Irena Grudzińska-Gross

Bohaterowie książki Ireny Grudzińskiej-Gross (pierwszej żony "sławnego" Jana Tadeusza) lekko w swoim życiu nie mieli, czego zwieńczeniem był co prawda pobyt w obiekcie westchnień wielu rosyjskich i polskich rodaków, ale ich relacje z nową ojczyzną do ciepłych i serdecznych raczej nie należały. Byli bo musieli, aniżeli był to ich świadomy i dobrowolny wybór. Dowodem tych relacji był fakt, że ich nowi rodacy (Amerykanie) z twórczością obu poetów zapoznawali się z przekładów. Obaj, Miłosz i Brodski nie porzucili swoich ojczystych języków, chociaż w swoich "starych" ojczyznach przez rodaków na ramionach nie byli noszeni. Można ich relacje potraktować jak przyjaźń Mickiewicza i Puszkina (bohaterów wielu szkolnych akademii),ale jak twierdzi autorka, w przypadku Miłosza i Brodskiego było zupełnie inaczej. Znała ich obu (byli od niej dużo młodsi) i twierdzi, że pomimo bardzo wielu różnic (charakterów, Miłosz był na "tak, Brodski raczej na "nie", Miłosz był człowiekiem zakorzenienia, Brodski to facet zawsze zaczynający od zera, Miłosz wrócił do Krakowa, Brodski zmarł na obczyźnie)posiadali wiele podobieństw, z których szczególne było funkcjonowanie na zasadzie centaurów (centaur to pół człowiek i pół koń),czyli istnieli w dwóch porządkach, dwóch językach, dwóch czasach, dwóch krajach. Obaj gruntownie zreformowali język poetycki w swoich krajach. I tak dalej. Ciekawy wstęp do książki popełnił Litwin Tomasz Venclowa, który napisał, że ich wspólne relacje (Venclowa też przyjaźnił się z nimi) przybrały taki charakter ponieważ byli tak naprawdę rodakami, bo "...w końcu wszyscy w tej części Europy są rodakami, bo tak chciała historia". Nie jest to książka łatwa, miła i przyjemna, ale są tacy, którzy cenią te rzeczy, które nie są przyjemne, miłe i łatwe, chociaż wcale nie muszą być masochistami.