Kiedy wybuchnie wojna? 1938. Studium kryzysu

Ciekawy punkt widzenia, ale matkobosko, jak straszliwie to rozwlekłe jest, jak napchane do oporu szczególikami, jak wałkowane są wszystkie omawiane problemy, moja cierpliwość wystawiona została na ciężką próbę. Mimo wszystko czytało się to bez jakiegoś obrzydzenia, ale jakże się cieszę, że to już koniec (jakieś 30% książki to bibliografia i przypisy).

Wziąłem się za to w momencie gdy miałem już trochę przesyt tematem po kilku podobnych książkach i początek trochę męczyłem, niemniej po kilku rozdziałach rozbudziła na nowo zainteresowanie i warto było przeczytać. Koncentruje się nie tyle na samych buntach chłopskich (choć w przystępny sposób opisuje też ich historie), co ogólnie o formach oporu chłopskiego. Podsuwa analogie do sytuacji analogicznych w innych czasach i miejscach jak niewolnictwo amerykańskie, na tyle, by urozmaicić i poszerzyć kontekst, jednocześnie nie tracąc głównego wątku. Pokazuje, w jaki sposób chłopi walczyli i co zyskiwali oporem. Pokazuje, że bunty nigdy nie brały się znikąd, a stanowiły kulminację gniewu, sprzyjających okoliczności, długiego planowania i sieci międzyludzkich powiązań. Uczłowiecza chłopów.

Technicznie książka jest napisana idealnie - tłumaczy zagadnienia od samego trzonu, nie zanudza zbytnią ilością liczb, sprawnie wydziela i przechodzi płynnie pomiędzy okresami w historii Polski. Niestety autor upodobał sobie, aby co jakiś czas dawać silny wyraz swoim poglądom politycznym (co nie powinno mieć przecież miejsca w książce o historii). Moralizuje czytelników, podając często totalnie nieobiektywne powody, dlaczego Endecy, Balcerowicz czy PiS nie mieli racji.

Dobra pozycja, dużą jej zaletą jest forma. Byłem sceptyczny co do formy wywiadu rzeki w książce o historii, jednak tutaj sprawdziła się doskonale. Dzięki niej czytelnik ma szansę zapoznać się z różnymi argumentami w danym temacie. Prowadzący wywiad Wojciech Harpula był aktywnym uczestnikiem rozmowy i niejednokrotnie zadawał celne pytania pogłębiające dane zagadnienie, tu warto wyróżnić ocenę unii polsko-litewskiej oraz szans Wazów na tronie Moskwy. Bardzo dobrze książkę się czytało, zaciekawiły mnie dzieje Rosji. Jedynie czasami dziwiło mnie, że niektóre teorie prof. Chwalby nie zostały zripostowane (np. z jednej strony twierdził on, że Polska powinna zawrzeć traktat pokojowy z Rosją Radziecką jeszcze przed wojną 1920 r., a potem sam mówił, że Rosja i tak by zaatakowała, więc w sumie nie zostało to moim zdaniem dobrze wyjaśnione dlaczego to byłoby korzystne, skoro wojna i tak była nie do uniknięcia), ale były to rzadkie fragmenty. Trochę dużo też było o historii średniowiecznej i XVII w., szczególnie w porównaniu do współczesności i XX w., które nie zostały za bardzo pogłębione, ale być może przyczyna została wskazana we wstępie książki, gdzie autorzy napisali, że niektóre tematy zostały rozwinięte w ich wcześniejszej książce. Niemniej bardzo tę pozycję polecam.

M. Syn stulecia to książka znakomita, imponująca rozmachem i przejmująco aktualna. Dawno już żadna pozycja z półki "literatura faktu" nie dała mi tyle do myślenia. Nie jest to jednak klasyczna biografia Mussoliniego. To literacki fresk obejmujący kilka kluczowych lat z życia twórcy faszyzmu: od końca I wojny światowej, przez brutalną drogę do władzy, aż po wstrząsające zabójstwo Giacomo Matteottiego, ostatniego opozycjonisty, który z ław włoskiego parlamentarnych opanowanych przez faszystów nie bał się wykrzyczeć słów protestu przeciwko dyktatorowi. Scurati nie tworzy pomnika czy oskarżycielskiego pamfletu. Przedstawiając opisy spotkań, wieców, wydarzeń rekonstruuje mechanizmy rodzącego się totalitaryzmu. Pokazuje, jak chaos powojennej rzeczywistości, lęk włoskiego społeczeństwa i polityczna krótkowzroczność otworzyły drogę człowiekowi, który początkowo wydawał się jedynie radykalnym publicystą. Gdyby nie słabość króla, oportunizm i podziały wśród elit, hasła Mussoliniego mogłyby pozostać jedynie marginalnym krzykiem. To właśnie pokazując bierność „elity władzy” okazały się współodpowiedzialne za nadciągającą katastrofę. Konstrukcja książki jest oparta na scenach spotkań, wieców, narad, przeplatanych autentycznymi cytatami bohaterów i fragmentami ówczesnej prasy. To wszystko nadaje książce niesłychaną dynamikę. Czytelnik ma wrażenie uczestniczenia w wydarzeniach, obserwuje je na miejscu, historia niemal dzieje się na naszych oczach. Choć pierwsza część (ponad 700 stron) momentami może wydać się wymagająca, druga połowa uderza z pełną siłą. Opis narastającej przemocy i bezkarności prowadzącej do morderstwa Matteottiego jest wstrząsający i na wskroś pouczający. Najbardziej przerażające jest jednak to, jak trafnie książka obnaża mechanizm manipulacji: jak łatwo porwać masy wielkimi hasłami, jak sprawnie przejąć instytucje państwa i jak szybko zdławić opór w imię „odnowy narodu”. W jednym z momentów Mussolini przyznaje, że faszyzm to „idea bez idei”. Mówi o tym, że to krytyka elit bez realnego programu. To zdanie brzmi niepokojąco współcześnie. To lektura obowiązkowa dla tych, którzy bezrefleksyjnie ulegają radykalnym hasłom, ale również dla tych, którzy wierzą, że skrajność można oswoić, że wystarczy ją wysłuchać i włączyć do demokratycznej debaty. Historia pokazuje, jak złudne bywa to przekonanie. Z drugiej strony ciekawe, jak ta historia potoczyłaby się, gdyby w tamtych czasach istniał internet i media społecznościowe. Obawiam się, że tylko przyczyniłby się one do jeszcze większej popularności dyktatora, który i tak po przejęciu władzy jednym pociągnięciem elektronicznego pióra wprowadziłby ich cenzurę. Czytając Syna stulecia, trudno nie dostrzec analogii do niektórych dzisiejszych narracji politycznych. Jak blisko im do tamtych mrocznych czasów. Zdecydowanie zbyt blisko.

Ciekawe i nietuzinkowe podejście do tematu. Książka z pogranicza historii, antropologii i etnografii. Wiele poruszonych kwestii było dla mnie nie znanych, albo... wypartych. W tym kontekście ta książka jest ważna, bo odmitologizowuje relacje społeczne panujące w "Polszcze" (wprowadzenie tej nazwy i konsekwentne jej stosowanie to bardzo udany zabieg) i ukazuje pańszczyznę jako odmianę niewolnictwa. Na minus - układ książki w trakcie lektury, wydał mi się nieco przypadkowy. Dopiero w posłowiu Autor wyjawił swoje intencje i ukazał logikę, która stoi za takim a nie innym ułożeniem treści. Moim zdaniem lepiej dla czytelnika byłoby poznać te intencje już na początku.

Argumenty na tak: obserwowane dziś procesy — erozja instytucji, polaryzacja, propaganda, cynizm elit, normalizacja kłamstwa — dokładnie pasują do schematów, które opisuje Anne Applebaum. Historia pokazuje, że demokracje najczęściej nie upadają gwałtownie, tylko rozmontowują się krok po kroku, często przy społecznym przyzwoleniu. Zastrzeżenia: Applebaum patrzy z wyraźnie liberalnej perspektywy i skupia się głównie na elitach, mniej na realnych frustracjach społecznych, które napędzają bunt przeciw demokracji liberalnej. Krytycy zarzucają jej też, że opisuje mechanizm lepiej niż proponuje rozwiązania. Wniosek: jako diagnoza zagrożeń książka jest bardzo trafna. Jako pełne wyjaśnienie „dlaczego ludzie odwracają się od demokracji” — już mniej. Ale ostrzeżenie, które stawia, zdecydowanie warto traktować poważnie.

„Zygmunt Bauman stał się w Polsce nieomal symbolem okresu stalinizmu; ulubionym obiektem hejtu ze strony odradzających się organizacji nacjonalistycznych oraz demaskatorskich zabiegów historyków i publicystów, biorących udział w przenicowywaniu opowieści o najnowszej historii Polski w duchu antykomunizmu”. Outsider, który kochał ojczyznę bez wzajemności. Bezdomny odrzucony przez kraj. Niepokorny odmawiający wyrzeczenia się tego, co inni potępiali. Napiętnowany Polak żydowskiego pochodzenia idący własną ścieżką. Major KBW z czarnej legendy. O tym dowiedziałam się później. Najpierw były eseje „Obcy u wrót” i „Retrotopia”, które objawiły mi piękno umysłu ich autora. To, czym zachwycał się świat – wpływowy myśliciel, humanista, na którego przekaz powołał się Franciszek II, autor setek publikacji czytanych na całym świecie, wybitny socjolog, a dla niektórych filozof społeczny. Zakochałam się w jego umyśle, języku „mówienia o krzywdach i niesprawiedliwości w dzisiejszym świecie”. W jego logice, precyzji formułowania wniosków i umiejętności krytycznego polemizowania z innymi. Był dla mnie „czułym narratorem” z wiedzą socjologa pomagającym mi zrozumieć otaczające mnie zjawiska socjologiczne. Erudytą inteligentnie tłumaczącym mi świat. Wrzucony przez Polskę fizycznie i mentalnie w wir historii stał się „ofiarą konstruowania antykomunistycznej Polski po komunizmie, zarządzania pamięcią zbiorową i narracją o przeszłości”, a zarazem świadkiem polskiej historii politycznej, który przeżył, a mimo to, z determinacją do końca życia twierdzącym - „gdyby raz jeszcze miał dokonać wyboru swojej drogi po wojnie, wybór byłby taki sam”. Dlaczego? Musiałam znaleźć odpowiedź na to pytanie. Zwłaszcza że było ich więcej. Chociażby dotyczących podobnych mu zelotów jak Leszek Kołakowski („Herezja”), Jacek Kuroń („Listy jak dotyk”), Krzysztof Pomian, Wiktor Woroszylski („Dzienniki” tim I i II) czy Ryszard Kapuściński („To nie jest zawód dla cyników”, „Jeszcze dzień życia”) wymienianych przez autora, którzy takich konsekwencji nie ponieśli. Wręcz przeciwnie – zdobyli uznanie w kraju. Jednak to bohater tej monumentalnej biografii (ponad 900 stron!) stał się marionetką, której można wypominać, przypominać, wypraszać ze spotkań i deprecjonować pod każdym względem. Autor zapewnił mnie już na początku – „Spróbuję tu opowiedzieć, co w istocie się wydarzyło i jakie były okoliczności wypadków prowokujących oskarżenia i osobliwy ostracyzm. Spróbuję oddzielić to, co wiemy, od niewiadomego; czarną legendę od wiedzy możliwej do zweryfikowania”. Życie bohatera biografii ujął w 21 odsłonach. Podtytułowych scenach tematycznie rozbudowanych w odpowiadających im zagadnieniach, szczegółowo i kontekstowo omawiających dorastanie, los, osobowość, charakter, dorobek zawodowy, środowisko naukowe, życie rodzinne, udział w historii i pasje. Autor zastosował przy tym zasadę pisania biografii, opierając się na sugestiach innych, jako biografii moralnej według krytyka literackiego Michała Pawła Markowskiego czy współistniejącej z historią w rozumieniu socjologicznym Zygmunta Baumana. Ta pierwsza, by zrozumieć lepiej innych ludzi, a ta druga, by pokazać interakcję i dynamikę jednostkowego życia uwikłanego w wir historii. To dlatego życie bohatera biografii kreślił na szerokim tle wydarzeń politycznych Polski i świata. Dzięki temu stworzył częściowo „opowieść o Polsce Ludowej, choć może bardziej polemika ze sposobami mówienia o niej”. W efekcie powstała nie tylko biografia, co przejmujący obraz człowieka uwikłanego w historię Polski, która decydowała o jego tożsamości. Tragiczny dla tytułowego „wygnańca”, ale dla mnie fascynujący swoją niezłomnością pomimo rozczarowań. Wierny swoim wyborom i decyzjom do końca, pomimo boleśnie odczuwanych konsekwencji. Autor zbudował go dzięki wywiadom z 72 osobami, rozmowom z Zygmuntem Baumanem, jego spisanym wspomnieniom i źródłom drukowanym podmiotu i przedmiotu (publikacje, artykuły, listy, zdjęcia), które umieszczone w aparacie informacyjnym książki zajęły ponad czterdzieści stron w formie listy, wykazu źródeł cytatów i różnych bibliografii. Otrzymałam pełną, a przez to nieprostą odpowiedź na moje pytanie, które odkryło szerszy kontekst – problem, jaki ma Polska z zagadnieniem „Bauman i nacjonaliści”. Zdania pisane kursywą są cytatami pochodzącymi z książki. naostrzuksiazki.pl

Znakomita, pełna pasji książka! Ogrom wiedzy, mnóstwo anegdot, szacunek dla Autora za erudycję i sprawną narrację. Czyta się lekko i z przyjemnością - momentami jak książkę przygodową, chwilami jak przemyślany esej. Przepiękny układ edytorski bardzo ułatwia lekturę.

Zanim napiszę kilka słów o „Czarnym złocie”, niewielki komunikat: tak, pani Karolina Baca-Pogorzelska (obecnie Kuzema) podobno trochę nawywijała na Ukrainie. Pisały o tym Wirtualne Media czy Interia. Jak było naprawdę – nie wiem, nie będę wyrokował. Dowiedziałem się o zarzutach kierowanych w stronę autorki dopiero po przeczytaniu książki, gdy sprawdzałem, kto zacz. Gdybym wiedział wcześniej o rzeczonych kontrowersjach, raczej nie sięgnąłbym po ten reportaż, bo sprawa ewidentnie nie jest jednoznaczna. I w sumie miałbym czego żałować, bo „Czarne złoto” to rasowa dziennikarska robota. W zasadzie od samego początku można zauważyć, że autorzy niezbyt dbają o dobre samopoczucie czytelników, zasypując nas lawiną dat, nazwisk oraz faktów. Ktoś, kto lubuje się w tego rodzaju literaturze i jednocześnie lubi poczytać sobie o szeroko rozumianym górnictwie węgla kamiennego, powinien być bardzo zadowolony z „Czarnego złota”. Dodajmy do tego wątki polityczne, którym autorzy poświęcili sporo czasu, konfrontując się chociażby zarówno z polskimi, jak i unijnymi politykami. A także wyraźnie wskazaną niejednoznaczną rolę niektórych ukraińskich polityków w procederze handlu de facto kradzionym węglem – i mamy przepis na naprawdę interesującą książkę. Doskonale udokumentowaną, bo bibliografia jest doprawdy imponująca. Mój jedyny realny problem z tą książką jest taki, że chyba się trochę zdezaktualizowała. Pisano ją oraz redagowano gdzieś w okolicach 2019 roku – i to niestety widać. Niby gdzieś tam w tle majaczy rosyjski niedźwiedź, który ma chrapkę na wschodnią Ukrainę, ale o większym zagrożeniu – na przykład regularną wojną – raczej w tej książce nie przeczytamy. Przecież Rosjanie eksploatują donbaskie kopalnie w zasadzie od 2014 roku. Na Krymie też są już od ładnych paru lat – i generalnie niewiele z tego wynika. Nawet ukraińscy politycy wydają się być pogodzeni z istniejącym stanem rzeczy, a niektórzy z nich wręcz współpracują z władzami „zbuntowanych” Doniecczyzny i Ługańszczyzny. Czas pokazał, jak bardzo wszyscy się mylili. Dlatego gdy obecnie potraktujemy „Czarne złoto” jak dokument, książka spokojnie się obroni. Jednak jako reportaż chyba odrobinę straciła na aktualności. Nie żałuję, że ją przeczytałem, ale na tę chwilę nie planuję powrotu.

Ciekawa i dokładna analiza przede wszystkim amerykańskiego rynku medialnego na podstawie pierwszej wygranej kampanii wyborczej Donalda Trumpa w roku 2016. Pozycja istotna dla osób, które tą tematyką się zajmują, bo wielowątkowość analizy stworzonej przez Taibbiego może przytłoczyć, a już na pewno laika. Niesamowicie oddane realia amerykańskich mediów, które od zawsze są wzorem do naśladowania dla adeptów dziennikarstwa i ciekawą maszyną narracji i sterowania odbiorcami, szczególnie w kontekście polityki. Kawał dobrej roboty zrobił tłumacz Tomasz S. Gałązka, który świetnie oddał pierwowzór. Raczej nie polecę jej każdemu, bo nie każdy ją doceni. Na pewno można ją przełożyć na rynek polski, ale obecna działalność rodzimych mediów sprawia, że wszelkie konwenanse już dawno zostały przekroczone i ciężko mi to porównywać, chociażby w kwestii kultury medialnej i merytoryki, bo to zupełnie inna jakość. Czytałam ją przeszło rok, było warto, ale nie chciałabym by była nawet o rozdział dłuższa.

Ta książka to bardzo dobry reportaż. Tylko tyle i aż tyle. Od kilku tygodni miałem chyba gorszy moment i na niczym nie mogłem się zatrzymać. Ta książka kupiła mnie swoją lekkością i brakiem patetymu. Skomplikowane historie prostych ludzi opowiedziane takie, jakie były naprawdę. Bez dzielenia na "my" i "oni". Bez zbędnej martyrologii. Historię ludzi "stąd", które poznaje się z ciekawością. Dzieje naszej wschodniej granicy były naprawdę poruszajaco opisane w tej książce, a opowieści o Warmii i Mazurach wpowadziły mnie w krainę nostalgicznych rozmyślań. I mimo, że książka sprawiła mi sporo satysfakcji, to trochę też wzbudziła we mnie żal, ze ja nie mam "swojego" miejsca o którym mógłbym opowiadać z taką pasją, jak bohaterowie tego reportażu. Ale to chyba jest właśnie świadectwo tego, że to wartosciowa pozycja.

Nie da się zmieścić wszystkiego nawet w tak obszernej książce. Niemniej byłaby gwiazdka wyżej, gdyby nie niemal całkowite pominięcie aspektu kulturowego - czy choćby popkulturowego. Tak, jakby USA zakończyło ten temat na dawnym Hollywood - potem cisza. Poza tym, nic o hippisach, epidemii opiatowej i wielu innych zjawiskach społecznych, które giną w zalewie faktów z kręgu dyskryminacji rasowej i genderowej.

Historia szczególnych relacji Francji z Algierią. We współczesnej Francji mieszka wiele osób pochodzących z tego niepodległego dziś kraju, a dawniej francuskiej kolonii. Ich pozycja społeczna wciąż bywa złożona (może ktoś oglądał "Ukryte" Hanekego). Najciekawsze w książce są właśnie historie ludzi, jak się czują, jak są odbierani.

Mocny i bardzo ciekawy reportaż, który pokazuje Francję z zupełnie innej strony — nie tej eleganckiej pocztówkowej, ale pełnej napięć społecznych, konfliktów i ludzkich historii. Autorka zabiera nas w miejsca i do ludzi, o których rzadko się mówi, i daje do myślenia o współczesnym świecie.

Autor przedstawia w swojej książce historię swojej rodziny w różnych okresach od cesarstwa po współczesność, co jest dla niego pretekstem by opowiedzieć jednocześnie o historii Śląska. Zręcznie wplata dzieje rodowe w wielkie wydarzenia które dotykały tego regionu, te dwa światy się wzajemnie przenikają i przez to ta niby osobista podróż autora staje się podróżą wspólną Ślązaków. Książka jest bardzo gorzka, pełna wielu trudnych tematów, tabu, przemilczanych historii Ślązaków. Zdecydowanie warto

Prof. Leociak jak zwykle pokazuje prawdę. Tym razem wiele uwagi poświęca hierarchom kościelnym demaskując ich zakłamanie i pustosłowie. Niby każdy kto śledzi sytuację w Polsce wie, ale warto przeczytać to, co miał do powiedzenia na ten temat tak wspaniły erudyta, jakim jest prof. Leociak. Polecam.

Obraz współczesnej Rosji na tle historycznych wydarzeń XX i XXI wieku. Reporter podąża śladem rodzącego się kultu zamordowanego ostatniego cara Mikołaja II i jego rodziny. Dla zainteresowanych tematem z podstawową wiedzą na temat historii Rosji pozycja będzie bardzo ciekawa ze względu na próbę odpisania rosyjskiego chaosu, rodzących się ruchów społecznych i uchwycenia stanu umysłu współczesnych Rosjan.

Doskonała książka, dla ludzi o mocnych nerwach. Autor, korespondent wojenny włosko-niemieckiego pochodzenia bywał na wielu frontach II wojny światowej. Czegóż tu nie ma.... Okopy mroźnej Laponii, rozległe stepy Ukrainy, miasteczka Rumunii, raut na Wawelu u Franka, spacery z księżniczką von Hohenzollern, Sztokholm, Chorwacja... Okrucieństwo wojny przeplecione groteską, humorem i przede wszystkim bardzo celnymi obserwacjami - życia zwykłych ludzi, żołnierzy, cywilów w okupowanych krajach, arystokracji włoskiej i niemieckiej. Tylko czy to wszystko prawda... Kto wie...

„Lajla znaczy noc” Aleksandra Lipiczaka to książka wymagająca, zarówno pod względem językowym, jak i gatunkowym. Autor operuje stylem eseistyczno-reportażowym, który nie należy do najłatwiejszych w odbiorze. Dla osób nieprzyzwyczajonych do tego typu literatury, podobnie jak dla mnie, lektura może okazać się wyjątkowo oporna. Choć wiem, że istnieją twórcy, którzy potrafią pisać eseje w sposób lekki, przystępny i angażujący, w tym przypadku miałam wrażenie, że forma mocno utrudniała mi kontakt z treścią. Książka niewątpliwie jest skierowana do czytelników zainteresowanych Hiszpanią, a zwłaszcza Andaluzją , jej historią, kulturą i kontekstami społecznymi. Dla fanów tego regionu może być wartościowym pogłębieniem wiedzy i inspirującym spojrzeniem na mniej oczywiste wątki. Jednak dla kogoś, kto nie ma już wcześniej zbudowanej ciekawości wobec tego tematu, lektura może być męcząca i trudna do przebrnięcia. Momentami odnosiłam wrażenie, że książka bardziej wymaga skupienia niż daje przyjemność czytania. Nie można jej jednak odmówić merytorycznej wartości. Pojawiają się ciekawe przykłady, interesujące obserwacje i wnikliwe refleksje, które pokazują duże zaangażowanie autora oraz jego wiedzę. Niestety, w moim przypadku te zalety nie zrekompensowały trudności w odbiorze. Największym problemem „Lajla znaczy noc” było dla mnie to, że bardzo źle mi się ją czytało, a to sprawiło, że nawet wartościowe fragmenty nie wybrzmiały tak mocno, jak mogłyby. To książka, która z pewnością znajdzie swoich odbiorców, ale raczej w wąskim, konkretnie zainteresowanym gronie.