“Moje życie zamiast fantazji odgrywa wewnętrzne konflikty, podobnie jak Nowy Jork. Pasujemy do siebie”. Jedną z wartości tej książki, najbardziej zbliżonej do autobiograficznego eseju, jest to, że dużo tu Miasta, którego trudno mi zapomnieć, choć chyba nie chciałbym tam wrócić. Zwłaszcza teraz.
Bardzo to interesująca literatura, osobista w najlepszym tego słowa sensie i bardzo erudycyjna. Autorka flanuje po mieście, analizuje, rozmawia, wspomina, notuje scenki, do których N.Y.C. nadaje się idealnie.
I opisuje swoje, jak pisze “chwile istnienia” - jako nowojorczanka, choć była “dzieckiem imigrantów z klasy robotniczej którzy nie mieli czasu ani chęci poświęcać nam należytej uwagi”. Zaczynała wszak na Bronksie, skończyła czas na Manhattanie, co samo w sobie można uznać za tzw. sukces.
Mimo to, a może właśnie dlatego, z narracji nie wynika poczucie jakiegoś wielkiego osiągnięcia. Ona sama najwyraźniej to bagatelizuje, bo wie, co jest w życiu najważniejsze. Zarazem ma również poczucie jakiegoś braku, do pełni czegoś jednak zabrakło.
“Cały sens miasta polegał na tym, że łatwiej było w nim znieść samotność” - pisze Gornick, dla której Miasto jest więcej niż pocieszeniem.
“Co wieczór, gdy przed pójściem spać gaszę światło w moim salonie na piętnastym piętrze, doznaję przyjemnego wstrząsu na widok wznoszących się ku niebu rzędów rozświetlonych okien; otoczona przez nie czuję się tak, jakby obejmowała mnie gromada bezimiennych mieszkańców miasta. To mrowie ludzkich siedzib, zawieszonych jak moja w przestrzeni, to ukłon Nowego Jorku w stronę ponadjednostkowej więzi. Ukojenie płynące z tej przyjemności jest nie do opisania”.
I spacerom, i Miastu Autorka zawdzięcza bardzo wiele.
“Kiedy życie zaczyna mi się jawić jako suma niepowodzeń, idę spacerem na Times Square - plac będący domem najobrotniejszego magnesu społecznego na świecie – i tam szybko odzyskuję właściwą perspektywę”.
“W czasach, gdy zbliżałam się coraz bardziej do magnesu społecznego, nic tak nie koiło bólu i złości w sercu jak spacer przez miasto. Obserwując ludzi, którzy na pięćdziesiąt różnych sposobów próbują pozostać ludźmi, widząc różnorodność i pomysłowość technik przetrwania, czułam jak schodzi ze mnie napięcie”.
“Nigdy nie czułam się mniej samotna niż w trakcie samotnego spaceru zatłoczoną ulicą. (...) Chodziłam, by przewietrzyć umysł, zakosztować ulicznego życia, rozpędzić popołudniowe przygnębienie.”
Pisarka postrzega miejski, no dobra - nowojorski, tłum jako rodzaj wspólnoty, zwłaszcza po 11.09.2001.
“Po jedenastym września w mieście na długo zapanowała trudna do opisania atmosfera. Przez wiele tygodni Nowy Jork wydawał się nieobecny, zagubiony, wysiedlony. Ludzie chodzili półprzytomni, jak gdyby coś ich męczyło, ale nie umieli tego nazwać. (...) Jednocześnie utrzymywała się cisza jakby nie z tej ziemi”.
“Przystanęłam na wysepce pośrodku, jak każdy nowojorczyk. Spojrzałam w prawo, aby wypatrywać w sznurze samochodów przerwy, która pozwoli mi bezpiecznie przemknąć na czerwonym. Okazało się jednak, że nic nie jedzie; jak okiem sięgnąć, ani jednego auta. Stałam tak jeszcze przez chwilę zahipnotyzowana tą wielką i straszną pustką. Nie mogłam sobie przypomnieć, żebym kiedykolwiek - może tylko z wyjątkiem śnieżnych zamieci - widziała Broadway bez jadących samochodów”.
“Wszyscy jesteśmy na Piątej Alei z tego samego powodu, na tych samych prawach. Przemierzamy ulice światowych stolic od niepamiętnych czasów: aktorzy, urzędnicy przestępcy, dysydenci, uciekinierzy, nielegalni, geje z Nebraski, polscy intelektualiści, kobiety na krańcu czasu”.
Świetnie opisana przewijająca się przez całą książkę relacja z pewnym Leonardem, wzorowy to udano-nieudany związek w wieku średnim: “Żadna inna bliska znajomość nie dała mi takiego wglądu w zagadkową naturę zwyczajnych relacji między ludźmi”.
„Leonarda i mnie łączy polityka krzywdy. Płonie w nas jasnym ogniem głębokie przekonanie, że przyszliśmy na świat urządzony według niesprawiedliwych reguł. Naszym tematem jest życie, które nas ominęło. Oboje mierzymy się z pytaniem: gdyby ta nierówność nie istniała zawczasu – on jest gejem, ja kobietą osobną – czy sami byśmy ją sobie wymyślili, żeby mieć pożywkę dla swoich pretensji? Właśnie temu pytaniu poświęcona jest nasza przyjaźń. Ono ją definiuje – określa jej charakter oraz idiom…”
“– To czym ostatnio jest dla ciebie życie? - pytam.
– Kością stojącą w gardle - odpowiada.
– Ani nie mogę jej połknąć, ani wykasłać. Mogę tylko próbować się nie udławić”.
“W trakcie tych naszych dalekich spacerów nieraz ukradkiem zmieniał się charakter czasu i przestrzeni, Znikało pojęcie godzin. Ulice były jedną długą wstęgą ciągnącej się hen drogi, po której wędrowaliśmy bez przeszkód. Czas się rozrastał, zaczynał przypominać ten z dzieciństwa, nigdy się niekończący, a nie ten obecny, którego zawsze było za mało”.
Inne cytaty
“Oto mężczyzna usiłował mnie zmusić do czegoś, znaczy nie miałam ochoty [pewien rodzaj seksu - przyp. mój], i robił to w sposób, jakim nigdy by się nie posłużył wobec innego mężczyzny: próbował mi wmówić, że nie wiem czego chcę. (...) Uzmysłowiłam sobie, że mężczyźni należą do innego gatunku niż ja. Innego i obcego”.
“Nadal byłam córką swojej matki. Ona była teraz negatywem, a ja odbitką, lecz obie zostałyśmy same, bez tego właściwego (po rozwodzie)”.
“Przyjaźń dzieli się na dwie kategorie: taką, w której ludzie spotykają się ze sobą, bo potrzebują swojej energii i taką, w której ludzie potrzebują energii, żeby się spotkać.
“Różnice osaczyły nas niczym bujny gąszcz zarastający leśną polanę. Przyjaźń, będąca przez lata źródłem podniety, nagle wyczerpała się jako potrzeba. Jednym długim susem przeskoczyła z rozedrganego centrum na wyczerpane peryferia”.
“Dojrzałam do tego, by nie oczekiwać od przyjaciół rzeczy, których nie potrafią mi dać. Biorę każdą przyjaźń taką, jaka ona jest, bez dyktowania warunków”.
“– Mam tylko jeden problem z chrześcijaństwem. Dlaczego oni nienawidzą Żydów za Śmierć Chrystusa? Kobieta zwraca mu niemu twarz i mówi:
– A wie pan, że mnie też to zawsze zastanawiało. W końcu to Rzymianie go zabili. Dlaczego nie mają pretensji do Włochów?
“Przekonanie, że jesteśmy tym, do czego się przyznajemy, to wielkie złudzenie naszej kultury”.
“Przez całe życie porzucał wszystko z wyjątkiem kobiet”.
“Odbierałam przez skórę zbiorowy opór przed pójściem na dno”.
“Czuła się otępiona gadką szmatką, która dzień w dzień wypełniała jej uszy. To gorsze niż cisza, powiedziała. O wiele gorsze”.
“Najbardziej żywotną poza seksem formą więzi jest rozmowa”.
“Kończąc sześćdziesiąt lat, poczułam się tak, jakby ktoś mi powiedział, że mam przed sobą jeszcze tylko sześć miesięcy. W jednej chwili ucieczka w wyimaginowane jutro stała się przeszłością. Pozostał jedynie ogrom opustoszałej teraźniejszości. (...) Z bujaniem w obłokach skończyłam bez trudu, ale jak właściwie żyć w teraźniejszości, jeśli przez tyle lat się tego nie robiło?”.
“To gen anarchii, obecny w każdym człowieku, który urodził się w gorszej klasie, z gorszym kolorem skóry, z gorszą płcią – tyle że u niektórych pozostaje uśpiony, a u innych sieje spustoszenie – nikt nie wie tego lepiej niż ja”.
Czytając, miałem skojarzenia z „Przyjacielem ” - dość podobną książką innej nowojorczanki Sigrid Nunez, której pozostałe rzeczy też biorę na cel. A teraz czas na kolejną książkę Gornick, podobno jeszcze lepszą - słynne “Przywiązania”...
Szukamy ofert...
Opinie i dyskusje o książce Przywiązania
Dopiero czytając Posłowie Julii Fiedorczuk uzmysłowiłam sobie, że to w zasadzie książka historyczna. Wszak dzieciństwo autorki wypadało w latach 40-tych ubiegłego wieku. Zapewne dlatego w tekście Vivian Gornick nie bardzo umiałam znaleźć coś ciekawego i poruszającego. Oglądanie cudzego życia przez dziurkę od klucza, w tym wypadku, nie było na tyle egzotyczne, a z drugiej strony na tyle uniwersalne żeby mogło mnie zainteresować. Może dopiero ostatnie dwie czy trzy strony zbliżyły się do czegoś wartego mojej uwagi. Dla mnie całość męcząca i jakaś taka oślizgła jeśli chodzi o stosunki między postaciami.
Dopiero czytając Posłowie Julii Fiedorczuk uzmysłowiłam sobie, że to w zasadzie książka historyczna. Wszak dzieciństwo autorki wypadało w latach 40-tych ubiegłego wieku. Zapewne dlatego w tekście Vivian Gornick nie bardzo umiałam znaleźć coś ciekawego i poruszającego. Oglądanie cudzego życia przez dziurkę od klucza, w tym wypadku, nie było na tyle egzotyczne, a z drugiej...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toZaskakująco osobista książka, choć bynajmniej nie ekshibicjonistyczna, poświęcona głównie niełatwym relacjom z matką. No i z mężczyznami - w takiej kolejności, nie tylko chronologicznej…
Zapewne będę w mniejszości, gdy napiszę, że mimo całej błyskotliwej narracji, mojej ulubionej przewrotnej ironii pełnej, bardziej jednak do mnie trafiła poprzednia rzecz Gornick, czyli “Kobieta osobna i miasto” - i to nie tylko dlatego że tam było więcej Nowego Jorku.
Tu największą wartością są gorzkie-słodkie dyskusje narratorki z matką (niestety, dość toksyczną osobą),które niekiedy przekształcają się w całkiem niezłe awantury i wzajemne obrażania się. To bardzo dynamiczna relacja. “Nieraz przez kilka lat panuje między nami coś w rodzaju zmęczonego odprężenia. Potem wraca gniew jasny i gorący”.
Inna rzecz, że obie strony mają nieco racji w tej odwiecznej sztafecie pokoleń kobiecych.
“– Dlaczego nie znajdziesz sobie sympatycznego mężczyzny, z którym byłabyś szczęśliwa? - pyta mnie mama. – Prostego i dobrego, nie intelektualistę ani filozofa”.
Matka to dla niej “wytrawny miejski piechur, (ale i łowczyni miejsc siedzących w metrze)”.
Dla mnie nad wszystkim dominuje tu jednak pięknie plastyczny obraz żydowskiego życia w Bronxie sprzed kilkudziesięciu lat, z niezwykłymi typami ludzkimi, ekscentrykami, dziwakami, przemocowcami. Tę część uważam za najlepszą, ukazującą niełatwe bogactwo ówczesnej mieszanki rasowo-narodowościowo -kulturowej.
“Bronx był mozaiką etnicznych księstewek najechanych przez obcy element: pięć kwartałów, gdzie dominowali a to Włosi, a to Irlandczycy, a to Żydzi, ale każdy rewir żydowski miał swoją mniejszość irlandzką, a włoski żydowską”.
“W naszej kamienicy mieszkali sami Żydzi, nie licząc irlandzkiej rodziny na parterze, rosyjskiej na drugim piętrze i polskiego dozorcy. Rosjanie byli wysocy i milkliwi, wchodzili i wychodzili w aurze tajemnicy. Wszyscy Irlandczycy byli chudzi, mieli jasne włosy niebieskie oczy, wąskie usta i zamknięte twarze. Oni też przemykali wśród nas jak cienie. Podobnie dozorca i jego żona trzymali się na uboczu. Nigdy do nikogo nie odzywali się pierwsi. Oto główny, jak mi się zdaje, efekt bycia w mniejszości: człowiek cichnie”.
A to jeszcze te czasy, i środowiska, gdy kobieta jest funkcją swojego mężczyzny i głównie pod tym kątem oceniana.
“Matka jest prawdziwym więźniem swojego środowiska, swoich czasów, które zakazywały kobietom samorealizacji”. Córka jest już zupełnie innego pokolenia, dla którego najważniejsza jest samorealizacja. I to zarzewie nieusuwalnego konfliktu towarzyszy nam w zasadzie przez wszystkie lata, które razem z nimi przeżywamy. “Nie mam dobrej relacji z mamą, a niekiedy, w miarę jak powiększa się nasz życiowy bagaż, zdaje się ona jeszcze pogarszać. Tkwimy uwięzione w ciasnym tunelu bliskiej, intensywnej znajomości”.
Fascynujący jest portret sąsiadki Nettie, która sama kształtuje swoje życie, co u kołtuńskich mieszkańców kamienicy wywołuje przewidywalne reakcje.
“Jej krok był niespieszny i rozmyślny. Ruszała raz jednym, raz drugim udem, kołysząc biodrami. Dla każdego było jasne, że ta kobieta donikąd nie idzie, że chodzi dla chodzenia, by poczuć efekt, jaki wywiera na przechodniach. Jej chód stale przypominał o ciele ukrytym pod ubraniem. Mówił: +To ciało ma moc budzenia apetytów+. Nie było drugiej takiej jak ona”.
“Zarówno mężczyźni, jak i kobiety patrzyli na nią chciwie. To było straszne. Emocje, jakie wzbudzała, stanowiły raczej karę niż nagrodę. Przerażało mnie to, jak ludzie na nią patrzą – mężczyźni okrutnie, kobiety gniewnie. Wydawało mi się, że grozi jej niebezpieczeństwo”.
“Ona sama, rzecz jasna, nie znała strachu. Erotyczna perfidia tkwiła w niej głęboko nierozerwalnie. (..) Budzenie pożądania było jedynym znanym jej sposobem na poprawę własnego samopoczucia.
Wiedziała, że kiedy kołysze biodrami, unosi leniwie powieki albo przeciąga zmysłowo dłonią po rudych włosach, w męskich lędźwiach budzi się nadzieja. Wiedziała tylko tyle i aż tyle”.
Po latach Nettie pada ofiarą raka…
– Ona gniła od środka – oznajmiła mama. – Przeżarło ją. Ci mężczyźni ją przeżarli.
– Mamo, na litość boską! Naprawdę w to wierzysz? Uważasz że, można dostać raka od seksu?
– A n a c o u m a r ł a, j a k n i e n a r a k a?”.
Albo taka piękna rozmowa matki z córką:
“– Co robią homoseksualiści?
– To samo co ty, mamo.
– To znaczy?
– Bzykają się tak jak ty.
– Ale jak oni to robią? Gdzie?
– W tyłek.
– To musi boleć.
– Czasami tak. Zazwyczaj nie.
– Czy oni się żenią? – pyta ze śmiechem.
– Niektórzy. Większość nie.
– Czy są samotni?
– Tak samo jak my mamo”.
“Pamiętasz Druckerową? Mówiła że gdyby nie papieros w trakcie stosunku z mężem, wyskoczyłaby z okna. A Zimmermanową, tą po drugiej stronie? Wydali ją za mąż, jak miała 16 lat, szczerze faceta nie znosiła(...) Mężczyźni z Europy. To były zwierzęta. Po prostu zwierzęta”.
“Przez 25 lat nie mogłam się pozbyć wrażenia, że mama nic nie robi, tylko leży w półmroku na kanapie, trzyma rękę na czole i mamrocze: +Nie wytrzymam+. Co zresztą okazało się nieprawdą”.
“Miało się wrażenie, że pracuje wyłącznie po to, by móc się pod wieczór oddać rozpaczy, wiernie jej oczekującej na końcu obowiązkowej przeprawy przez trudy dnia codziennego. W weekendy, rzecz jasna, depresja trwała nieprzerwanie”.
Wiele zmienia nagła śmierć ojca Autorki.
“Wdowieństwo otworzyło mamie drogę do wyższej formy istnienia.(...) Opłakiwanie taty stało się jej zawodem, jej tożsamością, jej maską społeczną”.
“To mama była centralną postacią tego dramatu, reszta kręciła się na obrzeżach. Można powiedzieć że jej spektakularna strata pochłonęła nas wszystkich; z pełnoprawnych żałobników zmieniliśmy się w świadków cudzej żałoby (...) Śmierć taty stała się religią, źródłem obrządku i doktryny. Figura kobiety, która utraciła miłość swojego życia, stała się dla mamy nową ortodoksją, której przestrzegała z talmudyczną dokładnością”.
BTW: Tym bardziej było to nienormalne, że po śmierci ojca musiała spać z matką przez rok w jednym łóżku….
“Wołała wtedy moje imię i krzyczała: +Sierota! Mój Boże, jesteś sierotą!+ Nikt nie miał odwagi jej przypomnieć że według tradycji żydowskiej sierotą zostawało się po śmierci matki; dziecko bez ojca było tylko półsierotą”.
Niestety, matka miała poważne kompleksy wobec wykształconej córki. “Ilekroć zaczynałam zdanie, którego nie dało się skończyć bez trzykrotnego złożenia, w jej oczach pojawiały się iskry zwierzęcej chytrości. Te iskry wzniecały w niej gniew, który rozpalał się w szał.(..) +Mów do mnie po ludzku!+”.
“Zawsze po cichu liczyła, że tym razem będzie inaczej że wreszcie usłyszy ode mnie historię przypominającą jej własną, taką, które ją pokrzepi, a nie wprawi w zdumienie i zakłopotanie”.
Pokornie upraszam o wybaczenie, ale część o nieudanym małżeństwie Autorki to chyba najnudniejszy fragment książki. “Teoretycznie zgadzaliśmy się co do wszystkiego, lecz w codziennym życiu jakoś nigdy się nie zdarzało, abyśmy równocześnie pragnęli tej samej rzeczy”. Reszta narracji to opisywanie, czy raczej: analizowanie, relacji z kolejnymi facetami, co także nie wydało mi się porywające.
Wyciszający koniec nieco elegijny, gdy “Mama nie wygląda ani młodo, ani staro; wydaje się co najwyżej pochłonięta grozą widoku. (...) - Całe życie przeleciało – mówi cicho. Mój ból jest tak wielki, że nie mam odwagi go poczuć.(...) Potem siedzimy w milczeniu, dwie kobiety niezaplątane w supeł rozmowy, lecz jedynie patrzące w półmrok bezpowrotnie mi utraconego życia”.
“Bez końca włóczymy się razem po ulicach Nowego Jorku. (...) Nie przepadamy za sobą podczas tych spacerów, czasem się na siebie gniewamy, ale nasze włóczęgostwo trwa w najlepsze. (...) Nie znosi jedynie teraźniejszości; gdy tylko teraźniejsze staje się przeszłością, mama z miejsca się w niej zakochuje. Opowieść za każdym razem jest taka sama i jednocześnie inna, bo jestem coraz starsza i zawsze przychodzi mi do głowy pytanie, którego nigdy wcześniej nie zadałam”.
“Nie zależy nam już tak bardzo jak dawniej na sprawiedliwości. Nasza animozja stała się mniej zajadła”.
Zaskakująco osobista książka, choć bynajmniej nie ekshibicjonistyczna, poświęcona głównie niełatwym relacjom z matką. No i z mężczyznami - w takiej kolejności, nie tylko chronologicznej…
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toZapewne będę w mniejszości, gdy napiszę, że mimo całej błyskotliwej narracji, mojej ulubionej przewrotnej ironii pełnej, bardziej jednak do mnie trafiła poprzednia rzecz Gornick, czyli...
Lata 80-te ubiegłego wieku, Nowy Jork, Vivien Gornick (ur. w 1935r.) uznana artystka, pisarka, re-porterka, intelektualistka, feministka coraz częściej zastanawia się nad własna tożsamością i tym co ukształtowało ją jako człowieka. Wracają obrazy korzeni i dawnej siebie - dziewczynki, nimfetki, kobiety.
,,Przywiązania” to próba udramatyzowania jednej myśli która gnębi pisarkę: ,, Dlaczego, chociaż zawsze pragnęłam być inna niż moja matka, jestem taka jak ona?”
Autorka szukała autentyczności, wolności wyboru własnej drogi, prawa do popełniania swoich błę-dów. Znajduje fatum. ,,Gdy kobieta coś musi jej życie jest jakby bardziej ludzkie”.
Pisarstwo Gornick to refleksja nad życiem rozumianym na kształt procesu tworzenia dzieła sztuki. Nieustanne, niespełnione poszukiwanie adekwatności myśli i dzieła. Doskonałości nigdy nie osią-gniemy pozostaje czerpanie radości z samych poszukiwań prawdy o sobie.
Vivian Gornick dzięki talentowi pisarskiemu z surowego materiału życia potrafi wydobyć mądrość, coś co czytelnik może uznać za ważne, pouczające, własne.
Szczere do bólu, kobiece spojrzenie na poszukiwanie znaczenia ,,Ja”. Wymagająca, trudna proza. Warto przeczytać.
Powyższe to wyciąg z obszerniejszej recenzji, którą znajdziecie tutaj: https://wojciechprzychodzki.blogspot.com/2026/02/
Lata 80-te ubiegłego wieku, Nowy Jork, Vivien Gornick (ur. w 1935r.) uznana artystka, pisarka, re-porterka, intelektualistka, feministka coraz częściej zastanawia się nad własna tożsamością i tym co ukształtowało ją jako człowieka. Wracają obrazy korzeni i dawnej siebie - dziewczynki, nimfetki, kobiety.
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo to,,Przywiązania” to próba udramatyzowania jednej myśli która gnębi...
Część poświęcona dzieciństwu - bardzo ciekawa, część dotycząca dorosłego życia miłosnego autorki - średnio interesująca.
Część poświęcona dzieciństwu - bardzo ciekawa, część dotycząca dorosłego życia miłosnego autorki - średnio interesująca.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo to„Przywiązania” okazały się dla mnie rozczarowaniem. Choć książka jest przedstawiana jako głęboki memuar o relacji matki i córki, w praktyce jest to zbiór bardzo eseistycznych rozważań, które nie wciągnęły mnie ani emocjonalnie, ani fabularnie. Bohaterka pozostawała mi odległa, a jej refleksje — mało przekonujące. Zamiast poruszającej historii dostałam narrację, która momentami wydawała się przeintelektualizowana i nużąca. Mimo niewielkiej objętości czytało mi się ją ciężko i niestety szybko zapomnę, że w ogóle przez nią przeszłam.
„Przywiązania” okazały się dla mnie rozczarowaniem. Choć książka jest przedstawiana jako głęboki memuar o relacji matki i córki, w praktyce jest to zbiór bardzo eseistycznych rozważań, które nie wciągnęły mnie ani emocjonalnie, ani fabularnie. Bohaterka pozostawała mi odległa, a jej refleksje — mało przekonujące. Zamiast poruszającej historii dostałam narrację, która...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo to"Przywiązania" Vivian Gornick to opowieść o drodze matki i córki na dwóch płaszczyznach: czasu i przestrzeni. Poruszają się one w obszarze gąszczu ulic Nowego Jorku, jak również w obszarze pamięci o tym, co ukształtowało ich wspólne życie. Jest to podróż pełna napięcia, bólu, zawiści, niedopowiedzeń, rozczarowań, odrobiny czułości i niewytlumaczalnie silnego przywiązania, które dominują w relacji dwóch kobiet. Pierwsza połowa powieści, w której narracja krąży wokół bardzo ciekawych kobiecych postaci, sąsiadek głównej bohaterki z kamienicy na Bronksie, jest rewelacyjna. Kobiety te to punkty odniesienia, wokół których formuje się tożsamość najpierw małej dziewczynki, potem młodej kobiety. Druga zaś część historii, skupiająca się na relacjach z mężczyznami już mnie odrobinę nużyła, mimo że toksyczne związki w dorosłym życiu, jasno wynikały z przeżyć bohaterki w dzieciństwie.
"Przywiązania" są na pewno pozycją bardzo wartościową, wplatająca pierwiastek autobiograficzny w myśl feministyczną. Gornick z ogromnym talentem uważnej obserwatorki snuje swoją spokojną i wyważoną narrację. Książka jest bardzo intymna i osobista, zdecydowanie warta uwagi i polecam szczególnie osobom, które interesują się feminizmem i jego przedstawicielkami.
"Przywiązania" Vivian Gornick to opowieść o drodze matki i córki na dwóch płaszczyznach: czasu i przestrzeni. Poruszają się one w obszarze gąszczu ulic Nowego Jorku, jak również w obszarze pamięci o tym, co ukształtowało ich wspólne życie. Jest to podróż pełna napięcia, bólu, zawiści, niedopowiedzeń, rozczarowań, odrobiny czułości i niewytlumaczalnie silnego przywiązania,...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo to„Fierce Attachments” - tak brzmi angielski tytuł wydanej w 1987 r. książki Vivian Gornick. W wydaniu polskim „Przywiązania” są pozbawione przymiotnika „fierce” oznaczającego coś zaciekłego, dzikiego, ostrego, być może również pełnego emocji i żarliwego. Oryginalna wersja to coś więcej niż łagodnie i swojsko brzmiące „przywiązania”, które z góry kojarzą się z czymś dobrym, przyjemnym, dającym bezpieczeństwo i spokój. Czy nie taka właśnie powinna być relacja córki z matką? Powinność to kolejne słowo, w którym uwięzione są w swoich rolach dwie kobiety: matka i córka. Wciąż jeszcze próbujące odnaleźć właściwą równowagę w tej często, enigmatycznie klucząc, skomplikowanej relacji.
Vivian Gornick ujmuje to wprost:
„ Nie mam dobrej relacji z mamą, a niekiedy, w miarę jak powiększa się nasz życiowy bagaż, zdaje się ona jeszcze pogarszać. Tkwimy uwięzione w ciasnym tunelu bliskiej, intensywnej znajomości. Nieraz przez kilka lat panuje między nami coś w rodzaju zmęczonego odprężenia. Potem wraca gniew, jasny i gorący”[1].
Czterdziestopięcioletnia córka (rozwódka) i siedemdziesięciosiedmioletnia matka (wdowa) mają swój rytuał – spacerują razem ulicami Nowego Jorku. Mieszkają od jakiegoś czasu niedaleko od siebie - na Manhattanie, a te wędrówki to jeden ze sposobów na wspólne spędzanie czasu. Spacery odbywają w lepszej lub gorszej atmosferze. Bywa smutno, irytująco, niekiedy nawet zabawnie. Czasem się złoszczą, ale często prowadzą rozmowy o przeszłości i przywołują wspomnienia, znane córce i wielokrotnie powtarzane, do których sama zresztą prowokuje matkę nowymi pytaniami. Opowieści matki nie zmieniają się. Ich interpretacja bywa jednak czasami inna niż przed laty.
Vivian Gornick spędziła dzieciństwo w latach 40. i 50. w kamienicy zamieszkanej przez żydowskie rodziny na wielonarodowościowym Bronxie, który „Był mozaiką etnicznych księstewek najechanych przez obcy element: po cztery, pięć kwartałów, gdzie dominowali a to Włosi, a to Irlandczycy, a to Żydzi, ale każdy rewir żydowski miał swoją mniejszość irlandzką, a włoski żydowską”[2] .
Wracamy do tych miejsc razem z bohaterkami, żeby spojrzeć na nie oczami córki. Przypomnieć sobie atmosferę żyjących blisko siebie rodzin, widzianych przez małą Vivian przez pryzmat niepracujących matek-kobiet i ich codziennych sąsiedzkich relacji. Wraca trudne doświadczenie śmierci ojca kilkunastoletniej autorki, traumatyczne głównie z powodu rozłożonej na wiele lat żałoby matki. Żałoby przeżywanej intensywnie i bezlitośnie. Wspomnienia są dla Gornick formą autoterapii i próbą zrozumienia źródła jej niepokojów i przyczyn nieudanych związków. Są też polem, na którym ścierają się dwie silne osobowości. Obie są samotne: matka z wyboru, córka z powodu problemów z utrzymaniem na dłużej bliskich relacji z mężczyznami, których spotyka.
„Przebiegłam pamięcią po swoich związkach (…) Zdawali się tacy różni, ale nie wyciągnęłam z tych przywiązań żadnej nauki, wszystkie były ucieczką. To było prawie tak, jakbym wybierała sobie mężczyzn, którzy zapewnią mi powrót do punktu wyjścia – do stanu depresji i bezwładu spowodowanego miłosnym fiaskiem”[3].
Matka i córka mają siebie, a raczej są na tę relację skazane. Sprawia im wiele bólu, jednak bardziej identyfikujemy się z córką, na której zdaje się cały czas spoczywać większa odpowiedzialność.
Z upływem czasu, kiedy trudno już ignorować wiedzę o pewnym z góry określonym, czasie trwania wszystkich związków, coraz trudniej jest znosić niemożliwość zrozumienia siebie nawzajem, chociaż nie można nie zauważyć wzajemnych ustępstw i podejmowanych prób.
„Potem siedzimy w milczeniu, dwie kobiety niezaplątane w supeł rozmowy, lecz jedynie patrzące w półmrok bezpowrotnie utraconego życia. Mama nie wygląda ani młodo, ani staro; wydaje się co najwyżej pochłonięta grozą widoku. Nie wiem jak ja wyglądam w jej oczach”[4].
Podziwiam autentyczność, szczerość i literacką sprawność autorki, która pozwoliła jej tak umiejętnie przekazać uniwersalną prawdę, którą odnaleźć można w tej historii. Amerykańskie dekoracje – atmosferę Nowego Jorku z lat 80., czy obrazki z życia żydowskiej społęczności z Bronxu z łatwością można zastąpić współczesną Warszawą lub dowolnym miejscem i czasem. Vivian Gornick jest doskonałą narratorką, jej opowieść jest zajmująca, a my wierzymy w nią bez zastrzeżeń. Nie brakuje tu również ironicznego dowcipu, śmiechu przez łzy, scenek z życia rodzinnego i sąsiedzkiego, ale przede wszystkim śmiałej analizy uczuć, również tych których się z reguły nie ujawnia. Autentyczność i bezpretensjonalność to jest to, co mnie, jak wielu innych czytelników, najbardziej uwodzi w takich historiach. Sposób w jaki pisze Vivian Gornick najłatwiej jest mi porównać do prozy Joan Didion lub Annie Ernaux i z pewnością zaliczę ją do swoich najciekawszych lektur ostatnich miesięcy.
[1] Vivian Gornick, „Przywiązania”, przeł. Łukasz Witczak, wyd. Filtry, 2021, s.8.
[2] Tamże, s. 13.
[3] Tamże, s. 249.
[4] Tamże, s. 254.
Wszystkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie bez zgody autora zabronione.
Recenzja zamieszczona na innym portalu czytelniczym.
„Fierce Attachments” - tak brzmi angielski tytuł wydanej w 1987 r. książki Vivian Gornick. W wydaniu polskim „Przywiązania” są pozbawione przymiotnika „fierce” oznaczającego coś zaciekłego, dzikiego, ostrego, być może również pełnego emocji i żarliwego. Oryginalna wersja to coś więcej niż łagodnie i swojsko brzmiące „przywiązania”, które z góry kojarzą się z czymś dobrym,...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toVivian to prekursorka dziennikarstwa osobistego. Wspaniale poprzez własne doświadczenia opisuje świat i zjawiska. W "Przywiązaniach" skupia się na relacji z matką, która jest trudna, wręcz toksyczna. Ta relacja kształtuje całe jej życie, kładzie się cieniem na jej późniejszych związkach z mężczyznami. Pomimo wszystko kobiety nie potrafią żyć bez siebie. Kłócą się, obwiniają nawzajem, nie potrafią spojrzeć na siebie z czułością. Bolały mnie słowa, wypowiadane przez matkę Vivian, a z drugiej strony rozumiałam jej cierpienie. Warto zanurzyć się w tą historię.
Vivian to prekursorka dziennikarstwa osobistego. Wspaniale poprzez własne doświadczenia opisuje świat i zjawiska. W "Przywiązaniach" skupia się na relacji z matką, która jest trudna, wręcz toksyczna. Ta relacja kształtuje całe jej życie, kładzie się cieniem na jej późniejszych związkach z mężczyznami. Pomimo wszystko kobiety nie potrafią żyć bez siebie. Kłócą się, obwiniają...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toPrzywiązania to niezwykle przenikliwa opowieść o relacji matki i córki, spleciona z osobistymi wspomnieniami, refleksjami i miejskimi wędrówkami po Nowym Jorku. Vivian Gornick z ogromną szczerością przygląda się emocjonalnym więzom, które – choć czasem trudne, duszące i pełne napięć – pozostają źródłem tożsamości i siły.
To książka o tym, jak kształtują nas bliskie relacje – te, z których chcemy uciec, ale i te, do których nieustannie wracamy. Gornick mistrzowsko łączy esej z autobiografią, tworząc uniwersalną opowieść o kobiecej niezależności, samotności i potrzebie zrozumienia siebie poprzez drugiego człowieka.
Przywiązania to niezwykle przenikliwa opowieść o relacji matki i córki, spleciona z osobistymi wspomnieniami, refleksjami i miejskimi wędrówkami po Nowym Jorku. Vivian Gornick z ogromną szczerością przygląda się emocjonalnym więzom, które – choć czasem trudne, duszące i pełne napięć – pozostają źródłem tożsamości i siły.
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toTo książka o tym, jak kształtują nas bliskie relacje...
Ciekawa, warto przeczytać
Ciekawa, warto przeczytać
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo to