Synezjusz z Cyreny

„Psychoanalityk schyłku starożytności” Pierwsza (i chyba jedyna taka) perełka odkryta w „Bibliotheca curiosa”! Nie tylko, jak zawsze genialne, wprowadzenie pani Emilii Żybert, ale i sam tekst okazał się smaczną ucztą, zaserwowaną przez ucznia Hypatii aleksandryjskiej. Dla kogoś nieuważnego, kto przeoczył psychoanalityczne wątki u Platona, u Synezjusza jaskrawo zobaczy, że XX wieczni psychologowie grzebiący w snach nie dokonali żadnego spektakularnego odkrycia, a jedynie odkurzyli i pogłębili mądrość starożytnych autorów. Prawdziwa gratka dla pasjonatów Junga (który cytuje „O snach” Synezjusza w „Typach psychologicznych" s125-127). ------------------------ Emilia Żybert: „Oddzielną i rzadką kategorię stanowią sny uwiarygadniające się przez rzeczywisty przedmiot (tzw. aport),który osoba śniąca znajduje po przebudzeniu”. „Zapowiedzi śmierci stawały się niekiedy ostrzeżeniem przed śmiertelnym niebezpieczeństwem. Znamienny jest przypadek Symonidesa z Keos, poety żyjącego w VI i V w. p.n.e., który widząc pewnego razu niepochowane zwłoki, sam urządził zmarłemu pogrzeb. Jakiś czas potem duch zmarłego ukazał mu się we śnie, ostrzegając przed podróżą morską, którą tamten planował. Wystraszony przepowiednią pozostał w domu, podczas gdy wszyscy pasażerowie statku, którym miał płynąć, zginęli w katastrofie. Symonides notabene miał, jak się zdaje, wyjątkowe szczęście do unikania śmierci. Znana jest opowieść o tym, jak kiedyś na uczcie w pewnym domu w Krannon został wywołany na podwórze przez dwóch tajemniczych młodzieńców. Kiedy wyszedł się z nimi spotkać, nikogo nie zobaczył, a zamiast tego runął dach domu, w którym był przed chwilą, grzebiąc i zabijając wszystkich wewnątrz”. „Warto dodać, że Platon uważał, iż we śnie dochodzą do głosu stłumione ludzkie pożądania, których nie kontroluje rozum ani normy społeczne, wyprzedzając ustalenia Freuda o ponad dwa tysiąclecia”. -------- Synezjusz z Cyreny: „Nie ma bardziej uświęconego sposobu poznania niż podczas snu. W nim często obcujemy z bogami, którzy nas napominają, przepowiadają przyszłość i na inne sposoby troszczą się o nas. Nie włożyłbym więc między bajki nawet tego, że ktoś znalazł skarb dzięki widzeniu sennemu. I jeśli człowiek nieznający się na poezji, zasnąwszy spotka się z Muzami, i we śnie one mu coś powiedzą, on zaś tego wysłucha, a potem zostanie dobrym poetą, jak to się zdarzyło w naszych czasach, to nie będzie to wcale niewiarygodne. Pomijam przypadki snów ostrzegających przed spiskiem oraz sny lecznicze, dzięki którym zwalczono chorobę. Lecz kiedy droga do najdoskonalszych z istniejących widzeń otworzy się w duszy, która nigdy do tego ani nie dążyła, ani nie wzniosła się ku Umysłowi, to jest to rzecz najwspanialsza: przekroczyć naturę i złączyć się z sferą umysłową, do której tak daleko zawędrowała, że sama już nie wie, skąd przyszła. Jeśli ktoś wierzy w uwznioślenie duszy, nie wierzy jednak, że to szczęsne zespolenie może dokonać się poprzez wyobraźnię, niech da posłuch świętym wyroczniom, które mówią o wielu różnych drogach. Po wyliczeniu wszystkich czynników, popychających duszę do uwznioślenia, z pomocą których możliwe się staje wzmocnienie tkwiącego w jej wnętrzu ziarna, mówią: „Jednym więc dał, by umysłem pojęli światła symbole, innych zaś w sennych marzeniach poznania moc zapłodniła”. Widzisz? Jest różnica między pomyślnym darem losu a nauką. Jeden uczy się na jawie, drugi we śnie. Na jawie nauczycielem jest człowiek, we śnie zaś to Bóg „zapładnia mocą poznania”, tym samym więc jest nauczyć się i otrzymać wiedzę: „być zapłodnionym” jednak to więcej niż „nauczyć się””. „A kto ma chorego ducha wyobraźni, ten niech się nie spodziewa jasnych i wyraźnych wizji. Co to jest jednak za choroba? W jaki sposób zamazuje i zaciemnia widzenie, i jak można wyostrzyć i rozjaśnić, i uzdrowić, przywróciwszy mu stan pierwotny? Tego dowiedz się z tajemnej filozofii, gdyż człowiek oczyszczony w jej obrzędach wtajemniczenia będzie natchniony przez Boga, obce zaś wpływy, zanim Bóg zostanie wprowadzony do wyobraźni, muszą ją opuścić. Kto zaś żyje w zgodzie z naturą, tego duch pozostaje czysty”.