Z kontynentu na kontynent

Severin to duchowy brat i spadkobierca Thora Heyerdahla, działający według zasady: masz jakąś teorię – sprawdź jej wykonalność i udowodnij swoją tezę! A teoria ta brzmiała: wczesnośredniowieczni irlandzcy mnisi byli w stanie dotrzeć na łodziach o kadłubie pokrytym skórą do Nowego Świata. Na dobre pół wieku przed Wikingami. Krzysztof Kolumb był wtedy dopiero witaminą A na polu rzepy. Po trudnym i pracochłonnym okresie zbierania informacji co do wykonalności projektu Severin rozpoczął nie mniej skomplikowaną budowę irlandzkiej curragh, wzorowanej na opisie łodzi Św. Brendana. Na wiosnę 1976 wyruszył w historyczny dzisiaj rejs z Irlandii do Szkocji, dalej na Wyspy Owcze, Islandię aż do Nowej Fundlandii. Książka jest obszernym opisem tego przedsięwzięcia. Wprawdzie autorowi nieco brakuje do talentu narratorskiego Heyerdahla, ale „Podróż 'Brendana'” nie jest suchym raportem z wyczynu sportowego. Sporo tu emocji, choć Severin, z wrodzoną brytyjską rezerwą, nie zagłębia się zbytnio w analizę funkcjonowania pięcioosobowej załogi jako małej, prawie zupełnie odizolowanej od cywilizacji i narażonej na spore niebezpieczeństwo społeczności. Z drugiej strony opisy techniczne przedsięwzięcia nie zostały potraktowane priorytetowo, więc można powiedzieć, że narracja jest wyważona. Polecam wszystkim zafascynowanym żeglarstwem ekstremalnym i archeologią stosowaną.

W chwili wydania, książka musiała być nie lada sensacją naukową. Oto do Tybetu, mitycznej, niedostępnej krainy, położonej na dachu świata, dotarł i powrócił Carski poddany, przywożąc ze sobą opis tego miejsca, w czasie gdy wiedza ustępowała przed legendą i mitem. Dziś jest ciekawostką. Dalej cenną bo pozwalająca ujrzeć Tybet na przełomie XIX i XX wieku, takim jakim był na prawdę. Autor nie pozostawił opisu mitycznej, szczęśliwej krainy, swoistej Shangri-La, ale realny obraz Tybetańskiego państwa, z jego nędzą, brakiem udogodnień cywilizacyjnych czy powszechną korupcją i jakże ludzkimi motywami którymi kierowała się klasa rządząca składająca się z mnichów. Krytycyzm Cybikowa może razić, ale jest szczery i prawdziwy i oddaje prawdę o Tybecie na przełomie stuleci.

Książka pełna opowieści zasłyszanych przez autora podczas pobytu na Polinezji Francuskiej i Bora-Bora oraz jego osobistych spostrzeżeń. Te wciągające opowieści wydarzyły się prawie 100 lat temu. Przenosimy się dzięki nim do zupełnie innych czasów, innej kultury i mentalności. Wszystko wydaje się magiczne, nawet te smutne historie. Książka ma już ponad 50 lat, ale nadal warto sięgać po tak dobrze napisane relacje.

[...] Kto nie mieszkał daleko od ludzi od dawna, nie wie, co mówi, gdy twierdzi, że chce odejść, by być sam ze swoimi myślami. Te myśli mogą być bardzo sterylne i nieatrakcyjne. 𝗡𝗜𝗘𝗧𝗨𝗭𝗜𝗡𝗞𝗢𝗪𝗬 𝗖𝗭Ł𝗢𝗪𝗜𝗘𝗞 𝗜 𝗝𝗘𝗚𝗢 𝗡𝗜𝗘𝗦𝗔𝗠𝗢𝗪𝗜𝗧𝗔 𝗛𝗜𝗦𝗧𝗢𝗥𝗜𝗔 ⵑ Nie da się tego streścić w kilku słowach to trzeba po prostu przeczytać. A czyta się wręcz z zapartym tchem. Sięgnęłam po tę książkę po wysłuchaniu części historii Petera Freuchena, zamieszczonej na kanale 𝗣𝗿𝗮𝘄𝗱𝘇𝗶𝘄𝗲 𝗛𝗶𝘀𝘁𝗼𝗿𝗶𝗲 zatytułowanej "Wydostał się z lodowego grobu, pokonał wilka, uciekł NAZISTOM - ekscytujące życie Petera Freuchena". Zapoznajcie się z nią, a może później tez zechcecie sięgnąć po tę książkę. Jest wersja tłumaczona na polski, ale też w przepastnych archiwach internetów można znaleźć jej oryginalną wersję. Miałam okazję właśnie taką poczytać i są tam też unikalne, czarno białe fotografie z opisami z wyprawy i z życia Autora. Warta poświęconego czasu jeśli lubisz literaturę biograficzno-survivalowo -podróżniczą, to zdecydowanie powinieneś się nią zainteresować. 𝗦𝗭𝗖𝗭𝗘𝗥𝗭𝗘 𝗣𝗢𝗟𝗘𝗖𝗔𝗠 ⵑ ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ 𝐃𝐋𝐀 𝐂𝐈𝐄𝐊𝐀𝐖𝐒𝐊𝐈𝐂𝐇 : Podaję tutaj link do strony na yt : https://youtu.be/w84AMm0f-ZQ?si=FWJ4-JxwO0LMERpX Gdyby ktoś był zainteresowany obejrzeniem wycinka z bogatego życia Autora książki 😉👍

Melancholijna aura jesieni często sprawia, że chce się uciec ze znajomych kątów, uderzyć w trampka i podążyć na przygodę - jak Bilbo i cała masa innych postaci. Ale nie każdy ma możliwość spotkać Gandalfa, czy chociażby wyłuskać „kakaskę” na bilet hen, w nieznane. Zarząd radzi sobie z tym czytając książki podróżnicze. Tym razem Zarząd urwał się na Alaskę początku drugiej połowy dwudziestego wieku. Z autorem książki i jego kompanem filmowcem załatwił papiery i wsiadł na pokład samolotu, aby przenieść się w krainę owianą mitem i lodowatymi wiatrami. Wspomnienia z podróży są napisane humorystycznym stylem, bardzo ładną polszczyzną. Milo czytało się tę historię, okraszoną niekiedy przemyśleniami autora. Polubiłam go, szczególnie, że i ja nosiłam w sobie wiele obrazów Alaski i Indian tam mieszkających zaszczepionych przez Cooka i Londona. Jego towarzysz zaś zjednuje sobie sympatię czytelnika swoją energicznością i entuzjazmem, z jakim utrwala poszczególne momenty podróży na taśmie filmowej. Ich relacje, targanie kamer i aparatów i wspólne rozmowy pokazują, jak zażyłymi przyjaciółmi byli. Alaska jawi się na kartach tej książki jako kraina kontrastów - nowoczesność łączy się z tradycjami. Polacy podróżujący przez rubieże Alaski przybliżyli nam nie tylko jej duże miasta, ale też osiedla Indian, drogi i bezdroża, a także szlaki wodne. Dla współczesnego czytelnika ma to jeszcze walor przekazu sprzed kilkudziesięciu lat. Kiedy autor podał jako ciekawostkę, że mieszkańcu Alaski mogą cieszyć się codzienn siedmiogodzinnym programem telewizyjnym tak, jak każdy warszawiak pomyślałam o tym, jak wiele musiało zmienić się tam od tych czasów i jak wiele zmian zaszło w Polsce. Inną refleksją, która mnie naszła przy czytaniu, było to, jak wielu Polaków wyemigrowało do Kanady i Alaski po II wojnie światowej. Nasi podróżnicy prawie cały czas mieli okazję natykać się na rodaków, wykonujących różne prace na całym badanym przez nich terenie. Ludzie ci opuszczali Polskę w nadziei na lepsze perspektywy i pozostawali na Alasce, pokochawszy ten surowy kraj. To bardzo przyjemna lektura na jesienne popołudnie albo na trasę. Nie jest ciężka, ale pozwala snuć własne rozważania. Przybliża nam świat odległy nie tylko na mapie, ale też i w czasie. (http://dywagacjenadherbata.blogspot.com/2016/10/267-w-krainie-zota-i-totemow-janusz.html)

„Ekspedycja Tygrys” to książka, która od pierwszych stron przenosi czytelnika w świat starożytnych szlaków morskich i pokazuje, jak bardzo niedocenialiśmy możliwości dawnych cywilizacji. Heyerdahl rozpoczyna swoją wyprawę w miejscu o nazwie Eden. To prawdziwy region, a nie symboliczna metafora. Krajobraz Edenu jest tak niezwykły, że wygląda jak żywa scena z najstarszych opowieści o początkach ludzkości. Właśnie tam powstała łódź Tygrys, zbudowana z trzciny według technik znanych w tej części świata od tysięcy lat. Największe wrażenie zrobiło na mnie to, jak Heyerdahl potrafił odtworzyć starożytne rzemiosło. Trzcinowe łodzie, które wielu ludzi uważa za prymitywne, okazują się konstrukcjami niezwykle przemyślanymi i odpornymi. Budowa Tygrysa była ogromnym przedsięwzięciem, a fakt, że odbywała się w tak historycznym i symbolicznym miejscu, dodaje jej wyjątkowej siły. Wyprawa szybko pokazała, że nie będzie łatwa. Brak wiatru, płytka i błotnista woda oraz coraz bardziej zanieczyszczone akweny sprawiały, że każdy dzień był wyzwaniem. Te fragmenty książki robią ogromne wrażenie, bo pokazują, jak bardzo zmienił się świat. Szlaki, które kiedyś były pełne życia i handlu, dziś są często zniszczone przez konflikty i działalność człowieka. Heyerdahl opisuje to z wyraźnym smutkiem i rozczarowaniem, a czytelnik czuje to razem z nim. Ogromną wartością książki są odwiedzane przez ekspedycję miejsca. Mohenjo Daro, Bahrajn, wybrzeża Omanu i Pakistanu. Każde z nich było częścią starożytnej sieci wymiany, w której krążyły towary, idee i technologie. Heyerdahl pokazuje, że Sumerowie, mieszkańcy Dilmun, kultury doliny Indusu i ludy Afryki Wschodniej nie żyły w izolacji. Już wtedy istniała regularna wymiana handlowa, w której ważną rolę odgrywała miedź, drewno, kamienie półszlachetne i wiele innych surowców. To wszystko sprawia, że historia przestaje być suchą teorią i staje się żywą opowieścią o ludziach, którzy mieli odwagę wyruszać w nieznane. Najbardziej poruszający moment książki to spalenie łodzi Tygrys. Ten gest był protestem przeciwko wojnom, przemocy i niszczeniu świata, który kiedyś był miejscem współpracy i wymiany. Heyerdahl pokazał, że starożytni ludzie potrafili budować mosty między kulturami, a współczesność często te mosty niszczy. „Ekspedycja Tygrys” to książka pełna pasji, odwagi i głębokiej wiary w to, że historia ludzkości jest znacznie bogatsza, niż uczą podręczniki. Czyta się ją z rosnącym zachwytem i poczuciem, że Heyerdahl nie tylko badał przeszłość, ale także przypominał nam, jak wiele możemy się z niej nauczyć. To jedna z tych książek, które zostają w człowieku na długo i sprawiają, że zaczyna patrzeć na świat z zupełnie nową ciekawością.

Dawno nie miałam tak, że czytając książkę przyspieszało mi bicie serca. Podziwiam wytrzymanie w takich warunkach. Książkę czyta się bardzo lekko i szybko, bo ma krótkie rozdziały i jest naprawdę przyjemnie napisana. Ciekawe było czytanie o rozporządzaniu śmieciami i polowaniach z dzisiejszej, zupełnie innej perspektywy.

To moja ulubiona "książka" z lat okołośredniowiecznych. Rewelacyjny zapis podróży po krajach arabskich, wschodniej Afryce, Persji, Azji Mniejszej i Chinach. Śledząc zapis tej 28-letniej wędrówki przenosiłem się w czasy życia Mohammada Ibn Battuty. Polecam zwłaszcza tym, którzy uważają, że Średniowiecze to tylko rycerze i Kościół. 5/5 (ale dałbym 6 a nawet 7!)

To moja pierwsza książka Centkiewiczów, kultowego małżeństwa podróżników, które od 1934 roku przybliżało polskim czytelnikom cuda i dziwy światów polarnych. Chyba to, co najbardziej ujęło mnie w tej pozycji to bardzo zgrabne połączenie indywidualnej perspektywy z niemałą ilością faktów historycznych, geologicznych i technologicznych. Książka zawiera wiele anegdot i bezpośrednich relacji obojga małżonków, którzy przez dużą część wyprawy poznawali "szósty kontynent" oddzielnie. Oczywiście, zważywszy na to, że książka była pisana na przełomie lat 50. i 60., nie brakuje w niej stereotypów, np. dotyczących słabości kobiet i ich zależności od silniejszych i bardziej doświadczonych mężczyzn (norma kulturowa wyraźnie zinternalizowana przez p. Alinę) czy licznych pochwał radzieckich ludzi nauki. Niemniej jednak, w przypadku tej drugiej kwestii jest to też - moim zdaniem - zaleta. Jak wiadomo, historię piszą zwycięzcy, a po upadku ZSRR wraz z nierzadko bezkrytycznym przejęciem narracji Zachodu wiele dokonań i odkryć Rosjan wrzucono w otchłań zapomnienia. Dobrze, że istnieją pozycje, które są świadectwem poświęcenia i oddania nauce wielu znamienitych specjalistów. Kilka z opisanych scen pokazuje także, że - być może wbrew powszechnemu przekonaniu - w warunkach polarnych współpraca między zespołami zza przeciwnych stron Żelaznej Kurtyny była nie tylko konieczna ale i też ochoczo podejmowana. Z wielu stron tego swoistego pamiętnika emanuje duża doza serdeczności, solidarności, badawczej wnikliwości, poczucie odpowiedzialności, a także świadomość niezwykłości tego, co udało się dokonać ludzkości w zderzeniu z surowym żywiołem polarnym, nie bez szacunku dla jego majestatu i potęgi. Niezwykłe jak w czasach pozbawionych stories, reelsów, live'ów książka była w stanie przenieść czytelnika w świat tak odległy od jego codziennej rzeczywistości. Alina i Czesław Centkiewiczowie uczynili to znakomicie. Wszystkich ciekawych świata zachęcam do zatopienia się w tej prawie trzysta-stronicowej lekturze. Zapewniam, że nie będzie to czas stracony.

Fascynująca opowieść o odkrywaniu najmniejszego z kontynentów i (poza Antarktydą) najpóźniej zbadanego. W XIX wieku wyobrażenia o wnętrzu Australii dalece różniły się od tego, co odkrywcy zastali w trakcie swoich wypraw. A wielu z nich za swoją odkrywczą pasję zapłaciło najwyższą cenę. Świetny styl narracji i barwne przedstawienie sylwetek bohaterów pozwala nam poczuć smak "australijskiego dramatu" - przygody absolutnie ekstremalnej w epoce, gdy nikt nie śnił o GPS-ie, telefonii komórkowej czy lotnictwie. Dodajmy znakomite tłumaczenie i już mamy przepis na lekturę, od której niemal nie sposób się oderwać i do której chce się wracać i wracać...

Autor przed II wojną światową rozpoczyna na Borneo pracę dla korporacji przy organizacji wyrębu dżungli. Rozdarty pomiędzy cywilizacją Zachodu a Wschodu opisuje swoje przygody i barwną plejadę postaci, które spotkał. Z jednej strony kocha dżunglę, jej rozpasaną żywotność, z drugiej karczuje ją niemiłosiernie dla zysku kapitalistycznych inwestorów. Szanuje "kolorowych" tubylców, lecz nie potrafi do końca wyzwolić się spod oczekiwań białego społeczeństwa. Opisuje wyzysk, ofiary opium i hazardu. Zastanawia się nad sensem własnych wyborów i postępowaniem. Czuję, że jest zniewolony i zazdrości mieszkańcom wyspy. "Wtedy rozumiem, że walką z dżungli nie przynosi żadnej chwały, że oszukuję siebie i ludzi mówiąc, iż walczymy o dobrą sprawę". Warto przeczytać o tych rozterkach i przekonać się, co ostatecznie zrobił autor, choć książce brakuje trochę polotu.

Większość odkrywców-polarników i podróżników w podbiegunowe okolice naszej planety pisze inaczej. Zachwyca się przede wszystkim surowym pięknem natury, opisuje trudne warunki, jakie panowały podczas danej wyprawy. Dla Paula-Émila Victora, francuskiego etnografa i doświadczonego polarnika, wschodnie wybrzeża Grenlandii to przede wszystkim ludzie: dopasowani do ekstremalnej natury tych okolic Inuici. Czytając tę książkę odczuwałem nie raz mdłości. Szczegółowe i drastyczne opisy Victora, który nie oszczędza ani siebie, ani czytelnika, przybliżają okrutne, bardzo trudne i raczej bardzo krótkie życie Inuitów z osiedla Kangersetoaksiak (po lekturze potrafię już wypowiadać tę nazwę bez zająknięcia). W latach 30-tych ubiegłego wieku byli to ludzie ekstremalnie uzależnieni od natury, często głodujący i w pełni uzależnieni od udanych łowów na foki i niedźwiedzie polarne. Zanim jednak ktoś podniesie głos, bo ludzie w książce mordują misie, pragnę powiedzieć, że goszczący Francuza Inuici to w moich oczach jedni z niewielu ludzi, jakim takie polowanie było absolutnie potrzebne do przetrwania. Dlatego „Banquise” to jedyna z książek o tematyce łowieckiej, jaką przeczytałem z ukontentowaniem. W Kangersetoaksiak życie jest naprawdę proste: Upolujesz coś – będziesz żył. Nie upolujesz – będzie krucho. Wystarczy, że poczyta się w książce o kanibaliźmie, którego naocznym świadkiem był sam autor. Zdziwić może w tym kontekście fakt, że Victor przedkłada mimo wszystko takie bardzo uciążliwe życie na krańcu świata nad powrót do cywilizacji. Nawet krótkie wypady po żywność do duńskiej faktorii wprowadzają go w zły nastrój a potrzeba powrotu do jego inuickiej rodziny staje się przemożna. Tak, ten Francuz to już pełnokwisty Inuit. Kratuna (biały człowiek) Victor stał się Wittu, młodym mężczyzną z klanu Joany, starej i doświadczonej iguimadr (wtajemniczonej). Nie przeszkadza mu już mróz poniżej -30°C, potrafi dniami podróżować na saniach, zna wszystkie swoje psy z imienia, mówi perfekcyjnie w lokalnym narzeczu, nie przeszkadza mu wielomiesięczny brak ciepłej wody, odżywianie się mięsem foki, które spędziło osiem miesięcy w ziemnym dole, potrafi przełknąć zakrzepłą, czarną już i gęstą jak karamel krew tych zwierząt, podróżuje dwa dni przez śnieżycę, aby wyleczyć gnijące z powodu szkorbutu podniebienie. A „przy okazji” pisze o zwyczajach, wierzeniach, zabawach i rzemiośle swoich gospodarzy. Victor odkrywa w prostocie i szczerości życia Inuitów lepszy świat. Świat dzisiaj już zapewne nie istniejący. „Banquise” to wspaniały dokument życia w ekstremalnych, obcych nam pod wieloma względami warunkach.

Piękna, wzruszająca opowieść, w której kapitan Borchardt zabiera nas w podróż do lat swojego dzieciństwa, swej młodości. Zabawne sytuacje, trudne decyzje, pierwsze miłości. Mężczyzna z zasadami, oczytany, inteligentny, z humorem. Historia uzupełniona om wspomnienia jego asystentki, która towarzyszyła mu do ostatnich chwil.

Wspaniała książka o odwadze i marzeniach, która naznaczyła moje dzieciństwo (jedna z pierwszych samodzielnie przeczytanych). O bohaterze, który chciał otrząsnąć z siebie prawo grawitacji, czyniąc z tego cel swojego życia. Dziś, gdy w weekend nad Wisłą niebo jest gęste od niedzielnych paralotniarzy, jego marzenie wydaje się naiwne. Ale wtedy uważano go za wariata, a był prawdziwym pionierem. Wyskoczyć z samolotu ze skrzydłami z drewna... Kocham starą serię Iskier za opowieści o takich ludziach. I za te wspaniałe, pociesznie (jak na dzisiejsze czasy) oszparowane sylwetki z okładek :)

Kilkanaście lat temu Tony Horwitz wyruszył w podróż śladami kapitana Jamesa Cooka. Wraz ze swoim towarzyszem, a w pewnym momencie towarzyszami, odwiedza różne miejsca związane z Brytyjczykiem - muzea, pomniki, budynki w różnych częściach globu, w Australii, Anglii, Nowej Zelandii, na Tahiti czy Hawajach. Chyba najlepiej pasuje tu określenie, że jest to coś w rodzaju reportażu historycznego. Autor mając pod ręką dzienniki Cooka, jego biografię i inną literaturę przedstawia podróże Brytyjczyków, a następnie pokazuje je we współczesnym lustrze. Bierze udział w rejsie repliki okrętu Cooka, rozmawia z tubylcami o tym jak dziś postrzegają kapitana, ale też spotyka na swojej drodze entuzjastów brytyjskiego bohatera. Wszystko to, aby zbliżyć się jak najbardziej do opisywanej przez siebie postaci, poznać ją jak najdokładniej, a jednocześnie zobaczyć jak wygląda pamięć o Cooku w różnych częściach świata. To oczywiście skłania, żeby spojrzeć na książkę jak na pewnego rodzaju biografię Cooka, oczywiście dość specyficzną, ale pozwalającą spojrzeć na dziedzictwo jego wypraw, chociaż nie da się ukryć, że część współczesno-reportażowa z przygód autora wydaje się zajmować więcej miejsca. Po książkę sięgnąłem będąc lekko rozczarowanym wydaną ostatnio u nas książką Hamptona Sidesa o trzeciej wyprawie kapitana. Dużo jest tam właśnie o sporze o Cooka, ale poczułem się trochę niedowartościowany sposobem przedstawienia tego zagadnienia. Horwitz rozmawia z ludźmi i pokazuje, że problem, w zasadzie jak zwykle, jest złożony i niejednoznaczny. Jedni nie lubią Cooka, dla innych jest obojętny, a niektórzy są mu wdzięczni, bo na podstawie jego dziennika mogli paradoksalnie odtwarzać wiedzę o swoich przodkach. U Horwitza widać też entuzjazm wobec Cooka i staje on w opozycji do poglądów wspomnianego także przez Sidesa badacza o nazwisku Obeyesekere, który widzi w nim jakąś odmianę Kurtza z "Jądra ciemności". No, ale największą zaletą Horwitza jest jego styl, który trochę przypomina mi Hemingwaya. Amerykanin i jego brytyjski towarzysz Roger nie wahają się iść na piwo do baru i tam zagadać lokalsów o Cooka, piją alkohol wszędzie gdzie się da, cierpią na statkach, odgrywają scenki z lądowania i śmierci kapitana Cooka, w Australii idą na festiwal poświęcony kapitanowi, na Tahiti idą do pubu na wybory miss transwestytów (tak, Brytyjczycy lądując na Tahiti mieli problem z określeniem płci niektórych tubylców) czy oglądają lokalne tańce, szukają miejsc związanych z Cookiem, a jak się okazuje, nawet w Anglii jest to problemem. No jest to chyba szczyt możliwości, jeśli chodzi o podróże historyczne czyimiś śladami i myślę, że wielu ludzi chętnie by wyruszyło w rajd takim w stylu. Jednocześnie, zrozumiem ludzi, którzy uznają, że z kolejką butelką rumu ta opowieść robi się coraz bardziej przewidywalna i monotonna. Jednocześnie, książka przypomniała mi o pewnych truizmach - że historia nie musi być nudna ani nadęta, że badacze historii mogą rozmawiać z ludźmi na swojej drodze i dobrze się bawić, że historia jest też taka jak ją sami sobie wykreujemy. Horwitz cierpi na statku na chorobę morską, pije i spaceruje po pacyficznych wyspach, ale też z pewnym badaczem chodzi z wykrywaczem metalu, częściowo rozwikłuje zagadkę strzały z kości Cooka znajdującej się w Muzeum Australijskim w Sydney czy rozmawia z hawajskim malarzem o przedstawieniu ostatnich chwil Cooka. I muszę przyznać, że to była wspaniała podróż, napisana z humorem i niespotykanym urokiem.