Ludzie żywi

Lubię czytać książki sprzed kilkudziestu lat, choć nie do końca miłe jest zaskoczenie, gdy okazuje się, że ich treść nadal jest aktualna. W czasie tych dekad coś się powinno zmienić, nieprawdaż? Jak się okazuje, zmienia się niewiele albo zupełnie nic. Wciąż wałkujemy te same problemy i mało się uczymy, albo w ogóle. Ciekawość to zbiór felietonów Antoniego Słonimskiego z lat 1973 – 76, wydrukowanych w “Tygodniku Powszechnym”. To ostatnia książka autora opracowana przez niego samego tuż przed śmiercią, a wydana w 1981 roku. Zawiera teksty na tematy wszelkie, m.in. o książkach, filmach, innych autorach oraz problemach społecznych. Słonimski to niezwykle spostrzegawczy człowiek, a przy tym jest całkiem mądry i dość (mimo wszystko) skromny. Dlatego można wierzyć w obraz Polski jaki się z jego wypowiedzi wyłania. Była to Polska smutna i zacofana. Codzienność w PRL Pisarz dużo uwagi poświęca wielu różnym problemom społecznym i kulturalnym, które wciąż są aktualne. Jednym z nich jest malejące znaczenie słowa. Pisze się dużo, coraz więcej, tylko coraz mniej z tego wynika. Jakże to aktualne, szczególnie, że coraz popularniejszy staje się self-publishing oraz wydawnictwa typu venture. Podobnie głośno ostatnio o roli tłumaczy książek, których rola jest często pomijana. Okazuje się, że to niechlubna „tradycja”, którą Słonimski również wypomina w swoich felietonach. Znajdzie się też w Ciekawości wiele innych okruchów życia w PRL, tego codziennego i tego niecodziennego. Na przykład z jednego z felietonów wynika, że Słonimski nie był fanem alpinizmu, a przecież to były czasy polskich herosów – Kukuczki i Wandy Rutkiewicz, którą zresztą w swoim felietonie wspomina, choć nie z nazwiska. Pisarz jednak uważa, że alpinizm (“nie wiadomo dlaczego zwany wciąż alpinizmem, skoro uprawiany w Himalajach”) to niepotrzebne umartwianie się i proszenie się o nieszczęście. Albo inna ciekawostka. Pisze Słonimski o pewnym czasopiśmie, które wydrukowało dość obrazowe i dosadne opisy seksu homoseksualnego i że on jest takim tekstom przeciwny. A ja nie wiedziałam, że w latach siedemdziesiątych takie kontrowersyjne publikacje w ogóle były możliwe. Słonimski (za co bardzo go cenię) nie boi się nazwać rzeczy po imieniu i cytuje potworną grafomanię pisząc o niej wprost, że to bełkot. A jak się uważnie wczytamy, to znajdziemy podobnych smaczków o wiele więcej. Na przykład na temat roli telewizji, albo o tym, że nad samochodami elektrycznymi Anglicy zaczęli już pracę w latach sześćdziesiątych, czy okruchy informacji na temat skutków marca 1968. Dowiemy się też, że brakowało też papieru na książki, o czym autor wspomina kilka razy. Acz jest to dość zabawne, że w jego książce również się trochę cennego papieru zmarnowało – kilka z felietonów zostało wydrukowanych podwójnie. Zbiór felietonów Ciekawość zawiera sześćdziesiąt osiem tekstów, każdy z nich ma maksymalnie cztery strony. I muszę przyznać, że jest to format specyficzny. Nie da się czytać ich ciągiem, trzeba odkładać, odczekiwać, po troszku. Najwyżej po dwa teksty z rzędu, nie więcej. Inaczej człowiek gubi się w natłoku tematów, ale efekt jest całkiem udany. Słonimskiemu po raz kolejny udało się skłonić mnie do przemyśleń o tym, jak było kiedyś, a jak jest teraz. Kilka razy nawet parsknęłam śmiechem. No a poza wszystkim, to kawał dobrze napisanej literatury. Smutne jest tylko to, że to książka z likwidowanych zbiorów bibliotecznych i niestety wygląda na nigdy nie czytaną…

Czytając tę książkę niejako odruchowo porównywałem ją z "Alfabetem Urbana" i muszę stwierdzić, że ten drugi jest lepszy. Kisiel był niewątpliwie znaczącą postacią w życiu politycznym PRL, ale książka jest dość rozwlekła, czasami wzmianki o różnych osobach są enigmatyczne, w innych przypadkach rażą mnie trochę uwagi "nie znam", "nie spotkałem"... To po co pisać o takich osobach? Nasuwa się wówczas podejrzenie, że Autor opisuje plotki, a nie fakty. Niemniej jednak książkę warto przeczytać, chociażby po to, aby dowiedzieć się, co myślał Stefan Kisielewski.

Lubię Antoniego Słonimskiego zarówno jako poetę, jak i prozaika. ,, Wspomnienia warszawskie '' to podróż z autorem w czasy jego dzieciństwa i młodości ,które spędził w ukochanej Warszawie. Książka mi się podobała, choć początkowo dowcip z jakim opisywał swoje najmłodsze lata , nie do końca mi odpowiadał, w mojej ocenie nieco się zestarzał i stracił na aktualności. Jednak dalsze wspomnienia przybrały już poważniejszy ton, bo i beztroskie czasy dzieciństwa odeszły bezpowrotnie. Okupacja niemiecka zmusiła poetę do opuszczenia kraju. Do stolicy Słonimski powrócił w 1951 roku i na tym kończą się jego wspomnienia . Interesująca książka, bardzo dobrze się ją czytało , oczywiście polecam 👍

Warto tę książeczkę przeczytać, nawet jeśli same niuanse na temat Mickiewicza niezbyt nas interesują. Dotyczy bowiem zjawiska ciągle popularnego, mianowicie skłonności do wygładzania wszelkich rys na życiorysach bohaterów (przykład świeży - "żołnierze wyklęci"). Ponadto można docenić, w jaki sposób kulturalnie i z dobrą wolą przeciwstawiać się zadawnionym nawykom myślowym. No i wreszcie, last but not least - wyśmienita proza Boya.

Książka dająca świadectwo dwóm epokom. Jednej, w której toczy się rozmowa (był to okres tzw. stanu wojennego) i czasom stalinowskim, za aktywność w których, udziela, albo i nie udziela ( z reguły raczej nie udziela) rozgrzeszenia - aktywnym wowczas "piśmienniczo i obywatelsko" - prowadzący rozmowy Jacek Trznadel. Wrażenia i jakieś rekomendacje? Książka wybitnie dla zorientowanego poznawczo czytelnika, który chce poznać epokę (epoki), wysłuchać racji stron, być może po wysłuchaniu "zeznań" dokonać oceny postaw, skonfrontować swoje wyobrażenie o niej, czy w końcu, poczuć się w roli niezłomnego bohatera, w jakiej to roli obsadził się Jacek Trznadel. Przy okazji książki można poczuć się dwukrotnie szczęśliwym. Po pierwsze, zapoznać się z wersją wydarzeń głoszoną przez samych oskarżonych, bowiem większość z nich niewiele lat później zmarła. Po drugie, poznać poglądy Jacka Trznadla w okresie, kiedy nie był jeszcze w szczytowym stadium swojej antypeerelowskiej obsesji. Ogólnie książka cenna. Szczególnie, że takich książek - przedstawiających racje obu stron - dzisiaj już się raczej nie pisze.

Boy Żeleński zabiera nas w podróż do Krakowa, który różni się od obecnie nam znanego – mekki turystów. Z jego historii wyłania się obraz miasta niezbyt wielkiego, na początku skostniałego, spróchniałego i na naszych oczach, w ślad za kolejnymi anegdotami, odradzającego się i pożytkującego energię ludzi zamieszkujących w tamtych czasach byłą stolicę, ludzi, którzy na stale zapisali się w kanonie polskich wielkich osobistości. W zbiorze przeczytamy więc o nieśmiertelnym „Czasie", Zielonym Baloniku, poznamy kulisy Przybyszewskiego i jego „dzieci szatana", zaśmiejemy się z opowiastek o malarzach, dramaturgach i poetach, których znamy dzisiaj z podręczników, wystaw, spektakli i wielu innych. Boy Żeleński zabrał mnie w podróż pełną papierosowego dymu, alkoholu, ale przede wszystkim fantazji, humoru, dobrotliwej ironii i witalizmu tryskającego z każdej pojedynczej kartki.

Tak trochę laurkowato, Zapasiewicz nie przepadał za filmem i to widać, teatr, teatr i tylko teatr, zabawne że nie wspomniał w rozmowie ani słowem o rolach u ubóstwianego w naszym kraju Kieślowskiego, czy CK Dezerterach, scenie z Pokorą z którą kojarzy go chyba najwięcej Polaków. Warto puścić sobie po lekturze, Jutubowy odcinek Alfabetu Zanussiego o Zbigniewie, tak dla "krytycznej równowagi" .

Waldorff trafnie portretuje swoją epokę. "Już po drugiej wojnie matka, zmuszona żyć bardzo skromnie, poszła ze swojego sublokatorskiego pokoju do sklepu kolonialnego, prowadzonego jeszcze przez kupca Rotnickiego, chcąc nabyć kilka plasterków szynki. Sam właściciel spytał ją, dokąd każe szynkę odesłać. – Drogi panie! Przecież ja jestem teraz biedna i tę paczuszkę sama sobie zaniosę. Świat się zmienił. – Ale w naszej firmie, szanowna pani, wszystko zostało po dawnemu! Niedługo to wprawdzie trwało. Do czasu, gdy we władaniu poczuli się mocni nowi politycy, którzy dla dobra ludu zdecydowani byli zastany ład społeczny wywrócić do góry nogami.

Autorzy biografii nie zawsze mają szansę na polubienie swoich bohaterów, a w niektórych przypadkach jest to wręcz niemożliwe. Tadeusza Boya Żeleńskiego z jego erudycją, dowcipem i inteligencją trudno jest nie obdarzyć sympatią i, jak można się było spodziewać, biograf - Józef Hen, ma do niego właśnie taki - serdeczny i pełen uznania - stosunek. To nie jest powieść biograficzna, a starannie przygotowana biografia o cechach pracy popularno-naukowej. Poświęcona niezwykłemu człowiekowi, któremu przyszło żyć i tworzyć w trudnych czasach, dużo miejsca i uwagi oddaje historycznym uwarunkowaniom jego działalności. Autor wyznaje, że przed laty pojawiła się szansa na prawdziwe spotkanie obu panów - przeszło sześćdziesiecioletniego Boya i czternastoletniego Hena. Było to we Lwowie podczas pierwszych lat wojennych, nie udało się jednak Henowi dotrzeć na jeden z otwartych odczytów pisarza. To pozycja dla osób zainteresowanych Tadeuszem Żeleńskim i jego twórczością, która jest nie tylko bardzo dokładnie opisana, ale również skomentowana. Szczególnie praca recenzencka, działalność teatralna i środowisko literackie skupione wokół teatru zostały wnikliwie rozpoznane. Myślę, że przed przeczytaniem, dobrze jest mieć już za sobą przynajmniej lekturę felietonów lub innych mniejszych form literackich, bo biografia tej postaci bez znajomości twórczości lub jakiegoś szczególnego zainteresowania literaturą okresu Młodej Polski i Międzywojnia, może okazać się dla laika zbyt drobiazgowa i nużąca. Oczywiście, poza pracą nad felietonami, tłumaczeniami, recenzjami i działalnością społeczną poznamy również prywatne życie bohatera, ale to, chociaż bogate i szeroko komentowane, zostało przez Hena pokazane bardzo taktownie i dyskretnie. Romanse pisarza i wieloletni związek z Ireną Krzywicką, komentują właściwie tylko relacje pochodzące od niej samej lub zachowane fragmenty korespondencji. To było dla mnie bardzo udane spotkanie z jednym z ulubionych autorów Józefem Henem, tym razem w roli życzliwego i dociekliwego biografa. Tadeusza Boya Żeleńskiego zobaczyłam w nowym świetle, nie tylko jako krytyka, skandalistę, autora prześmiewczych tekstów i sprawnego tłumacza literatury francuskiej, ale przede wszystkim bezkompromisowego, upartego, odważnego wyraziciela swoich poglądów i opinii o teatrze, literaturze, sztuce, często wbrew panujacym trendom i zwyczajom, nie stosujących taryfy ulgowej nawet dla przyjaciół. Szczególnie teraz, w czasach bezkrytycznego zachwycania się banałem i twórczością (delikatnie mówiąc) mało wartościową (często z powodów wyłącznie merkantylnych) wydaje mi się to niezwykle cenne.

Nic tak dobrze nie leczy intelektualisty z komunizmu jak odebranie od komunizmu solidnego lania pałą po dolnej części pleców. Bez tego intelektualista teoretyzuje, ma wahania, nie widzi możliwości zrobienia omleta bez rozbijania jaj, a po kuracji często nabiera mądrości i empatii. Z tego co wiem, terapia nie jest refundowana przez NFZ...

„To książka pełna najpiękniejszych zdań na temat literatury, jakie kiedykolwiek zostały spisane po polsku. ” Mariusz Szczygieł Książka stała się bestsellerem, była wielokrotnie wznawiana i jest uważana za biblię i lekturę obowiązkową dla miłośników literatury i warsztatu pisarskiego !!! Pisarz był dwukrotnie nominowany w latach 1957 i 1959 do Nagrody Nobla. Niestety, nie był komunistą, jak chociażby Szymborska, czy działaczkom, jak ta druga "gwiazda" antychrześcijańsko - tęczowo - lewackiego odchylenia i d.... zbita, jak to się mówi. O tym, że autor był świetnym historykiem i obserwatorem niech świadczy fakt, że w 1947 r. w " Odrodzeniu " napisał: " Niebawem rozpoczną Niemcy wielką ofensywę moralną przeciw tym, których wczoraj zabijali i tępili z zamiarem całkowitej zagłady. W coraz już śmielszej propagandzie ludność polska, nawet księża polscy są przedstawiani jako nieludzcy oprawcy na Ziemiach Odzyskanych, Można być pewnym, że w niedalekiej przyszłości znajdą się pióra dość nikczemne, by, najpierw zohydzić męczeńskie narody, następnie zaryzykować rehabilitację katów Europy. Nie wystarczy protestować, karcić, oburzać się, trzeba zmusić do myślenia, trzeba także pióra złamać wstydem. Może to zaś uczynić tylko ciągła naoczność faktów " No tak, wszystko przewidział, tylko jednego... nie. Nie połączył faktów związanych z rozbiorami Polski i z tym, że należy do Wielkiego Narodu IDIOTÓW. Powinien przewidzieć, że kilka dekad później, Polską będzie rządził niemiecki namiestnik !!! Książkę POLECAM !!!

Irena Krzywicka (1899-1994) przyszła na świat w Jenisiejsku w rodzinie polskich Żydów, zesłanych na Syberię za działalność socjalistyczną. Ojciec zmarł na gruźlicę niedługo po powrocie do Polski, matka, zwana przez nią Maminkiem, była aż do swej śmierci jej najwierniejszą przyjaciółką. Oczytana i jak na kobietę świetnie wykształcona oraz ambitna z przytupem dołączyła Irena do międzywojennego środowiska literackiego. Jej najbardziej znane publikacje ukazywały się w Wiadomościach Literackich Mieczysława Grydzewskiego, jest też autorką kilku książek. Swą autobiografię zaczęła pisać we Francji w latach 1970-ych, po niemal całkowitej utracie wzroku nagrywała wspomnienia, a książkę do druku przygotowała Agata Tuszyńska. Pierwsze wydanie „Wyznań gorszycielki” ukazało się dwa lata przed śmiercią Krzywickiej, a jego pomysł Marian Hemar miał skomentować z typowym dla siebie sarkazmem: „Droga Irenka, nasze stare chodzące poboyowisko”*. Według dość zgodnych opinii gorszycielką została Krzywicka nie tyle z powodu rozwiązłości w życiu prywatnym - wierność małżeńska nie była w tym środowisku powszechnie obowiązującą normą - lecz z racji głoszonych publicznie przez nią i Boya poglądów oraz konkretnych inicjatyw. Inaczej jednak niż biografkę Boya**, czworokąt małżeński, Irena-Jerzy Krzywicki-Zofia Żeleńska-Boy, dość mocno Krzywicką uwierał. Przynajmniej tak wygląda to w jej wspomnieniach. Mimo fatalnej technicznej jakości wydania „Wyznań…”, na jakie trafiłam, nie mogłam się od lektury oderwać. Początkowa część książki, jakieś 40% tekstu, to ciekawy opis relacji rodzinnych, przymiarek do różnych dróg kariery oraz pierwszych prób zaistnienia w środowisku literatów. Jako atrakcyjna kobieta na brak zalotników nie narzekała. Spośród trzech zaprzyjaźnionych na męża wybrała początkującego prawnika, syna Ludwika Krzywickiego, uznanego twórcy polskiej socjologii. Boya spotkała, kiedy wydawało się, że po urodzeniu pierwszego syna, Piotrusia, jej małżeństwo z Jerzym już okrzepło. Ale atrakcyjności, także fizycznej, sławie i wspólnocie przekonań z dwadzieścia pięć lat starszym facetem nie potrafiła się oprzeć. Mimo że wówczas, w roku 1928, nie pod każdym względem pasował do definicji Boya, jaką wygłosił dziesięć lat wcześniej przypadkowo spotkany Jan Lechoń, a mianowicie że jest to „…melancholik, erotoman, pijak, karciarz … najbardziej czarujący, najinteligentniejszy człowiek na świecie”. Miłości do Ireny pozostał Boy wierny do śmierci, od alkoholu też już wtedy stronił. Owszem, była świadkiem jego stanów depresyjnych, załamania pod wpływem krytyki i ataków, z obu stron sceny polityczno-obyczajowej, za wprowadzenie w dyskurs publiczny i nieśmiałe próby instytucjonalnego usankcjonowania pewnych tematów tabu. Ich ostrze w pewnym sensie bardziej było bolesne dla niego niż dla niej. Jan Skiwski, na przykład, atakował go za propagowanie „życia ułatwionego”. Czy chodziło mu także o zdjęcie odium, a w każdym razie o zrezygnowanie z karalności za homoseksualizm? Krzywicka przyznaje, że ich próby wprowadzania antykoncepcji i bezpiecznych zabiegów aborcji nastąpiły w Polsce „… o trzydzieści lat za wcześnie”. Pierwsze ośrodki Świadomego Macierzyństwa nie cieszyły się popularnością i dość szybko zostały zlikwidowane. Tymczasem, gdy ona zaczęła być krytykowana także za swoje relacje sądowe, głównie za obronę Rity Gorgonowej, Boya atakowano już za wszystko. „A że tyle piszę? - żalił się Irenie - U nas nie lubią ludzi, którzy za dużo pracują”. Lata 1930-te to nowe fale antysemityzmu i faszyzacji Polski. O tym oczywiście wyznania Krzywickiej też wspominają. Ich największa wartość polega, moim zdaniem, na obleczeniu tych i innych zjawisk w konkrety, co wiąże się naturalnie z jej ocenami ludzi, na ogół trafnymi, a przy tym zawsze bardzo ciekawymi. Na przykład o dwóch byłych skamandrytach, Jarosławie Iwaszkiewiczu i Antonim Słonimskim pisze: Iwaszkiewicz „jako homo publicus był godny niechęci, jako człowiek prywatny był serdeczny i miły, odwrotnie niż Antoni - jako homo publicus - godny najwyższego szacunku, ale prywatnie egocentryk zupełnie niezdolny do wyjścia poza samego siebie”. A że Irenkę - jak mówi znane porzekadło - znała cała Warszawa, ze wzajemnością, tj. ona znała wszystkich, lektura jej wspomnień stanowi prawdziwą frajdę. Nawet jeśli nie do końca wiadomo, czy są one osadzone - jak w przytoczonym cytacie - jedynie w jej wrażeniach ze znajomości podczas pobytu w Warszawie i Podkowie Leśnej, czy sięgają również okresu powojennego. „Wyznania gorszycielki” kończą się po wojnie, kiedy to - nie ma co ukrywać, dzięki swej przedwojennej popularności - uzyskała Irena Krzywicka szanse na nowy początek. Co w ogóle miałby on znaczyć po stracie najważniejszych osób w jej życiu? No i czy lektura książki Agaty Tuszyńskiej pt. „Krzywicka. Długie życie gorszycielki” jest, mimo nie najlepszych ocen książki, wskazana? Ale przed natychmiastowym zabraniem się do niej powstrzymać się oczywiście nie potrafię. *Wszystkie cytaty pochodzą z wydania książki, do którego miałam dostęp. **Monika Śliwińska: Książę. Biografia Tadeusza Boya-Żeleńskiego.

Przybliżona zostaje postać zapomniana współczesnym ale o statucie już legendarnym za życia. Franciszek Fiszer nie zostawił żadnych dzieł pisanych po sobie ale ten filozof, mistrz życia i dowcipu zapisał się w pamięci największych twórców XX lecia międzywojennego. Piszą o nim Tuwim, Lechoń, Słonimski, Rubinstein, Wittlin, Boy. Myśląc "Ziemiańskia" od razu pokazuje się Fiszer. Miał ogromny wpływ na wszystkich twórców ale jak mówi najlepsza część książki był on przede wszystkim uosobieniem filozofii. Im dłużej czytało się wspomnienia o nim pisane przez artystów tym niestety stawały zię one wtórne bo ileż można o tym że był olbrzymem o wielkim apetycie i jeszcze większym humorze. Naszczęście jak już wspominałem ostatnia część przeznaczona jego filozofii ratuje w pewnym sensie tą książkę bo pokazuje istotę tego człowieka który był nie tylko mistrzem dowcipu ale prawdziwym Sokratesem tamych czasów którego nie dało się zamknąć w epoce.

Książka ,,Pamiętam, że było gorąco '' ma formę wywiadu przeprowadzonego przez reporterów Gazety Wyborczej z Tadeuszem Konwickim. Katarzyna Bielas i Jacek Szczerba skupili się bardziej na Konwickim reżyserze niż na jego pracy pisarskiej. Literat opowiedział o swojej przyjaźni z Andrzejem Łapickim i Gustawem Holoubkiem oraz o kulisach powstawania jego filmów. Poruszane były również tematy związane z życiem prywatnym pisarza , dzieciństwem spędzonym na Wileńszczyźnie, wojną i przynależnością do oddziałów AK. Konwicki wspominał również swoją zmarłą żonę Danutę, z którą przeżył 50 lat. Nie zabrakło też opowieści o innym członku rodziny, kocie Iwanie, o którym pisał w swoich książkach. Ten wywiad potwierdza wszystko to za co niezmiernie lubię Tadeusza Konwickiego, dużą inteligencję, poczucie humoru, skromność i empatię. Z przyjemnością zagłębiłam się w opowieść Konwickiego i żałuję tylko, że książka była zbyt krótka.

Książka autorstwa Zofii Nałkowskiej to mająca charakter autobiograficzny powieść autorki, będąca nostalgiczną opowieścią o świecie dzieciństwa i młodości w domu otoczonym mokradłami, lasami i łąkami położonym w okolicach Wołomina i Kobyłki. Opisywała świat ludzi prostych mieszkających w tej okolicy. Przy okazji autorka była również patronką mojego dawnego gimnazjum w Wołominie, w którym się uczyłem.

To na pewno jedna z najciekawszych przeczytanych przeze mnie książek. Aż szkoda, że to już koniec, choć to pięć tomów liczących w sumie ponad dwa tysiące stron. Mamy tu obrazy kilku epok, w których żyła Pani Maria. Znajdziemy tu mnóstwo opisów życia intelektualnego, politycznego, uczuciowego. Wszystko to, co znamy z podręczników czy oficjalnych opracowań możemy tu sobie odtworzyć w pełni barw i emocji przeżywanych przez Panią Marię i jej otoczenie. A że otoczenie było liczne więc barw i emocji co niemiara. Mamy tu mnóstwo spostrzeżeń, refleksji, przemyśleń dotyczących życia, naszych zachowań, przeczytanych książek, przeżytych wydarzeń – zarówno osobistych, jak i tych z pierwszych stron gazet. Wszystko to wplecione w opis zwyczajnego, codziennego życia: opisy pogody, przyrody, upraw na działce czy w komorowskim ogrodzie, audycji w radiu czy telewizji, przedstawień w teatrze czy filmów w kinie. Można by długo opowiadać o zaletach „Dzienników”. Mogę powiedzieć, że dzięki nim Pani Maria stała się dla mnie Wielką Osobowością. Do tej pory była niewielką kobietką o tradycyjnej, anachronicznej fryzurce i (w domyśle) równie anachronicznych, bezbarwnych poglądach. Szkoda, że takich ludzi mamy już niewielu. O ile w ogóle jeszcze mamy...

Książka Dziennik 1954 jest bardzo dobra. Pierwszy raz czytałam Tyrmanda i bardzo pasuje mi jego świetny styl. Autor pisał ironicznie, humorystycznie i wydaje się, że bardzo szczerze. Podobały mi się opisy jego znajomych, przyjaciół czy też osób, które przewijały się przez jego życie. Potrafił tak ich nakreślić, że oczami wyobrazni byłam w stanie zobaczyć te osoby, polubić bądź nie. Tyrmand mógł miejscami wydawać się wyniosły i zbyt pewny siebie jednak czasami było zupełnie odwrotnie. Bardzo ciekawa i wielowymiarowa postać. Czytając Dziennik 1954 można poczuć klimat głębokiego prl zatem dla osób interesujących się tym tematem lektura będzie ciekawa. Książka ta nie jest może łatwą, lekką i przyjemną lekturą, którą czyta się w dwa wieczory, jednak jak jest warta przeczytania. Oczywiscie jeśli ktoś lubi takie klimaty.

Zaletą tej jakże cennej w PRL książki sprzed 40 niemal lat jest.... brak Gombrowicza. Są tylko - a może raczej: aż - opinie o nim i o jego rodzinie czy środowisku, czasem całkowicie rozbieżne. Szkoda tylko, że Wielce Szanowna Autorka w kolejnych swych wytworach zarzuciła zasadę oświetlania opisywanej przez siebie postaci z rożnych punktów widzenia. I uznała się za władną do wydawania jednoznacznych wyroków w stylu sądu polowego: bez prawa do odwołania, za to z natychmiastową egzekucją, nie czekając nawet świtu....

Jakie dziwne te dzienniki. Bierzesz je do ręki, bo będzie smacznie, bo już wszem i wobec ogłoszono: to "ta od Dąbrowskiej", lesbijska, zakazana miłość. A tu historia samoistnej twórczej kobiety, która się zmaga ze sobą i z wirażami życia i się w swoich zapiskach z trudem, skąpo, powoli sobą dzieli. Osobną sprawą jest, co zapisała, a co czytamy. Dzienniki są starannie wydane, ale opuszczeń bez liku. Jestem wielkim wrogiem tej maniery. Ile autorki nam udostępniono, ile przed nami ukryto, co oceniono, jako ważne i czemu? Przeklęte są te znaki opuszczenia [...]. Po drugie, nie ułatwia lektury powściągliwość Kowalskiej, jej niewylewna natura, trudność, skrótowość, jakaś chropowatość pisania. Po trzecie, jak sama szczerze wyznaje - mocna autocenzura, która okroiła te zapiski z mnóstwa treści. Rozczarowują zwłaszcza lata 40. i 50. i to zarówno w sprawach osobistych (tu więcej mówią listy), jak w opisie rzeczywistości powojennej. "To, co z wieloma ludźmi działo się u nas za Stalina, jest dzisiaj już niepojęte i albo zapomniane, albo też załatwione słowem: nikczemność, zdrada. Ileż lubieżności było w schlebianiu, w oddawaniu siebie aż do śmierci włącznie" - tak, właśnie tego nam nie dane poznać! Zapiski z lat 60. nabierają soczystości. Obok spraw publicznych drugi nurt to twórczość, która nie przychodziła łatwo. Trzeci, najważniejszy nurt - życie wewnętrzne. Ciekawe, a nawet fascynujące u Kowalskiej jest zdobywanie samodzielności bycia i myślenia (w jakimś przeklętym cieniu najpierw męża, potem "Maryjki"), zdobywanie odwagi publicznego występowania, wybijanie się w opozycyjnym nurcie środowiska literackiego i pozycja, jaką zdobyła, a przede wszystkim - rozpoznawanie siebie. Dzienniki pokazują, jaka masa splątanych uczuć i myśli buzowała tej kobiecie. O samej Dąbrowskiej pisała: "Kochałam ją tyloma miłościami..." I nie była to jedyna miłość, bo cóż powiedzieć o pogmatwanej, ale głębokiej miłości do męża - Jerzego Kowalskiego, a przede wszystkim o tej najmocniejszej - do córki Tuli. Nie dajcie się zwieść schematom wciskanym przez obyczajowych rewolucjonistów ani wrażeniu "herod baby" ze zdjęć.

,,Pamiętnik'' Pawła Jasienicy to nie tylko wspomnienia autora z czasów dziecięcych i studenckich, to przede wszystkim historyczne spojrzenie na Rosję, Polskę i Ukrainę oczami pisarza zajmującego się tym gatunkiem literackim. Z zainteresowaniem czytałam o przedwojennej Rosji i rosnącym w siłę bolszewizmie, oraz o Wilnie gdzie autor studiował. Szkoda,że te wspomnienia nie zostały dokończone. Bardzo dobra książka.Polecam.