We trzech. Dążenie, by wyjść poza

Mucios lubię takie książki, ciekawe, przekrojowe, pisane przez ludzi którzy mają lekkie pióro, kilka wiader intelektu, poczucia humoru, dystansu do świata i siebie, i najzwyczajniej w świecie po prostu talentu. Ta pozycja to przekrojowa podróż pociągiem przez filozoficzne poglądy kilkunastu filozofów pci obojga napisana naprawdę ciekawie i bez pretensji do stania się poważnym dziełem popularnonaukowym. To taka, dająca często do myślenia, filozoficzna zajaweczka przy pomocy której mają szanse pożywić się osoby średnio ogarnięte w temacie, bo dla tych ogarniętych będzie to zapewne pozycja zbyt lekka w treści. Ja się pożywiłem, chociaż trochę uwierał mnie fakt jak bardzo ta książka zorientowana jest na sukces i przez to politycznie poprawna co sprawiło, że obok filozoficznych legend znalazło się tu miejsce dla nazwisk co najmniej dyskusyjnych za to będących kobietami a przez co obok rozdziałów wręcz genialnych znalazły się te najzwyczajniej w świecie słabsze. Ogólnie jednak przygodę zaliczam po stronie Plusów, nawet tych pisanych dużą literą.

Jedna z najważniejszych książek jakie przeczytałam w XXI wieku, jedna z najciekawszych i najważniejszych książek której prawdopodobnie prawie nikt nie przeczyta. A powinni przeczytać ci którzy nie przeczytają na pewno: politycy, ekonomiści, lobbiści, giełdowi gracze, decydenci. Może jakieś osoby z lewicowej bańki, może ktoś na uniwersytecie. A w książce Ledera jest nie tylko pięknie (przerażająco) postawiona diagnoza, wraz z źródłami dzisiejszego kapitałocenu, ale też, bardzo ostrożnie, ale mimo wszystko - rozwiązania. Wspaniała, fantastyczna książka, bardzo trudna (to akurat nie było konieczne, są fragmenty, które można było napisać w prostszy sposób) i wymagająca, ale opłaca się ten wysiłek podjąć. O ile oczywiście ma się jeszcze miejsce na straszność współczesności.

Filozoficzny esej i miniatura literacka w jednym, bardziej dla erudytów, niż zwykłych zjadaczy chleba, istotą rozważań jest „głęboka nieusuwalna melancholia życia”, z biegiem dni, miesięcy i pór roku głębokiej melancholii życia przybywa każdemu z nas. Wokół tej myśli George Steiner, amerykański krytyk literacki i filozof, snuje opowieść o architekturze kory mózgowej człowieka, koncentrując uwagę na wielokrotnie podejmowanych przez ludzkość próbach zrozumienia tak istotnych kwestii, jak śmierć, istnienie Boga, nieobecność Boga, nieśmiertelność duszy. „Nie możemy wejrzeć w myśl drugiego człowieka”, zdaniem autora jest to jedna z dziesięciu przyczyn melancholii życia utożsamianej ze smutkiem myśli, myśli pozostających zawsze i nieustannie w ciągłym ruchu i aktywności.

Krótko. Książka genialna. Sprawia pozory poradniczka dla idiotów. W istocie jest przewodnikiem po dialogach, Grecji czasach Peryklesa, Sokratesa. Autor pokazuje jak człowiek od tysiącleci jest tak samo durny goniąc za ułudą bogactwa i pewności we własnej ignorancji, a influecerów porownuje do cukierników... Wspaniałe rozdziały, mądre podsumowania. Szczerze polecam.

Nie jest to łatwa lektura, na wielu poziomach. Ale bardzo potrzebna. Bądź psujzabawą, inspiruj inne psujzabawy :) Garść ważnych cytatów: "Obnażanie problemu jest stwarzaniem problemu" (kontekst: kiedy mówisz o problemie, to ty sama się nim stajesz, a soczewka skupia się nie w tym miejscu, w którym powinna.) "Musimy mówić w kółko to samo, ponieważ oni robią w kółko to samo" (zarzucanie feministkom, że w kółko się powtarzają - muszą, bo nic się nie zmienia). "Jeśli w imię szczęścia mamy odwracać oczy od przemocy, szczęście jest przemocą" "Dostrzegasz światy, których nie zbudowano z myślą o tobie" "Instytucje poznajemy wtedy, kiedy staramy się je przekształcić" (zachwalanie równości przerażająco często występuje w tandemie z ukrywaniem, zatajaniem przewin we własnym środowisku).

Czytałem sobie pomału i z uwagą. Wiele tekstów skłoniło mnie do przemyśleń nad moim życiem i nad tym, co mógłbym w nim poprawić. Z "Testamentu" wyłania się obraz autora jako człowieka pokornego, wrażliwego na los innych, otwartego na rozmowę, ale też świadomego swoich niedociągnięć i niewiedzy. Bije z tej książki spokój i pewnego rodzaju pogodzenie z losem. Jest oczywiście w tym wszystkim Bóg i wiara katolicka, ale, w moim odczuciu, to dzieło bardziej filozoficzne niż religijne. Polecam!

Taka książka na weekend. Trochę o kotach, więcej jednak o filozofii. Podane w sosie lekkim. Wątek czasem odbiega dość daleko od kotów. Jak ktoś nie miał do czynienia z filozofią, to ta książka może go zachęcić, a raczej nie zrazi. Dla tych, którzy mieli już co nieco z nią do czynienia, pozycja do przeczytania, ale nie obowiązkowa.

Macki kapitału- tego molocha dążącego do ciągłego rozrostu i optymalizacji, nienasyconego monstrum- sięgają dalej niż nam się wydaje. Jedną z dziedzin, która wg Daviesa została ukształtowana przez kapitalizm, jest psychologia. A wraz z nią także psychoterapia i to, jak potocznie myślimy o szczęściu.

SKĄD TEN FASZYZM? CZYLI CO SIĘ WYDARZYŁO 11.11.11 r. na Marszu Niepodległości w Warszawie? W maju cały świat globalnej Północy czcił zwycięstwo nad faszyzmem. Świętują liberałowie i konserwatyści w USA, demokracje zachodniej Europy i jej wschodnie „mniej” demokracje. Rosjanie i ludy byłego Związku Radzieckiego również chwalą się tym zwycięstwem, czyniąc z Wielkiej Wojny Ojczyźnianej z faszyzmem swój mit podstawowy. Świętują również Żydzi, których faszyzm wyniszczył i wygnał z Europy. Jeden z największych hitów wydawniczych literatury europejskiej XXI wieku, „Moja walka” Knausgarda w tomie VI kończy się setkami stron na ten temat (tytuł przecież odwołuje się do hitlerowskiego „Mein Kampf”). Co zatem świętujemy? POJĘCIE FASZYZMU I HISTORIA FASZYZMU W pytaniu „skąd ten faszyzm” zaimek „TEN” jest najważniejszy. Bo autorowi chodzi nie o „ten, ten” faszyzm niemiecko-włoski, ale o postawę. Postawę jaką przyjmuje wobec innych członków wspólnoty homo sapiens sapiens, pewien typ, który objawił się autorowi 11.11.11 w Warszawie podczas Marszu Niepodległości. I kogo będziemy mienić tym mianem? Po pierwsze, faszystą jest facet. Po drugie, faszystą jest facet, któremu się nie udało, i który jest znudzony. Po trzecie, znajduje jedno rozwiązane- przemoc. Czy to mieszanka konieczna do bycia faszystą? Chyba tak. Czy to wystarczy? Śmiem wątpić. Książka pokazuje raczej „warunki” w których rodzi się postawa faszyzująca, ale nie wskazuje (bo nie może?) ostatecznego „zapłonu”, czynnika X faszyzacji. A może faszyści to ostatni pretorianie(Rzym)-rycerze(wieki średnie)-wojskowi (nowożytność)? Cała TA nasza kultura europejska do II wojny światowej od czasów cesarstwa rzymskiego i plemion germańskich żyła w cieniu chwały wojowników-żołnierzy. Jedną z największych inspiracji dla Herera są psychoanalityczne „Męskie fantazje”, które pokazują czego „bali się” faszyści, na, co reakcją był faszyzm. Chodzi oczywiście o emancypacje kobiet w XIX/XX wieku, która stała wielu ludziom(bo nie tylko facetom) jak ość w gardle. Siedzibą owych „dziwek z karabinami” były wielkie miasta, w tym przypadku Berlin-miasto rui i porubstwa, nowy Babilon ( dla fanów seriali polecam niemiecką produkcję „Babilon Berlin”). Dobrze znamy to z naszego podwórka, i obrazu żydowsko-kosmopolitycznej Warszawy pełnej rozwiązłych kobiet żerującej na zdrowej tkance narodu. CZERWONA ZARAZA_ACEMOGLU bada empirycznie faszyzację Włoch W „Nierównościach po polsku” jest taki passus: „ Do pewnego momentu ekonomia była nauką głównie teoretyczną – przedstawiciele różnych nurtów publikowali swoje przemyślenia dotyczące sposobu funkcjonowania gospodarki, jedynie od czasu do czasu podpierając je szczątkowymi zazwyczaj obserwacjami (danymi) z rzeczywistości. Dopiero rozwój danych statystycznych, komputerów oraz metod badawczych sprawił, że z czasem ekonomia stała się nauką empiryczną. Wiele wcześniej powstałych teorii zaczęto weryfikować. Tę przemianę nazwano rewolucją wiarygodności. Niektóre teorie na tyle silnie wrosły jednak w ekonomię, że mimo wykazanych empirycznie wątpliwości co do ich słuszności, wciąż mają swoje znaczące miejsce w podręcznikach.” Podobnie zapewne jest z naukami politycznymi, i wspaniale wjechał w ten dyskurs Daron Acemoglu z swoim jednym kawałkiem. Dzisiaj też mamy „czerwoną zarazę”(Red scare),który niektórzy intelektualiści prawicowi zwą (neo)marksizmem kulturowym. Wspaniale o tym strachu przed czerwoną zarazą opowiada ekonomiczny noblista Daron Acemoglu.z kolegami w długim eseju pt. „Wojna, socjalizm i powstanie faszyzmu: studium empiryczne”., gdzie historycznie i statystycznie pokazuje, że faszyści byli „odpowiedzią” lokalnych elit i klasy średniej na zmianę społeczną, jaką było pojawienie się w trakcie I WŚ „socjalizmu”. Pojawienie się tej „zmiany” naruszało interesy lokalnych elit, przedsiębiorców i wyborców centroprawicowych i skierowało ich ku „skrajnej prawicy”. Jak piszą badacze: regiony wybierające „czerwoną zarazę” przed wojną nie dawały żadnych istotnych oznak ekonomiczno-społeczno-politycznych że są lewoskrętne, burzycielskie etc. Jedynym mocnym powiązaniem była liczba ofiar wojennych w danym regionie. To właśnie antywojenne hasła czyniły „socjalistami”, a więc „duch chwili”, a nie wielkie trwanie kapitalizmu, czy burżuazji. Może to mniej spektakularne niż „wina” kapitalizmu, ale „mnie przekonuje”. To właśnie postrzeganie owych „wyobrażonych zagrożeń” przez elektorat potencjalnie „faszyzujący” jest najważniejsze (LGBT i imigracja nowadays),jednak należy pamiętać, że być może warunki konieczne i wystarczające powstania faszyzmu były unikatowe, a nie wieczne, i odnoszą się do sytuacji powojennej (rzeź elit, upadek imperiów, zmiana systemów społecznych, epidemia itd.). FASZYZM I MORALNOŚĆ Badacze socjologiczni, czasami, mam wrażenie, nie czytali od stu lat ustaleń psychologii, ekonomii i neuronauk. Może jest to reakcja na powiązania eugeniki z faszyzmem? Strach przed byciem Sombartem? Weźmy, choćby, Joanthana Haidta. Mówi on, że ludzie konserwatywni podkreślają ważność nie tylko sprawiedliwości i troski, ale kładą nacisk na autorytet, świętości i lojalność. Wydaje się, że myśliciele liberalno-lewicowi przechodzą obok tych wpisanych w naturę ludzką potrzeb i wartości. Wystarczy zmienić człowieka i nie będzie faszystów. To nie jest remedium. Człowieka nie tak łatwo zmienić. Człowiek to nie tabula rasa. Jeden z rozdziałów haidt’wskiego „Prawego umysłu” brzmi „Why we so groupish?”. Podobne błędy mylące faszyzm z postawą tradycjonalistyczno-konserwatywną popełnił Jason Stanley w swoich dywagacjach o faszyzmie. Źródło motywacji może być wspólne, ale skutek i metoda są zupełnie inne. Tak mówili konserwatyści typu Nolte: faszyzm to Führerprinzip, upartyjnione wojsko i totalitarne zapędy, a więc metody. Faszyzm to polityczna religia, jeden z przejawów przerostu altruistycznego. Przecież wydaje się, że dobrze poświęcić się dla ojca, rodziny, wspólnoty, narodu, rasy? Faszyzm pokazuje nam ciemną stronę moralności. Nie zawsze szukamy wolności, często zdarza się, że szukamy więzi. Ale więź może stać się czasami uwięzieniem. Epoka wielkich wolności i emancypacji, a więc tzw. długi wiek XIX wyrodziła faszyzm i komunizm. Co wyrodzi epoka po 1989? WIECZNY POWRÓT FASZYZMU Dywagacje Herera są ćwiczeniami filozoficznymi, żonglerką pojęć. Jak każda filozofia mają swe granice. Tymi granicami są doświadczenie, empiria. Przykładowo, dojście do władzy faszystów włoskich było skorelowane z problemami gospodarczymi, z migracjami i z tzw. red scare. Brak zarządzania tymi emocjami przez partie niefaszystowskie i elity był jednym z czynników dojścia do władzy faszyzmu. Kordon antyfaszystowski i jego utrzymanie, taki sens ukryty ma wiele projektów politycznych w świecie euroatlantyckim. Boimy się wraz z Hererem „wiecznego powrotu faszyzmu”, ale bestia wydaje się być gdzie indziej, albo tka swe sojusze poniżej naszych radarów, by uderzyć, gdy „warunki” dadzą jej znów wyrodzić się w największy koszmar demokratów i oświeceniowców. Herer pokazuje nam konstelacje tych warunków i mówi „bądźcie czujni”. Obawiam się, że często przygotujemy się do wojny, która już była. Oczywiście nie jest tak, że „czepiam się” filozofów, bo piszą o rzeczach z Wielkiej litery, które nam jakoby rządzą (FASZYZM Z KAPITALIZMU),jednak w duchu Hume’a, przecież też filozofa, pytam, czy może to, co 11.11.11. otoczyło Herera było tym, czego już szukał, tak żeby pasowało mu do świata Wielkich liter. Nie jest również tak, że nie boję się sojuszu kibolsko-prawicowego podlanego szurią. Boję się. Czuję ich oddech na plecach. Śnią mi się po nocach. Jednak nie po to jesteśmy na tym świecie, żeby żyć tylko strachem, a Wielkie litery tylko ten strach podsycają. Potrzebna nam dobra polityka, dobre rządy i twarde „nie”, a nie „wieczne” faszyzmy, kapitalizmy i Bóg wie jakie -izmy. W musicalu „Kabaret” ludzie wstają powoli do piosenki śpiewanej przez młodego faszystę, ale w pewnym momencie śpiewają już chórem (Tomorrow belongs to me). Główni bohaterowie odchodzą, zostają „wyrzuceni” z wspólnoty. Nie powinniśmy przegapić tego momentu, nie powinniśmy „odejść” w imię zasad. Tu chodzi o zaśpiewanie lepszej piosenki 😊 Micheal Mann, w swojej książce „Faszyści”(kolejny gość mówiący raczej o „unikalnych” warunkach „faszyzmu” w sześciu krajach: Włochy, Niemcy, Austria, Węgry, Rumunia, Hiszpania, "Fascism was at heart of modernity") mówił o sile faszystów wynikającej z intensywności przekazu. Tak pisał również o tym wielki pisarz włoski, Alberto Moravia. Nuda wielkich blokowisk, nuda późnego kapitalizmu, nuda cyfrowego życia. Życie bez sensu. Ludziom potrzeba też przygód, moi państwo, czegoś co nada ich życiu znaczenia (Pisał o tym w „Zniewolonym umyśle” Miłosz). A nie tylko „dobrych” rozwiązań. Ale czy jesteśmy gotowi zaryzykować i podjąć rękawicę? Czy demokratów stać na „intensywność”? W defetyzmie zawsze byliśmy dobrzy… Ps. Może się mylę, i rację mają tacy pisarze jak Przemysław Witkowski twierdząc, że „faszyzm już tu jest”? ONR, Ruch Narodowy to są faszyści czystej wody, może takie odpowiedniki są w dawnych bastionach faszyzmu jak Hiszpania, Włochy, Niemcy, Rumunia, Węgry? Lekturki: 1. Freikorpsy i mit wojowników: https://lubimyczytac.pl/ksiazka/289161/meskie-fantazje 2. Umberto Eco i “wieczny faszyzm”, https://lubimyczytac.pl/ksiazka/52626/piec-pism-moralnych 3. Sombart: https://lubimyczytac.pl/autor/90625/werner-sombart i nowa opowieść o Sombarcie: https://lubimyczytac.pl/ksiazka/5189480/werner-sombart-i-kapitalizm-czyli-hassliebe 4. Stanley: https://lubimyczytac.pl/ksiazka/4964219/jak-dziala-faszyzm-my-kontra-oni 5. Madelaine Albright: https://lubimyczytac.pl/ksiazka/4866074/faszyzm-ostrzezenie 6. Esposito: https://lubimyczytac.pl/ksiazka/301720/pojecia-polityczne-wspolnota-immunizacja-biopolityka 7. Witkowski: https://lubimyczytac.pl/ksiazka/5083042/faszyzm-ktory-nadchodzi Recenzje w prasie: https://malyformat.com/2024/05/co-po-dystopii/ Acemoglu: https://economics.mit.edu/sites/default/files/2023-01/War%2C%20Socialism%20and%20the%20Rise%20of%20Facism%20-%20An%20Empirical%20Exploration.pdf Moje recki: O liberałach: https://lubimyczytac.pl/ksiazka/zew-plemienia/opinia/91259263 O Zniewolonym umyśle: https://lubimyczytac.pl/ksiazka/zniewolony-umysl-przedmowa-timothy-snyder/opinia/88699797

Są takie książki, które kończy się czytać… i przez chwilę nie da się wrócić do rzeczywistości. Bo coś się przesunęło. Coś cicho, ale wyraźnie zmieniło swoje miejsce w środku. Alicja w krainie idei jest właśnie taką książką – nie tylko się ją czyta, ale się w niej zatrzymuje, oddycha nią, a potem… nosi ją w sobie jeszcze długo … Już pierwsze pytanie uderza z niezwykłą siłą: jakie jedno zdanie byłoby warte tego, by mieć je na zawsze – na skórze, w sercu, w myślach? To pytanie wydaje się proste, niemal niewinne, a jednak szybko okazuje się, że prowadzi w głąb – bardzo osobistą, czasem niewygodną, ale też niesamowicie potrzebną. Alicja, którą spotykamy, nie jest już dziewczynką z bajki. Jest kimś znacznie bliższym nam – zagubioną, wrażliwą, świadomą chaosu świata i jednocześnie bezradną wobec jego ogromu. To bohaterka, która nie udaje, że ma odpowiedzi. Ona dopiero uczy się pytać. I właśnie dlatego jej podróż jest tak prawdziwa. W jej wątpliwościach odbija się współczesność – lęk o przyszłość, poczucie braku oparcia i potrzeba sensu w świecie, który często wydaje się go pozbawiony. I wtedy zaczyna się coś niezwykłego. Kraina Idei nie jest miejscem – jest doświadczeniem. Jest przestrzenią, w której myśli mają kształty, a filozofia przestaje być abstrakcją i staje się spotkaniem. To właśnie tu Alicja trafia na wielkich myślicieli, ale nie jako uczennica na wykładzie – raczej jako ktoś, kto siada naprzeciw i zaczyna rozmawiać. Spotkanie z Konfucjuszem ma w sobie spokój i harmonię – przypomina, że życie można oprzeć na prostych zasadach, które porządkują chaos. Wędrówka przez świat Platona to moment niemal metafizyczny – jakby ktoś nagle uchylił zasłonę i pokazał, że rzeczywistość ma drugie dno. Z kolei Hypatia wnosi do tej podróży niezwykłą siłę – odwagę myślenia, która nie boi się świata, nawet jeśli świat bywa okrutny. A potem pojawiają się kolejne głosy – Jean-Jacques Rousseau z jego tęsknotą za naturą i autentycznością, René Descartes z uporczywym poszukiwaniem pewności, Friedrich Nietzsche, który burzy wszystko, co wydaje się oczywiste, i Sigmund Freud zaglądający w głąb tego, co niewypowiedziane. Każde z tych spotkań jest inne. Każde zostawia ślad. Każde porusza inną strunę. I co najpiękniejsze – ta książka nie próbuje dać jednej odpowiedzi. Ona pokazuje, że odpowiedzi mogą być różne. Że można się wahać. Że można nie wiedzieć. I że to też jest w porządku. Zachwyciło mnie, jak subtelnie i jednocześnie głęboko autor prowadzi czytelnika przez te wszystkie warstwy. Nie ma tu patosu, nie ma zadęcia – jest za to czułość wobec myślenia. Jest zgoda na to, że każdy z nas jest w drodze. Styl autora jest jak rozmowa przy herbacie – spokojny, ale pełen znaczeń, lekki, ale zostawiająca echo. Ta książka jest mądra – ale to nie jest mądrość, która przytłacza. To mądrość, która otwiera. Która nie mówi: „tak masz żyć”, tylko pyta: „a jak Ty chcesz żyć?” I właśnie w tym pytaniu jest jej największa siła. Podczas lektury miałam wrażenie, że nie tylko towarzyszę Alicji, ale że idę razem z nią. Że razem się gubię, zatrzymuję, zachwycam, czasem nie zgadzam, a czasem nagle czuję to ciche „tak” – moment, w którym jakaś myśl trafia dokładnie tam, gdzie powinna. I może właśnie dlatego ta książka zostaje pod skórą. Bo nie daje gotowego tatuażu. Daje coś więcej – przestrzeń, w której można go odnaleźć samemu. To jedna z tych lektur, które czyta się sercem i rozumem jednocześnie. Które nie kończą się na ostatniej stronie. Które wracają – w rozmowach, w ciszy i w chwilach zwątpienia. Jeśli szukasz książki, która naprawdę Cię poruszy, zatrzyma i pozwoli spojrzeć na świat trochę inaczej – sięgnij po nią. To nie jest tylko historia Alicji. To jest historia każdego z nas, kto choć raz próbował znaleźć jedno zdanie, które nada sens całej reszcie.

1. Coś wspaniałego! Ten autor ma dar mówienia o rzeczach złożonych, że laik rozumie! 2. Sama postać super interesująca, ciekawie przedstawione, w kontekście, bez lukrowania. 3. Myśl przedstawiona klarownie, książka zachęca i do refleksji i do zgłębiania tematu! 4. Ten autor powinien pisać, pisać i pisać :)

Książka fascynująca. Ma bardzo ciekawą strukturę narracji. Większość książek ma strukturę liniową, natomiast ta wydaje się mieć strukturę spirali, kręcimy się po okręgu odkrywając temat książki z różnych aczkolwiek wynikających z siebie i połączonych perspektyw. Można nawet odnieść wrażenie, że momentami autor się powtarza ale jest w tym stylu pisania coś nieuchwytnie ciekawego, intrygującego. Zagadnienia wydają mi się dzięki temu bardziej bliższe, nie tylko w suchy sposób przedstawione ale można je wręcz "poczuć". Tytułowa nadzieja radykalna to koncepcja bardzo dobrze omówiona. Przeplatają się tutaj rozważania filozoficzne, psychologiczne, antropologiczne z historią ludu Wron. Tematy podejmowane przez autora są w idealnych proporcjach nie ma niedosytu ani przesytu mamy kompletną opowieść. Bardzo ciekawie ukazany temat snów zarówno od strony wierzeń plemienia możemy dowiedzieć się że Indianie dzielili sny na różne kategorie i tylko niektóre uznawali za prorocze jest też psychologiczne objaśnienie marzeń sennych. Poza dosłownym odczytem książki możemy też odnieść koncepcje nadziei radykalnej, cnoty sikory, pojmowania męstwa do siebie i swojego życia chociażby w sposób metaforycznej narracji.

Kairos życia: filozofia duchowości bez Boga Piotr Augustyniak w książce „Boga nie ma, jest życie” (Wydawnictwo Znak Literanova) stawia czytelnika wobec radykalnej, prowokacyjnej tezy: duchowość można odnaleźć poza Bogiem, a ateizm nie jest pustką, lecz drogą do głębokiego sensu życia. Były zakonnik, filozof i autor głośnej książki „Jezus Niechrystus” prowadzi czytelnika przez własne poszukiwania duchowości, oparte na erudycji i doświadczeniu, jednocześnie kwestionując tradycyjne instytucje religijne i narzucone dogmaty. Augustyniak nie tylko krytykuje religię, ale również proponuje alternatywną ścieżkę – życie pełne obecności, które Grecy określali słowem zoe oraz doświadczenie totalności bycia, zwane kairos. Autor pisze: „Próbuję się przebić do innego doświadczenia. Coś boskiego pełga w jaskini życia. Objawia się w błękicie nieba. Ogarnia wszystko. Cały wszechświat.” To zdanie znakomicie oddaje jego przekonanie, że duchowość nie musi być związana z wiarą w osobowego Boga, lecz jest możliwa dzięki uważności i otwarciu na życie tu i teraz. Książka porusza fundamentalny problem moralności w świecie bez Boga. Augustyniak przekonuje, że etyka i odpowiedzialność nie muszą opierać się na przykazaniach religijnych: „Nie zamierzam nikogo zachęcać do abnegacji i nieodpowiedzialności. Przeciwnie, chodzi mi właśnie o odpowiedzialność. O to, żeby życie w obrębie cywilizacji nie stało się chronicznym więzieniem.” Moralność wynika więc z empatii i relacji międzyludzkich, a nie z dogmatów, co dla wielu czytelników może być wyzwalającym, choć kontrowersyjnym przesłaniem. Augustyniak nie ukrywa swojego rozczarowania instytucją Kościoła, wskazując, że religia często uśmierca prawdziwą duchowość i zamyka człowieka w poczuciu winy i strachu. „Posługuje się ideą Boga, aby w zamian za społeczne przywileje i wymierne zyski udzielić wiernym ‘rozgrzeszenia’ i ‘odpustu’. Nie czci tego, co boskie. Nie zachwyca się.” Krytyka ta nie jest jednak atakiem personalnym, lecz raczej filozoficzną analizą mechanizmów, które ograniczają ludzki rozwój duchowy. Erudycyjny charakter książki przejawia się w licznych odniesieniach do myślicieli takich jak Nietzsche, Heidegger, Mistrz Eckhart czy Heraklit. Augustyniak zachęca do czerpania z ich myśli i odwagi w odkrywaniu własnej drogi: „Ile świat zawdzięcza Nietzschemu, ile Jezusowi, ile innym, pomniejszym lub większym maniakom kairosa? Potrzebujemy ich obecności. Ich energii rewolty, anarchii, inności, krytycznego spojrzenia i działania.” To zaproszenie do twórczego buntu i wyjścia poza schematy, które nie tylko prowokuje, ale też inspiruje. „Boga nie ma, jest życie” to lektura wymagająca, ale równocześnie niezwykle stymulująca intelektualnie. Augustyniak prowadzi czytelnika przez refleksję nad sensem życia, moralnością i duchowością w sposób odważny i bezkompromisowy, pokazując, że życie pełne znaczenia jest możliwe tu i teraz, nawet bez metafizycznej nadbudowy. To książka dla tych, którzy poszukują alternatywy dla tradycyjnej religii, a jednocześnie chcą doświadczyć życia w jego pełnej, intensywnej formie. W rezultacie dzieło Piotra Augustyniaka to nie tylko filozoficzna rozprawa, lecz również przewodnik po duchowości bez Boga – zachęcający do odwagi, refleksji i świadomego przeżywania życia. To propozycja dla wszystkich, którzy gotowi są spojrzeć poza dogmat i odnaleźć boskość w codzienności: „Bo życie gra z nami, tworząc nas, i gra nami, wyrażając w nas siebie.”

Dotyk, jeden z pięciu zmysłów, choć wydaje się, że całkiem niesłusznie, najmniej doceniany. A przecież dotyk to zarówno czułość, jak i ból, dobrostan emocjonalny i męka, on nie zawodzi, gdy zabraknie innych zmysłów – zastąpi je. Jak bowiem pisze Herbert: „(…) wtedy przychodzi pewny dotyk rzeczom przywraca nieruchomość nad kłamstwo uszu oczu zamęt dziesięciu palców rośnie tama nieufność twarda i niewierna układa palce w ranie świata i od pozoru rzecz oddziela o najprawdziwszy ty jedynie potrafisz wypowiedzieć miłość ty jeden możesz mnie pocieszyć bośmy oboje głusi ślepi - na skraju prawdy rośnie dotyk” Monografia dotyku – chyba tak można by nazwać tę nietypową publikację, choć są tutaj odniesienia merytoryczne, jak i osobiste, sentymentalne, a nawet bardzo intymne, autorów. To krótkie fragmenty poświęcone, jeśli nie wszystkim, to doprawdy wielu aspektom dotykania, tym dosłownym i tym symbolicznym. I, wbrew przewidywaniom, ta lektura zasysa. Tropy, jakimi autorzy podążają, nie zawsze dadzą się przewidzieć, a my przecież lubimy być zaskakiwani. Różne rodzaje dotknięć omówione na 702 sposoby, to może oszołomić i onieśmielić. Można wędrować po tekście po kolei, ruchem skoczka szachowego, na chybił trafił i jak tam jeszcze przyjdzie nam do głowy, bowiem kolejność nie ma tu znaczenia. Można wybierać wedle upodobania, fragmenty bardziej poetyckie, albo te trzymające się żelaznych faktów, bliższe słownikowym, poznawcze lub sentymentalne, dowcipne, rzewne, pieprzne i obiektywnie rzeczowe. Wybór zaiste ogromny. Dotyk człowieka przez człowieka, ten upragniony, oczekiwany i ten odczuwany jako nieuprawnione wkroczenie w naszą prywatną przestrzeń, niemiły. Ale też mrówka wędrująca po ciele, której się niemal nie czuje, lub smagnięcie mroźnego wiatru. Może być wzrok, który w danej chwili jest dotykiem, bo przecież „dotykam nie tylko rękoma”. Niektóre wpisy to zaledwie jedno zdanie, inne – może nawet pół strony. Każdy inny. Dotyku za dużo? Za mało? Czemu jedni go lubią, podczas gdy inni ani trochę? Zimny dotyk stetoskopu i ciepły dotyk dłoni, jak różne wywołują emocje… „Wyłuskać dotyki z przeszłej ciemności, układać z nich małe domki z drobnych patyczków, które – zawilgocone – już nie zajmą się ogniem.” Nad wieloma z tych historii można się zatrzymać na dłużej, rozmienić je na drobne i składać od nowa, w kolejne konfiguracje, obudowywać treścią, ubrać we własną intymność, porównać doznania, przyjąć bądź odrzucić. Osobliwa to publikacja, trudno ją określić, zbyt jest różnorodna, poszarpana, wieloznaczna. I właśnie dlatego tak ciekawa. Bo nie do przeczytania na jeden raz, ale na długo, do trzymania gdzieś obok i zaglądania, by skupić myśli, ruszyć wyobraźnię, zaskoczyć samego siebie. Książkę przeczytałam dzięki portalowi: https://sztukater.pl/

Przed sięgnięciem po książkę o Heglu nie wiedziałem nic. Stan ten uległ zmianie po lekturze. Wiedza została wzbogacona ponadto przemyśleniami. Nie zgadzam się chociażby z pewnym użytkownikiem internetu twierdzącym, że dorobek niemieckiego filozofa jest pierdoleniem. Przynajmniej w zakresie “Fenomenologii ducha” - odnośnie logiki i dialektyki nie jestem już tak skory do polemiki. W każdym razie zaprezentowany obraz rzeczywistości i naszego miejsca w niej brzmi w pewnych aspektach intrygująco. Daleko mi jednak do zostania heglistą, dostrzegłem bowiem liczne nieścisłości. Chciałem jedynie podkreślić, że myśl Hegla jest moim zdaniem godna uwagi. Nabycie wiedzy oraz możliwość powyższych refleksji to zasługa autora. Zagadnienie skomplikowane i pełne niejasności przekazał w formie przyjaznej dla filozoficznych laików. Oprócz samych wyjaśnień wyłuszczył również mocne i słabe strony. Czytelnik otrzymuje zatem pełną analizę problemu. Przygodę z Heglem polecam w związku z tym zacząć właśnie od niniejszej książki.

Trzech naukowców. Trzy inne pola doświadczeń. Trzy podejścia do ciekawości. To moja trzecia styczność z książką tego tercetu autorów. Trzeci raz z koncepcją w rodzaju: jedno hasło przewodnie i dowolność w podejściu do tematu. Lektura "Ciekawości" była dla mnie niezwykle stymulująca poznawczo. Dowiedziałam się wielu rzeczy, a jednocześnie nie dowiedziałam się niczego. I jest to zaleta. Dlaczego? Ano dlatego, że pozycja ta przede wszystkim pozwoliła uwolnić umysł, odrzucić ograniczenia. Ośmieliła mnie też do rozmyślań o tym, jak ja rozumiem ciekawość. I tak. Odpowiada na pytanie o to, czy jest pierwszym stopniem do piekła.