Autobiografia. Myśli nie tylko o sobie. Tom 2 1959-2006

Najlepsza z dość licznych biografii Księdza Profesora. Swietny język, bardzo duża "obecność" myśli Tischnera, ogromna porcja anegdot przybliżających nam tego niepospolitego intelektualistę. Książka mądrze wyważona, skromna (autor nie stawia siebie na równi z podmiotem biografii, co niestety zdarza się w wielu utworach biograficznych),nie ma nadmiernych i nachalnych interpretacji faktów, co więcej nie ma takze klimatu hagiografii. To pozycja po prostu znakomita!

"Między panem a plebanem" to zapis fascynującej rozmowy, jaką w połowie lat 90. przeprowadził Jacek Żakowski (w świetnej formie!) z Adamem Michnikiem i Józefem Tischnerem. Książka stanowi pewnego rodzaju appendix do głośnej publikacji Michnika "Kościół, lewica, dialog" z 1977 r. Jest próbą, tym razem już w wolnej Polsce, skonfrontowania i jednocześnie zbliżenia dwóch odmiennych perspektyw: laickiej i katolickiej. Redaktor Michnik był wówczas u szczytu powodzenia. Otaczała go aura niezłomnego dysydenta, a jako szef "Gazety Wyborczej" – najbardziej opiniotwórczego medium w kraju – miał ogromny wpływ na życie społeczno-polityczne. Natomiast ksiądz Tischner jawił się jako oryginalny myśliciel i duchowny, może nawet autorytet moralny (był autorem słynnej "Etyki Solidarności" z 1981 r.),a na dodatek: bliski znajomy papieża. Tych dwóch nietuzinkowych intelektualistów opowiada nam o PRL-u (zwłaszcza: o Październiku 56, Marcu 68 i Sierpniu 80),a także o transformacji i początkach III RP – w sposób zupełnie wyjątkowy. Występują jako świadkowie historii i zarazem jej interpretatorzy, przepuszczając wygłaszane poglądy przez własne biografie. Opowiadają żywo, wielowątkowo, z godną podziwu erudycją. Ksiądz Tischner wychodzi od religii i filozofii (fenomenologia, personalizm),aby dojść do refleksji politycznej. Adam Michnik odwrotnie: zaczyna od sporu politycznego, który od wczesnej młodości był jego żywiołem, by dotrzeć do punktu metafizycznego: namysłu nad ludzką kondycją w kontekście wyższego ładu. Michnik swą gawędziarską frazą porywa i zaraża – tak że jego myśl staje się niezwykle atrakcyjna. Lektura tekstu pozwala zrozumieć tę złożoną osobowość – komunisty, który zanegował komunizm i moralisty przebaczającego "w imieniu tych, których zdradzono o świcie" (nieprzypadkowo nawiązuję do Herberta, który się na Michniku zawiódł). "W tym, co pisałem, starałem się raczej rozumieć niż oskarżać. A jednocześnie nigdy nie pozwalałem sobie na luksus wyrozumiałości wobec siebie. Właśnie dlatego, że chciałem być tolerancyjny wobec przeszłości innych ludzi, nie chciałem być tolerancyjny wobec siebie" – wyjaśnia, dość pokrętnie, pan Adam. A w innym miejscu z urzekającą szczerością wyznaje, że łatwo mu było buntować się przeciw komunistom, ponieważ się ich nie bał. Zaś nie bał się dlatego, że sam był jednym z nich, więc nie wierzył, że mogą mu zrobić krzywdę. Rzeczywiście: krytyka systemu z wnętrza systemu jest zawsze groźniejsza dla sankcjonującej go władzy. Wyznawcom doktryny najbardziej zagrażają heretycy, a nie obojętni niewierzący. Żeby zrozumieć Adama Michnika, trzeba pochylić się nad jego doświadczeniem Marca 68. Dużo o tym w wywiadzie przeczytamy. Ten moment był traumą, która pozostała w redaktorze na zawsze i sprawiła, że w wolnej Polsce demonizował i piętnował nie postkomunistów, a wszystkie ruchy prawicowe, które sięgały do retoryki narodowej. Fobia na punkcie endecji i polskiego antysemityzmu, która w czasach III RP stawała się u Michnika wręcz groteskowa, ma swoje źródło właśnie w Marcu. Czytając "Między panem a plebanem", skłonny jestem z tym człowiekiem sympatyzować. A z drugiej strony wiem, ile szkód wyrządziła porządnym ludziom „Gazeta Wyborcza” i pamiętam rolę redaktora w układaniu się z nomenklaturą – tę żenującą fraternizację w Magdalence czy w domu generała. Kiedy jednak dzisiaj widzę chłystków z tak zwanej prawicy, biegających za Michnikiem z mikrofonem i pokrzykujących: „Przeproś za brata!” – robi mi się niedobrze. Natura ludzka ma wiele twarzy, podobnie jak rzeczywistość społeczna, w której się przejawia. Kaczmarski to celnie wyraził: „Jestem egzemplarz człowieka, a to znaczy – diabli, czyśćcowy i boski”. Radykalne oceny nieczęsto są prawdziwe. Co nie oznacza, że można tolerować świństwa. A jeśli chodzi o księdza Tischnera? Ciepły i mądry dystans (zwłaszcza do siebie samego i swego środowiska),łagodnie ironiczny dowcip oraz szlachetna refleksja – cechują większość jego wypowiedzi. 1) „Żeby być naprawdę wolnym, człowiek musi sam siebie wyzwolić” (s. 175). 2) „Każdy z nas musi być dla siebie Kolumbem” (s. 178). 3) „Tomiści usiłowali budować mosty tam, gdzie drugiego brzegu nie było. Dziś okazuje się, że ich mosty wiszą w powietrzu” (s. 200/201). 4) "W najgłębszej chrześcijańskiej tradycji grzech nie był pojmowany jako przekroczenie, ale jako zbłądzenie, czasem jako splamienie siebie, jako przyduszenie ciężarem, który nie pozwala ulecieć – a najczęściej jako zagubienie" (s. 367). 5) „Nie spotkałem w moim życiu nikogo, kto by stracił wiarę po przeczytaniu Marksa i Lenina, natomiast spotkałem wielu, którzy ją stracili po spotkaniu ze swoim proboszczem” (s. 562). Tischner chętnie przywołuje anegdoty. Na przykład wspomina, jak po lekcji o powstaniu świata zapytał dzieci, które ze stworzeń najbardziej się Panu Bogu udało. Rączkę podniosła rozkoszna złotowłosa dziewczynka i odpowiedziała: „No, chyba ja”. Niemało z tego obszernego tekstu (prawie 700 stron) dowiemy się o polskich losach i sporach, a także o ważnych postaciach drugiej połowy XX wieku (m.in. Karolu Wojtyle, Stefanie Wyszyńskim, Lechu Wałęsie, Tadeuszu Mazowieckim, Leszku Kołakowskim). Niejedno nas zaskoczy i zafrapuje. "Między panem a plebanem" to znakomita lekcja historii. Ciekawsza i bardziej pouczająca od wielu akademickich publikacji. Szkoda, że dzisiaj nieco już zapomniana...

Rzadko sięgam po książki o tematyce religijnej, chociaż świadomie od niej nie uciekam. Tym razem jednak, nie będę ukrywać, że na książkę Szymona Hołowni skusiłam się z czystej ciekawości. Zainteresował mnie fakt, że autor nie boi się zadawać trudnych pytań i jeszcze do tego, podejmuje próbę odpowiedzi na nie. Dlaczego data końca świata jest tajemnicą? Czy należy klękać oglądając transmisję mszy świętej w telewizji? I dlaczego Jezus nie mógł umrzeć ze starości? Każdy z nas na jakimś etapie życia zadaje sobie podobne pytania. Czy w książce Szymona Hołowni odnajdziemy odpowiedzi na wszystkie nurtujące nas wątpliwości? Tabletki z krzyżykiem, to książka podzielona na cztery główne rozdziały. Pierwszy skupia się na tematyce sławnych w Biblii (ale nie tylko) ludzi, kolejny opiera się na fundamentalnych prawdach wiary, trzeci porusza około naukową tematykę, a ostatni zawiera pytania na temat śmierci i tego, co po niej następuje. Całość stworzona jest właśnie na zasadzie pytaniań i próbie odpowiedzi na nie, w oparciu o różne naukowe, lub mniej naukowe źródła. Nie będę ukrywać, że książka Szymona Hołowni trochę mnie rozczarowała. Spodziewałam się rzetelnych, sprawdzonych informacji, które stanowiłyby odpowiedź na wprost postawione pytanie. Jednak większość wypowiedzi była moim zdaniem przegadana i w sumie mało z nich wynikało. Bardzo ciężko z potoku słów wyłuskać jakieś fakty, które naprawdę zaskoczą, czy pozostaną w pamięci. Jedynie na kilka pytań zawartych w książce uzyskałam satysfakcjonującą odpowiedź, taką która nie zawierałaby tylko retorycznych zabaw, ale po prostu fakty. Cały zamysł książki, sposób jej ułożenia jest naprawdę ciekawy, świeży i dający wielki potencjał. Nie czyta się tego źle, jednak po skończeniu lektury nie jestem dużo bogatsza w wiedzę, niż przed jej rozpoczęciem.

" Myśli mądrych ludzi wiecnie zywe" Postanowiłam uczcić rok tischnerowski [ ks. Józef Tischner jest obok kilku innych postaci patronem roku 2025 w Polsce]. Oprócz tego , że był to przedstawiciel kościoła otwartego , przyjaznego człowiekowi - był też jednym z najwybitniejszych , współczesnych , polskich filozofów i niezwykle dowcipnym gawędziarzem. W "Historii filozofii... " autor zastępuje starożytnych greckich filozofów znanymi sobie góralami , którzy głoszą poglądy swoich odpowiedników. Cała książka jest napisana gwarą góralską , co może stanowić pewną trudność , ale dość łatwo się do tego przyzwyczaić. Żeby w pełni docenić humor dziełka dobrze byłoby znać chociaż podstawowe wiadomości na temat początków filozofii . Książka może też stanowić zachętę do poznania myśli greckich filozofów . Ks. Tischner zastępuje klasyczne pojęcia filozoficzne wyrazami góralskimi. I tak np. " bezkres" wykoncypowany przez Anaksymandra to tutaj " pustać" - takie nic - " pół litra na dwók" :). Poznajemy nie tylko koncepcje filozoficzne ale i charaktery górali skłonnych do wypitki i bitki. Mnie ta książka zachwyca- nie dość , że można "liznąć" trochę filozofii to jeszcze człowiek się dobrze bawi. Jest też audiobook czytany przez samego autora.

Rozmowa Tischnera z Gowinem i Zańko może być przyjemnym odejściem od współczesnej literatury, ciężko się czyta bez skupienia, a będąc skupionym niestety łatwo je stracić. Rzucanie teoriami filozoficznymi musi sprawiać radość rozumiejąc mniej więcej o czym się mówi. To trochę jak wciśnięcie się do takiego kręgu, w którym mówią dorośli ludzie. Z drugiej strony mnóstwo pytań jest rwanych, nie nawiązujących do kontekstu, rozbijających wręcz dyskusję. Kilka zabawnych anegdot, ale trochę mało tej prawdziwości z którą wszyscy tęsknią. Za dużo zaś farmazonów.

Przewodnik po życiu. Nie tylko dla Katolików. W tym chyba tkwił fenomen twórczości Księdza Jana, że pisał dla wszystkich. Wierzących i ateistów, wykształconych i prostych, dzieci i starszych. Kiedyś "zaczytywałam się" jego wierszami. Warto było do tego wrócić. Książka, którą warto przeczytać.

Ciekawy dokument ciekawych czasów. Nie było NATO, UE, PO ani PiS, nie było internetu, historia właśnie się skończyła, nowe tysiąclecie jawiło się jako wielki znak zapytania, żył jeszcze mądry ksiądz Tischner, a w Polsce ukazało się tłumaczenie nowego KKK. Pamiętam te rozmowy nadawane w TV 4:3 i zarazem ich nie pamiętam - w międzyczasie wydarzyło się wszystko, w tym całe moje życie. Dlatego szczególnie brzęczą w uszach ich pytania: co dalej będzie, o rolę kościoła w historii, postęp wrażliwości społecznej, wolność, odpowiedzialność. Poleciłbym chyba wszystkim żeby odświeżyć sobie tę łagodną dociekliwość. Zarazem chyba wrzucone do YouTube odcinki retransmitowane kilkanaście lat temu w TVP Kultura są lepszą formą zapoznania się z tymi rozmowami - można posmakować jak wyglądał "przedyoutubowy kontent", z dwuminutową czołówką, spokojnym tempem rozmowy i legendarną gestykulacją ks. profesora.

Papież opisuje w książce swoją posługę biskupią, dowiemy się wielu ciekawych rzeczy z tego okresu, chociażby walkę ówczesnych księży, biskupów z władzą komunistyczną. A przede wszystkim papież dużo mówi po prostu o miłości, szacunku do drugiego człowieka.

Swoiste kompendium wiedzy dla początkujących katolików. Wskazanie kierunków rozwoju - podstawowa wiedza praktyczna, przydatne życiorysy. Jako praktykująca katoliczka cieszę się z przeczytania i ugruntowania wiedzy. Poleciłabym szczególnie osobom zaczynającym świadome rozważania o wierze.

Nieduża książeczka do przeczytania w jeden wieczór, a dająca powód do rozważań  na wiele dni. Pierwsza część, na temat przede wszystkim etyki, może być uznana za bardzo dobrą zarówno przez katolików, jak i osoby niewierzące. Druga część natomiast jest już bardziej hermetyczna, filozoficzna, o cięższej treści i języku.

Na początku znajduje się wyraz podziękowania Janowi Pawłowi II (18.05.1920 – 02.04.2005) od kardynała Franciszka Macharskiego (1927 – 2016) z Archidiecezji Krakowskiej za publikację tych medytacji, które są przeprowadzone podczas pontyfikatu papieskiego. W "Posłowie" zaopatruje Marek Skwarnicki z Krakowa w grudniu 2002 roku. Jest przedstawione kilka rękopisów Jana Pawła II z jego przekreślaniami, poprawkami. Tutaj znaczenie ma łono przyrody, a szczególnie okolice górskie, gdzie znajdują się źródła rzek, a dla autora zarazem to są źródła poznania... Boga i jego dzieł stworzenia. Papież pokazuje, że do podobnych refleksji dochodzi się oglądając wytwory sztuki; podaje przykład malarski autorstwa Michała Anioła – dzieło z Kaplicy Sykstyńskiej. "Tryptyk rzymski" to bardzo ciekawa lektura pobudzająca do zamyślenia się nad wieloma wątkami, odniesienia do siebie. Na mnie ten tryptyk oddziałuje bardzo pozytywnie. Czyta się niezwykle przyjemnie i lekko – uważam, że jest to kompozycja dostępna dla wszystkich ludzi, po prostu interesująca. Poezja mocno pobudzająca wyobraźnię, kieruje mnie w stronę rozważań o egzystencji – moim miejscu na świecie, celu istnienia, skąd pochodzę i dokąd idę (po śmierci). Czytanie tych refleksji to jakby modlitwa autora-twórcy i również moja-odbiorcy.

Byłem w tym Kościele w Warszawie gdzie aresztowali go i czytałem te książkę. Najbardziej przeraziła mnie informacja o tym, że takie praktyki jak aresztowania księży w trakcie komunizmu były powszechne i przychodziły falami. Czytałem te książkę leżąc w Szpitalu i czekając na dalsze instrukcje lekarza. Była to jedna z pierwszych które sięgnąłem zaraz za Jackiem Londonem. Ta książka sprawiła, że jakoś się trzymałem ale jej nie doczytałem... Trafił on na moją listę osób skazanych bądź pozbawionych wyrokiem za wolność słowa. Na tej liście znajduje się Platon, Norwid, Mickiewicz, Wolter, Bukowski, Święty Paweł, Jan Chrzciciel, Roman Dmowski, Józef Piłsudski, Jack London, Derrida, Dostojewski a nawet Święty Paweł bądź Henryk I Brodaty. Areszt, więzienie bądź ograniczenie wolności. Wszystko w imię wolności. Tak się kończy pisanie książek z reguły zawsze. Proszę zobaczyć sobie na Senekę. Prześladowania będą.

Książka autorstwa Karola Wojtyły pod tytułem "Miłość i odpowiedzialność" jest napisana dość metodycznie, niemniej wydaje mi się wartościową lekturą. Autor definiuje słowo miłość jako upodobanie i życzliwość oraz zaznacza, że istotą miłości jest ukierunkowanie w stronę dobra. Bardzo celne jest zdanie o uczuciowości wyrażonej jako zdolność do wzruszania się. Spodobały mi się również takie dwa zdania: "Podobać się komuś to znaczy przedstawiać się jako pewne dobro". oraz "Chcę Ciebie, bo Ty jesteś dobrem dla mnie". W opozycji do wyżej wymienionych zalet pojawia się miłość fałszywa, zła, a w rzeczywistości po prostu niepełna i niedojrzała, która opiera się tylko na wykorzystaniu, zniewoleniu. Innym zagadnieniem jest miłość nieodwzajeniona, która łączy się z takimi uczuciami jak przykrość i cierpienie. Miłość, jeśli jest dynamiczna, tworzy wspólnotę. Arystoteles w swoim traktacie o przyjaźni napisał, że o charakterze dobra świadczy wzajemność. Jeśli jest to dobro prawdziwe, wzajemność jest czymś głębokim i dojrzałym. Gdy natomiast o miłości stanowi tylko korzyść, użytek lub wykorzystanie wówczas jest ona czymś płytkim, niestałym. Wspólne życie jest więc szkołą doskonałości. Jeśli chodzi o moje doświadczenie życiowe, ciągle uczę się czym jest miłość, ciągle też na nowo muszę sobie przypominać, że miłość jest w gruncie rzeczy odpowiedzialnością za drugiego człowieka, zwłaszcza za dziecko. Mamy ograniczony zapas energii, którą jesteśmy w stanie obdarować innych, więc może warto cieszyć się tym co mamy. Sztuką jest bowiem zatrzymać się w odpowiednim momencie, umieć powiedzieć sobie stop, złapać dystans i dać sobie czas na ocenę sytuacji i własnych sił zanim podejmie się nowe wyzwanie. Wzajemną relację buduje się bowiem na obustronnym zaufaniu i lojalności.

Kwiatki Jana Pawła II to ciepły i pełen humoru zbiór anegdot ukazujących papieża Polaka w codziennych, często wzruszających sytuacjach. Książka odsłania jego ludzką stronę – życzliwość, poczucie humoru i głęboką empatię wobec innych. To lekka, pogodna lektura, która przypomina, że świętość może przejawiać się w prostych gestach i uśmiechu. Idealna dla tych, którzy chcą zobaczyć Jana Pawła II nie tylko jako wielkiego papieża, ale przede wszystkim jako bliskiego, serdecznego człowieka. Serdecznie polecam :-)

Tischner jako postać od zawsze mnie porusza. Jest dla mnie ważnym filozofem, którego myśli mają wpływ na mój sposób myślenia. Ks. Józef Tischner w tej biografii jest tak żywy, że niemal słychać jego głos. Bonowicz stworzył książkę, którą czyta się z ogromną przyjemnością – jest tu miejsce na anegdotę, na głęboką filozofię i na historię Polski. To jedna z tych biografii, które sprawiają, że postać bohatera staje się nam bliska. Bardzo polecam!

Mnie w tej biografii Doroty Terakowskiej nie mniej od wydarzeń z jej życia zaciekawił opis tła społecznego i politycznego, na którym się rozgrywały. Katarzynie Nowak udało się pokazać, jak duży wpływ, na losy matki i jej partnera, Macieja Szumowskiego, miało to co się w Polsce działo. Oczywiście, oboje byli dziennikarzami, więc oddziaływanie zewnętrznego świata na ich życie, z natury rzeczy musiało być znaczące, ale gdyby nie ustrój PRL-u, a potem specyfika transformacji, zapewne ważyłoby nie aż tyle, tak go nie determinowało.

Była to pierwsza książka tego autora, którą przeczytałem. Nie ostatnia :-) Ksiądz Roman Rogowski (1936-2023) był niesamowitą postacią, z którą wielokrotnie dane mi było się spotkać, by prosić o dedykacje w jego licznych publikacjach (dla siebie lub w prezencie dla znajomych). Najwięcej było właśnie egzemplarzy różnych wydań "Mistyki gór". Styl autora jest specyficzny i pewnie nie każdemu będzie odpowiadać, tak jak tematyka religijna tego dzieła. Żadna jednak inna lektura nie odpowiada moim zdaniem lepiej na pytanie czemu chodzimy w góry, czego tam szukamy i czego nas one uczą. Pozycja - moim zdaniem - obowiązkowa, nie tylko dla osoby wierzącej, ale każdego turysty zakochanego w świecie gór. Fascynacja Tatrami i Ślężą, górami Europy i Azji itd. bije niemal z każdej strony "Mistyki gór".

Ciężko się czyta. Czuję niedosyt. Zbyt mał się dowiedziałam o Janie Pawle II i zbyt mało o Pani Wandzie. Odbieram to jak wielką tęsknotę za bratem. Ucieczkę do swojego miejsca na ziemi, z którego czerpie Pani Wanda siłę. Też mam takie miejsce, gdzie są ślady moich ukochanych osób. I główny wniosek mój. Gdybym nie była na krótkim spotkaniu w kościele w Krakowie z panią Wandą, to zrozumiałabym przyjaźni i więzi dusz Pani Wandy z Ojcem Świętym. Szukajmy prawdy obcując z ludźmi.

Czytając „Żółty zeszyt” św. Teresy od Dzieciątka Jezus, czułem się niczym w zaciszu klasztornego ogrodu, gdzie ona – z dziecięcą szczerością – dzieli się ze mną najgłębszymi udrękami i radościami swej duszy. To nie jest pomnik świętości, lecz intymny pamiętnik młodej dziewczyny, dla której każdy gest staje się modlitwą, a każda myśl – krokiem ku Bogu.