Grzegorz Eberhardt

Książka ta poruszyła mnie głęboko na tak wielu poziomach, że nie sposób w krótkim tekście odnieść się szczegółowo do wszystkich. By tak zrobić, musiałbym napisać sążnisty elaborat. A tu ni miejsce, ni czas. Pisarz dla dorosłych. Opowieść o Józefie Mackiewiczu Grzegorza Eberhardta jest swego rodzaju biografią pisarza zawartego w tytule. Swoistą, gdyż nie jest biografią stricte w tego słowa znaczeniu. Eberhardt w swej opowieści obficie posługuje się cytatami, które są integralnymi , niezbędnymi elementami konstrukcyjnymi omawianej pozycji. Sięga do korespondencji Mackiewicza z innymi pisarzami, znajomymi, najbliższymi, ale także do tekstów publikowanych przez bohatera na przestrzeni życia w różnych pismach, z którymi współpracował. Obecna jest tu także publicystyka - jej fragmenty - wielu innych wymienionych na kartach książki, a ważnych w procesie opisu postaci, jaką był jeden z najwybitniejszych, jeżeli nie najwybitniejszy (zdaniem G.E.) polski pisarz XX wieku. Autor skupia się na twórczości i życiu Mackiewicza na przestrzeni całego jego twórczego życia, a więc zasadniczo opisuje czasy II RP, poprzez II WŚ i czas PRL, spędzony przez pisarza na emigracji. Jak łatwo się domyślić równie ważnym, ponieważ nierozerwalnym aspektem książki, jest opisywana w nim historia naszego Narodu, ale i Europy środkowo wschodniej i w końcu całego zachodu. Polityka, geopolityka- ich ocena przez autora przez pryzmat poglądów i wyborów życiowych Mackiewicza. Niepodobna pisać o Józefie M. w oderwaniu od realiów, z którymi się zderzył i które ukształtowały jego twórczość i wybór niełatwej ścieżki życiowej. Był zdeklarowanym, aktywnym i bezkompromisowym wrogiem komunizmu. Jego receptą na ten totalitaryzm była walka, aż do zwycięstwa- do całkowitego wyrugowania go z planety ziemia, wraz ze wszystkimi jego mutacjami. Nie interesowało go, modne na zachodzie (i niestety nie tylko tam) tzw. "ulepszanie" komunizmu lub "walka" koncesjonowanej opozycji w PRL o komunizm z "ludzką twarzą". W swojej publicystece i książkach walczył z tymi zjawiskami, zawsze i zawsze skutecznie- prawdą. Obnażając ją, pokazując, odkurzając, wydobywając na światło dzienne, walczył na tyle skutecznie, że dorobił się wielu wrogów, tych walczących o lepszy socjalizm i tych, a może przede wszystkim tych siedzących (jak sam Mackiewicz) na emigracji, udających nieprzejednanych wrogów totalitrnego ustroju, jednocześnie układając się z władzami owych ustrojów na różnych poziomach, w różnym stopniu etc. Eberhardt pisze o człowieku wielkim, ale zamilczanym, także przez wielu na tzw. prawicy, którym poglądy Mackiewicza powinny być bliskie. Niestety ludzie są ułomni. Tej swojej cechy się wstydzą, zaprzeczają jej istnieniu, nie życzą sobie aby przypominać im o przywarach, niedoskonałościach, oczywistych wadach. A ten przypomina, ponieważ inaczej nie potrafi. Mottem życia J. M. jest często powtarzane przezeń zdanie: Bo tylko prawda jest ciekawa. Cytat: Odważę się stwierdzić, że wtedy to narodził się najważniejszy, największy Józef Mackiewicz. Mackiewicz publicysta, Mackiewicz prozaik. Do września 1939 r. był dziennikarzem, reportażystą. Po doświadczeniu klęski państwa stał się właśnie tym Mackiewiczem najwłaściwszym. Tym, który już wie, że jest c a ł k o w i c i e s a m… Jest to straszny stan i straszna cena. Na razie poznaje potępienie, odwrócone plecy, niepodawane na powitanie dłonie. To boli, ale on już wie, że warto, ponieważ… najciekawsza jest prawda! G.E. Wielka książka pokazująca przy okazji we właściwych proporcjach wybitne postaci polskiej literatury XX wieku. Stawiająca wybitność niejednego z dotychczasowych autorytetów pod znakiem zapytania. Wielowarstwowa, wielopoziomowa opisująca m.in. powody, dla których po dziś dzień tak słabo dostępny jest dorobek Mackiewicza tak w Polsce, jak i za granicą. Na szczęście kilka najważniejszych pozycji można kupić dziś w Polsce, jak Nie trzeba głośno mówić, Lewa wolna, Droga donikąd, Ściągaczki z szuflady Pana Boga..., które zresztą zakupiłem i powoli zaczynam zgłębiać, gdyż wstyd się przyznać, ale przed lekturą recenzowanej właśnie pozycji, nie miałem pojęcia o Józefie Mackiewiczu. Tzn. coś mi się o uszy obiło: w końcu na prawicy istnieje od kilku dobrych lat nagroda literacka jego imienia, niemniej jednak można uznać, że nie znałem autora w ogóle. Tytuł książki Pisarz dla dorosłych. Opowieść o Józefie Mackiewiczu najlepiej zilustruje poniższy cytat z Hemara: Henryk Sienkiewicz był pisarzem dla dzieci (…),które na zawsze zostają w nas i którymi my na zawsze zostajemy gdzieś w głębi naszych serc i w mrokach podświadomości. Stefan Żeromski był pisarzem dla młodzieży. Był taki czas, gdy nie można było być młodym nie przeszedłszy przez zaczarowany krąg żeromszczyzny, prze jej gorycz i dumę, liryzm i patos (…) Józef Mackiewicz jest pisarzem dla dorosłych, dla ludzi w wieku męskim, wieku klęski Ja ze swojej strony mogę dopisać, że ta książka, biografia Józefa Mackiewicza jest także książką dla dorosłych. Zdecydowanie. Gorąco polecam, gdyż to pozycja obowiązkowa dla każdego mającego ambicje do pretendowania już nawet nie do kręgów inteligenckich, ale do myślącej części społeczeństwa. Oczywiście tak samo obowiązkowa, jak i twórczość opisywanego w niej Józefa Mackiewicza. Amen I już na sam koniec, tak jak dziękuję G. Eberhardtowi, że dzięki niemu odkrywam twórczość J. M., tak samo dziękuję Witoldowi Gadowskiemu, że z kolei dzięki niemu czytam i delektuję się twórczością Sergiusza Piaseckiego, o którym w Pisarzu dla dorosłych także wspomina się nie żadko i w ważnych kontekstach, dla głównej postaci, czyli J. M. Jeszcze raz gorocą polecam.