Stephen C. Rowell

Już osoba autora budzi ciekawość, bo Stephen Rowell jest brytyjskim historykiem pracującym na Litwie. Co też dosyć interesujące, badacz dobrze orientuje się w źródłach i literaturze polskiej, litewskiej czy rosyjskiej. Zresztą polemika z historykami z tej części Europy jest bardzo widoczna w tekście Brytyjczyka. Tytułowe ramy czasowe pracy, czyli lata 1295-1345 są raczej dosyć umowne, bo autor raczej koncentruje się na panowaniu Giedymina, czyli latach 1316-1341/42. Początkowo jest to dość ciężka lektura. Czytelnik musi się przestawić na dziwnie brzmiące i mniej znane imiona. Co tu dużo mówić, dobrze też mieć podstawową wiedzę o XIV-wiecznej Europie, bo mimo, że pozycja jest pisana z perspektywy litewskiej, to autor omawia też sąsiadów Giedymina, czyli Mazowsze, Krzyżaków, Polaków czy Rusinów. Zresztą, jedną z cech tej pracy jest pokazanie jak złożone było stosunki dyplomatyczne Litwinów, mowa tu chociażby o relacjach z Papiestwem, a w tle mamy również konflikt papiesko-cesarski czy spór polsko-krzyżacki. Zgodnie z tytułem Rowell widzi Litwę jako imperium. Świetne są rozdziały polityczno-militarne o ekspansji Litwy, ale badacz też zwraca uwagę na politykę matrymonialną Litwinów i silną pozycję litewskich księżniczek choćby na polskim i mazowieckim dworze. Znakomity jest również rozdział o pogańskim kulcie , ale żeby nie było tak różowo są też słabsze rozdziały. Rozdział o źródłach i porównaniach kolejnych wersji latopisów jest niestety nużący dla przeciętnego śmiertelnika. Podobnie nużyła mnie też część o litewskiej metropolii. Mimo to uważam książkę za znakomitą lekturę. Wiadomo, nie jest to łatwa pozycja, ale uważam ją za odkrywczą, taką po którą warto sięgnąć, jeśli chce się poszerzyć swoje historyczne horyzonty, zwłaszcza, że jest tutaj rzuconego sporo świeżego spojrzenia na kwestie nam bliskie jak chociażby stosunki polsko-litewskie za panowania Łokietka i Kazimierza Wielkiego. Sporo rzeczy było też dla mnie niezwykle intersujących jak kwestia Rygi czy składania Krzyżaków w ofierze.