Świętość: elementy irracjonalne w pojęciu bóstwa i ich stosunek do elementów racjonalnych

„Numinosum, czyli naturalna bojaźń”

Bełkot Schleiermachera, którym m.in. inspirował się autor, redukował religię do uczuć. Otto skupia się na fenomenologicznym doznaniu «numinosum», czyli doświadczeniu zadziwienia, zachwytu, podziwu, bojaźni, niekiedy trwogi, oraz obecności, co razem z opracowaniem tych uczuć przez rozum, składa się na stanięcie w obliczu świętości. Ów doznania pojawiają się zwłaszcza w czasie podziwiania rozległego widoku pustyni i morza, majestatu gór, piękna wodospadu, ale też wśród ruin lub pustego budynku.

Nie mam pojęcia dlaczego mnie ta pozycja nie wzięła – może jest zbyt przegadana i sucha. Wstęp Józefa Kellera, opisujący zawartość książki, czyta się dużo przyjemniej. Jest tu wiele zacnych fragmentów, np. zwrócenie uwagi na sekret czytania świętego tekstu, który jednych może wewnętrznie poruszać, a innych nie. Książka nie jest zła, ale po prostu mnie nie porwała. Mam nadzieję, że „Fenomenologia religii” van der Leeuwa będzie lepsza.

Można sięgnąć, jeśli jest się ciekawym, czym inspirował się Mircea Eliade, ale jeśli ktoś nie lubi trwonić czasu i środków, lepiej od razu sięgnąć po rumuńskiego religioznawcę.

---------------------

„Świętość w pełnym znaczeniu tego słowa jest więc dla nas kategorią złożoną. Składające się na nią elementy stanowią jej racjonalne i irracjonalne części składowe. Co do obydwu elementów jest ona jednak – co należy podkreślić z całą mocą wbrew wszelkiemu sensualizmowi i ewolucjonizmowi – czystą kategorią a priori”.

„Istotą wiary jest zdziwienie tylko,
Nie po to, by oczy swe od Boga odwrócić,
Lecz w upojeniu nań swe losy zrzucić
I zdać się na niego nie tylko przez chwilkę”.
Mesnevi, „Rosen”

„Środki wyrazu numinosum – bezpośrednie:
Przyczyni się to do wyjaśnienia istoty uczucia numinotycznego, kiedy się zastanowimy nad tym, jak ono wyraża się na zewnątrz i jak przenosi się i przechodzi z psychiki na psychikę. Wprawdzie „przenosić” we właściwym znaczeniu w ogóle nie wchodzi tu w rachubę: uczucia tego nie da się „nauczyć”, można je tylko „wzbudzić” z ducha. Niekiedy twierdzi się to samo o religii w ogóle i jako całości. Niesłusznie. W religii jest bowiem wiele rzeczy, których można nauczać, tzn. przekazywać w pojęciach, a nawet podawać w nauczaniu szkolnym. Ale nie da się tego zrobić z jej zapleczem i podłożem. Można tylko o nie zawadzić, napomknąć o nim, poruszyć je. A i to jak najmniej samymi tylko słowami, lecz tak, jak się zwykle przekazuje nastrój uczucia i psychiki: przez odczucie i wczucie się w to, co dzieje się w psychice kogoś innego. Uroczysta postawa, gest, nastrój i mina, wyrażenie szczególnej ważności rzeczy, uroczyste gromadzenie się i skupienie modlącej się gminy wyraża więcej niż wszystkie słowa i negatywne nazwy, które na to wymyśliliśmy. One nigdy nawet nie wskazują pozytywnie na przedmiot. Są pomocne o tyle tylko, o ile w ogóle chcą określić przedmiot i zarazem przeciwstawność go innemu przedmiotowi, od którego się różni i nad którym jednocześnie ma przewagę, np. niewidzialne, wieczne (= ponadczasowe),nadnaturalne, ponadświatowe. Albo są po prostu ideogramami dla osobliwych treści uczuciowych, które trzeba mieć wcześnie, aby te ideogramy zrozumieć. O wiele lepszym środkiem są „święte” sytuacje i ich odtwarzanie w oglądowym przedstawieniu. Kto czytając VI rozdział Izajasza nie dostrzega, czym jest numinosum, temu nie pomogą żadne dzwony, śpiewy i gadania. Często upojeni samymi słowami nic z tego nie zauważamy w teorii, nauce, a nawet w kazaniu, jeśli go naprawdę nie słuchamy. Żadna część składowa religii nie potrzebowała, tak jak ta, owego głosu żywego (vox viva),owej żywej kierującej gminy i osobistego związku. Suzo powiada o tym przenoszeniu:
„Trzeba widzieć jedno: to coś innego, gdy się samemu słucha, jak słodko rozbrzmiewa harfa, w porównaniu z tym, co się tylko o tym mówi, podobnie jak czym innym są słowa, które poczęły się w prawdziwej łasce i wypływają z żywego serca poprzez żywe usta, w porównaniu z tymi samymi słowami, kiedy przelewa się je na martwy pergamin… Stygną bowiem – nie wiem jak – i blakną jak złamana róża. Wygasa wtedy przyjemny sposób, który przede wszystkim serce porusza. I poczynają się wtedy te słowa w oschłości zatwardziałego serca”.
Ale nawet w postaci żywego głosu samo tylko słowo jest bezskuteczne bez uprzedzającego „ducha w sercu”, bez pokrewieństwa duchowego przyjmującego, bez „conformem esse verbo” – jak powiada Luter. I ten duch musi przyczynić się do tego najbardziej. Ale tam, gdzie występuje on w dostatecznym stopniu, często wystarczy już bardzo mały bodziec, bardzo odległa podnieta z zewnątrz. Zdumiewające jest, jak mało potrzeba słów – i to jeszcze najczęściej w wielkiej niezaradności i zagmatwaniu – aby wprawić ducha samego z siebie w silniejsze, bardziej określone poruszenie. A tam, gdzie on „tchnie”, tam racjonalne wyrażenia w słownej zapowiedzi, chociaż wywodzą się najczęściej tylko z ogólnego życia psychicznego w ogóle, są już dużo silniejsze i wystarczają do tego, zaraz nastroić psychikę na właściwy ton. Rozbudzenie tego, co one przecież tylko schematyzują, następuje tu całkiem machinalnie i prawie nie wymaga żadnej pomocy. Kto w duchu czyta Pismo, żyje w numinosum, także wtedy, gdy nie ma o nim pojęcia i nie zna nazwy, a nawet wtedy, gdy jest niezdolny do przeanalizowania swego własnego uczucia i wyjaśnienia każdego wyodrębnionego zabarwienia”.

„Numinosum, czyli naturalna bojaźń”

Bełkot Schleiermachera, którym m.in. inspirował się autor, redukował religię do uczuć. Otto skupia się na fenomenologicznym doznaniu «numinosum», czyli doświadczeniu zadziwienia, zachwytu, podziwu, bojaźni, niekiedy trwogi, oraz obecności, co razem z opracowaniem tych uczuć przez rozum, składa się na stanięcie w obliczu świętości. Ów...

Rzeczywiście nie polecam by brały się za to osoby pozbawione przeżycia religijnego - zabraknie im koniecznego, podświadomego punktu odniesienia własnej religijności. Osobiście do lektury zachęcił mnie tekst O istocie religii profesora Wolniewicza, który z Świętością Otta utożsamiał śmierć. Te dwie lektury tworzą znakomite połączenie. Minusem nieco ciężki język.

Rzeczywiście nie polecam by brały się za to osoby pozbawione przeżycia religijnego - zabraknie im koniecznego, podświadomego punktu odniesienia własnej religijności. Osobiście do lektury zachęcił mnie tekst O istocie religii profesora Wolniewicza, który z Świętością Otta utożsamiał śmierć. Te dwie lektury tworzą znakomite połączenie. Minusem nieco ciężki język.

Tak jak autor pisze - osoby o słabych uczuciach religijnych nie powinny tego czytać. Ja niestety mam pośrednie - za słabe by mnie porwała, zbyt mocne, aby nie docenić głębi intelektualnej. Niemniej, do polecenia wyłącznie zainteresowanym religijnością, a takich coraz mniej, przecież pieniądz zastąpił wszystkie wartości wyższe.

Tak jak autor pisze - osoby o słabych uczuciach religijnych nie powinny tego czytać. Ja niestety mam pośrednie - za słabe by mnie porwała, zbyt mocne, aby nie docenić głębi intelektualnej. Niemniej, do polecenia wyłącznie zainteresowanym religijnością, a takich coraz mniej, przecież pieniądz zastąpił wszystkie wartości wyższe.

Napisana przez człowieka głęboko wierzącego, luterańskiego pastora, książka o elementach racjonalnych i irracjonalnych w pojmowaniu bóstwa. Sam Autor pisze, że osoby o słabych uczuciach religijnych mogą właściwie tej książki nie czytać i jest w tych słowach dużo prawdy. Choć w centrum zainteresowania znajduje się chrześcijaństwo, niemało jest też odniesień do innych religii. Warto też zaznaczyć, że bardzo trudno przez tę pracę przejść czytelnikom nieposiadającym choćby podstawowej znajomości łaciny i greki, ponieważ wiele pojęć (np. numen, czy augustum) pojawia się tylko w wersji łacińskiej lub greckiej. Widać w roku 1917 potencjalni czytelnicy nie mieli problemów z tymi językami.

Napisana przez człowieka głęboko wierzącego, luterańskiego pastora, książka o elementach racjonalnych i irracjonalnych w pojmowaniu bóstwa. Sam Autor pisze, że osoby o słabych uczuciach religijnych mogą właściwie tej książki nie czytać i jest w tych słowach dużo prawdy. Choć w centrum zainteresowania znajduje się chrześcijaństwo, niemało jest też odniesień do innych...

Czy bóstwo da się rozłożyć na czynniki pierwsze? Co mamy na myśli, mówiąc "święty"? "Święty" - czyli jaki? Książka odpowiada na te pytania w sposób zaskakujący. Obowiązkowa pozycja dla religioznawców. Otto to już klasyk religioznawstwa, do którego ustaleń odwołują się najsłynniejsi filozofowie religii, jednak dla przeciętnych zjadaczy duchowego chleba ten tom również może otworzyć wiele zamkniętych drzwi i wskazać zaskakujące kierunki poszukiwań.

Czy bóstwo da się rozłożyć na czynniki pierwsze? Co mamy na myśli, mówiąc "święty"? "Święty" - czyli jaki? Książka odpowiada na te pytania w sposób zaskakujący. Obowiązkowa pozycja dla religioznawców. Otto to już klasyk religioznawstwa, do którego ustaleń odwołują się najsłynniejsi filozofowie religii, jednak dla przeciętnych zjadaczy duchowego chleba ten tom również może...

mistrz! padać na kolana przed precyzją opisu, wnikliwością introspekcji, wzorcową fenomenologią (sam Husserl miał poświęcić jedno ze swoich seminariów na omówienie tejże lektury!).

mistrz! padać na kolana przed precyzją opisu, wnikliwością introspekcji, wzorcową fenomenologią (sam Husserl miał poświęcić jedno ze swoich seminariów na omówienie tejże lektury!).