Siedem krótkich lekcji fizyki

Daniel C. Dennett w „Od bakterii do Bacha” proponuje szeroką, darwinowską opowieść o tym, jak z „kompetencji bez rozumienia” rodzi się umysł – od bakterii po kulturę, język i Bacha. To suma 50 lat myśli: memy, teoria informacji, spór z Chomskim, korekta Pinkera, triada Turing–Hume–Darwin. Najmocniejsze w tej pozycji są partie o płynnym przejściu od doboru naturalnego do „pół-darwinowskich” procesów kulturowych oraz trzeźwe uwagi o AI. Gorzej wypadają powtórzenia znanych tez, skłonność do definicyjnych wynalazków (pompki intuicyjne) i zbyt pobieżne potraktowanie alternatyw (np. epigenetyki czy termodynamiki złożoności). Narracja bywa rozwlekła – dla laików to męcząca wspinaczka. Mimo tego to erudycyjna, przekonująca synteza: więcej narzędzi do myślenia niż gotowych odpowiedzi. Polecam ambitnym czytelnikom. Przyjemność 4/5 Styl: 3,5/5 Historia: 4,8/5 Ocena: 4,05/5 goodreads - 4/5 thestorygraph - 4/5 lubimyczytac - 8/10

Chciałem dowiedzieć się czegoś o tajemniczym gatunku małp Bonobo. A tutaj o Bonobo było akurat najmniej. Autor ciągle wraca i opisuje „Ogród rozkoszy ziemskich” Hieronima Boscha. Jest o słoniach szympansach a o Bonobo jak na lekarstwo. Bonobo to jedna z gałęzi ewolucji człowieka i zdecydowanie to są człekokształtne najbliższe ludziom. Bonobo praktycznie nie wykazują agresji w odróżnieniu od Szympansów które w rzeczywistości są bezwzględne i brutalne. Coraz więcej też głosów, że Bonobo niewłaściwie są nazywane szympansem karłowatym. Żyją na wolności wyłącznie w Kongo i są kimś można by rzec w rodzaju człowieka pierwotnego. Badacze zakładają, że Bonobo mają swój język (niestety jeszcze nie rozszyfrowany) a nawet podejrzewa się je o posiadanie religii i wierzeń do czego prawa wydaje się roszczą sobie wyłącznie ludzie. Autor prof. Frans de Waal jest zadeklarowanym ateistą jednak jak na osobę wykształconą przystało potrafi wyrażać swoje poglądy nie obrażając tych o innych przekonaniach. Wręcz ubolewa, że w zasadzie ateizm ma do zaoferowania jedynie walkę z religią. Nie zgadza się z tym, że nauka i religia się zwalczają. Twierdzi odwrotnie, że religia i nauka zawsze się wspierały i współistniały. Zresztą coraz częściej w dzisiejszych czasach nauka opiera się na wierze. Bo co mają nam do zaoferowania fizycy teoretyczni poza teorią w którą można wierzyć lub nie?

Naprawdę lektura warta polecenia. Zgrabne pióro autora i sprawnie wpleciony humor niezwykle łączył się w opowieść o historii odkrywania świata przez człowieka. Wszystko połączone było w osobistą opowieść o ojcu i relacji syn-ojciec, co stanowiło ciekawą, ale i momentami wzruszającą narrację.

Nie jest to łatwa i miła książeczka w stylu „wytłumaczę Ci mechanikę kwantową porównując ją do czajnika i balkonu”. Nieraz wracałem do pewnych fragmentów i pytałem ChatGPT (o ironio) o objaśnienia. Bostrom i autorzy na których się powołuje dostrzegają kwestie rozwoju SI, o których przeciętny zjadacz chleba nie ma zielonego pojęcia. Fascynujące i nieskończenie ciężkie dylematy. Cieszę się, że przeczytałem tę książkę, choć pewnie uczciwie zrozumiałem jakieś 40%.

To połączenie intrygującego tytułu i pięknej okładki (lepszej, niż z wydania oryginalnego!) zadecydowało o moim niegdysiejszym zakupie tej książki. Później na długie miesiące trafiła do czytnikowej poczekalni (jak wiele innych), ale to właśnie w jej wypadku (a przecież nie zawsze) pamiętam o motywacji towarzyszącej jej zakupowi. Rozum, humanizm, nauka i postęp - oto czterej Jeźdźcy Oświecenia i ich nowemu opisowi (czy przedefiniowaniu ich na język pojęciowy współczesności) poświęca profesor kogniwistyki swą książkę. Początkowo chciałoby się w Nim zobaczyć kolejnego amerykańskiego mądralę (“mądraliński-sraliński, Bartłoczyk z radia!” jak mawiał jeden Pan Ferdek), ale - już po krótkim zagłębieniu się w tekst książki i ulegając erudycyjnemu czarowi jej Autora - przekonujemy się, że coś jest w tej narracji, co może nas mocno uwieść. Dlaczego jest więc aż tak dobrze, skoro jest przecież (z nami) tak źle? Bombardowani codziennie kolejnymi informacjami o wojnach, wypadkach, pijanych kierowcach kilku tych samych ciągle marek aut, czy “kończącej się“ Ziemi, nie do końca zdajemy sobie sprawę z tego, czy rzeczywiście mamy tylko lepszą dostępność do newsów odświeżających się co minutę, czy rzeczywiście jedziemy w dół jakąś równią? Dobrym więc współczesnym obiektywnym racjonalizmem w opisie świata jest statystyka i nią właśnie głównie posługuje się Autor, by uzmysłowić nam, że jednak żyjemy w czasach relatywnie pokojowych i nieprzemocowych. Ale nie tylko. Autor bowiem śmie dyskutować z takimi “oczywistościami” naszych czasów jak: kurczenie się lasów na świecie, wyczerpywanie surowców naturalnych, eksplozja demograficzna czy zmniejszanie chronionych obszarów globu. I robi to w sposób udany, bo pokazuje twarde liczbowe dowody (głównie w formie przekonujących wykresów - te wykresy to jakaś jego mania, ale i widowiskowy sposób dowodzenia swoich racji) na to, iż często jest zupełnie inaczej, niż intuicyjnie nam się wydaje, zwłaszcza, że nasze “intuicje” opieramy często na fałszującym obraz świata alarmistycznym (bo lepiej się sprzedającym) przekazie medialnym. Co dostajemy w zamian straszenia nas? Opis likwidacji promieniotwórczych zanieczyszczeń atmosfery, zanikanie kwaśnych deszczów, a nawet kurczenie się dziury ozonowej. I to wszystko dzieje się tu i teraz - na naszych oczach. A głównie dzięki licznym ponadnarodowym kompromisom i porozumieniom. I tylko nowojorczycy mają gorzej, bo ci rzekomo nie lubią oddychać powietrzem, którego nie widać… To jedynie ogólna wymowa tej książki bywa optymistyczna, bowiem Autor nie przeczy siedmiuset milionom ludzi żyjących w ubóstwie, dziesięciu tysiącom ofiar ludobójstwa w samym 2015 roku czy trzystu milionom ludzi z depresją (z których to osiemset tysięcy umrze śmiercią samobójczą). On tylko - na bazie mocnych danych - uzmysławia nam ogólne trendy i ogólną poprawę kondycji ludzkiej na każdym niemal polu, zmniejszania arsenałów jądrowych nie pomijając… To tylko obraz najlepszej wersji świata, jaką był on na przestrzeni znanej historii (i na bazie analizy okresów z dostępnymi badaniami statystycznymi). Po części opisującej dobrostan współczesnego człowieka na przestrzeni udokumentowanej jego historii, przychodzi również pora na opis współczesnych zjawisk (i ich przyczyn) oddalających się od naukowego opisu świata, czy wręcz od nauki się odwracających w kierunku ideologicznie podsycanych szamanizmów i teorii rodem ze średniowiecza. I na te ruchy i trendy znajduje Autor naukowe wyjaśnienia, a nam trudno się nie zgodzić z opisywanymi procesami, mogącymi zaburzać nasze percepcje rzeczywistości. W tej części narracja staje się mniej statystyczna, a sięga do licznych koncepcji teoretycznych z zakresu socjologii, psychologii a nawet i filozofii. Z jakże licznymi książkami czytanymi przeze mnie ostatnio dyskutuje ta pozycja! By wymienić tylko “Szóste wymieranie”, “Ostatnią minutę”, “Tamte czasy” czy “Manifest ciemności”. I dobrze - czasem warto uzmysłowić sobie, że można iść w poprzek ogólnie pesymistycznego nastawienia i… może mieć też nieco racji? Ciekawym wątkiem jest postulat zbliżenia humanistyki do nauki ścisłych, z którego to aliansu obie strony miałyby odnieść korzyść. Jak dwa skrzydła, na których nauka miałaby być rozpięta… Otrzymujemy więc postulat uniwersyteckiego szkolenia nowego typu: naukowców "biegłych w językach obu kultur". Czy Uniwersytet jest na to gotowy? Zasadniczej książki wymowy nie zmienia również i to, że w momencie jej ukończenia (2018 rok) Autor ani nie wiedział jeszcze o rosyjskiej agresji na Ukrainę (przynajmniej tej w pełnej skali), mającej wkrótce nadejść epidemii COVID-19, ani o ostatecznej likwidacji Obamacare przez administrację “Trump II” (wówczas pisał tylko jeszcze o takich zakusach Republikanów podczas pierwszej jego kadencji). Niemniej jednak rozumiemy, że i te wydarzenia nie odwracają ogólnych i mocno udokumentowanych trendów poprawy naszego życia w każdym aspekcie (tak ogólnie i tak globalnie). Wątek dotyczący wojny i przemocy, gdzie czytamy: “to oczywiście nie znaczy, że taka eskalacja jest niemożliwa, ale wskazuje, że regularna wojna uchodzi za coś nadzwyczajnego, coś, czego kraje próbują uniknąć (prawie) za wszelką cenę”, dziś pewnie musiałby zostać opatrzony suplementem typu “nie dotyczy Rosji Putina”... Trudno oskarżyć Autora o podleganie jakiemuś spolaryzowanemu politycznie lobby; jest on rzecznikiem racjonalizmu, oświeceniowości, humanizmu i nauki. I choć wprawdzie przytacza dane, iż obecnie na amerykańskich uczelniach 60% ich pracowników ma zapatrywania demokratyczne, a w książce ostro są krytykowani Republikanie - za ich wsteczny kierunek ideologiczny, to jednak - tam, gdzie na to zasługują - dostaje się i lewicowcom: za straszenie przeludnieniem, za demonizowanie energetyki i broni jądrowej, wyolbrzymianie skutków rzekomego wyczerpywania się surowców i zmian klimatycznych. Myślę więc, że książka ma ciekawy i odświeżający aspekt poznawczy, choć jedynie dla osób gotowych przyjmować racjonalny, naukowy i statystyczny opis świata. Jakoś tam pozwala przekraczać ograniczenia naszych hermetycznych baniek światopoglądowo-politycznych i uwspólniać poglądy na świat w całej jego - jednak - złożoności. Mi przydaje się do łagodzenia lęków egzystencjalnych, towarzyszących codziennej okołośniadaniowej prasówce w mediach elektronicznych; może jednak nie jest tak źle, skoro jest tak dobrze? Lekturze książki i namysłowi nad nią sprzyja na pewno lekki i dowcipny język, pełen metafor i porównań. Tak, panowie profesorowie, powinno się pisać literaturę popularnonaukową w dziedzinach społeczno-ekonomicznych! Zresztą ten właśnie - pełen humoru - język ratuje książkę, którą w przeciwnym razie pewnie uznalibyśmy w pewnym momencie za nudną, gdy każdy kolejny rozdział powtarza tylko: “lepiej, lepiej, lepiej”… Siłą rzeczy i w sposób naturalny porównuję ją z “Tamtymi czasami” Caparosa i przyglądam się, jak różni się podejście naukowca od dziennikarza-reportera. Tu dostajemy może nawet bardziej usystematyzowany wykład, w którym swobodna (i przystępna) narracja przeplata się z ogromem danych poddanych naukowej walidacji. Nie wiem, czy całościowo nie staję w tym porównaniu po stronie harwardzkiego erudycyjnego mądrali?

Przyznam, że na początku musiałem się zmuszać- jednak ostatecznie naprawdę polecam. To książka nie tylko o matematyce, ale też o tym, jak społeczeństwo wpływa na nią, a ona na społeczeństwo. Naprawdę bardzo zróżnicowana, nieprzewidywalna i intrygująca lektura.

Książka ciekawa, aczkolwiek nie nazwałbym jej porywającą, taką, którą czyta się z wypiekami na twarzy. Stanowi zwarty, cykl powiązanych ze sobą wykładów prezentujących dorobek współczesnej fizyki, chemii, biologii, filozofii. Należy czytać ją powoli i z uwagą. A odnosząc się do podtytuły książki muszę stwierdzić, że (według mnie) o ile udało się Autorowi w przekonujący sposób wyjaśnić pochodzenia życia na Ziemi, o tyle z problemem pochodzenia wszechświata, a tym bardziej świadomości zupełnie sobie nie poradził. Mimo wszystko książkę polecam. Przeczytajcie sami, aby się przekonać czy mam rację, czy może jednak coś mi umknęło :)

Dobra pozycja do przypomnienia sobie najważniejszych nurtów filozoficznych dla laika, który w czasach studenckich miał jedynie przedmiot pod nazwą "Wstęp do historii filozofii", począwszy od Sokratesa i Platona, przez filozofię Kartezjusza, aż do filozofów żyjących w XX wieku. Napisana przystępnym językiem, chociaż rozdziały są dość zróżnicowane, nie tylko pod względem długości. Niektóre trudniejsze w odbiorze, ale może wynika to z poziomu skomplikowania konkretnego nurtu filozoficznego. Nie wszystkie łatwo wytłumaczyć prosto i przystępnie? Na pewno to dobre kompendium wiedzy, które może posłużyć do znalezienia bliskiego sobie nurtu filozoficznego, który może nas zaciekawić, zainspirować do zgłębiania i poszerzania tematu. Pojawiło się tu też kilka zupełnie nieznanych dla mnie nazwisk, głównie filozofów tworzących w XX wieku, jak np. John Rawls, Alan Turing, John Searle czy Peter Singer, co dowodzi, że warto było po tę książkę sięgnąć.

Choć najróżniejsze zagadnienia fizyki (w tym Einsteinowskiej teorii względności i fizyki kwantowej) nie są mi obce, to dzięki tej książce mogłem spojrzeć na nie z nieco innej strony. A przez to nieco lepiej je zrozumieć. A i sam styl pisania bardzo dobry - to nie jest sucha książka naukowa ale kawał wciągającej literatury z licznymi dygresjami i anegdotami.

„W fizyce teorie są zbudowane z matematyki. Posługujemy się nią nie dlatego, że chcemy odstraszyć ludzi niezaznajomionych z geometrią różniczkową i algebrami Liego z gradacją; posługujemy się nią, ponieważ jesteśmy głupcami. Matematyka pozwala nam zachować rzetelność – chroni nas przed okłamywaniem samych siebie i innych. Z matematyką można się mylić, ale nie da się kłamać.” Niemiecka fizyczka i filozofka Sabine Hossenfelder w swojej książce pt. „Zagubione w matematyce. Fizyka w pułapce piękna” postanowiła skomentować aktualny zastój w fizyce wysokich energii opowieścią o tytułowej pułapce piękna teorii fizycznych i wynikających z tego konsekwencjach. Hossenfender za główny cel obrała sobie odpowiedź na pytanie czy opis rzeczywistości w najbardziej fundamentalnej skali musi być wyrażony poprzez eleganckie i piękne w swojej formie prawa fizyczne. W tym celu przeprowadza rozmowy z wieloma znamienitymi fizykami, np. Nimą Arkani-Hamedem, Frankiem Wilczkiem czy nieżyjącym już Stevenem Weinbergiem. Będąc w opozycji do swoich interlokutorów uważa, iż natury nie interesuje piękno, dlatego też wobec każdego konstruktu fizycznego trzeba postawić jasne wymagania – określone predykcje eksperymentalne. Mniejsze znaczenie, według niej, ma sama forma równań, a jeszcze mniejsze wyłaniająca się z nich naturalność albo precyzyjnie dostrojone. Laik (jak jak) raczy jednak zapytać – o co w ogóle chodzi z naturalnością i dostrojeniem? No i w tym momencie zaczynają się schody… Autorka tak ujmuje sprawę: „Jak wyjaśniłam, większość zagadnień, którymi obecnie zajmujemy się w fizyce fundamentalnej, ma związek z numerycznymi koincydencjami. Precyzyjne dostrojenie masy Higgsa, silny problem CP, mała wartość stałej kosmologicznej – nie są to niespójności; to przeczucia natury estetycznej.” Naturalność w największym z możliwych uogólnień to brak ww. „numerycznych koincydencji” lub arbitralnie dodanych składników teorii, jak np. wyznaczonych doświadczalnie mas cząstek Modelu Standardowego. Precyzyjne dostrojenie natomiast dopuszcza tego typu dodatki w modelu fizycznym. Zasadniczo, większa część książki została poświęcona problemom dzisiejszej fizyki teoretycznej, która znalazła się w swego rodzaju ślepym zaułku. Hossenfelder upatruje przyczyn stagnacji nie tylko w umiłowaniu teoretyków do piękna lecz także coraz większej komercjalizacji i urynkowieniu nauki (wyścigi po granty), uleganiu błędom poznawczym, a także konformizmowi badaczy, skupionych w największych ośrodkach naukowych głównego nurtu (teoria strun), często będących hamulcowymi innowacyjności. Jak widać, to wszystko kwestie wewnętrzne środowiska fizycznego co czyni tę pozycję dosyć trudną dla czytelnika poszukującego ciekawych treści popularnonaukowych. Niemniej, autorka przy okazji objaśniła niektóre pojęcia fizyczne bardzo rzetelnie i profesjonalnie; bez zbędnych analogii i przekłamań; sama „czysta” fizyka, acz bez matematyki. Wystarczy choćby spojrzeć na opis funkcji falowej: „Sama funkcja falowa nie odpowiada żadnej obserwowanej wielkości, ale na podstawie jej wartości bezwzględnej można obliczać prawdopodobieństwa dla pomiarów fizycznych obserwabli – z wyjątkiem szczególnych okoliczności wynik pojedynczego pomiaru jest nieprzewidywalny.” s. 78 „Zaczyna się od funkcji falowej. Jest to matematyczny obiekt opisujący dany układ fizyczny. Często mówi się o niej jako o zadającej stan układu, jednakże – i tu zaczyna robić się ślisko – nie da się jej obserwować poprzez jakikolwiek pomiar. Funkcja falowa jest tylko czymś pośrednim; można za jej pomocą tylko obliczyć prawdopodobieństwa możliwych pomiarów pewnych obserwabli. To jednak oznacza, że po pomiarze funkcja falowa musi ulegać swego rodzaju aktualizacji, tak aby zmierzony stan miał teraz prawdopodobieństwo równe 1. Aktualizacja ta – określana niekiedy mianem „kolapsu lub redukcji” – jest natychmiastowa; następuje w tej samej chwili dla całej funkcji falowej, bez względu na to, jak szeroko funkcja ta była rozprzestrzeniona. Jeśli na przykład obejmowała swoim zasięgiem dwie odległe wyspy, to dokonanie pomiaru na jednej z nich determinuje prawdopodobieństwo na drugiej. To nie jest eksperyment myślowy; takie doświadczenie faktycznie przeprowadzono” s. 174 Podsumowując, bardzo przyjemnie spędziłem czas przy lekturze „Zagubione w matematyce”, nawet jeśli nie do końca do mnie skierowany był centralny przekaz. Na minus jedynie fakt, iż miałem nieodparte wrażenie dużego żalu autorki do swoich kolegów po fachu za to, że zwyczajnie nie słuchają jej rad. Jednakowoż, nie polecam tej książki osobom szukającym "fizycznej rozrywki". Polecam wyłącznie tym, których bardziej interesują specyficzne problemy społeczności fizycznej aniżeli samej fizyki. 8/10

Autor przedstawia ciekawe spojrzenie na pojęcie „niczego” oraz pustki, która według współczesnej fizyki nie jest stabilna i mogła zapoczątkować powstanie Wszechświata. Interesujące były również rozważania na temat płaskości Wszechświata i tego, że nie musi on mieć żadnego celu, co wcale nie jest wizją negatywną. Książka jest napisana przystępnym językiem, ale wymaga skupienia i uwagi. Mimo że liczy około 200 stron, nie czyta się jej bardzo szybko.

"Małpa w każdym z nas" dużo uświadamia na temat ludzkiej natury. Mam niewielką wiedzę na temat małp i dzięki tej książce dowiedziałam się, że niewiele z naszych "ludzkich" zachowań jest naszym wytworem i większość dzielimy z naszymi krewnymi. Książka jest bardzo dobrze napisana, widać, że autor lubi to co robi i zna się na temacie dzięki wieloletnim badaniom nad człekokształtnymi. Świetnie mi się ją czytało, dzięki przystępnemu językowi oraz pasji i wiedzy autora.

Miałam duży problem z tą książką. Wysoka nota za to, że na pewno jest warta przeczytania. Niestety momentami przegadana i nie wiem czy mój umysł ogarnął te rozważania. Podczas lektury przypomniały mi się czasy kiedy na pierwszym roku studiów (uczelnia techniczna) mieliśmy zajęcia z filozofii i przez półtorej godziny rozkminialiśmy czy tablica jest zielona czy jest wynik percepcji naszego oka. Nie były to dobre wspomnienia i podobny efekt dyskomfortu wywołała ta książka.

Na dobrą sprawę, jest to druga wersja książki "Człowiek. Biografia". Zarówno poruszane tematy jak i struktura obu książek niewiele się różni. A raczej pierwsza, wydana w 2004 roku, względem "Biografii" z 2014 - jednak czytałem jako drugą, więc wrażenie jest, jakie jest. Jeśli macie do wyboru obie, to lepiej sięgnąć po "Biografię". Jest to prawie to samo, różnią się tylko niektóre detale i anegdotki.

Warto tej książce poświecić nieco uwagi. Autor - oprócz samego sedna, czyli przedstawienia założeń pętlowej grawitacji kwantowej godzącej mechanikę kwantową z ogólną teorią względności, przeprowadza Czytelnika przez kawał czasu, tj. od greckich atomistów, przez Kopernika i Galileusza, dalej Newtona, Faradaya, Maxwella, Einsteina, po fizyków współcześnie nam żyjących. W dość syntetyczny i zwięzły sposób przedstawia rozwój myśli naukowej i sposób, w jaki zmieniały się teorie mające na celu wyjaśnienie, z czego tak naprawdę zbudowany jest wszechświat. Ponieważ wciąż jesteśmy na etapie zdobywania wiedzy w tym zakresie, niczego nie możemy być pewni, a jedynie wskazujemy możliwie prawdopodobne rozwiązania. I słusznie.

Książka "Płytki umysł. Jak Internet wpływa na nasz mózg" to krótka, ale nasycona treścią publikacja autorstwa Nicholasa Carra. W teorii miała być pracą na temat oddziaływania Internetu na nasze myślenie, wypływająca z autorefleksji związanej z coraz trudniejszym utrzymaniem uwagi, jednak w gruncie rzeczy to raczej książka o książkach. Z pewnością nikt nie zdziwiłby się, gdyby zamiast obecnego tytułu na okładce widniało "Oda do literatury" albo "Pochwała życia czytelnika". Z tego powodu na pewno przypadnie do gustu każdemu zapalonemu połykaczowi książek. Oprócz tematu naszej ukochanej literatury, w publikacji obecna jest także pogłębiona refleksja na temat zachowań ludzkiego mózgu w obliczu postępu technologii. Autor bardzo sprawnie żongluje naukowymi danymi, jak również przykładami bliższymi przeciętnemu odbiorcy. Ostatecznie dochodzi do bardzo ciekawej konkluzji, mianowicie okazuje się, że tzw. "czytelnik" to na poziomie komórkowym ktoś zupełnie inny niż "współczesny internetowy surfer". Pozostawia nas więc z pytaniem - którym człowiekiem chcemy być. Jedyne, co miałabym publikacji do zarzucenia, to nieaktualność w pewnych aspektach. Niektóre informacje, zwłaszcza z dziedziny technologii, są zupełnie przestarzałe, a w skutek tego, stawiane hipotezy - zupełnie mylne. Szczególnie rozbawiła mnie opinia autora, gdzie kategorycznie wypowiada się przeciw czytnikom i zapewnia, że dla prawdziwych czytelników nigdy nie będzie to medium równe książce. Oczywiście te słowa przeczytałam właśnie na czytniku. Jednakże takie drobne niedociągnięcia, jak chociażby brak wiary w stworzenie kiedykolwiek sztucznej inteligencji (a wiemy dobrze, że ma się lepiej niż kiedykolwiek) należy mu wybaczyć. W końcu można być mądrym po fakcie i wróżyć z teraźniejszości, jednak te kilka lat wcześniej postawienie jakiekolwiek hipotezy musiało się równać z niemałą odwagą. Mimo kilku drobnych niedociągnięć "Płytki umysł" to wartościowa lektura, która oprócz przedstawienie historii badań na temat mózgu, rozwoju rynku literackiego i szybkiego rozrostu Internetu, z pewnością podniesie każdemu molowi książkowemu samoocenę. Kto wie, może za sprawą tej publikacji choć jeden przeciwnik literatury zostanie nawrócony.

Przyjemnie się czytało. Każdy rozdział dotyczył innego "działu" fizyki. Odniesienia do polskiego pochodzenia autorki - dla mnie Polki - były zdecydowanym plusem. Lekko nużąca, ale ostatni rozdział był definitywnie najlepszy, warto było. Polecam!

Ciekawa książka o tym, jak ludzie rzeczywiście podejmują decyzje moralne (nie należy tego mylić z tym, jak powinni je podejmować). Jonathan Haidt formułuje tu tezę, że u podstaw naszych ocen moralnych leżą automatyczne intuicje, i robi to w sposób przekonujący. Książkę czyta się bardzo dobrze. Warto podkreślić, że autor nie proponuje żadnego systemu moralnego, którego należałoby przestrzegać — nie jest to też praca promująca określoną ideologię polityczną. Choć wspomina, że bliska jest mu etyka cnót, robi to marginalnie, główny nacisk kładzie na opis wyników badań prowadzonych przez siebie i swój zespół. Szczególnie interesujące są eksperymenty oparte na pozornie prostych i intuicyjnych pytaniach, na które trudno udzielić spójnej, „racjonalnej” odpowiedzi. Pokazują one, jak często nasze sądy moralne pojawiają się szybciej niż ich uzasadnienia. Książka jest również warta uwagi w kontekście współczesnych zjawisk społecznych, takich jak rosnąca polaryzacja. Autor - niejako przy okazji - dostarcza narzędzi do lepszego zrozumienia, dlaczego ludzie o odmiennych poglądach tak często rozmijają się w ocenach moralnych. Widać to wyraźnie w wielu społeczeństwach Zachodu, gdzie spory ideowe przybierają coraz ostrzejszą formę i czasem podważają poczucie wspólnoty. Choć Haidt nie daje prostych recept, można odczytać jego przesłanie jako zachętę do większej refleksji, pokory i powściągliwości w ocenianiu innych.

Zawsze z ciekawością sięgam po książki związane z tematyką mózgu, umysłu. Nie mam wykształcenia, które pozwoliłoby mi zrozumieć skomplikowane terminy lub reakcje chemiczne, poza tym, nie jestem docelowym odbiorcą tego typu treści - wolę, gdy są one przystępne i upraszczają pewne schematy po to, by czytelnik, laik, mógł bez problemu przyswoić to, co dzieje się w naszej głowie. Ta pozycja trafia na moje osobiste podium w kategorii tego typu książek. Autor skupia się na tłumaczeniu pewnych zagadnień, zjawisk, przy tym przytaczając historie ludzi, których te zagadnienia dotyczą. Sporo jest tu opisów doświadczeń, wniosków, ale wszystko podane jest w lekkostrawnej formie, która nie przytłoczy czytelnika. Szczególnie zaskoczyła mnie treść ostatniego rozdziału o tym, co stanie się z nami w przyszłości - interesujące jest poznanie innych perspektyw. Książkę czyta się jak dobrą powieść, wciąga, choć to przygoda raczej krótka, na kilka wieczorów. Jedyne, do czego mogę się przyczepić, to mała niedogodność dotycząca komfortu czytania - książka, choć jest pisana ciągłym tekstem, to treść przerywana jest ramkami tematycznymi (bardzo skądinąd ciekawymi) - na przykład jedno zdanie urywa się, należałoby zatem przewrócić kartkę, ale na drugiej stronie akurat jest ramka zajmująca całą stronę, na przykład z opisem jakiegoś doświadczenia. Czytelnik staje więc przed wyborem - czytać tekst w ramce, czy iść dalej i wrócić do niego później? Nie jest to jednak ogromna niedogodność! Bardzo polecam tę książkę. Oczywiście, nie odpowie ona na wszelkie pytania, ale jest na tyle ciekawa, że warto ją przeczytać, chociażby dlatego, żeby zapoznać się z kilkoma ciekawymi przypadkami innych ludzi, albo dowiedzieć się, jak oszukuje nas nasz własny mózg.

Gdyby Ci ktoś powiedział, że latające świnie istnieją, to jak byś je sobie wyobraził? Otóż właśnie o wyobrażaniu jest ta książka. Okazuje się, że rozumienie przychodzi z obrazami, które tworzymy sobie w myślach, podczas gdy czytamy lub słuchamy. W sumie, jak się nad tym zastanowić, to nie jest to jakieś bardzo zaskakujące. Tak właśnie robimy. Unaoczniamy sobie różne rzeczy, m.in. dlatego książki mają taką moc. Szalenie to ciekawe. Na poparcie tej tezy autor przytacza całe mnóstwo badań. Właściwie cała książka Latające świnie jest jednym wielkim almanachem z chyba wszystkimi badaniami, które się dokonały. Oraz z takimi, które jeszcze nie zostały wykonane, ale zapewne kiedyś zostaną. Są tu także różne teorie wysnute na podstawie wyników tych badań. Ale to tylko teorie, bo niestety nadal nie wiadomo po co, ani dlaczego sobie rzeczy symulujemy. Wiadomo jedynie, że rozumienie przychodzi wraz z cielesnym doświadczeniem. Jeśli kiedykolwiek mieliśmy w ten czy w inny sposób do czynienia z niedźwiedziem polarnym, to będziemy w stanie przywołać te doświadczenia, gdy o nim później przeczytamy. 🐖 Jak rozumiemy abstrakcje? Jeszcze bardziej interesujące jest jak rozumiemy idee abstrakcyjne, które nie wiążą się z konkretnym ruchem lub przedmiotem. Albo jak rozumiemy konteksty powiązane z tym, o czym czytamy. Te wszystkie informacje sprawiają, że książka Latające świnie może być potencjalnie interesująca dla osób pracujących z językiem, np. pisarzy. Warto wiedzieć, jak czytelnik może wyobrażać sobie to, co w książce napiszą. Konkretnie jakie symulacje powstaną w mózgu w zależności od słów i zwrotów których użyją. Jaką rolę grają czasowniki i rzeczowniki, strona bierna czy formy dokonane i niedokonane czasów jak np. “budzik dzwonił i “budzik zadzwonił”. Uświadomienie sobie, że czytelnik wyobraża sobie dwa zupełnie inne momenty czasowe tego samego wydarzenia, może wpłynąć na precyzyjność przekazu i obrazu. Czytelnik może też wyobrażać siebie z różnych perspektyw – jako czynnego uczestnika wydarzeń widzącego wydarzenie z boku, lub wykonawcę wydarzeń i jakie sformułowania są za to odpowiedzialne. Nawiasem mówiąc, wygląda na to, że bezcielesna AI nigdy nie będzie w stanie rozumieć jak człowiek. Być może nawet z ciałem nigdy jej się to nie uda. Z jednej strony przedstawienie tych wszystkich badań w jednym miejscu to plus, bo wszystkie są zebrane, opisane i z przypisami do źródeł. Z drugiej, po pewnym czasie ich lektura staje się dość nużąca. Dla kogoś kto czytał tę książkę w ramach ciekawostki, jak ja, taka forma niekoniecznie jest wymarzona. Ale dla kogoś, kto potrzebuje takiej wiedzy, Latające świnie są idealnym sposobem na jej przyswojenie.