Księga godzin

Bardzo ciekawy zbiorek wierszy Osipa Mandelsztama w przekładzie Jarosława Marka Rymkiewicza ,polskiego poety,eseisty i krytyka literackiego,który miał zaszczyt spotkać się w latach 60-tych z Nadieżdą Mandelsztam ,wdową po wielkim Osipie Mandelsztamie,której z kolei obiecał przetłumaczenie powyższych wierszy na język polski. Książeczka zasługuje na uwagę nie tylko publikowanymi wierszami ,ale także w swej drugiej części zawiera szczegółową analizę poszczególnych utworów . Polecam wielbicielom poezji ,jak również sympatykom tego gatunku literackiego.

Modlitwa na stare lata O Boże, strzeż mnie od myśli zrodzonych Tylko z mądrości. Kto śpiewa pieśń mającą przetrwać, Ten myśli szpikiem kości. To jedno godne jest pochwały Z wszystkiego, co się w starcu mieści. Czym jestem, bym nie udał głupca Dla dobra pieśni? I modlę się, bo modne słowo mija, Modlitwa zaś powraca z każdym wiekiem, Niech będę, stojąc już nad grobem, Głupim, namiętnym człowiekiem.

1. „Nasze życie – wyro i pościel, Nasze życie – pocałunek i w topiel”. 2. „Nie wiedziałem, że miłość – zaraza, Nie wiedziałem, że miłość - to dżuma. Tylko oczy zmrużyła- od razu W chuliganie rozsądek umarł.” 3. „ I już mi zgryzota niepisana. Znika z serca osad zawiesisty. Bo to stąd zła sława szarlatana, Bo to stąd zła sława skandalisty”. ( s.114-116) Sergiej Jesienin, Kamieniem strącam księżyc, Przełożył, przypisami i posłowiem opatrzył Adam Pomorski, Świat Książki, Warszawa 2010. * Zacytowane fragmenty wierszy wyrastają z zagranicznych podróży, odsłaniających brutalny liryzm. Sergiusz Jesienin: • lata życia 1895- 1925 (życie krótkie i dramatyczne); • pochodzenie chłopskie; • żona, amerykańska tancerka światowej sławy Izadora Duncan. • podróż po Europie i Ameryce (półtoraroczna). W zbiorze Biblioteki Poetyckiej Klasycy Nowoczesności w tłumaczeniu Pomorskiego Czytelnik otrzymuje najbardziej reprezentatywnym wybór wierszy rosyjskiego poety, który nie waha się użyć dosadnych słów, by nazwać otaczającą go rzeczywistość. Wśród masek poety maska: „chuligana”, „szarlatana” , „skandalisty”… W diagnozie problemów psychicznych poety krytycy odwołują się dziecięcej, infantylnej emocjonalności i braku identyfikacji z jakimkolwiek systemem wartości: „ Zgiełk i wrzask tu w mordowni dzikiej, Ale całą noc aż do świtu Prostytutkom recytuję wierszyki, Z bandytami chleję spirytus”.(…) s. 110 W znakomitym eseju „Tylko ja… i stłuczone zwierciadło” Pomorski (tłumacz) osadza twórczość Jesienina w szerokich kontekstach literackich, ale też pisze o motywie diabła: „Domeną diabła jest konieczność, tak jak domeną aniołów i świętych jest cud i przypadek”. U Jesienina diabeł pojawia się w „Czarnym człowieku”, u Bułhakowa w „Mistrzu i Małgorzacie”, a u Tomasza Manna w „Doktorze Fauście”. Zacytujmy: „Księżyc umarł, Świt niebieszczeje w oknie. Ach, ty, nocy! Co ciebie nocy napadło! Nie ma przy mnie nikogo. Stoję w cylindrze samotnie, Tylko ja… I stłuczone zwierciadło”.( s.182-183) (1923-14 listopada 1925) W poezji Jesienina jest wszystko, co niesie nieprzewidywalne życie, łącznie z nieprzewidywalnym wnętrzem. 10/10

Wiersze Tadeusza Nowaka są wspaniałe. Co mogę więcej napisać? To jest potężna, głęboka, mocna poezja. Kompletna, spełniona. Opisująca świat w całym jego uniwersum. Bóg chrześcijański jest tu starotestamentowy, okrutny i nieprzebłagany, dobrzy są współodczuwający z nami aniołowie otaczający nas swoimi skrzydłami. Natura jest bezwględna, surowa. Dużo jest w tych wierszach okrucieństwa, bardzo fizycznego. Przymierze człowieka z naturą i światem zwierząt zostało zerwane, Nowak opisuje tę bolesną bliznę. A jednocześnie psalmy przesycone są głęboką empatią, współczuciem i wrażliwością. Głęboki wgląd poety łączy się w tej poezji perfekcyjnie z erudycją, odniesieniami do kultury antycznej i Biblii. Wszystko w genialnie zachowanych proporcjach. „Tysiąc drzwi tysiąc zatrzaśniętych drzwi Za nimi człowiek i człowiek i człowiek wyjmuje igłą Boga z kropli krwi i patrzy w wietrzność spod zmrużonych powiek” Język tej poezji jest absolutnie zachwycający. Mięsisty i przenikający mnie do ścięgien i nerwów. Bo Tadeusz Nowak jeńców nie bierze. Biuro Literackie wznowiło psalmy Tadeusza Nowaka w wyborze innego wybitnego poety, Bohdana Zadury. A kiedy poeta wybiera poetę to musi z tego wyjść coś wspaniałego. I wyszło. Okładka z rysunkiem Julity Nowosad też jest przepiękna. Polecam do czytania, przeżycia i przemyśleń nad kondycją nas, ludzi, i naszego świata. Wciąż aktualne, jak to z wielką literaturą bywa.

Może i trochę nie po drodze mi z poezją, ale urzekło mnie oko do szczegółów, a w wielu utworach utożsamianie się z opisywanymi "obiektami", rys przyrodniczy i marynarski (dorastanie na Long Island musiało owocować poznaniem kultury marynarskiej i morskim ciągotkom). Wyzwanie LC kwiecień 2025 - imię i nazwisko autora na literę W.

Oceniam książkę oczywiście wyłącznie ze względu na jakość tłumaczeń i opracowanie, sama poezja Celana nie funkcjonuje w żadnych kategoriach tego typu. W każdym razie tłumaczenia Feliksa Przybylaka są niestety naprawdę bardzo słabe, zarówno jeśli chodzi o wiersze jak i "Południk". Zdecydowanym plusem tego wydania jest niewątpliwie obecnosć tłumaczeń Tymoteusza Karpowicza- myślę, że są najwyższej klasy.

Leconte de Lisle napisał kilka różnych tomików poezji (z których najbardziej zależało mi na przeczytaniu ,,Poèmes antiques" i ,,Poèmes Tragiques"),jednakże jedyne polskie w miarę nowe wydanie to ten zbiorek PIWu sprzed 40-tu lat. Wielka to szkoda, że nie ma tłumaczenia całych, poszczególnych tomików gdyż tutaj mamy... no właśnie, wybór. Taka forma powoduje, że mieszają się one tematycznie, mamy poezję nawiązującą do antycznych mitów obok pesymistycznych refleksji nad życiem, przeplatanych wierszami sławiącymi piękno przyrody. Nie wspominając o tym, że dłuższych poematów są tylko fragmenty lub samo zakończenie. Coś takiego jest ciężko w ogóle ocenić. Powiedzmy sobie jednak - lepszy rydz niż nic... Dobrze, że możemy zapoznać się chociaż z tą próbką poezji Leconte de Lisle'a zebraną w tej książeczce. Poeta zdecydowanie tworzy utwory wspaniałe i technicznie dopracowane w warstwie językowej. Jego poezja rzeczywiście zachwyca, uważam, że warto się z tym poetą zapoznać nawet w takiej formie. Miejmy nadzieję, że w końcu któreś wydawnictwo wyda pełne tomiki poezji, tak jak zebrał je razem autor.

Samotność Rainer Maria Rilke Samotność jest jak deszcz. Z morza powstaje, aby spotkać zmierzch; z równin niezmiernie szerokich, dalekich, w rozległe niebo nieustannie wrasta. Dopiero z nieba opada na miasta. Mży nieuchwytnie w godzinach przedświtu, kiedy ulice biegną witać ranek, i kiedy ciała, nie znalazłszy nic, od siebie odsuwają się rozczarowane; i kiedy ludzie, co się nienawidzą, spać muszą razem - bardziej jeszcze sami: samotność płynie całymi rzekami. (tłum. Janina Brzostowska)

Towarzyszące poezji Novalisa narodziny nowych światów potrzebują bezkresnych przestrzeni. Ponieważ po tych monstrualnych tworach wyobraźni błąka się ogromna samotność zalęknionego człowieka. Potężne zjawiska muszą gdzieś znaleźć ujście a to wszystko dzieje się właśnie na kartach "Hymnów do Nocy". Wspaniały to widok, nieco przytłaczający dla kogoś, kto pierwszy raz mógłby się zetknąć z niemieckim poetą. Bowiem wyrwać się spod władzy ciągłego niepokoju jest tutaj niezwykle trudno. Niby wkoło ziemskie kształty, jednak ich ezoteryczność każe zapomnieć o tym co znajome. Ciągłe wyczekiwanie na wspaniałości podrażnia zmysły ale nie o zewnętrzne cuda tu chodzi, lecz o wewnętrzne uniesienia duszy, skutkujące niekończącą się gorączką. Rozjaśniający poszczególne strofy blask pochodni przypomina o tym, że Noc nie jest jedyną bohaterką Novalisa. Jest też światłość płynąca z serca, tego uwielbianego przez romantyków zmysłu każdego wrażliwego człowieka. Istnienie wszelkich granic to czczy wymysł, bowiem minimum i maksimum tu nie istnieją. Podczas duchowej misji panuje zawsze przekonanie o dążeniu do odrodzenia. W upojeniu siła. Na progu świadomości zatrzymane człowiecze pojmowanie. Aż do wyzwolenia. W tym właśnie celu poezja Novalisa przeszła spod nieba Hellady przez Palestynę do Indii. Od zmysłowości przez ofiarę aż po mistycyzm. Intelektualne fascynacje niemieckiego poety zawierają przy tym mnóstwo symboliki. Dzień i Noc urastają do rangi bożyszczy rządzących światem. Kiedy umarł Hardenberg a narodził się Novalis? Czy w tym czasie przeszedł przez postulowany przez siebie stan nieistnienia? Zrozumienie słów "życie rodzi się w śmierci" wymaga odwagi zajrzenia w głąb siebie samego. Wyczucie napięcia pomiędzy bytem a niebytem to jedna z tajemnic romantycznych wierszy. Aby stawić czoła tym wyzwaniom, Novalis bacznie obserwuje zmysły. Bawi się formami, przemienia rzeczywistość z widocznej na niewidoczną. Bo będące produktem jego wyobraźni wyższe światy wcale nie muszą być widzialne dla wszystkich. Gdzieś pośrodku jest utkana z ciemnej materii zasłona, to ona oddziela wtajemniczonych od niewtajemniczonych. Dzień w opozycji do Nocy, to odwieczny dylemat wszelkiego stworzenia. Moją uwagę przykuło ocieranie się o nirwanę, wyzwolenie od cierpienia i jednoczesne przydanie śmierci zupełnie innego znaczenia. Niezwykle trudno pojąć ten powiew świadomości sprzed ponad dwustu lat. Ubolewam nad tym, że mając na sobie bagaż współczesności, utraciłem w pewnym sensie zdolność rozumienia tamtych czasów. Jednak duchowa wędrówka z Novalisem naprowadziła mnie na pewne znajome znaki. W jego świecie symboliki poczułem się raźniej. Może dlatego, że Noc wygrała z Dniem. Zapewne zafascynowało mnie nadejście Nowego Czasu, pełnego doskonałości i oznaczającego wyzwolenie. Bo któż nie chce, żeby podziwiany przez niego poeta szedł wzdłuż tej samej linii życia, zmierzając w tym samym kierunku zgodnie z osobistymi upodobaniami czytelnika. Chwalimy to, co nam emocjonalnie bliższe.

Czy to jeszcze uwielbienie miłości, a może już hołd pośmiertnie jej złożony? W tym szlachetnym tandemie nie ma wygranych, ponieważ wzajemnie się przenikając, umiłowanie ze śmiercią kroczą w jednym szeregu. Wyrywając sobie zdobyte trofea, pozbawieni strachu przed działaniem czasu, ci najważniejsi bohaterowie Rainera Marii Rilkego są jak brat i siostra. A jakaż żarliwość od nich bije, wykreowana ich namiętnym tchnieniem rzeczywistość oszołamia, gonią płomienie i barwy żaru dominują nad sceną tego poematu. A w komnacie na wieży rozgrywa się dramat. W drżącej czerwieni zarówno śmierć jak i miłość zbiorą swe żniwo. Nigdy się tak naprawdę nie dowiemy, co wypowiedziano w modlitwie tej gorącej nocy. Gdzie szczęk zbroi próbował zapanować nad krzykiem pożaru. Kiedy puszczone samopas żywioły zdominowały delikatny i wybijany przez spokojny sen rytm. Potrzeba ogromnej wrażliwości, żeby powstałe w ciągu jednej nocy dzieło zmieściło tak wielki emocjonalny ładunek. Na kartkę ulubionego przez Rilkego papieru welinowego opadł mały płatek róży, posłaniec rycerskiej ballady dla której przeczytania wystarczy zaledwie godzina aby poznać losy niewinnej mistyfikacji wielkiego poety. Jednak przeczytanie nie oznacza jeszcze zakochania. Bo tylko wtedy można zostać całkowicie pochłonięty mistycyzmem Rilkego i usadowiwszy się pośród zachwytów, odnaleźć dominujące miejsce poezji idealistycznej na świecie. To jak oddanie się w lenno. Tylko tym razem tajemnicza wyniosłość przypomina nam o czymś o wiele bardziej zagadkowym, niż zwykła ziemska zależność. Subtelnie, jednakowo na ból czy radość, reaguje poczuciem wielkiej tęsknoty i tylko czeka, aż ktoś odnajdzie przepojony wonią róży list. Wtedy dopiero pozna historię nieszczęśliwego uczucia, które odsuwając męskość z jej tradycyjnymi wzorcami, ukazało słodycz prawdziwej dojrzałości emocjonalnej. Nie wiem, kiedy kontury tego poematu utraciły swoją ostrość. Nie zdążyłem się zorientować, gdy dobiegł koniec wystawnej uczty i przyszło się budzić ze snu. Przebudzenie nadeszło nagle, pryskający czar pozostawił ludzi, aż do dzieciństwa pozbawionych wstydu. Wtedy wyobraziłem sobie zatopioną w wieczornym świetle równinę, po której samotny jeździec toczy bez celu rozjarzonym wzrokiem. Zmęczenie nie pozostawiło na jego twarzy ani śladu dawnego męstwa a on sam wydaje się być zasłuchanym w jego własną i opowiedzianą przez wiatr historię. Tak się odkrywa, wydawałoby się niemożliwe do odkrycia literackie skarby. A ileż takich klejnotów zalega na zakurzonych strychach i oczekuje na swój czas, kiedy ich sen zostanie przerwany przez spragnionego uczuć czytelnika. Burzliwa noc młodzieńczego utworu przyniosła Rilkemu wielki sukces. On sam jakby się nieco tym krępował i traktował swój poemat narracyjny jedynie jako promującą korzenie swojej rodziny legendę. Historycy na tym niewinnym zmyśleniu nie pozostawili suchej nitki ale utwór Rilkego i bez tego potrafi dotknąć najskrytszych zakamarków duszy. Czytając "Korneta" miałem wrażenie, że taki przepych można odczuwać jedynie we śnie. A przebudzenie będzie oznaczało niepowetowaną stratę dla wszystkich tych, którym marzenia senne przydają kolorów życiu. Osobliwa to twórczość i takiego też wymaga traktowania. Dla niej dzień jest jak noc a noc jak dzień i wszystkie wypowiedziane przez nią słowa potrafią wybrzmieć w czytającym, odkrywając jego samego. W taki właśnie sposób na naszym polu poetyckich doświadczeń zakwita nowe. Zawsze emocjonujące. Bez przerwy angażujące do przypominania o swojej wrażliwości.

Czytając ks. Bonieckiego "Abonent chwilowo niedostępny" trafiłem na szersze słowa o "Traktacie..", które postanowiłem dodać w post scriptum do mojego tekstu z 2016 r. Po dwóch latach obecności tej mojej opinii na LC, dalej jest ona JEDYNĄ i dostała plusy od zaledwie 19 czytelników. Proszę Państwa, nie podlega żadnej dyskusji, że jest to NAJLEPSZY utwór Miłosza, jego "dzieło życia". Mniemam, że małe zainteresowanie jest spowodowane brakiem informacji o jego dostępności; podaję wię, że wszystkie 23 strofy tego genialnego dzieła są dostęne na http://www.tygodnik.com.pl/kontrapunkt/60-61/traktat.html Zresztą wystarczy na Google napisać "Traktat teologiczny Miłosz" i bez problemów znajdziecie. Proszę mnie uwierzyć, TO TRZEBA PRZECZYTAĆ JEST TO FRAGMENT WIĘKSZEGO WYPRACOWANIA pt "CZESŁAW MIŁOSZ", DOSTĘPNEGO NA BLOGU; wgwg1943.blogspot.com No i wreszcie mogę przejść do GENIALNEGO „Traktatu Teologicznego”, przy omawianiu podeprę się recenzją mego mistrza, ks. Wacława HRYNIEWICZA. Miłosz zaczyna od słów: „Takiego traktatu młody człowiek nie napisze”. Hryniewicz mówi, że to prawda, bo „’Traktat’ jest wielowątkowy, bogaty w doświadczenie całego życia i osobiste wyznania”, jest podsumowaniem, w którym chciałby podzielić się swym niełatwym i niejedzoznacznym doświadczeniem wiary. Ponadto poeta wyznaje, że „musi napisać traktat teologiczny, żeby okupić swój grzech samolubnej pychy”. Hryniewicz rozumie rozterki Miłosza i pisze: „Poeta może czuć się osamotniony w swojej wierze. Nie tylko zresztą on. Teologowie, z którymi często dialoguje i którym czyni wyrzuty za nadmiar pewności nie chodzą na co dzień w „fiolecie swojej togi”. Oni także mają swoje rozterki i wątpliwości. Teolog może powiedzieć, tak jak poeta: „Nie jestem i nie chcę być posiadaczem prawdy ”. Nie musi śpiewać unisono ani „szczebiotać o słodkim dzieciątku Jezus na sianku”. Jemu także nie jest obce „wędrowanie po obrzeżach herezji”. Myśl odważna nie lęka się takiej wędrówki. Zresztą czy to, co tak chętnie nazywają mianem herezji, jest nią rzeczywiście?”. Zgadzam się oczywiście z powyższym, tylko że jeden Hryniewicz nie czyni wiosny. Mistyczne poszukiwania Miłosza, przy jednoczesnym zachowaniu „chęci pozostania wiernym” prowadzą do pytania: /Hryniewicz/ „Jak zatem znależć „miejsce środkowe między abstrakcją a zdziecinnieniem, żeby można było rozmawiać poważnie o rzeczach naprawdę poważnych”? I o prawdzie, i o „sensie, niemożliwym bez absolutnego punktu odniesienia”? O pojawieniu się dobra i zła w przed-świecie, o buncie aniołów i grzechu pierworodnym, o Chrystusie, który „przybrał ciało i umarł, żeby nas oswobodzić od prometejskiej pychy”, o sensie religii i chrześcijaństwie, o nieszczęściu i cierpieniu, o trudnościach wiary w duszę nieśmiertelną, o śmierci i sprawach ostatecznych „po tamtej stronie”? Tyle pytań, tyle spraw niedocieczonych. Poezja godna tego miana nie jest wolna od eschatologicznego niepokoju. Nawet nie pytany poeta wyznaje: „Nie z frywolności, dostojni teologowie, zajmowałem się wiedzą tajemną wielu stuleci - ale z bólu serdecznego, patrząc na okropność świata. Jeżeli Bóg jest wszechmocny, może na to pozwalać, tylko jeżeli załozymy, że dobry nie jest. Skąd granice jego potęgi, dlaczego taki a nie inny jest porządek stworzenia...”? I to widowisko, jakim jest życie, „kończące się nie tyle opadnięciem kurtyny, ile gromem z jasnego nieba”. A gromem tym śmierć, „ogromna i niezrozumiała”, co wydaje się „niestosowną karą dla nieszczęsnych lalek, za ich gry samochwalstwa i wiarołomne sukcesy”. Rozumiem szczerość poety, gdy wyznaje: „Myślę o tym ze smutkiem, siebie widząc pośród uczestników zabawy. I wtedy, przyznaję, trudno mi wierzyć w duszę nieśmiertelną”. Wyznanie sięga jeszcze dalej: „Tak naprawdę nic nie rozumiem, jest tylko ekstatyczny taniec, drobin wielkiej całości. Rodzą się i umierają, taniec nie ustaje, zakrywam oczy, broniąc się od natłoku biegnących do mnie obrazów”...A przecież i on w innym miejscu „Traktatu” sam daje zgoła inną odpowiedż: „Kto pokłada ufność w jezusie Chrystusie, oczekuje Jego przyjścia i końca świata, kiedy pierwsze niebo i pierwsza ziemia przeminą i śmierci już nie będzie”. To jednak odpowiedż wiary i głos nadziei, a nie ból codziennego doświadczenia”. Dalsze rozmyślania Poety prowadzą go do wniosku, że „katolickie dogmaty są jakby parę centymetrów za wysoko”, że wprawdzie „wspinamy się na palce i wtedy przez mgnienie wydaje się nam, że widzimy”, lecz jest to złudzenie, bo największe tajemnice wiary są „opancerzone przeciw rozumowi”. Muszę zaznaczyć, że tutaj mój ulubiony ks. Hryniewicz poczuł się zapędzony w „kozi róg” i zaczął wywodzić, że „płycizna jest wrogiem wiary dojrzałej”, obracając „kota ogonem”, bo przecież w „Traktacie” Miłosz, niestrudzenie, przeciwstawia swoją dojrzałą wiarę, a ściślej poszukiwanie jej, wierze powierzchownej, obyczajowej i rytualnej. Mówi: „Moi polscy wspólwyznawcy lubili słowa kościelnego obrzędu, ale nie lubili teologii”. Poeta chce uniknąć tego, co nazywają „spokojem wiary, a co jest po prostu samozadowoleniem”. Zacytujmy znów Hryniewicza: /Miłosz/ „szczerze wyznaje, że choć przywykł zwracać się o pomoc do Matki Boskiej, z trudem Ją rozpoznawał w „Bóstwie wyniesionym na złoto ołtarzy”. Nawet w Lourdes nie było mu dane zapomnieć, że przybywa z kraju, gdzie Jej sanktuaria „SŁUŻĄ UMACNIANIU NARODOWEJ UŁUDY” i uciekaniu się pod Jej obronę „przed najazdem nieprzyjaciela”. A więc nawet na obcej ziemi obecność zamącona jest „obowiązkiem poety, który nie powinien schlebiać ludowym wyobrażeniom”. Wspomniane wyżej poszukiwanie dojrzałej wiary prowadzi Poetę jednak do sceptycyzmu. Hryniewicz ujmuje to następująco: „Poeta nawołuje: „Miejcie zrozumienie dla ludzi słabej wiary. Ja też jednego dnia wierzę, drugiego nie wierzę”. Szuka pokrzepienia, jak sam wyznaje, w „modlącym się tłumie”. Widzi w tym pewne lekarstwo na swój własny sceptycyzm: „Ponieważ oni wierzą, pomagają mi wierzyć w ich własne istnienie, istot niepojętych /..../ Pod swoją brzydotą, piętnem ich praktyczności, są czyści, w ich gardłach, kiedy śpiewają, pulsuje tętno zachwytu /..../ Naturalnie jestem sceptyczny, ale razem śpiewam, pokonując w ten sposób przeciwieństwo pomiędzy prywatną religią i religią obrzędu”.” Potrzebę religii Miłosz przypisuje naszej słabości mówiąc, że „religię bierzemy z naszego litowania się nad ludżmi. Są za słabi, żeby żyć bez boskiej opieki. Za słabi, żeby słuchać zgrzytliwego obrotu piekielnych kół”. Zakończmy rozważania o „Traktacie” miłoszowską wizją naszego losu „po śmierci”: „Po tamtej stronie żadnej rzeczy, którą moglibyśmy zobaczyć, dotknąć, usłyszeć, posmakować. Wybieramy się tam, ociągając się, niby emigranci nie oczekujący szczęścia w dalekich krajach wygnania”. Póki „tu” jesteśmy: „Na próżno w Dzień Zaduszny chcemy usłyszeć słosy z ciemnych podziemnych krain, Szeolu, Hadesu. Jesteśmy igrające króliczki, nieświadome, że pójdą pod nóż. Kiedy zatrzyma się serce, następuje nic, mówią mi wspólcześni wzruszając ramionami” Tymi „współczesnymi” Miłosz zrzuca ciężar z własnych barków. Zachęcam do przestudiowania „Traktatu” osobiście, bo tenże jest absolutnym dowodem, że MIŁOSZ WIELKIM POETĄ BYŁ. PS Boniecki "Abonent chwilowo niedostępny" s.310,1 z 412 ebooka: "..„Traktat…” stawia tych, którzy „profesjonalnie” czy, jeśli wolicie, „z urzędu” mówią o Bogu i o wierze, przed porażającym pytaniem: co ja robię? jak mówię?… Oczywiście, potrzebne są i wykład treści wiary, i katecheza, i egzegeza, i wykład dogmatów, które „są jakby o parę centymetrów za wysoko” (ładnie byśmy wyglądali, gdyby były o parę centymetrów za nisko!). Nie o tym jednak myślę. Myślę o doświadczeniu „słabej wiary”, tej: „ja też jednego dnia wierzę, drugiego nie wierzę”. Czy ten, kto sam przed sobą owo doświadczenie ukrywa, znajdzie słowa zdolne przebić barierę obrzędu, który daje poczucie bezpieczeństwa, ale nie dotyka tego, co naprawdę jest w człowieku? „Traktat…” należy do nielicznych wyznań wiary-niewiary oczyszczonych z obłudy. Żadne z nich nie jest potoczyste, gładkie, ładne, przyjemne w odbiorze. Zawsze są chropowate, postrzępione, jak „Traktat…”. Jako analogiczny tekst uparcie przychodzą mi na myśl wyznania młodej zakonnicy, zapisane kaligraficznym pismem zeszyty, których treść okazała się tak przerażająca, że po śmierci autorki, a przed udostępnieniem ich szerszej publiczności, zakonnice tekst wypolerowały, złagodziły, ocenzurowały. Prawdziwy został opublikowany dopiero wiele lat później. Teresa z Lisieux została ogłoszona doktorem Kościoła. Wyznaje, że „dzieli stół z niewierzącymi”, że szyderczy głos wewnątrz niej mówi: łudzisz się, wierząc, po drugiej stronie nic nie ma… „Miejcie zrozumienie dla ludzi słabej wiary” – prosi Miłosz. To zrozumienie wymaga odwagi jej doświadczenia, ale bez zrozumienia – będziemy pisać traktaty po łacinie dla wieśniaków w baranich kożuchach. Miłosz nie dba o to, jak go osądzą bliźni, czy go zrozumieją, czy się zbudują, czy zgorszą. Nie udaje gestów i słów, i czynów. Choć mówi, że w swej religijności „nie postąpił poza Księgę Hioba”, nie da się w trzecim „Traktacie…” ukryć echa najbardziej dramatycznej z Ksiąg, Księgi Koheleta. To w niej czytamy: „Spokojne słowa mędrców więcej znaczą, niż krzyk panującego wśród głupców”.

Barańczak jest jednym z niewielu poetów, którzy do mnie trafiają właściwie w całości. O jego wierszach dowiedziałam się z Instagrama, więc po coś się jednak te internety przydają. W zbiorczym wydaniu jego twórczości, wydanym w 1990 roku przez Ludową Spółdzielnię Wydawniczą są jego poezje wybrane. Ale przede wszystkim jest jeden mój najulubieńszy wiersz pt. “Jeżeli porcelana to wyłącznie taka”. Barańczak mówi w nim o stracie, zmianach, końcach. Przypomina, że nic w tym życiu nie jest na zawsze, chociaż w dzisiejszych czasach dość łatwo ulec wrażeniu absolutnego bezpieczeństwa. ❄ Metafizyczna polityka Co ciekawe, ten niewielki-wielki zbiorek jest poprzedzony interesującym wstępem samego autora. Opisuje w nim m.in. podział na poezję “polityczną” i “metafizyczną”, i że jego przydzielają do tej pierwszej szufladki. A on się nie zgadza z tym podziałem jako sztucznym i sugeruje, że w jego “politycznych” wierszach jest dużo “metafizyki”, a sama poezja jest wyrazem uniwersalnego protestu przeciwko ”potędze pustych abstrakcji”. Wiersze Barańczaka faktycznie są wielowarstwowe i pod tymi dotyczącymi krzątania się w codzienności, opisuje elementy metafizyczne, życie, śmierć, ludzi, ich cele, słabości i plany. ❄ Poezja o zwykłym życiu Sporo jest wierszy o rzeczach prozaicznych: śniegu, pogodzie, zimie, kolejkach, tandecie, aresztowaniu i znalezionej przez milicję “tajemniczej” kartki na zakupy. Pisze głównie o życiu w PRL, ale i życiu po emigracji do Stanów Zjednoczonych, do których wyjechał na początku lat ‘80 i zdecydował w nich zostać. Widać zresztą tę zmianę zamieszkania w tym tomiku. Nie wiem, czy wszystkie wiersze są ułożone chronologicznie, ale większa część tak. Wraz z inną codziennością zmienia się to, co pisze. Czasami uderzają go różnice pomiędzy dwoma krajami, jak dwoma zupełnie innymi światami. To poczucie zmiany jest w jego poezji bardzo wyraźne. Lubię taką formę. Barańczak buduję poezję z elementów codzienności. Każe doceniać wszystko, nawet ten brudny śnieg i inne rzeczy, których zwykle nie zauważamy. Taka poezja sprawia, że mocniej zaciskam ręce na kierownicy rzeczywistości.

Chciałem ostrożnie wystawić ocenę 9/10, ale po chwili zastanowienia, daję zdecydowanie 10/10. Czytając "Czarny kwadrat" nie wiedziałem kompletnie nic o autorze, stąd moje późniejsze zaskoczenie, że Tadeusz Dąbrowski jest człowiekiem całkiem młodym. W trakcie lektury tego tomiku, nie czułem tej młodości (to jest komplement!),która kojarzy mi się z nierównym, niekoniecznie dojrzałym stylem, ewentualnie z efekciarskim bawieniem się formą i jej przesadnym rozdmuchiwaniem, kosztem treści, oczywiście. Napiszę krótko: wiersze znajdujące się w tomiku "Czarny kwadrat" to właśnie taka poezja, jaką chcę czytać: przemyślana, stonowana i posiadająca urodę o szlachetnych rysach.

Jak może wyglądać najwznioślejsza cząstka człowieka widziana oczami dadaisty? Czy miłość w jego wizyjnej liryce różni się czymś od tej spotykanej na co dzień? Być może wystarczy jedynie zacytować zdanie "Ciemność to tylko ja sam bądźcie bardziej jaśni" aby wyobrazić sobie, jak Paul Éluard zapala cały świat swoją miłosną twórczością. Bo jego miłość, chociaż wyrażona z niespotykaną nam współczesnym trudnością, potrafi układać się w surrealistyczne formy, nieznane wśród dzisiejszych poetów. Ona bazuje na "polach myśli", które kwitną gdzieś pomiędzy sypialnią a łonem natury. Musiałem włożyć wielki wysiłek aby chociaż troszkę zbliżyć się do objawienia tajemnicy, która do ostatnich chwil zwodziła mnie swoimi wykrętnymi uśmiechami. Dopuszczała mnie na wyciągnięcie ręki, żeby za moment oddalić się z efektem niezrozumienia. Jednak ta zabawa w ciuciubabkę z francuskim poetą opłaciła się, ponieważ zacząłem pojmować, czym jest jego pełen czułości i zmysłowy pamiętnik. Twórczość Paula Éluarda stanie się dla mnie nie tylko synonimem miłości. To będzie też przypomnienie zniszczonej Guerniki i warszawskiego getta. Poeta dość dobrze orientował się w dramatyzmie wydarzeń dziejących się na świecie i dość chętnie się do nich odnosił. Korzystał z okazji, aby opisać potwora narodzonego w sercu człowieka. Jego "W Warszawie mieście fantastycznym", dobitnie ukazuje twarze bez twarzy, zniszczone udręką bólu. Tu człowiek jest istotą martwą i niemyślącą, upodloną i w pętach. Éluard chce przemienić wszystko tak bardzo, żeby dać odpór śmierci. Pragnie aby "nadzieja tęczę układała z dróg". Spać i głęboko śnić to kolejne sformułowanie, będące istotą rzeczy tej wyabstrahowanej poezji. To prawo niewinności. To sedno wolności. To upodobanie do ufności. Jednak to nie jedyne filary postrzegania świata przez Paula Éluarda. Wszystko co napisał, nosi znamię samotności i nędzy istnienia. Zapach świata jest okrutny a błyski na niebie oznaczają okrucieństwo. W jego wierszach wyraźnie widać smugę symboli i aluzji. Refleksja stanowi fundament tej liryki, wyglądającej z zewnątrz jak psychiczny labirynt. Nabrałem sympatii do "legendarnej geografii spojrzeń", wydającej się pieszczotą w tym często smutnym otoczeniu. Paul Éluard nie udaje, że dobrze łączy siłę z delikatnością. Dla niego to jak czuły taniec, którego głównymi bohaterami są sentymentalne ciała. Proste i jednocześnie wyszukane, dawno znane i jednocześnie nieznane. Sprzeczności pod jego piórem urastają do rangi dobrze ze sobą współpracujących obrazów, zawartych w lirycznych snach. Domyślam się, że ten francuski twórca, wyśmienicie poznał mechanizmy rozpaczy jemu współczesnego świata. Aby go lepiej zrozumieć, włączył podświadome elementy do świadomego życia i przepisał w poezji dla wszystkich tych, którzy chcą lepiej zrozumieć egzystencję. W moich oczach jego liryka pozostała niedokończona. Tak jak człowiek, główny powód natchnienia Paula Éluarda.

Czytajac swego czasu znakomita 'Madame' Antoniego Libery trafilam na umieszczone w niej przepiekne tlumaczenie fragmentu hymnu 'Ren' Holderlina: 'Jest zagadka, co z czystego poczelo sie zrodla. Piesn tylko, i to z trudem, moze ja przeniknac. Albowiem jakim sie rodzisz, takim juz pozostajesz; jakiekolwiek by byly przeszkody i wychowanie, nic nie ma takiej mocy, jak same narodziny i pierwszy promien swiatla dla nowonarodzonego.' To mnie zachwycilo. Taka tez urzekajaca czytajacego moc maja wszystkie wiersze, hymny, elegie i ody z powyzszego opracowania. Holderlin, muzykalny milosnik starozytnej Grecji, genialny poeta romantyzmu, dotyka najbardziej elementarnych problemow czlowieka, jego roli w Naturze. 'Co sie ostaje, ustanawiaja poeci' jest znakomicie przetlumaczone przez Libere, calosc poprzedza zas bardzo ciekawe i przystepne wprowadzenie. Poczatek obecnosci Holderlina w polskim pismiennictwie datuje sie dopiero na rok 1964. Goraco polecam.

Henri Michaux mógłby być młodoliterackim polskim poetą (w znacznej większości). Bo naturalnie: nawet awangarda się starzeje, metody poetyckie Michaux zdarza się że są naiwne, nudne, jałowe i przemielone przez (pop)kulturę. Ale czasem coś się zdarzy w jakimś wierszu, że aż iskrzy. Z jednej strony czytam raczej oczywiste opisy miejsc wyobrażonych i Michaux niewiele ma tam do zaoferowania, bo wszystko ciekawiej i ogólnie lepiej zrobiło choćby kino (La Planete sauvage <3) i ta idea everymana w najdziwniejszych zakątkach wszechświata mało mnie porusza ale nagle czytam: Zwolnione obroty, bada się puls rzeczy; chrapie się tam; ma się mnóstwo czasu [...] Jest się szczęśliwą pijąc; jest się szczęśliwą nie pijąc. [...] Ma się kolana u zakończeń nóg. Nie śni się już. Jest się śnionym. Cisza [...] Lorellou, Lorellou, boję się... Chwilami ciemność, chwilami szelesty. Posłuchaj. Zbliżam się do churgotu Śmierci Wygasiłaś wszystkie lampy. Powietrze stało się kompletnie puste, Lorellou. Nie będę cytować dalej, bo najlepiej to przeczytać, ale absolutnie fascynujące jest dla mnie że poeta tak stary, potrafi tworzyć tak iskrzące obrazy poetyckie, przypominające co najwyżej młode pokolenie dadaistów, czy poezję Stonera Polskiego. A później jest powrót do klasycznego surrealizmu, który nieszczególnie gra w brzmieniu, i mało w nim ogółem iskrzy.