Radykalizacja projektu transcendentalnego? Kantowskie źródła epistemologii Nietzschego

Do najważniejszych inspiracji filozoficznych należy zaliczyć Schopenhauera (1865),Langego (1866) oraz — Afrikana Spira (1872). Przełomowe znaczenie mają lata 1872–73, kiedy to Nietzsche dojrzewa do samodzielności, dystansując się stopniowo do zdominowanej głównie przez Schopenhauera perspektywy Narodzin tragedii. Wtedy właśnie pisze pierwsze i drugie z Niewczesnych rozważań, określając własne stanowisko filozoficzne przez dystansowanie się wobec innych. Przygotowuje wykłady Filozofia w tragicznej epoce Greków oraz O prawdzie i kłamstwie w pozamoralnym sensie. Przywołuje w nich wiele problemów, które będzie pogłębiał w dalszym okresie twórczości. Na ten czas przypada też konfrontacja z filozofią Eduarda von Hartmanna oraz pierwsze, brzemienne w skutkach, spotkanie z dziełami Spira.

Fakt i rozmiar wpływu tego filozofa na Nietzschego nie są jeszcze u nas znane. Zapewne dlatego, że sam Spir bardzo szybko poszedł w zapomnienie i nie uchodzi za wielkiego filozofa. Nietzsche nie będąc filozofem akademickim, zachował względną niezależność od ocen prac filozoficznych funkcjonujących w ówczesnym środowisku naukowym. Swe lektury wybierał samodzielnie; zdarzało się przy tym, że za interesujące uznał to, co w środowisku tym nie zasłużyło sobie na to miano. W swym myśleniu odnosił się nie tylko do postaci uznanych powszechnie za wielkie, ale czasem także do tych szerzej nie znanych. Podkreśla to Michael Steven Green:
Błędem jest myślenie, że wpływ na sławnych filozofów wywierają tylko sławni filozofowie.

Do najważniejszych inspiracji filozoficznych należy zaliczyć Schopenhauera (1865),Langego (1866) oraz — Afrikana Spira (1872). Przełomowe z...

Jako rezultat poszukiwań tego rodzaju stawiam tezę, iż myśl Nietzschego trudno rozumieć bez uwzględnienia filozofii transcendentalnej. Zapewnia ona punkt odniesienia, zręby metody filozoficznej, podstawowe pojęcia oraz najważniejsze przesłanki myślenia. Dla dzisiejszego czytelnika nie są one tak oczywiste, jak były dla Nietzschego, a także dla jego mistrzów: Wagnera i Schopenhauera. Dlatego, w miarę jak mijał dwudziesty wiek, coraz pilniejszą potrzebą stało się ich przypomnienie, np. przez odnalezienie merytorycznych i metodologicznych zależności między Nietzschem, a — stylistycznie diametralnie od niego różnym — Kantem. Liczne problemy i pojęcia autora Tako rzecze Zaratustra stanowią, podobnie jak ogromna część dziewiętnastowiecznej filozofii niemieckiej, bezpośrednie nawiązanie do królewieckiego filozofa. Roszczenie do kontynuacji i rozwijania filozofii krytycznej podnosił już sam Nietzsche, a współcześni badacze jego filozofii dostrzegają z coraz większą jasnością historyczne uwarunkowania i merytoryczne uzasadnienie tego roszczenia. Pokazanie tego kontekstu wymaga uwzględnienia faktu, że nawet tam, gdzie Nietzsche zwraca się polemicznie przeciwko Kantowi, czyni to przy pomocy pojęć i argumentów wypracowanych w tradycji neokantowskiej. Wiele z argumentów Nietzschego, które w jego tekstach wydają się rozstrzygnięciami arbitralnymi, a w związku z tym bywają interpretowane jako nieredukowalne założenia światopoglądowe, znajduje uzasadnienie w tej tradycji filozoficznej.

Jako rezultat poszukiwań tego rodzaju stawiam tezę, iż myśl Nietzschego trudno rozumieć bez uwzględnienia filozofii transcendentalnej. Zapew...

W kolejnym kroku wyjaśnię jego — najwyraźniejszą w dziedzinie teorii poznania — zależność od filozofii pokantowskiej, a szczególnie, od wczesnego neokantyzmu. 5. Bardziej szczegółowo przedstawię wpływ Afrikana Spira, myśliciela zupełnie nieznanego współczesnemu czytelnikowi, zaś dla Nietzschego stanowiącego jeden z głównych punktów odniesienia w obszarze filozofi.

W kolejnym kroku wyjaśnię jego — najwyraźniejszą w dziedzinie teorii poznania — zależność od filozofii pokantowskiej, a szczególnie, od wcze...