Rachunki włóczęgi

Pierwsza część tej biografii poleciała ze mną do Omanu. Żałowałam, że nie mogłam wziąć obydwu, ale te dwie cegiełki ważą. Tak więc pierwsza część została intelektualnie spożyta na gorącej plaży, a druga pod polskim kocem. Wiedziałam, że książka jest dobra, czytałam wiele pochlebnych recenzji, tak też mówili moi znajomi. Weszłam więc z lekturę z odważnym zaangażowaniem. Dzieło od samego początku pieściło me literackie, i nie tylko, potrzeby. Tło historyczne przedstawione jest tak obficie i z taką dokładnością, że zaspokoi niejednego amatora dziejów, zarówno przedwojennej jak i powojennej epoki. Jakby sama odyseja pisarza nie była wystarczająco wielka i dostarczająca wrażeń, autor dorzuca tak wiele znakomitych nazwisk, że czytanie tych wszystkich historii ludzkich, powiązanych ze sobą artystycznie, czy rodzinnie, uwodzi. Postać Iwaszkiewicza jest biograficznie atrakcyjna dzięki jego ciekawej twórczości, znajomości z wielkimi ludźmi, byciu osobą kontrowersyjną i pełną sprzeczności, czy również relacjom seksualnym. Trzeba to jednak również atrakcyjnie napisać. Radosław Romaniuk stworzył tak precyzyjne dzieło, że poziom wrażenia nie opada do ostatniej strony. Cieszę się, że autor połączył zależność pomiędzy życiem osobistym i twórczością Iwaszkiewicza. Książkę, pomimo ciężaru, chodzi dosłownie o fizyczny ciężar książki :-), czyta się lekko. Świetne jest to, że po przeczytaniu pięknych książek Iwaszkiewicza można dowiedzieć się co często miało wpływ na jego twórczość, z równie genialnie napisanej biografii.

Serial "Osiecka" przypomniał mi, że w biblioteczce mam kolejny tom pamiętników, którego jeszcze nie przeczytałam. Trudno oceniać czyjeś prywatne zapiski, szczególnie, że są to zapiski bardzo młodej dziewczyny. Autorka studiuje, ale to siedemnastoletnia dziewczyna. Jakoś trudno mi było sobie wyobrazić tak młodą osobę, która jeździ po kraju z grupami znajomych, jest tak bardzo aktywna i często pisze jak dorosła osoba. Często - bo wiadomo, że nie zawsze. Pełno tu akcentów młodzieńczych, naiwnych, prostych. Dla mnie to okazja na lepsze poznanie autorki piosenek, które uwielbiam i których słucham od wielu lat. Tacy fani na pewno chętnie sięgną po te pamiętniki

"...bo też z biegiem stuleci niemiecka krew wymieszała się ze wszystkimi rasami europejskiego świata. Było to z pożytkiem dla innych, zapewne, a rzadko z pożytkiem dla nas". Wprawdzie następny paragraf nieco łagodzi tę niezaprzeczalnie übermenschowską konstatację, jednak jeśli Roth to wyjątkowo wrażliwy, tolerancyjny I kosmopolityczny przedstawiciel swojego pokolenia, ogólny obraz mentalności społeczeństwa niemieckiego lat 20. i 30. musiał być szczerze przerażający. To tylko jedno zdanie, w większości felietonów towarzyszyło mi jednak poczucie, że ten obserwator-erudyta, choć bardzo by chciał, nie może wyjść z pozycji protekcjonalnego pobłażania.

🔰"Powinniśmy (...) każdy obraz świata, odbity w pamięci, też uznać za rzeczywistość. Za rzeczywistość naszej duszy." J.W. Wspomnieniowy esej "Mój Lwów" pierwotnie ukazał się w Nowym Jorku w 1946 r. w serii „pisanej panoramy miast utraconych” i został pozytywnie przyjęty. Utwór zachwycił mnie przede wszystkim pięknym poetyckim językiem, który kreuje obraz wielokulturowego, barwnego i tętniącego różnorodnością świata. Ten już nieistniejący, w chwili opublikowania eseju, świat ukształtował Józefa Wittlina, który dorastał w tym barwnym uniwersum. I chociaż pisarz dostrzega pułapki wspomnień, które mitologizują przeszłość, chociaż stara się przed nimi uciec w anegdotę, żart i autoironię, ma jednak świadomość, że próżne są to starania. O czym informuje w zakończeniu ostatniego rozdziału słowami: "bawmy się w sielankę". Po nich zamieszcza opis miasta jakie chciał pamiętać. Zaczyna tak: "Zamykam oczy i słyszę, jak biją lwowskie dzwony, a każdy bije inaczej. Słyszę plusk fontann na Rynku przy szumie pachnących drzew (...). Poznaję kroki ludzi, którzy już dawno przestali chodzić. To cienie stukają obcasami po wytartych płytach trotuarów." Esej jest hołdem złożonym miastu, które pisarz nazywa "miastem pogody", gdyż tak "je dziś widzi, słyszy i niemal rękami dotyka - nostalgia". Autor prowadzi nas po głównych arteriach Lwowa, przy których pysznią się nowoczesny dworzec kolejowy, kościoły, cerkwie i synagogi, antykwariaty i księgarnie żydowskich bukinistów, teatr miejski oraz chętnie odwiedzane lokale gastronomiczne i rozrywkowe, apteki. Jednak największy hołd Wittlin składa ludziom tworzącym atmosferę miasta, szczególnie tym, którzy nie przeżyli pogromu Żydów i likwidacji getta. Wymienia nazwiska profesorów, dziennikarzy, pisarzy i poetów, którzy byli ofiarami "ostatniej rzezi!". Osobne miejsce poświęca Ostapowi Ortwinowi, prezesowi lwowskiego Związku Zawodowego Literatów Polskich, który odkrył talent Leopolda Staffa i utorował drogę do literackiej sławy Stanisławowi Brzozowskiemu. Ortwin był niepokorny, nie zaakceptował aneksji Lwowa i Kresów Wschodnich przez sowietów, a po wkroczeniu do miasta hitlerowców odmówił założenia opaski z gwiazdą Dawida i przeprowadzki do getta. Za co został rozstrzelany w 1942r. Tak żegna go Wittlin: "Jeżeli w zaświatach są kawiarnie, z pewnością w jednej z nich siedzi teraz Ostap Ortwin (...) czyta, krzyczy, gromi, i śmieje się z nas wszystkich, aż strop niebieski się trzęsie." 🔰"Zdawałoby się, że nie ma nic milszego od kąpieli w ciepłych strugach wspomnień, od wdzięczenia się do minionych lat. Ułudna to błogość. Bo nagle z dna pamięci wypłyną na powierzchnię świadomości monstra, o których wolelibyśmy zapomnieć. (...) Nie ma też groźniejszego fałszerza tzw. rzeczywistości niż pamięć. Fałszuje ona wszystko: ludzi, pejzaże, wydarzenia, nawet - klimaty." (3) Wyzwanie czytelnicze LC kwiecień 2025: "Przeczytam książkę, której tytuł, imię lub nazwisko autorki/autora zaczyna się na W".

Czytając tę część "Dzienników" zastanawiałem się, jaka jest rola pisarza w kraju takim, jak PRL? Czy za wszelką cenę, nawet niewygodnych kompromisów, ma tworzyć - jak robił to Iwaszkiewicz, czy też buntując się przeciw władzy żyć w świadomości, że jego twórczość nie dotrze do wszystkich - tak, jak robił to np. Herbert? A może wyemigrować, by móc pisać, ale w innym kraju i innym systemie myślowym - jak np. Miłosz czy Barańczak. Z pozoru Jarosław Iwaszkiewicz wybrał najprostszą drogę. Godził się "układ" z władzą. Pokazywał się w Sejmie, czy na uroczystościach partyjnych. W zamian jego książki były wydawane, a inspiracji mógł szukać w trakcie podróży do Włoch czy Francji. I ciągle nie daje mi spokoju myśl, czy jego twórczość byłaby taka sama, gdyby poszedł drogą Herberta czy Konwickiego?

INNA HISTORIA Obydwaj urodzili się na Kresach. Jeden na Litwie, drugi na Ukrainie. Obydwaj swe ojczyzny utracili. Z cała pewnością Miłosz odkrył Iwaszkiewicza. Bez Miłosza, nie byłoby z dużym prawdopodobieństwem, Iwaszkiewicza. Bardzo się zaprzyjaźnili w latach trzydziestych. Po II wojnie Iwaszkiewicz zdecydował się na wyjazd z Polski w kontrowersyjnych okolicznościach. Miłosz obarczony, i liczną rodziną, i majątkiem żony, na których musiał zarabiać, aby ich wszystkich utrzymać, wybrał elegancki oportunizm. Poróżnili się prawie śmiertelnie. Do tego dodatkowo dochodzi samoświadomość misji ich literatury. Dopiero w latach sześćdziesiątych na powrót zwrócili się ku sobie. Wajda sfilmował już bardzo starego Miłosza w epilogu filmu według jego opowiadania. Film ten obejrzał Iwaszkiewicz i był nim wstrząśnięty, widząc jak jego długo niewidziany przyjaciel odchodzi na drugą stronę światła. Historia kończy się w 1980 roku. W marcu umarł Miłosz, jesienią Iwaszkiewicz odebrał Nobla, po drodze był jeszcze Polski Sierpień. Życie i sztuka. W rzeczywistości oczywiście było na odwrót. To Iwaszkiewicz odkrył Miłosza. To prawdopodobnie bez Iwaszkiewicza nie byłoby Miłosza, etc. Człowieku, co zrobiłeś ze swą młodością? Wielka to była przyjaźń i gorzka. Miłosz, jako przyjaciel, niestety nie był postacią ze spiżu. Jego kartki do Iwaszkiewicza typu „Birthday Greetings, Love” są po prostu dla mnie żałosne. Dlaczego Iwaszkiewicz jest tak plastycznie filmowy, a Miłosz nie bardzo? Wiem, że się narażam wielu, takim ujęciem tematu. Bardzo intrygująca historia. I portret.

Książka ciekawa, bo i jej autorzy to osoby nietuzinkowe, a Władysław Tatarkiewicz po prostu z racji wykonywanej profesji bardzo znany. W moim przypadku dochodzi zresztą atut dodatkowy. Radoryż - miejsce stacjonowania małżeństwa w okresie przedwojennym - to właściwie "moje" strony. W sąsiedniej wsi Krzywda, mieszkał mój dziadek, a w Radoryżu znajdował się siedziba dziadkowej parafii. Zresztą ta część wspomnień dotycząca tego okresu to - w moim przypadku - śledzenie perypetii Tatarkiewiczów, ale też porównywanie co zostało w pejzażu tamtych stron w dniu dzisiejszym, a co się zmieniło, a świadectwa starego Radoryża pozostały już tylko na czarno-białych fotografiach zamieszczonych w książce. Jako ciekawostkę powinienem chyba dodać, że tamtejsze lasy były bardzo bogate w runo leśne (potwierdzam, bo sam kilkadziesiąt lat później sprawdzałem), a Tatarkiewicz pisze, że na stacji Krzywda (odległej o 5 km od Radoryża) stały wagony chłodnie w które ładowano zbierane w radoryskich lasach jagody, które następnie jechały do Francji. Spoza książki informacja. W Radoryżu Smolanym ( tak dokładnie, w odróżnieniu od Radoryża Kościelnego nazywa się dzisiaj tatarkiewiczowski Radoryż) Zespół tamtejszych szkół został nazwany w 2006 roku imieniem Władysława Tatarkiewicza. A poza tym okolice Radoryża związane są z niezłymi pisarzami. W Woli Okrzejskiej (5 km) urodził się Henryk Sienkiewicz, a w sąsiedniej Krzywdzie mieszkała przed wojną (i uczyła mojego dziadka) Maria Kownacka, autorka "Plastusiowego pamiętnika".

Na poczet serii 'Podroze' Zeszyty Literackie zebraly kilka szkicow, ktore pierwotnie ukazaly sie w innych ksiazkach. Jest to wiec okazja aby ponownie zachwycac sie poetyckimi opisami malowidel Lascaux czy uwielbianego przez autora Akropolu. Goruja w tresci znajomosc sztuki i historii oraz zachwyt nad swiatem. Na koncu cudny prezent dla czytelnika - 'Modlitwa Pana Cogito-Podroznika' ze slowami: '...dziekuje Ci Panie ze stworzyles swiat piekny i rozny... ...prosze Cie zebys wynagrodzil siwego staruszka ktory nieproszony przyniosl mi owoce ze swego ogrodu na spalonej sloncem ojczystej wyspie syna Laertesa a takze Miss Helen z mglistej wysepki Mull na Hebrydach za to ze przyjela mnie po grecku i prosila zeby w nocy zostawic w oknie wychodzacym na Holy Iona zapalona lampe aby swiatla ziemi pozdrawialy sie...

Po biografię Jarosława Iwaszkiewicza sięgnąłem z wielkimi obawami, wywołanymi nie tyle objętością (toż to dwa potężnych rozmiarów tomy!), ale przede wszystkim z uwagi na jej bohatera. Z panem Iwaszkiewiczem spotkałem się raz i to w okresie pandemii, kiedy postanowiłem zmierzyć się ze Sławą i chwałą. Pokonała mnie ona okrutnie, a na domiar złego opinia o Iwaszkiewiczu jako sztywniaku, który siedział milczkiem przy słynnym stoliku w Ziemiańskiej (określał siebie „brzydkim kaczątkiem Skamandra”), zaczęła mi współgrać z jego twórczością. Sprawy nie ułatwiły filmowe adaptacje jego opowiadań. Ale jak się okazało, wszystko zmienia się z czasem, gdy człowiek pokrywa się patyną. Niewątpliwe dzięki autorowi biografii, Radosławowi Romaniukowi, przed którym pokornie chylę czoła, wróciłem do Iwaszkiewicza – i tego literackiego, i filmowego, i teraz zupełnie inaczej odczytuję jego twórczość. To, co dla mnie jest najważniejsze w każdej biografii ludzi wielkich, to podejście autora do tematu. Biografię można bowiem strugać, zasypując czytelników listami, wypowiedziami lub całymi stronami tekstu, który napisał/wygłosił jej bohater/bohaterka. Takie dzieło, przypominające bardziej naukowe dociekania, staje się przez to monotonne i bezbarwne. Sztuką natomiast jest to, aby biograf – tak jak właśnie uczynił to Romaniuk – słowa i czyny swego bohatera przekuwał w zrozumiały dla każdego tekst, wyciągał z nich esencję, ideę myśli, jakieś ukryte znaczenia, wiązał z innym wydarzeniami z życia, odkrywał przed nami to, co pisarz chciał pozornie lub celowo ukryć i zamaskować. Innymi słowy – aby tłumaczył, objaśniał postać. I nagle Jarosław Iwaszkiewicz staje się osobą przeciekawą, niejednolitą, nierzadko kontrowersyjną i właśnie na tym Romaniuk buduje swą opowieść (choć nie goni za tanią sensacją). W pewnej chwili zdałem sobie sprawę, że Inne życie stało się dla mnie wciągającym kryminałem, książką niemalże sensacyjną – nie tylko w odkrycia o życiu Jarosława, ale także tych, których spotkał na swojej drodze. Zachwycił mnie język autora, który współgrał z delikatnym, melancholijnym językiem Iwaszkiewicza. Mimo dotykania przez Romaniuka sfer najbardziej intymnych, biografia nie była pogonią ogarniętego obsesją paparazzi za jego ofiarą, wręcz przeciwnie – jest spokojną, ale jakże wciągającą opowieścią o człowieku, jego przywarach, namiętnościach, sukcesach i porażkach. I nagle gdzieś te kolejne setne strony Innego życia mijały niezauważalnie, pozostawiając we mnie poczucie obcowania z literaturą najwyższych lotów, słowem pięknym i niezwykłym bohaterem. Poezja Iwaszkiewicza, jego opowiadania i książki dzięki Romaniukowi dostały drugie życie, stały się jakąś fascynującą tajemnicą, ukrytą za zamkniętymi drzwiami, a my – dzięki autorowi – trzymamy klucz do zamka. Możemy sami poszukiwać „drugiego dna”, wzorców postaci, odwołań do wydarzeń, które wpłynęły na poetę, ukształtowały go, które tłumaczyły temperaturę jego emocji, rozpaczy, pożądania i goryczy. Sam pisarz zostawił notatkę z kluczem, dzięki któremu okazuje się, że bohaterów jego najsłynniejszej powieści skomponował z kilku realnych pierwowzorów. Takich kluczy jest znacznie więcej, zaś Romaniuk podsuwa nam je nieśmiało i ostrożnie, pozwalając, by to czytelnicy zdecydowali, jak postąpią z nimi dalej. Moją rolą nie jest przytaczanie życiorysu Iwaszkiewicza – zrobił to doskonale i niepowtarzalnie Romaniuk. Ilość informacji, do których dotarł, miejsc i ludzi, nieznanych wcześniej faktów tylko pozornie wydaje się przytłaczająca. Dzięki nim maluje się przed oczami czytelników wrażliwa postać poety, który swoją twórczość nazywał „poezją w prozie” i uważał, że nie fabuła jest ważna, lecz rozbudowany świat stworzonych jego bohaterów. Był mistrzem spowalniania wątków, wprowadzania jedynej w swoim rodzaju nostalgii, powrotów do lat młodości, pierwszych miłości i zauroczeń, a przy okazji doskonale potrafił wciągnąć czytelników w wewnętrzne monologi i rozterki wykreowanych przez siebie postaci. Zwracał uwagę na piękno przyrody, doskonałość otaczającego go świata, wystroju wnętrz, strojów, koloru oczu czy światła, jakie o poranku można spotkać na werandzie szlacheckiego dworku. Dzięki biografii Romaniuka inaczej dziś odczytuję owe słynne, niepowtarzalne „Lato się we mnie przełamało”… Iwaszkiewicz tworzył przez siedemdziesiąt siedem lat. W jego twórczości odnaleźć można wpływy kultury ukraińskiej i kresowego ziemiaństwa, a przede wszystkim towarzyskich związków z rodzinną Szymanowskich, które pisarstwu i poetyce Iwaszkiewicza „dostarczyły” inspiracji muzycznych. Romaniuk nie stroni także od opisywania burzliwego życia uczuciowego Iwaszkiewicza – jego biografia w pewnej chwili przypomina katalog kochanków i mężczyzn, którymi pisarz był zauroczony. Te wszystkie „miłostki” i „wielkie miłości” miały jednak niebagatelny wpływ na jego twórczość (autor nie boi się dobitnie o tym przekonywać, co czyni tę analizę – być może paradoksalnie – bliższą i bardziej zrozumiałą dla czytelnika), a jednocześnie ukazywały prawdziwą naturę pisarza-wrażliwca, człowieka w gruncie rzeczy samotnego, rozgoryczonego, zawiedzionego utraconymi szansami, być może żałującego podjętych życiowych decyzji. Iwaszkiewicz spotkał w swej twórczości modernistów, przyjaźnił się z największymi twórcami epoki dwudziestolecia międzywojennego i powojennych, strasznych czasów stalinizmu. Dzięki biografii Romaniuka wraz z Iwaszkiewiczem wędrujemy po warszawskich kawiarniach i redakcjach, paryskich salonach, odwiedzamy rzymskie kawiarnie i zachwycamy się sycylijskimi widokami. Jest to wyprawa wyjątkowa, porywająca i zupełnie wyrywająca czytelnika z szarość dnia codziennego. Wreszcie odwiedzamy kresowe posiadłości i Stawisko, w którym Iwaszkiewicz wraz z małżonką i córkami spędził lata wojenne, prowadząc niemalże „dom otwarty” i udzielając pomocy tym, którzy jej zwłaszcza w czasach powstańczej zawieruchy roku czterdziestego czwartego potrzebowali. Tu Romaniuk roztacza przed nami obraz sielskiego, spokojnego życia, regulowanego porami roku i odwiedzinami członków rodziny, poetów i pisarzy, których losy czasami na krótko związały się z losami Jarosława. Inne życie jest biografią idealną, zaś jej idealnym uzupełnieniem niech będzie wydany przez Iskry w równie reprezentacyjnym tomie zbiór opowiadań, esejów i poezji Jarosława Iwaszkiewicza: Droga. Proza i wiersze, ze wstępem Radosława Romaniuka. Książki otrzymałem dzięki portalowi Sztukater.pl, gdzie także można tę recenzję przeczytać.

To będą dwie opinie. Jedna dotyczy części 1 i 2(wnikających w życie Czechowa) pisanych manierą która mi nie odpowiadała. Styl swobodny i familiarny z dialogami przypominającymi fabularyzowaną biografię i zbyt pewnym siebie tłumaczeniem motywów, zachowań i nastawienia historycznych postaci. Natomiast część trzecia to właśnie to, na co byłam nastawiona. Ma cechy reportażu pisanego przez entuzjastę Czechowa, który by go lepiej zrozumieć wyrusza szlakiem podróży Czechowa na Sachalin. Tu Bieżyn świetnie prowadzi linię od Czechowa poprzez historię aż do współczesności - linie interpretacji, przezywania literatury i połączenia jej z rzeczywistością. . Wyjaśnia też fenomen "rosyjskiej chandry" i czechowowskiego znudzenia życiem. Ponieważ jednak jest to tylko 1/3 książki całościowa ocena nie może być wyższa.

Przyjemna w lekturze, dokładna książka. Autor pozostaje krytyczny wobec Gajcego, ta książka to nie peany skierowane w stronę bohatera biografii. Jednakże należy zwrócić uwagę, że autor nie ukrywa swojej niechęci wobec politycznej postawy poety (wręcz niekiedy ją bagatelizując), co wydaje się dość niesmaczne (przede wszystkim przez powtarzalność i wyraźne poczucie wyższości autora). Książka ładnie ukazuje fakt, że Gajcy zginął młodo, a jego dzieła to w znaczącej części utwory autora, który jeszcze kształtuje swoją tożsamość, który nie osiągnął jeszcze doskonałości mistrza.

Smutek mnie ogarnął po przeczytaniu tej biografii. Smutek podwójny. Po pierwsze, smutne jest to, że nie mamy już takich literatów i takiego środowiska artystycznego. Niby PRL był ponury i tępił indywidualizm, ale życie artystyczne w nim kwitło, a kulturalny koloryt tamtych czasów budzi u współczesnych nieskrywaną zazdrość. Po drugie, smutne jest to, że o wielu artystach z tej epoki już nie pamiętamy. Tak jest właśnie z Iredyńskim - już sam fakt, że ma na tym portalu zaledwie 9 fanów [sic! Katarzyna Bonda - 982] mówi samo przez się. A postać to nietuzinkowa i oryginalna. Nihilista, awanturnik, hulaka, pijak, łamacz niewieścich serc, utalentowany pisarz i intelektualista bez matury - te wszystkie twarze Iredyńskiego pokazuje Małgorzata Raducha. I czyni to naprawdę w wyczerpujący i wciągający sposób. Bardzo dobra biografia. Opisująca nie tylko samego bohatera, ale też czasy, w jakich żył. Dodatkowa gwiazdka za bardzo ciekawe materiały i zdjęcia w środku książki, szczególnie pocztówki wysyłane przez Iredyńskiego do znajomych.

Wystarczy samo zdjęcie okładki. Dwa nazwiska – jedno pobielone, kolorem wyróżnione (choć zupełnie przecież nie musiało być, bo mówi wiele). Jest składową szarego (biało czarnego) tła. Drugie, pomarańczowe, zapowiada (i nie jest to jakieś zaskoczenie) ciekawą podróż w przeszłość. Hrabala i o Hrabalu czytać mogę zawsze i po wielokroć. I nie będzie mi mało. Gdy nikną po nim pozostałości, a ściany rodzimych domów zwalają się w gruzy, pozostają książkowe zapachy, szeleszczące kartki papieru i słowa poetycko ubrane w zdania. Są jak odludne stacyjki, przez które przejeżdża pociąg pod specjalnym nadzorem. Trudno chyba pisać książkę o autorze umiłowanym, powstrzymywać zachwyty, zauważać wydarzenia niewygodne i pisać o nich szczerze i otwarcie – Aleksander Kaczorowski (ponownie) jest ponad to. Wykłada wszystko na stół jak talię kart. Niczego nie ukrywa, nie chowa dziewiątek po kieszeniach, nie gra wyłącznie asami i nie sypie z nimi z rękawa. Jest jak jest, było tak, jak było. Bądź co bądź to autor genialnych biografii Babla i Pavla! Tu nie ma żadnych zaskoczeń – stroni od sensacji (choć pierwsze zdanie książki od razu nas pochłania); no po prostu nudy, kolejna udana książka. Czy można polubić Hrabala? Można! Ale można zwątpić. Zachwycić się i oburzyć. Pokiwać głową i zastanowić się, jaki jest los pisarzy wielkich w czasach porywczych wiatrów historii, otoczonych przyjaciółmi, których życiorysy nadają się na oddzielne biografie. Pisarzy rozstrzygających kwestie ważkie nad wypełnionymi złotym płynem z pianką kuflami. Wspaniały zaczątek dla tych, którzy nie mieli jeszcze przyjemności z Bohumiłem, zwanym dopiero od pewnego czasu Hrabalem. Uzupełnienie dla tych, którzy tej przyjemności doświadczyli i tych, którzy pragną ją przeżywać od nowa. Cenię „Słodką Apokalipsę” dlatego, że jest ona doskonałym rozwinięciem „Gry w życie. Opowieści o Bohumilu Hrabalu” i „Praskiego elementarza” – obu A. Kaczorowskiego (mam nadzieję, że nie jest na odwrót?). Wszystkie polecam absolutně!

Cholernie ciężko się to czytało. Chyba nie przepadam za epistolografią. Lisy Jarosława były niezwykle męczące, nudne, powtarzalne. Mimo wszystko "Wszystko jak chcesz" towarzyszyło mi przez pół roku, bo od sierpnia 2022. Podczytywanie i odkładanie sprawiało mi jakąś tam przyjemność. No i część z listami pośmiertnymi Jarosława do Błeszyńskiego... Wzruszająca i tragiczna. W tym zbiorze widać życie, radość mieszana ze smutkiem - zakochanie, pierwsze nieśmiałe spotkania, żar namiętności, chorobliwa zazdrość, zdrada, przybliżanie się i oddalanie aż po ostateczne odejście.

Prawie 10 miesięcy przerwy zrobiłam sobie po lekturze drugiego tomu pamiętników ukochanej poetki Agnieszki Osieckiej. Tom trzeci to zapiski bardziej dojrzałe - autorka zdaje maturę, choć ma dopiero 16 lat. Dalej "uwodzi" i czaruje swoich przyjaciół, intensywnie uprawia sport, baluje (wino leje się szczodrze). Aż nie chce się wierzyć, że tak żyła 70 lat temu szesnastolatka. Inne to były czasy i nieprzeciętna to była osoba. Nie widać jeszcze ogromnego talentu tekściarskiego, więc bardzo ciekawa jestem czwartego tomu, prawdziwie dorosłej Osieckiej.

Doceniam kunszt z jakim tworzył opowiadania, niemal każde jest dla mnie perłą gatunku. Dużym uznaniem darzę też Sławę i chwałę, epopeję o wierności ziemiaństwu, inteligencji, sztuce. Fascynują mnie początki jego życia, dzieciństwo w Kalniku na Ukrainie, wakacje u Szymanowskich w Jelizawetgradzie, praca nauczyciela u Branickich w potężnym majątku Stawiszcze. Iwaszkiewicz obserwował rodzącą się rewolucję bolszewicką, przeżył obie wojny. Widział zmierzch wielkich fortun kresowych, ginięcie tego idyllicznego, sielankowego świata. Sam o osobie mówił, że jest człowiekiem z innej epoki. Historia rodziny, a przede wszystkim ojciec uczestniczący w powstaniu styczniowym, dziadek zaś w listopadowym, stanowili o niezwykłości i sentymencie do minionych epok. Marek Radziwon skupia się na życiu literackim pisarza, odnotowuje najważniejsze wydarzenia w jego życiu, próżno tu jednak szukać wnikliwej analizy życia prywatnego. Jest za to geneza powstawania utworów, ich odniesienia do rzeczywistości, krótkie streszczenia. Poza tym cała gama doświadczeń zawodowych twórcy "Matki Joanny od Aniołów": jego sprawowanie funkcji sekretarza marszałka Rataja, praca w dyplomacji, wreszcie wojenne próby przetrwania, czy wciąż dyskusyjna powojenna publiczna aktywność. Biograf odnosi się do literackich fascynacji i sympatii Iwaszkiewicza. Pisze o jego stosunku do historii, władzy, społeczeństwa. Zaznacza też emocjonalne podejście do życia, liczne zachwiania, rozterki, depresje. Odsłania człowieka wielowymiarowego: i wrażliwego twórcę, i wyniosłego sybarytę, ale także negocjatora w konfliktach pisarskich z komunistycznym reżimem, który nade wszystko chciał ocalić polską kulturę. Bogate i różnorodne życie Iwaszkiewicza broni się samo. Mimo to biografia Radziwona nadąża za podmiotem swoich dociekań. Co więcej, tworzy obraz człowieka, którego nie da się jednoznacznie ocenić. Fascynująca lektura. buchbuchbicher.blogspot.com

Paul Bowles - DNI Dziennik z Tangeru 1987-1989 Początkowo myślałem, że nazbyt oszczędne są zapisy, a on sam jest nadętym bufonem. I o ile to drugie się nie zmieniło, to same zapisy okazały się wyrafinowane w swej prostocie i dobrze obrazowały codzienność Marokańskiego epizodu z życia tego pisarza, kompozytora - bardzo znanego na tamte lata - w świecie. Opis wpływu Ramadanu, czyli postu od wszystkiego na destrukcyjne zachowania arabów uważam za ponadczasowy.

To jest intelektualna i literacka uczta. Erudycji, mądrość i talent literacki przebijają z każdej linijki tekstu. Czytając "Dzienniki" ma się poczucie obcowania z czymś niezwykłym, co nie ma nic wspólnego z tandetą, bylejakością i książkami pisanymi przez celebrytów. I po lekturze "Dzienników" jak zawsze przychodzi okrutna, nostalgiczna myśl, że to pokolenie odchodzi, że takiej literatury już się nie pisze...

Książka jest dokładnie tym czym ma być, zbiorem kilkunastu wyczerpujących wywiadów z uznanymi pisarzami. Wszystko utrzymane na wysokim poziomie. Można oczywiście zastanawiać się dlaczego akurat ci, a nie inni pisarze zostali wybrani, ale moim zdaniem to już szukanie dziury w całym. Stawiam 10 i zamawiam drugi tom.

Kiedy nogi zmęczą się chodzeniem uspokaja się głowa. Ta książka jest pełna takich perełek, zatopionych w historii życia Herty Muller. Proza życia w umęczonej szarością komunizmu Rumunii, przesłuchania Securitate i strach o siebie a pod nimi poezja i gwiazdy. Muller jest bardzo poetycka a nawet zaskakująco poetycka ale to wynika chyba z jej dwujęzyczności, zderzenia logicznego niemieckiego z romańskim rumuńskim. Ale to nie tylko słowa ale też mądrość i głębia w nich zawartych. Jeśli chcecie zacząć przygodę z Hertą Muller to zacznijcie od tych wywiadów!