Zaginiona głowa Damascena Monteira

Kryminał - niekryminał. Sensacja - niesensacja. Groteska - niegroteska. Powieść nieoczywista, która niekoniecznie wciąga, niekoniecznie zadowala stylem, niekoniecznie człowiek chce ją polecić. Ale ma w sobie coś. To coś uwypukla wstęp do historii zamieszczony w tym wydaniu, który wyjaśnia punkt widzenia autora. No i zakończenie. Jest nieoczywiste i trudne do przewidzenia - mimo wszystko. Nie zachwyca, ale też nie nuży. Nie wrócę do tej książki, ale nie żałuję, że po nią sięgnąłem. Jestem gdzieś w środku - nieco rozdarty - jak ta recenzja. Wokół głównego bohatera, rewelacyjnego detektywa policyjnego, zacieśnia się krąg podejrzeń i politycznej gry. On jednak nie rozstaje się z zadaniem. Zadaniem, które od pewnego momentu historii narzucił sobie właściwie sam.

Jestem entuzjastką twórczości Dario Fo. Przepadam za jego poczuciem humoru, podejściem do absurdu, pomysłami na fabułę, niezwykłymi opowieściami, łatwością z jaką je snuje i prowadzi. Cenię go za odniesienia do komedii dell arte, błyskotliwość, nieszablonowość, fantazję. Jednoaktówkę Trzy zbiry znam niemal na pamięć. Z powyższych względów wszystko co napiszę dalej będzie pochwałą autora i jego talentu. Miasteczko nietoperzy to wspomnienia z dzieciństwa i młodości. Utrzymane w pogodnej, czasem sielskiej atmosferze opowieści obejmują nie tylko samego autora i jemu najbliższych, ale także (z korzyścią dla całości) sąsiadów, co ciekawszych mieszkańców miasteczka. Niektóre z wątków brzmią wręcz nieprawdopodobnie (jak ten o Bezrękim, synu bogatej Polki),inne rozbawiają i dodają otuchy (perypetie dziadka rolnika czy profesorskie alternatywne tłumaczenie historii i biografii starożytnych). Przypadki młodzieńczych wyskoków i próby sił czasem mrożą krew w żyłach, czasem przyprawiają o salwy śmiechu. Doświadczenia szkolne, obserwowanie zmian zachodzących w społeczeństwie i polityce, a ponadto rozwijanie talentów (poza prozatorskim, również malarski) są ważnymi punktami wspomnień. Ciekawie wygląda partia opowieści dotycząca ojca rodziny oraz licznych przeprowadzek, powodowanych zmianami jego stanowiska (był kolejarzem i zawiadowcą stacji). Najpiękniejsze wspomnienia dotyczą miasteczka Porto Valtravaglia, usytuowanego nad jeziorem Maggiore w pobliżu granicy ze Szwajcarią. Było to (w owym czasie) niezwykłe miejsce pełne imigrantów (słynna huta szkła),różnych narodowości, co czyniło owo miejsce wielobarwnym i ciekawym. Mimo coraz trudniejszych czasów (epoka Mussoliniego),późniejszej wojny, udało się mieszkańców (przynajmniej we wspomnieniach Fo) utrzymać specyficzny charakter i pacyfistycznego ducha miejsca. Ciekawa opowieść o pierwszych miłościach, budzeniu się w autorze słownego improwizatora, a także wspomnienia wędrownych bajarzy i gawędziarzy, i nade wszystko tęskny powrót pamięcią do lat dziecinnych, oto czym jest Miasteczko nietoperzy. buchbuchbicher.blogspot.com

"Fiasko" to literatura niełatwa, z ciężkim, nudnawym początkiem (momentami miałam skojarzenia ze spisem z natury, remanentem). Trzeba to przetrwać. Zresztą zabieg to celowy, służący ukazaniu zmagania się pisarza z materią słowa, beznadzieją, odrzuceniem przez wydawców dzieła. Od momentu, gdy Stary zaczyna pisać swoją powieść, wkraczamy w tajemny świat, w którym pobrzemiewają echa "Losu utraconego". Postać Kovesa budzi skojarzenia z bohaterami Kafki. Tu jednak "urząd" pojmowany w kategoriach socjalistycznych (redakcja, ministerstwo) odzwierciedla instytucje epoki słusznie minionej, które jednostkę pojmują jako trybiki w maszynie. Indywidualność nie jest mile widziana. Wielce znacząca dla książki jest rozmowa Kovesa z Bergiem, gdzie według mnie oddane są przeżycia i poglądy autora (pojęcie kat-ofiara, łaska, grzech, człowiek jako istota zbędna). I na koniec klamra spinająca dzieło - powrót do początku (who is who?). Warto przeczytać.

Włoski mistrz słowa nie zawodzi. Ten zbiorek trzech całostek czytałem z takim samym zachwytem, jak i inne opowiadania Tabucchiego. To literatura najwyższych lotów, choć na pierwszy rzut oka nie musi na taką wyglądać. Pierwsza, hinduska część książki wykazuje zbieżności z tekstami Italo Calvino. Narracja myli tropy czytelnika, który przy nieuważnej lekturze może wpaść w autorską pułapkę. „Tak długo mnie szukał, że teraz, kiedy mnie odnalazł, stracił już ochotę na odnalezienie mnie, jeśli można się tak wyrazić. Ja też zresztą nie mam ochoty być odnaleziony”. Za to ja odnalazłem świetną lekturę, Drogi Panie Autorze! Największe wrażenie wywierają tytułowe sny słynnych twórców. Pełne intertekstualnych odniesień do ich dzieł, precyzyjnie ilustrują to, co zajmowało, prześladowało, rzadziej radowało, Owidiusza, Villona, Goyę, Rabelais’a, Rimbauda, Czechowa, Debussy'ego, Pessoę, Majakowskiego – i kogo tu jeszcze nie ma! Niektórzy z nich śnią po prostu swój przyszły, czy jak Lorca czy Freud – ten interpretator cudzych snów - natychmiastowy los… W jednym z opowiadań genialny tekst, gdy śniący Dedal pomaga Minotaurowi wydostać się z Labiryntu: „Są dwa wyjścia, rzekł, i każdego pilnują dwaj strażnicy. Jedne drzwi prowadzą ku wolności, drugie ku śmierci, jeden z strażników mówi tylko prawdę, drugi zawsze kłamie. Nie wiem jednak, który strażnik mówi prawdę, a który kłamie, ani które drzwi prowadzą ku wolności, a które ku śmierci. Chodź ze mną, powiedział Dedal, chodź ze mną. Podszedł do jednego ze strażników. Które drzwi prowadzą zdaniem twojego kolegi ku wolności? spytał. A usłyszawszy odpowiedź, wybrał drugie drzwi. Gdyby bowiem spytał strażnika- kłamcę, ten, przeinaczając prawdziwą informację kolegi, wskazałby drzwi prowadzące ku śmierci; gdyby zaś spytał strażnika mówiącego prawdę, ten, przekazując nie zmienioną, fałszywą informację kolegi, wskazałby również drzwi prowadzące ku śmierci”. Równie wspaniała jest trzecia nowelka o ostatnich dniach Fernanda Pessoi. Największego portugalskiego pisarza i poetę odwiedzają w szpitalu jego heteronimy. „- Żegnam się z panem i zachęcam do pisania wierszy, nawet wtedy, kiedy mnie już nie będzie. Ależ to będą apokryficzne wiersze, zaprotestował Ricardo Reis”. „Życie jest niepojęte, odpowiedział Pessoa, nigdy nie należy wierzyć i nigdy nie należy pytać, wszystko jest tajemne”. Bardzo mocno przemawia do mnie lakonicznie powściągliwy, czasem wręcz tajemniczy, styl Autora. Tutaj nie ma ani jednego niepotrzebnego słowa - a wszystkie mistrzowskie. Na tym polega artyzm krótkich form, a gdy dodatkowo wiele pozostaje do domyślności osoby czytającej, to już zupełne siódme niebo. A ponadto dowiedziałem się tu, że portugalska korrida nie kończy się zabiciem byka. I tylko wieczne zadziwienie, że tak znakomite książki mogą liczyć tylko na kilka opinii, podczas gdy……… PS Uwagi do wydania „Czytelnika” z 1997 r. Pessoa odmienia się normalnie – w dopełniaczu nie ma żadnego „Pessoy”. „Hindus: już dawno nie oznacza mieszkańca Indii, tylko wyznawcę hinduizmu, pisanego zresztą małą literą. A gdy mowa o porto, to po polsku nie mówi się „wyszliśmy go wypić” (takie błędne użycie zaimka do rzeczownika słyszę wszędzie dookoła, nawet w swej pracy…..). Kilka najpiękniejszych cytatów Zdjęcia mają to do siebie, że zamykają rzeczywistość w ramach prostokąta. Rzeczywistość bez ram jest zawsze czymś innym. W takim miejscu świetna pamięć jest prawdziwym nieszczęściem. W samym akcie patrzenia zawsze jest odrobina sadyzmu. To pomysł architektów: malują na cemencie krajobrazy, doliny, lasy, w ten sposób zapominasz, że żyjesz w tym zasranym mieście. - Myślałem, że ktoś taki jak pani uważa, iż w życiu trzeba zobaczyć jak najwięcej. - Nie – odpowiedziała z przekonaniem. – Trzeba zobaczyć jak najmniej. Potem ogarnęła mnie chęć rozszyfrowania rzeczywistości, jak gdyby rzeczywistość była w ogóle do rozszyfrowania. Doktor Freud uniósł pięść. Tego było już za wiele. On, doktor Freud, miał fantazje erotyczne. To inni mieli fantazje erotyczne, ci którzy przychodzili do niego się zwierzać. On był jak najbardziej normalny, ten typ fantazji nękał przecież jedynie dzieci i osobników zaburzonych. Jeśli przydarzyła ci się choćby jedna miłość, toś rozgrzeszony, bo jesteś istotą ludzką i twoje człowieczeństwo cię rozgrzesza.

Niepozorna objętość i tytuł mogą być mylące - jest to kawał świetnej literatury portretującej nie tylko kolekcjonera, duszne czasy wojny i komunizmu, Martę, która tłukła się patelniami, kuracjuszy w Vichy, ale i narratora, który nie był ani wybity, ani uczony...

Akcja powieście toczy się w czasie, kiedy Słońce przesłonił księżyc, skutkiem czego Ziemię w niektórych rejonach w środku dnia zalała ciemność, noc za dnia. Główny bohater, aktor, po pięćdziesiątce (no i co? każdy w każdym wieku może przechodzić kryzys istnienia i poddaje w wątpliwość swoje osiągnięcia) przechodzi głęboki kryzys, czuje się zupełnie niezdolny kontynuować swoje dotychczasowe życie. Właściwie nie wiadomo dlaczego, on sam jakby też nie wiedział lub nie chciał wiedzieć. Wraca do swojego rodzinnego domu, dziś opuszczonego jak on, pozostawieni na łasce losu i wystawieni na działanie czynników zewnętrznych, gdzie główną rolę gra czas. Alex oddaje się rozmyślaniom i refleksjom, zagłębia w swoich myślach, wydaje się, że marnotrawi dni i tygodnie. Wspomina czasy dzieciństwa, rodziców, poddaje wszystko ostrożnej analizie. Dawne chwile i przeżycia wywoływane są pobytem w domu, który postanawia odzyskać, domu, w którym każdy zapach, przedmiot to erupcja przemyśleń związanych intensywnymi, dawno przeżytymi chwilami. Wszystko jest jednak bardzo wyważone, opanowane, dominuje wyciszenie i niemy spokój. Całość opanowana jest nastrojem głębokiej zadumy, refleksji, rozliczania się z przeszłością, mierzeniem się z nią. Pomimo tej nostalgii, głębokiego smutku, poczucia klęski i straty czytelnik daje się nieść narracji. Nieść się to mało, Banville swoim niezrównanym stylem uwodzi niepostrzeżenie już od pierwszej strony. Podążając za narratorem nie zważa na cel, zamiary, idzie ślepo zapatrzony w głównego bohatera poznaje go na nowo razem z nim przeżywając, podążając krok za nim jak niewidomy trzymający się ramienia osoby idącej o krok przed nią. Ślepo oddaje się w jego ręce by pozwolić odczuć niemal fizycznie ostateczne zamknięcie historii. Banville to utytułowały i zasłużony pisarz irlandzki, jego przystępny, a jednocześnie wyrafinowane styl urzeka i oczarowuje. Ma on niezwykłą umiejętność budowania nastroju, jakby otulania swoją opowieścią. Książka w materialnej formie papieru zadrukowanego farbą, ujętego w prostokątny mały przedmiot, raz otwarta jak dym, lekko, niespiesznie wyłania się, gromadzi, by pozostawić swój zapach na skórze, włosach, ubraniu. To słowa, zdania, związki frazeologiczne, porównania, finezyjnie ujmowane opisy, które można smakować i smakować i wciąż być ich głodnym. Zgrabnie ujęta całość, absolutnie nie przegadana (czego nie znoszę),dokładnie taka, jaka miała być. Polskie wydanie starannie wydane, żadnych literówek ani niedopatrzeń edycyjnych, bo i tłumaczenie nie byle kogo. Kawał dobrej literatury, której warto poświęcić czas.

Przejmująca opowieść o Afryce jest dla Le Clezio pretekstem do opowiedzenia o ludzkich wyborach i charakterach, które przejawiają się w chwilach nieoczekiwanych zdarzeń i zaskoczeń. Owszem, francuski noblista nie jest może autorem najłatwiejszym w odbiorze przesłań subtekstowych, ale naprawdę warto po niego sięgnąć.

Oniryczny spacer po Lizbonie. Wspaniale się czyta. Wyborna lektura dla wszystkich miłośników Portugalii i nie tylko! To moje pierwsze zetknięcie z tym autorem, zainteresował mnie właśnie wątek portugalski, na pewno sięgnę po inne jego książki. Piękna proza z subtelną nutką humoru.

Po pierwsze, wspaniałe przeżycie przeczytać reportaż (choć w przypadku tej książki i tego autora takie określenie to lekkie uproszczenie),którego nie napisał dziennikarz związany z Gazetą Wyborczą. Po drugie, już na poważnie, "Raga..." to bardzo porządna literatura, poddająca swoistej rewizji obiegowe opinie na temat Melanezji. Opinie, których źródeł należy upatrywać w pracach takich etnografów, jak Margaret Mead, czy Bronisław Malinowski, ale również w dziennikach awanturników z epoki Jamesa Cooka. Czytając tę książkę można odnieść wrażenie, że to "Argonauci Zachodniego Pacyfiku - 80 lat później" próbującej ustalić na ile wyspy Oceanii zachowały magię, a na ile wkroczyła w nie brutalna turystyczna rzeczywistość. Takiej literatury nie powstydziłby się Tony Halik, można zażartować, ale nie jest to spostrzeżenie pozbawione prawdy. W prozie eseistycznej Le Clezio szacunek dla mieszkańców Wyspy Zielonoświątkowej (polska nazwa Ragi) jest uwypuklony, a tamtejsza magia znalazła idealne medium w postaci pisarza, by ująć pozostałą część świata.

Czytając, miałem wrażenie, że siedzę pod sklepem 30lat temu, obok siedzi kilku dziadków i przy piwku opowiadają historię wsi, i okolic. Książkę czyta się dobrze, jest pedofilia, zoofilia, erotyka, morderstwa, wódka, widać było, że w hiszpańskiej wsi bawili się na całego. Pod koniec trochę męczy. W mojej ocenie nie jest to dzieło wybitne, może z powodu dużej ilości bohaterów, licznych powtórzeń, nawiązań kulturalnych, które mogą być niezrozumiałe dla kogoś z innego kręgu.

Ludzie, którzy nie interesują się filozofią na pewno znajdą tu wiele cennych tropów do przemyśleń i refleksji. Ci, którzy już zadawali sobie takie pytania i szukali odpowiedzi nie znajdą w książce niczego odkrywczego. Najbardziej podobał mi się wątek z początku książki czyli dorastanie wrażliwego , introwertycznego młodego człowieka i próba radzenia sobie z cierpieniem za pomocą rozumu i praw matematyki, które doprowadziły go do drogi kapłańskiej. Ale ponieważ nie było w tym żadnych emocji i relacji, poszukiwania sensu rzeczywistości zaprowadziły bohatera ku magii i scenie. Wątek kariery i pełnego sukcesu , który nie daje żadnej satysfakcji jest niestety zbyt schematyczny. Nie porwały nie także zbyt przerysowane doświadczenia z pogranicza realności i nierealności, snu i jawy. Ale czyta się bardzo dobrze.

Spokojne i stabilne życie rodziny rozpada się w drobny mak kiedy pewnego wieczoru do ich przytulnego, luksusowego mieszkania wkracza posłaniec z tragiczną wiadomością. Ich syn jest mordercą. Czy to może być prawda? Autorka z chirurgiczna precyzją opisuje ból, rozterki, przemiany wewnętrzne rodziny. Jesteśmy świadkami ich wspólnego piekła. Autorka skupia się głównie na tym co dzieje się wewnątrz wszystkich aktorów tego dramatu To trudna książka. Nie tylko z względu na temat ale i formę. Zawiła metaforyka i specyficzna konstrukcja zdań stosowana przez Gordimer, sprawia że lektura bywa mało przejrzysta.. „Broń domowa” wymaga czytania w wyjątkowym skupieniu. Nie nadaje się z pewnością do zatłoczonego autobusu ani na plażę

Małe francuskie miasteczko i parada jego mieszkańców, po części złych, po części szalonych a przede wszystkim zgorzkniałych, nieszczęśliwych i samotnych. Nikt i nic nie jest jednoznacznie "białe" lub "czarne". Wszystko jest jak w tytule "szare".. Dobra ale smutna powieść, nie dla każdego czytelnika.

Banville to figlarny i piekielnie inteligenty pisarz, a każda jego książka jest jakby smakowicie zapakowanym prezentem, gdzie nazwisko autora jak wielka kokarda zwiastuje kryjące się pod nią wspaniałości. Mefisto jest i nie jest podobne do innych dzieł tego autora. Jest w nim wszystko, co najwspanialsze, najbardziej charakterystyczne dla niego, a jednocześnie prezentuje nieco inne spojrzenie i postaci. Mamy tu młodego człowieka, chłopca, który posiada niezwykły matematyczne dar, określany przez swojego nauczyciela jako geniusza. Poznajemy go od najwcześniejszych chwil życia, chwil, które zna z opowiadań rodziny, jak przeżył niejako kosztem swojego brata bliźniaka. Zawsze strzeżony jako ten, który może podzielić los zmarłego rodzeństwa, a jednocześnie od najwcześniejszych lat izolujący się i próbujący oddanie matki. W szkole dowiaduje się, że jest wybitnym, ponadprzeciętny, co skrzętnie ukrywa przed rodziną, zwykłą i prostą, nie znającą innego życia jak to w małym i skromnym miasteczku. Pragnie być bezgranicznie kochany i akceptowany ale zdaje sobie sprawę, już jako dziecko, że od chwili narodzin jego życie naznaczone jest przegraną, że jego wyjątkowość, to jego przekleństwo. Nie oponuje, gdy matka nie zgadza się z nauczycielem poruszonym talentem ucznia, z którego potęgi zdaje sobie sprawę tylko on, próbuje uświadomić matkę jak bardzo niezwykłe dziecko jest jej udziałem, jaka to misja wychować go. Matka czuje się dotknięta, jakby nazwał ją złym rodzicem, ta prosta kobieta nie jest w stanie pojąć geniuszu dziecka, jego wagi, ona widzi tylko jego odmienność społeczną, jego introwertyczny charakter, jego mało dziecinny sposób bycia i zainteresowania. Oczywiście o tym wszystkim dowiadujemy się z opowiadań chłopca, który jest narratorem całej historii, sformułowanych w sposób charakterystyczny dla dużego dziecka, inteligentnego lecz emocjonalnie wciąż niedojrzałego. Jakby tego było mało w tej spokojnej i cichej okolicy pojawiają się trzej przybysze, zupełnie inni i zupełnie nie spokojni. Wszystkich spowija aura diabolicznej tajemniczości, niemą Sophie, przebiegłego Felixa i antypatycznego Kasperla. Tak samo obcy dla społeczności jak Gabriel, który wyczuwa jakąś jedność duchową, losu z nowymi sąsiadami. Zafascynowany ich niemal patologicznym stylem życia wydaje się, że zupełnie zapomina o swojej prawdziwej rodzinie i niejako adoptuje się sam do nowej, tej, która go przyjmuje takim jaki jest. Czy przyjmuje? A może bardziej zwabia, a niczego nieświadomy niewinny Gabriel daje się złapać w pułapkę, która wcześniej została na niego zarzucona poprzez obdarzenie go nadzwyczajnym darem? Nic nie jest tu opowiedziane wprost, nie ma rzeczy oczywistych i podstawowych. Wszystko jest rozmyte, ukryte w mgle, zapisane językiem, którego nasz bohater nie rozumie, ponieważ jedyny język mu bliski to język liczb i ich skomplikowane kombinacje, których nie da się odnieść do ludzkiej rzeczywistości, nieprzewidywalności życia, ludzkich uczuć i więzi, interesowności i złych intencji. A to dopiero początek. Banville doprawdy jest pisarzem, który potrafi w zachwycająco prosty, a jednocześnie niepretensjonalnie wyszukany sposób uchwycić to, co nas otacza, a nad czym nawet się nie zastanawiamy, ponieważ jest to tak oczywiste. Potrafi to odbić w lustrze tak, że przyglądamy się i przyglądamy, i zamiast znużenia wzmaga się nasza ciekawość i chęć dalszego poznawania. Kiedy Gabriel doświadcza dramatycznych zdarzeń, czy minęło już kilka lat, których nie zauważył, czy ledwie kilka tygodni, które odmieniły go tak, jakby przeżył już wystarczająco by dojrzeć, tego nie wiemy. Zmienia się jednak język opowieści, jest zdecydowanie smutniejszy, zgaszony, pozbawiony złudzeń, a jednak narrator wciąż szuka dla siebie ratunku. Banville to prawdziwy czarodziej, samym tylko tonem opowieści potrafi zmienić perspektywę, właściwie oddać wszystko co istotne. To cudowne zadumanie w języku jest wyjątkowym znakiem firmowym, trudnym do odnalezienia gdziekolwiek indziej. Nie tylko styl, który oddaje maksimum treści, ale do tego niebanalna fabuła, która wywołuje gęsią skórę zasługują na poświęcenie jej małego wycinka z życia, żeby poznać co to jest dobra literatura. Mefisto to niewiele ponad dwustu-stronicowa lektura, w której zostały zawarte najważniejsze problemy ludzkiej egzystencji.

Mimo, że to debiut, to już napisany pięknym piórem. Życie w największym mieście Małych Antyli opisane tak barwnie, że aż chciałoby się na ten Trynidad od razu pojechać. Chociaż dzisiaj jest już na pewno inny (ropa + turystyka). Wielokulturowość (karaibscy Afrykanie, potomkowie migrantów z Indii, ludność rodzima - ta w mniejszości) i związane z nią wyzwania są tu przedstawione w sposób dla mnie porywający.

To nie jest książka o nieszczęsnych ślepcach – czy też lepiej: nie przede wszystkim  o nich. To alegoryczna rzecz o ludzkości, która od zawsze po zawsze w swej masie przypomina kroczących po omacku ślepców (BTW: skąd i co to za słowo ten omacek, który brzmi bardzo czesko - jak znienacek?). Ludzkości  skazanej na powtórne, a nieustanne przewracanie się na tych samych przeszkodach, które już sto tysięcy  razy wcześniej były przyczyną upadków, a także następnych ich milionów w przyszłości. A zawsze i wszędzie zawodzi ten, kto przewodzi – uznany przez nieszczęsnych ślepców za lepiej od nich widzącego (nie inaczej jest of course „tu i teraz”…).  To także wielka metafora bycia dostrzeżonym (obsesja dzisiejszego świata),a w kontekście tej książki – namalowanym. Ślepcy przecież muszą przyjąć na wiarę (jak wszystko inne - co na korzyść im nie wychodzi),że zostali namalowani, czyli utrwaleni, a tak naprawę - unieśmiertelnieni. Odwieczne złudzenie ludzkości.  Złudzeniem ślepców nie są zaś szyderstwa, poniżenia, nieśmieszne żarty, których ofiarą padają ze strony widzących. Ci nie odmówią im żadnej podłości, także nieświadomie, jako dzieci.  Widzący są tu zatem przeważnie upostaciowanym złem. Owszem, taka pesymistyczna wizja ludzkości może się nie podobać. Pytanie tylko,  czy zamykanie oczu na rzeczywistość – nie tylko tę książkową - nie czyni nas niejako współbohaterami tej wstrząsającej książki?    Świetnym pomysłem jest narrator wypowiadający się w pierwszej osobie liczby mnogiej. Ten pluralis maiestatis to jakby głos "anty-boga", głos niedoskonałej, choć widzącej, ludzkości - to ona nim mówi o nas samych. Bardzo tu jest miejscu ten oszczędny, surowy język powieści, który służy tylko zupełnie podstawowej komunikacji w elementarnych sprawach. Także autoironia narratora jest tym, co najlepsze w książkach… Wspaniała. Głęboka. Nie do zapomnienia, za to do powracania.

Wypowiem się jedynie o książce, nie znam nakręconego na jej podstawie filmu. Gęsta, zgadzam się z przedmówcą. Nie porwała mnie, niestety. Jej treści starczyłoby na epopeję. Zbyt skondensowana, jakbym czytał suche streszczenie "książki właściwej".

"Następca" Ismaila Kadare to książka ukazująca powiązania polityczne i ich wpływ na życie prywatne całych rodzin, w których przynamniej jedna osoba jest zaangażowana w działalność partyjną. Ismael Kadare zaczerpną inspirację z prawdziwych wydarzeń, jakie miały miejsce w Albanii podczas reżimu komunistycznego w XX wieku. Jednak model działania ludzi u władzy jest opisany w taki sposób, że można go odnieść również do tego, co dzieje się w innych krajach, w tym Polsce również dziś. Dzieło znanego albańskiego autora jest zwięzłe, stanowi drugą część opowieści o rodzinie następcy. Pierwsza część to "Córka Agamemnona", niestety nie byłam tego świadoma i przeczytałam je w odwrotnej kolejności ( w mojej bibliotece była dostępna tylko druga część). Stwierdziłam, że chcę być transparentna w dodawaniu recenzji według kolejności czytania. Mimo, że popełniłam błąd, nie wpłynęło to na odbiór samego dzieła. Wydarzenia i mechanizmy opisane w książce pozostawiają duże pole do zastanowienia się, czy władza jest warta tak dużych poświęceń. Chęć pięcia się do góry w karierze politycznej ma wpływ nie tylko na jednostkę zainteresowaną, ale również na najbliższe jej osoby. Warto mieć to na uwadze, podejmując taki krok. Bardzo podobało mi się zakończenie książki, w której autor jasno zaznaczył, żeby nie współczuć takim osobom, mimo spotkanego ich losu, wiedzą na co się pisały i jakie mogło to nieść za sobą konsekwencje. Postać wodza również pokazuje, jak działają liderzy danego nurtu, jak brakuje im kręgosłupa moralnego i jak są w stanie poświęcić wszystko, aby utrzymać się u władzy. Podsumowując, bardzo polecam to jak i pozostałe dzieła tego autora. Czytam obecnie już czwartą jego książkę i każde z nich porusza ważne wątki oraz refleksje dotyczące życia, śmierci i norm którymi kieruje się wiele osób.

Interesujący, miejscami mocno liryczny, acz dla mnie mocno niepełny - nawet w ówczesnych realiach - obraz Irlandii. No bo czy ten wyraźnie fascynujący Autora, pełen życzliwych ludzi kraj, to ta sama Irlandia, z której uciekli dwaj najwięksi jego 20-wieczni giganci - James Joyce i Samuel Beckett? Nie za chlebem, bynajmniej nie jak miliony ich rodaków, nie za chlebem…. Jak na mój gust zbyt pięknie w tej książce, zbyt łagodnie melancholijnie. Nie ma terrorystów, nie ma tej atmosfery grajdołu, wszechwładzy Kościoła z jej wszystkimi znanymi, straszliwymi konsekwencjami, zwłaszcza dla kobiet sprowadzonych do roli maszyn rozpłodowych w kraju faktycznie wewnętrznie okupowanym przez siłę, która – jak to mówi Poeta – „jest jak ogromna depresja rozciągnięta nad krajem”. Albo Heinrich Böll nie był przesadnie bystrym obserwatorem (ale to noblista - więc wykluczam),albo raczej – skoro jeździł do tego ewidentnie egzotycznego dla niego kraju, gdzie kupił domek, na wakacje– może chciał mieć po prostu tzw. święty spokój? Jego wrażliwa lewicowość niczego mu nie podpowiedziała? Nie chciał, nie mógł, nie pozwolono mu, zajrzeć pod tę pozornie przeczyście wykrochmaloną podszewkę życia społecznego? Jedyne kraje, do których porównania się nasuwają z tamtych czasów (koniec lat 50.) to Hiszpania Franco i Portugalia Salazara. Pozostaje tylko zazdrościć Irlandczykom, jak ostatnio nieco zmienili swój kraj na lepsze…. Owszem, w jednym jedynym miejscu pojawił się jakiś przebłysk co do nadmiarowej władzy Kościoła, ale w żart obrócony: „W Irlandii kler ma decydujący głos także przy udzielaniu licencji na szynki, ustalaniu godziny policyjnej i urządzaniu potańcówek”. Albo było jeszcze inaczej: to była wiedza niedostępna nikomu z zewnątrz, swoista omerta, której złamanie było wtedy po prostu niemożliwe, także ze strony ofiar, a może zwłaszcza ich, a już szczególnie nie wobec cudzoziemca, cóż że z przyjaznego im kraju, który w dwóch wojnach łoił Anglikom skórę …. Wtedy to ich filozoficzne nastawienie do życia, którym się tak zachwyca Böll, byłoby jedynie pełnym rezygnacji poddaniem się czemuś, czego zmienić się nie da – tak jak się godzili z ciągłym deszczem, notabene pięknie opisanym („Deszcz jest tu absolutny, wspaniały i przerażający. Nazywanie go niepogodą jest równie niestosowne, jak nazywanie palących promieni słońca ładną pogodą”). Nie przypadkiem Autor odnotowuje powszechną a przecież dość fatalistyczną postawę ludzi doprowadzonych na tzw. skraj - „It could be worse („Mogłoby być gorzej”) – BTW: równie popularną w Sowietach – gdy „czasem bywa bardzo źle, a coś jeszcze gorszego daje pociechę i stwarza właściwą proporcję”. Typowy to mechanizm obronny w totalitaryzmach, nieważne jakiej barwy. I w tym kontekście nie dziwią sympatie miejscowych…. „ - Powiedz no - odezwał się cicho - Hitler… był… myślę… nie takim złym człowiekiem… tylko poszedł za daleko? (…) - Posłuchaj no, Padraic – powiedziałem spokojnie – dobrze wiemy, jak daleko zaszedł Hitler, a szedł po trupach milionów Żydów, dzieci… - Twarz Padraica drgnęła boleśnie. Zamówił siódme piwo i powiedział ze smutkiem: - Szkoda że i ty dałeś się uwieść angielskiej propagandzie. Wielka szkoda. Nie tknąłem stojącego przede mną piwa”. Owszem. Autor umie pięknie opisywać egzotyczny dla siebie świat i nawet nie za bardzo mu się można dziwić, np. „Kiedy pędzi bydło z pastwiska, wygląda na szesnaście lat, kiedy później, za rogiem domu, skręca na drogę prowadzącą przez wieś, wydaje się, że ma chyba już trzydzieści parę lat, a kiedy przechodzi koło domu i nieśmiało uśmiecha się przez okno, wtedy widać, że dobiega już pięćdziesiątki”. „Odchodzi jako mężczyzna pięćdziesięcioletni, przy rogu domu zmienia się w trzydziestoletniego, wyżej na stoku, gdzie idzie, drapiąc osła po grzbiecie, staje się szesnastolatkiem, a kiedy na górze zatrzymuje się na chwilę przy żywopłocie z fuksji, tylko na tę chwilę, zanim zniknie za żywopłotem, wygląda jak chłopiec, którym niegdyś był”. „Butelki po mleku, pozbawione dziewictwa, obrabowane ze swych pieczęci, puste i brudne, stały pod drzwiami i na parapetach okiennych, smutnie czekały na poranek, kiedy zastąpią je ich świeże, promienne siostry, a mewy były nie dość białe, aby zastąpić anielską promienność niewinnych butelek z mlekiem”. „Kamienie z irlandzkich murów wystarczyłyby na budowę wieży Babel, ale irlandzkie ruiny dowodzą, że podejmowanie tej budowy byłoby bezcelowe”. „Mury z 20. wieku niemal nie różniły się od tych z 8. – i one były porośnięte mchem, i one wyglądały jak ruiny”. „Tu – jakież to dobrodziejstwo! – wolno palić w kinach. Gdyby tego zabroniono, wybuchłoby zapewne powstanie, bo u Irlandczyków namiętność do kina łączy się z namiętnością palaczy”. „Torf, jedyne bogactwo kraju, który już od stuleci jest obrabowany z lasów, któremu nie zawsze starczało i nie starcza chleba, ale zawsze starcza codziennego deszczu”. Poprzednie dwie moje książki noblisty jednak oceniam wyżej – to „Utracona cześć Katarzyny Blum albo: Jak powstaje przemoc i do czego może doprowadzić” i „Anioł milczał”.

Cztery na pozór niepowiązane ze sobą opowiadania - różne czasy, przestrzenie, historie, ale łączy je ze sobą kafkowskie zetknięcie się jednostki z totalitaryzmem i nie jest ważne jakim - komunistycznym, nazistowskim, nacjonalistycznym. Ważne jest to, że jednostka jest tak samo zagubiona, pozbawiona jakiejkolwiek zdolności samostanowienia. Rzeczywistość, w której żyje jest szara, nijaka, bezbarwna, ale też paradoksalnie sformalizowana, pełna konwenansów i reguł. Rozpaczliwe próby przełamania tego, odnalezienia lub ocalenia własnego ja są z góry skazane na porażkę.