Strzały w Kopenhadze

Reportaże Pani Olgi bywają nierówne i nieco chaotyczne, jednak niosą ze sobą często mocny przekaz podany bez patosu i z dużym szacunkiem do tematu. Osobiście je uwielbiam. Wychodząc od trudnej historii pracy swoich dziadków, autorka przeplata rozdziały im poświęcone różnymi wątkami dotyczącymi lat współczesnych, pokazując jak wiele obliczy może mieć wyzysk pracownika, i jak jest stale obecny - zarówno 80 lat temu, jak i dzisiaj. Jeśli ktoś twierdzi, że ten reportaż się mocno zdezaktualizował, to chyba mieszka w dużym mieście i nie ogólnie zna życia.

Książki tej Autorki (Åsne Seierstad) to dla mnie prawie pewnik wysokiego poziomu. Głęboka analiza sytuacji rodzinnej Bohaterek, opis prozy życia we współczesnej Norwegii, może tej biedniejszej, ale z pewnością dotyczy znaczącej części społeczeństwa. No i oczywiście pogłębione, ale i wyważone spojrzenie na problem imigracji z perspektywy jednostki. Nawet jeśli w tej opowieści jest jakaś manipulacja, ja jej prawie nie dostrzegam - warto czytać książki tej Autorki!

Gdyby sugerować się tytułem, temat książki można by porównać do góry lodowej. Patrzysz na to co wystaje nad taflę wody i myślisz: wiadomo o czym to będzie. Tymczasem dostajesz wszystko to, co kryje się pod lustrem oceanu. Jest to książka nasycona treścią, pozbawiona narracji (w kontekście narzucania interpretacji). Olbrzymie uznanie należy się za oddanie głosu świadkom i uczestnikom wydarzeń. Dlatego naprawdę warto zajrzeć pod lustro wody.

Reportaż ważny, przypominający o tym, że wiedza to znajomość przyczyn. Pozwala zrozumieć wiele rzeczy, które aktualnie dzieją się w regionie bałḱańskim. Odniosłem jednak wrażenie, że wielokrotnie czytam mniej więcej podobną historię, być może dlatego, że tak wyglądało wtedy życie znacznej większości społeczeństwa.

Niektóre reportaże podobały mi się bardziej, niektóre mniej. Pewne informacje o Urugwaju były dla mnie nowością, inne ciekawostką. Nie zdawałam sobie sprawy, że ten kraj jest tak zlaicyzowany oraz że tak prężnie działa tam środowisko LGBT. Nie żałuję spędzonego czasu z tą pozycją.

Podtytuł "reportaże" trochę na wyrost ponieważ spora część tekstów to felietony. Całościowo mocno nierówny zbiór ale niektóre czyta się z uśmiechem pod nosem, na przykład ten dotyczący odkurzaczy Rainbow. Tak czy owak rzecz tylko i wyłącznie dla tych którzy lata dziewięćdziesiąte przeżyli osobiście.

Czytałem tą książkę ze świadomością, że sytuacja w Darfurze tylko się pogarsza i ludzie mordowani są każdego dnia. Czy kogoś to obchodzi? Sudan jest tak daleko, że wydaje się jakby był na innej planecie. Czy próba pokazania światu skali bestialstwa w tym zapomnianym przez świat zakątku ma sens?

Tak się złożyło, że w święta czytałam Izbica, Izbica a potem przyszedł czas na Mazel Tow. Z historii opisującej historię Żydów w Polsce podczas wojny i po jej zakończeniu przeniosłam się do Belgii lat 80 tych ubiegłego wieku. Książka była o tyle ciekawa, że pokazała jak mogło być w Polsce gdyby w czasach komunizmu nie wypędzono reszty Żydów ocalałych po wojnie. Narratorka książki znalazła się w dość trudniej sytuacji. Z jednej strony uczyła w domu tradycyjnej rodziny żydowskiej z drugiej mieszkała z uchodźcą z Iranu. Sytuacja dość skrajna i ciekawa. O obyczajach żydowskich trochę z książki się dowiemy. Oglądamy jednak ich świat jakby przez dziurkę od klucza, w niewielkim aspekcie gdyż goje do ich świata nie są wpuszczani. Narratorka chyba trochę ma żal, że przez jakiś czas czuła się częścią tego świata, by potem z upływem czasu więź zanikła.

Czy to możliwe, że nasi zachodni sąsiedzi wykonali mentalno-kulturowy zwrot o 180 stopni i z ultranacjonalistycznego Narodu Panów zmienili się w otwartych na świat, pacyfistycznych hippisów? Jak multikulturowa szczepionka wpłynęła na światopogląd rodowitych Niemców? I kim w zasadzie są ci "rodowici"? Pozycja zdecydowanie warta poświęconego czasu. O korzyściach i zagrożeniach płynących z implementacji "rzeszy" gastarbeiterów, uchodźców i wszelkich innych typów emigrantów, pokazanych z obu punktów widzenia. O otwartości na wszelką inność (prawdziwej czy na pokaz?). O społeczeństwie zza Odry dziś, wczoraj i jutro.

Książka "Młyny boże. Zapiski o Kościele i Zagładzie" Jacka Leociaka, wybitnego badacza literatury Zagłady, jest niezwykle trudna i bolesna odbiorze. To lektura, która wymaga od czytelnika pełnej gotowości z niewygodną prawda. Mnie jej nie brakowało, ale też zdaję sobie sprawę, że wiele osób po przeczytaniu może cisnąć ją w kąt i odsądzać autora od czci i wiary. Lubimy o sobie myśleć, że jesteśmy narodem szczególnym: ofiarnym, pomocnym, kierującym się wartościami chrześcijańskimi. Wykazanie nawet niewielkiej rysy na tym obrazie podnosi rwetes i święte oburzenie. Autor w swojej pracy, która jest zbiorem osobistych refleksji, notatek i "zapisków" dotyczących relacji kościoła Katolickiego i duchowieństwa z Zagładą Żydów w sposób subiektywny (co sam przyznaje) ukazuje ówczesną postawę najwyższych hierarchów jak i zwykłych księży. Jacek Leociak skupia się głównie na problemach milczenia i obojętności a w skrajnych przypadkach antysemityzmu i zdrady ze strony części duchowieństwa i katolickiego społeczeństwa. Czytelnik, który jest zmuszony do zmierzenia się z faktami, które burza mit o wyłącznie heroicznej i ofiarnej postawie polskiego katolicyzmu w trakcie wojny, czuje dyskomfort, niekiedy niedowierzanie czy złość. Autor wskazuje na wiekowe stereotypu antysemickie zakorzenione w katolicyzmie, jak chociażby mit o "bogobójstwie". Według niego to one ukształtowały obojętność chrześcijan i duchowieństwa wobec cierpienia Żydów. Starannie analizuje on relacje, dokumenty i przykłady z historii, które ilustrują stawiane przez niego tezy. Warto dodać iż nie neguje on postaw tych księży i zakonnic, którzy pomagali w czasie wojny starszym braciom w wierze, ale te historie giną w masie dowodów na bierność czy wręcz antysemityzm. Lektura ta, ukazując wstydliwe, mniej znane oblicze Kościoła, zmusza do konfrontacji z niewygodną prawdą. Wielu z nas Polaków, nie chce jednak przyjąć tych faktów do wiadomości i ta książka na pewno tego nie zmieni. Jednak zachęcam do jej lektury tych, którzy mają odwagę przyjrzeć się tej drugiej, niechlubnej stronie medalu.

Książkę ,, Głosy. Co się zdarzyło na wyspie Jersey '' przeczytałam po obejrzeniu podcastu , jego autorka bardzo chwaliła reportaż Ewy Winnickiej. Zgadzam się, książka jest bardzo interesująca, ale skonstruowana jest w sposób, którego ja nie lubię. Zaczyna się od morderstwa popełnionego przez Polaka Damiana Rzeszowskiego, a dopiero później dowiadujemy się jak wyglądało życie Damiana przed dokonaniem zbrodni. Ja jednak wolę kiedy wydarzenia przedstawione są chronologicznie. Rzeszowski dokonał prawdziwej rzezi, zabił żonę, dwójkę własnych dzieci, teścia oraz koleżankę żony i jej córeczkę! Autorzy reportażu dociekają dlaczego ta tragedia miała miejsce. Fakty są przedstawione rzetelnie i dokładnie, sam proces sądowy zrelacjonowany jest dzień po dniu. Gdyby nie to, że cała historia opowiedziana jest od tyłu, na pewno moja ocena byłaby wyższa. Zachęcam do przeczytania.

Rewelacyjna xiążka z gatunku "xiążek do podróży". Znakomita do długiego lotu samolotem albo kilkugodzinnej podróży pociągiem. Krótka, żywo napisana i zawierająca wiele ciekawych informacji o Coney Island i szeroko rozumianej rozrywce popularnej. W sam raz aby zagospodarować czas, ale nie po to by doznać duchowego oświecenia. To właśnie po taką xiążkę lepiej sięgnąć niż po bzdety Pilipiuka albo wypociny Małeckiego.

Zazwyczaj mam spory problem z kończeniem książek, często porzucam je w połowie, ale w przypadku "Ostatniego pustelnika" o dziwo w ogóle nie było tego problemu. Przez tę historię przebrnąłem niezwykle sprawnie i z czystą przyjemnością. To, co najbardziej ujęło mnie w stylu Michaela Finkela, to konkret. Książka nie jest sztucznie rozwleczona, a autor bardzo spójnie i trafnie łączy główny temat z pobocznymi wątkami historycznymi czy dialogami, które świetnie dopełniają całość. Finkel miał też po prostu niesamowite szczęście – fakt, że człowiek tak skrajnie stroniący od ludzi obdarzył go zaufaniem i dał mu w zasadzie wolną rękę w opisaniu swojego życia, to ewenement. Postać Christophera Knighta jest fascynująca i złożona. Jego zdolność adaptacji do surowych warunków i umiejętności przetrwania przez 27 lat w absolutnej samotności robią kolosalne wrażenie. Fascynuje mnie to, co tak naprawdę siedziało w jego głowie. On nie uciekł do lasu jak jakiś romantyk, żeby napisać o tym wzniosłą książkę – on po prostu chciał odciąć się od świata. Finkel próbuje wejść w jego umysł, szuka odpowiedzi na pytanie "dlaczego?", ale chyba nigdy w 100% się tego nie dowiemy. I to jest w tej historii niesamowite. Zdecydowanie polecam – to reportaż, który nie tylko wciąga jak dobra powieść, ale też zostawia nas z wieloma pytaniami o to, czego tak naprawdę potrzebujemy do życia.

"Księżyc" w zamyśle miał być zbiorem reportaży o imigrantach z różnych części świata. Jednak Caparros w pewnym momencie sam przyznaje, że to nie jest reportaż, tylko dziennik hiperpodróży i trudno się z nim nie zgodzic, bo opowieści o ludziach imigrujących z różnych względów to tylko kropla w morzu przemyśleń autora na różne tematy, które przychodzą mu do głowy w trakcie tego miesiąca, który miał przeznaczony na zebranie materiałów. Początkowo miałam wrażenie, że książka jest pisana na siłę, ale potem całkiem przyjemnie mi się ją czytało choć szału nie było i do "Głodu" to ho ho i troche.

Jaki to jest dobry reportaż! Jak bardzo otwiera oczy! Myślę, że każdy kto wybiera się na wakacje do Tajlandii powinien ją wcześniej przeczytać. Po to, aby lepiej zrozumieć mieszkańców tego słonecznego kraju, ich zwyczaje i kulturę. Aby wiedzieć, że obok tych rajskich plaż i pięknych hoteli istnieje inny, tajski, biedniejszy świat. Mamy tu temat biedy, tradycji, jest o polityce, dziurach w systemie, wykorzystywaniu ludzi i wykorzystywaniu ludzi. Bardzo polecam! Czyta się szybko, bo każda historia wciąga jak najlepszy film!

Bardzo dobry reportaż, przybliża problemy zwykłych ludzi ale też przeraża (30% dzieci na Grenladii doświadcza przemocy seksualnej ze strony rodziny). Warto przeczytać, żeby dowiedzieć się o tych wszystkich zależnościach od Danii, o codzienności i marzeniach tubylców.

Cela śmierci to nie tylko miejsce, to przede wszystkim czas, który przestał płynąć, zamieniając się w gęstą, lepką poczekalnię, gdzie jedyną walutą jest nadzieja, a jedynym produktem – śmierć podana w majestacie prawa”. To zdanie mogłoby stanowić punkt wyjścia dla wstrząsającego reportażu Lindy Polman pod tytułem „Laleczki skazańców. Życie z karą śmierci”. Moja ocena tej pozycji to solidne 7/10 – to książka bezlitosna, chłodna i niezwykle potrzebna, która zamiast skupiać się na dylematach moralnych, pokazuje makabryczną, biurokratyczną i ekonomiczną stronę najwyższego wymiaru kary. Linda Polman, znana z bezkompromisowego podejścia do trudnych tematów społecznych, tym razem zabiera nas do Teksasu – stanu, który jest światowym liderem w liczbie wykonywanych egzekucji. Autorka nie zajmuje się jednak winą lub niewinnością skazańców w sposób tradycyjny. Interesuje ją cały „ekosystem” otaczający karę śmierci. Polman z niemal chirurgiczną precyzją opisuje życie w Death Row, ale robi to przez pryzmat ludzi, którzy zostali na zewnątrz: rodzin skazańców, prawników, a przede wszystkim kobiet, które z całego świata piszą listy do więźniów, wychodzą za nich za mąż i spędzają lata w motelach pod murami więzienia Livingston. To właśnie te „laleczki skazańców” nadają książce unikalny, głęboko ludzki, a jednocześnie groteskowy wymiar. Największą zaletą reportażu jest jego plastyczność połączona z reporterskim chłodem. Polman nie epatuje emocjami tam, gdzie fakty mówią same za siebie. Opisy miasteczka Huntsville, które żyje z więziennictwa, są porażające. Autorka pokazuje machinę, w której śmierć staje się procedurą administracyjną – od wyboru ostatniego posiłku, po logistykę wkłuwania igły. Czytelnik niemal czuje sterylny zapach korytarzy i słyszy szelest papierów wypełnianych przez urzędników, dla których egzekucja to po prostu kolejny dzień w pracy. To odarcie kary śmierci z metafizyki na rzecz brutalnego realizmu jest najbardziej wstrząsającym elementem książki. Polman świetnie demaskuje również paradoksy amerykańskiego systemu sprawiedliwości – od kwestii rasowych, przez biedę, aż po niewydolność obrony z urzędu. Pokazuje, że kara śmierci to często „kara dla tych, którzy nie mają kapitału”. Jednocześnie autorka zachowuje dystans wobec swoich bohaterek – kobiet szukających miłości u boku morderców. Nie ocenia ich, ale z dbałością o detal odnotowuje ich motywacje, często równie tragiczne, co losy ich wybranków. Choć reportaż jest wyśmienity merytorycznie, momentami narracja bywa rwana, a wielość wątków sprawia, że niektóre historie nie wybrzmiewają z należytą siłą. Polman czasem zbyt szybko przeskakuje między perspektywami, co może wywołać u czytelnika poczucie pewnego chaosu informacyjnego. Niemniej jednak, jako dokument o współczesnym barbarzyństwie ukrytym za parawanem procedur, książka broni się znakomicie. Podsumowując, „Laleczki skazańców” to lektura obowiązkowa dla każdego, kto chce wyjść poza ramy czarno-białej dyskusji o karze śmierci. Linda Polman stworzyła obraz świata, w którym sprawiedliwość miesza się z sadyzmem, a miłość z desperacją. To solidna siódemka za odwagę w pokazaniu „przemysłu śmierci” i za przypomnienie, że kara ta uderza rykoszetem w dziesiątki niewinnych osób, które zostają na brzegu, czekając na wyrok, który zapadł lata wcześniej. To proza, która zostawia w czytelniku metaliczny posmak i mnóstwo niewygodnych pytań.

Aby przeżyć, trzeba stać się przestępcą. Dobry reportaż, ale rozdziały ułożyłabym nieco inaczej, zaczynając od ostatniego, który jest chyba najważniejszy, bo mówi o kobiecie, która zaczęła głośno mówić o potrzebie dostępu do leczniczej marihuany, ale też o lekarzu - pierwszej ofierze nagonki na tych, którzy pomagali nieuleczalnie chorym dzieciom. Ja zaczęłam czytanie od ostatniego rozdziału, po czym przeczytałam kolejne dwa zanim zajęłam się pierwszym. A po nim czwarty od końca - czyli ponownie o chorobie Leśniewskiego, tak jak i ten pierwszy. Później kolejność była dowolna :) Autorka przeprowadziła wywiady z różnymi ludźmi - pełen przekrój społeczny, bo wszędzie są ci, którzy potrzebują uwolnienia od nieustannego bólu. Rozmawiała też z lekarzami, nie tylko w Polsce, lecz także tymi w Izraelu, gdzie lecznicze konopie stosowane są od dawna. Nie zgadzam się z opiniami osób, które twierdzą, że ta książka jest laurką dla cudownych leczniczych konopi. Nie, nie jest to cudowne panaceum i autorka niemal w każdym rozdziale umieszcza przynajmniej jedno zdanie/wypowiedź, że nie jest to dla wszystkich i przytacza przykłady. Ale też niektórzy (rozdział o konińskim punkcie informacyjnym) przyjmują konopie tak jak tabletki przeciwbólowe - tylko wtedy , gdy ból się zaostrza, zapominając, że jest to zioło, a zioła przyjmuje się przez długi czas. A potem się dziwią, że nieszczególnie im to pomaga. W tym zbiorze reportaży jest wiele historii pełnych cierpienia i strachu, a często kończących się tragicznie. Dostajemy też przepis, etap po etapie, jak samemu zrobić RSO (olej z dużą zawartością THC). Minęło już ładnych parę lat od wydania tej książki i bardzo by się przydała druga część tego reportażu - jak to wygląda obecnie. Polecam przeczytać.

To NIE jest reportaż o Norwegii, jeśli ktoś na to liczy. To rodzaj rozprawy, czy pamfletu - jak sama autorka to określa w którymś miejscu. Książka dość krótka, ale czyta się mozolnie, ponieważ odniesień do innych twórców jest całkiem sporo. Mnogość nazwisk, cytatów czy przypisów, a także bogaty naukowy język nie ułatwia odbioru. Przy uważnym czytaniu da się wyłuskać clue i zrozumieć przekaz autorki. Książka dla freaków i wytrwałych ;)

O tym, czy każdy jest kowalem swojego losu. Reportaż opowiadający o problemach polskich pracowników. Mamy tu rozdziały poświęcone m.in. outsourcingowi, agencjom pracy tymczasowej, emigracji zarobkowej, związkom zawodowym, kilka historii błyskotliwych karier. Dużo tu także krytyki ślepego przywiązania do ideologii neoliberalnej oraz skrajnego indywidualizmu. Uniwersalny wniosek z wszystkich historii jest taki, że Polacy pracują za dużo, a zarabiają za mało. Książka jest dość przygnębiająca, ale tak naprawdę omawia tylko niewielki wycinek patologii polskiego rynku pracy, a i to często w dość naskórkowy sposób (np. problem molestowania seksualnego został poruszony w jednym akapicie w rozdziale o emigracji zarobkowej, temat umów śmieciowych jest porozrzucany po całej książce, a o mobbingu nie ma właściwie ani słowa). Reportaż został wydany w 2018 roku i w wielu punktach jest już też niezbyt aktualny.