę po całym świecie, aby świadczyły o jego niegdysiejszej obecności, by za niego mówiły „byłem”. Poezja po ostatniej kropce, równoznacznej z końcem świata. Który na razie jeszcze nie nastąpił. Poezja powinna być tatarem literatury przyjmowanym w małych dawkach, styliskiem siekiery, małą szpilką słowa wbitą w laleczkę voodoo. Wiersze Jaworskiego spełniają ten postulat z naddatkiem.

Klangor Felkowi „ za pierwszym lustrem drugie lustro za iluzją iluzja za bytem bezbyt tu nie ma żartów tutaj się znika raz na zawsze” ( …) s. 86. Urszula Kozioł, Klangor, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2014. Klangor – krzyk żurawi w locie. Któż mógłby tak nazwać krzyk rozpaczy po śmierci bliskiej osoby? Tylko poetka tej miary, co Urszula Kozioł. Bezgraniczna wrażliwość na świat natury pozwala oswoić osobisty dramat. „Klangor”, to słowo, brzmiące w języku polskim niezwykle egzotyczne, (w sposób jedyny, wyjątkowy, niepowtarzalny),na podobieństwo bólu łączonego z ostatnią podróżą (na miarę lotu i krzyku żurawi). Tomik poetyki z trenami(liryką funeralną),w głównej mierze staje się refleksją nad utraconym wspólnym życiem, wypełnionym codziennością, pracą, podróżami, otaczającym bliższym i dalszym światem („po wybojach pamięci od Rzymu po Krym..”) Obcowanie z wielką poezją nigdy nie jest czasem straconym. W przypadku U. Kozioł - to pewnik. 10/10

Bardzo mi się podobają wiersze Edwarda Pasewicza. Ten tomik kupiłam wiele lat temu i trochę się przykurzył na półce. A przypomniał mi się ten dziwny tytuł przy okazji lektury wywiadu z autorem z okazji jego książki "Pulverkopf". I cieszę się, że do mnie wyciągnęły pożółkłą okładkę. Tak więc świetne są te wiersze. Osadzone w konkrecie, w sytuacji, w podmiocie lirycznym meandrującym gdzieś na obrzeżach rzeczywistości. O zagubieniu, o ukryciu, o naszym subtelnym uwikłaniu w materię, och, mitochondria. "Jest oczywiście język i może mieć dwie strony, są i przedmioty i ich cienie, możesz odczytać, zapisać i znowu odczytać, usłużne literaki otrują zwątpienie, na kilka dni poczujesz się lepiej, później znowu wróci."