Kapitalizm wyczerpania?

Prof. Marcin Król był zadeklarowanym liberałem (chociaż według obecnych standardów właściwie konserwatywnym liberałem),ale starał się w sposób możliwie jak najbardziej obiektywny przedstawić najważniejszych myślicieli i idee polityczne. Niekiedy gani nawet próby dyskredytowania ideowych przeciwników, na przykład krytykując sugestie dotyczące związków Kościoła katolickiego i totalitaryzmu. Oczywiście omawiana publikacja jest tylko zarysem historii myśli politycznej, dlatego omawia najważniejsze idee w dużym skrócie, tym niemniej wręcz zachęca do bardziej szczegółowego zagłębienia się w temat.

Bardzo przystępna baza informacji na początek jeśli chodzi o zjawisko populizmu. Autorzy skupiają przede wszystkim na Stanach Zjednoczonych (I kadencja Trumpa) i Wielkiej Brytanii (przede wszystkim Brexit i UKIP),jednak jest wiele odniesień do innych krajów zachodnich w Europie. Cała książka to w istocie analiza czterech głównych czynników/cech, zaproponowanych przez autorów, przez które populizm się umacnia. Szczególnie (oprócz rozdziału teoretycznego) podobał mi się rozdział "Mity", gdzie autorzy zdecydowanie odróżniają, że populizm to nie faszyzm czy nacjonalizm sam w sobie, jednak jako ideologia (czy dyskurs),może się z nimi łączyć. Z pewnością tytuł daje szerszą perspektywę na to zjawisko i umocniło mnie w przekonaniu, że populizm narodowy pozostanie jeszcze długo w naszych demokracjach liberalnych.

Wypożyczyłem z okazji trzeciego tygodnia słoweńskiego. Ciekawe się czyta z perspektywy czasu książkę. Zacząłem słuchać Zizka gdy miałem fazę na Petersona – co było dawno – wtedy też napatoczyłem się na Zizka w jego debacie. Trzeba przyznać Zizkowi że to prawdziwy gawędziarz – co widać i w tej książce. Bardzo mi się podoba forma czerpania z popkultury zarówno współczesnej jak i średniowiecznej, wątki filozofów oświecenia czy cytaty z nowego testamentu. Sobie sporo wynotowałem i mam nadzieje kiedyś się zapoznam (ciekawe się mi wydało szczególnie nowoczesna adaptacja Antygony przez pakistankę w londyńskim środowisku muzułmańskim). To co z tej książki na pewno zapamiętam – to że wielkie straszenie i górnolotne przewidywania jak coś odmieni nasze życie. (Wszyscy staniemy się cyfrowi, nastąpi zmiana naszej cywilizacji) – jest jednak ideą rewolucyjną która równie dobrze może być stety/niestety czczą gadaniną. A tak przynajmniej ja odczytałem te ostatnie 5 lat. Wspomnienie postaci Li Wenlianga – i jego sygnalizowanie wystąpienie covid-19 w Wuhan – już człowiek zapomniał od czego to się wszystko zaczęło. Z grubsza przedstawienie różnych form przemęczenie jakie wyróżnił koreański Byung-Chul Han było dosyć ciekawe – i że każde zmęczenie potrafi być wyczerpujące – zmęczenie wymuszonej empatii u pielęgniarki, lekarki czy przedszkolanki – zmęczenie fizyczne pracownika sklepu, kopalnii – czy zmęczenie przez śmieciopracę która wiemy że jest bez znaczenia a jest dużą częścią pracy Ciekawe sformułowanie „Putoganu” jako uzupełnienia swoich wzajemnie autorytaryzmów przez Putina i Erdogana – teraz po 24 lutego 2022 brzmi o wiele bardziej dobitnie. Zaciekawiło mnie wspomnienie o Dekameronu – życia dziesiątki ludzi w czasie czarnej śmierci w średniowieczu – muszę kiedyś przeczytać. Bardzo mnie urzekło jego parafraza chyba Hegla „Dusza to kość” na „Dusza to wirus, która jak wirus infekuje ciało, zachęca je do rozmnażania, czasem nawet na jego samą szkodę dla swojej korzyści” Takie dosyć zabawne i jednocześnie cyniczne. Trochę u Żiżka gryzie mnie jego przewartościowanie „cancelingu” „poprawności politycznej”. To jakoś tam występuje oczywiście – ale robienie z niego niewyobrażalnej siły jest na wyrost. Nie mówię że nie zmarnowało to części ludziom życia – ale praktyka jest taka że również wielu ludzi którym by się przydał canceling tak naprawdę nic mu nie zrobił – bo i tak ich widownia ma w nosie ich zachowanie. A często cóż – jest jak z komentarzami na youtubie – jak twórca powinieneś czyścić syf bo się kończy tak że masz prorosyjskie boty spamujące na okrągło to samo Fragmenty o Lacanie który jest bardzo ważny chyba dla Żiżka – jest jednak trochę mało oczywisty i nie za wiele zrozumiałem. Z polskich wątków – jest wspomniany „Szachinszach” Kapuścińskiego – w kontekście tego jak z perspektywy czasu widzimy pękniecie w dyktaturze, który jest znakiem pierwszego ognia pod „budynkiem” dyktatora.

Książka i mi się podobała i rozczarowała. Plus, że mamy tu szeroki i w moim odczuciu rzetelny przegląd poglądów dotyczących BDP. Sporo tu rozważań teoretycznych itp. Samo w sobie jest to zajmujące. Ja jednak nabyłem tę książkę przede wszystkim po to aby dowiedzieć się jakie przeprowadzono do tej pory eksperymenty, jakie były ich rezultaty. A tego jest w książce jak na lekarstwo. Najciekawszego najmniej. Stąd rozczarowanie.

David Graeber jak zwykle trafnie punktuje absurdy naszej rzeczywistości - i ta książka mocno rozjaśnia mi w głowie odnośnie mnożących się absurdalnych, nikomu niepotrzebnych, często niespójnych i nielogicznych, a co więcej, co chwilę zmienianych biurokratycznych regulacji, z czym mam do czynienia na co dzień, w pracy. Utrzymujemy, ze "reguły są jasne", tymczasem są one coraz to bardziej zawiłe i niezrozumiałe. I nikt nie zastanawia się nad tym, że utrudnia to życie nie tylko adresatom, ale też osobom, które muszą przerzucać te papiery. Nikt nie ma refleksji nad tym, że skoro te regulacje zmieniają się jak w kalejdoskopie, to błędy są nieuchronne, a poza tym wskazuje to na ich czystą arbitralność. No ale teraz już mam podłoże teoretyczne, by zrozumieć czemu tak jest. Warto zwrócić uwagę na podważenie klasycznej prawicowej argumentacji, jakoby biurokracja była cechą lewicy, rozważania o przemocy oraz wyjaśnienie dlaczegóż to mężczyźni nawet nie starają się zrozumieć kobiet (te ciągle słyszane uwagi wypowiadane przez mężczyzn, jakoby "kobiet nie dało się zrozumieć"). W niektórych fragmentach rozważania Graebera były jednak dla mnie trochę zbyt teoretyczne, filozoficzne i odbiegające od głównego tematu.

Króciutka analiza przed jakim wyborem nowego systemu społeczno-ekonomicznego stoimy. Cała wizja oparta na analizie dwóch wymiarów – zmiany klimatycznej z którą sobie poradzimy, bądź nie (ergo czy będziemy żyli w dostatku czy nędzy),oraz czy nowy system będzie oparty na hierarchii czy równości. Wynikają z tego tak optymistyczne wizje współżycia typu dostani świat równy mniej więcej dla wszystkich vel radykalnie nierówny świat w którym niewielkie pozostałe zasoby zostaje tylko u garstki wybrańców. Otrzymujemy zatem krótkie przeglądy potencjalnych efektów decyzji które podejmujemy dziś. Oczywiście wizje te są tylko „modelami”, czystymi opisami pewnych zjawisk, a wiadomo że tak jak nigdzie nie ma czystego wolnego rynku, tak nigdzie nie zapanuje czyste modele opisane prze Petera Frase. Polecam lekturę, pomaga zastanowić się jaki świat może być konsekwencją wyznawanych dziś wartości, to cenne, gdyż na co dzień rzadko znajduję czas na taką refleksję. Warto zauważyć, że w efekcie otrzymujemy dwie w miarę optymistyczne wizje i dwie bardziej mroczne – zwłaszcza świat nazwany „ekstremizmem” – świata totalnego braku zasobów podzielonego na klasy gdzie 0,1% najbogatszych będzie miała wszystko, a reszta nie będzie miała nic – wydaje się szalenie dojmująca. Minusem jest nazewnictwo – dla Autora pozytywne wizje to komunizm lub socjalizm – szczególnie używanie nazwy komunizm do świetlanej wizji – wydaje mi się co najmniej niezręczne. On się jednak kojarzy z pewną historyczną ideologią splamionym zbrodniami. Myślę że wielu czytelników to zniechęca, a niepotrzebnie. Polecam

Bardzo ciekawa książka, ważne tylko żeby brać niektóre teorie z przymrużeniem oka, bo sporo z nich to tylko teorie, a nie "fizyczne fakty" Autor politycznie skręca w lewo ocierając się o anarchizm, i nawet nie będąc politycznie ukierunkowanym okazem to czuć. Jednakże i tak bardzo bardzo warto poświęcić uwagę tej książce bo pomimo, że większość moich poglądów jest zupełnie z odwrotnego bieguna niż autora książki, to po prostu jego tezy są bardzo inteligente i idące na przeciw zachodniemu mainstreamowi, w którym większość naszego społeczeństwa jest jak najbardziej umoczona - razem ze mną :) Do tego wiele, wiele faktów i przytoczonych badań, które mogą zdziwić człowieka urodzonego we współczesnym kapitalizmie. I tutaj mała uwaga, książka ta zupełnie nie jest książka popularnonaukowa sprzedawana na lotniskach. W sensie, że może jest tam sprzedawana - nie pamiętam dokładnie skąd została mi polecona - ale po prostu to gruba i ciężka książka naukowa z wieloma przypisami i ogromną bibliografia nad którą autor na pewno się napracował.

Bardzo polecam, pokazuje wiele o tym jak traktowano kobiety w krajach bloku wschodniego, krytykuje i chwali gdy trzeba, nie jest zbyt pro- ani antyradziecka. Jedynie nie podoba mi się nazywanie krajów socjaldemokratycznych, socjalistycznymi, co jest niepoprawne.

Książka ma już ładnych parę lat, a nadal jest to ciekawy, świeży głos w sprawie kapitalizmu. Niekończące się debaty trwają i trwać nadal będą, ale zazwyczaj z perspektywy ekonomicznej lub socjologicznej. Tymczasem Kacper Pobłocki, antropolog społeczny, podejmuje w próbę opowieści nie tyle o tym, jak wygląda kapitalizm dzisiaj, ale "jakie są jego źródła, jak się rozwijał, co go konstytuuje — praca, przestrzeń, pieniądz — i jakie są jego perspektywy przyszłościowe". Autor stara się oderwać od paradygmatu, wedle którego kapitalizm to system niemal wieczny lub quasi-naturalny, i pokazać, że nie tylko ma określony początek, ale też że jego logika w wielu aspektach może się zmieniać, wyczerpywać lub być poddana krytycznej transformacji. Książka porusza szereg tematów: globalne nierówności, historia pieniądza, kredytu i długu, urbanizacja, zmiany ekonomiczne i społeczne w różnych częściach świata (w tym poza Zachodem),relacje historyczne pomiędzy Europą, Azją, światem arabsko-islamskim. Pobłocki nie tylko opisuje, ale stawia pytania: czy kapitalizm jest zachodniym wynalazkiem, czy też został zapożyczony / stworzony w wielu miejscach niezależnie; kiedy i jak peryferie światowe stały się peryferiami zapośredniczonymi, jak zmieniał się stosunek do pracy, przestrzeni, własności. Już tak zakreślona lista wątków wskazuje, że Pobłocki buduje opowieść bardzo rozległą — geograficznie i czasowo. Od starożytności, przez wieki średnie, rewolucję przemysłową, po współczesność. Włącza przykłady z różnych kontynentów, różnych cywilizacji, co pozwala zobaczyć kapitalizm nie jako jedyną możliwą ścieżkę, ale jako system, który się kształtował w wielu kontekstach. Autor demitologizuje popularne narracje: że modernizacja, miasto, demokracja, nowoczesność to wynalazki Zachodu. Pokazuje, że procesy te miały różne źródła i że Zachód często adaptował, kopiował, przejmował. Stawia też pytanie o teleologię — o to, że historia ma kierunek „zawsze do lepszego”, z Zachodem jako celem. Pobłocki nie zadowala się ogólnikami. Zajmuje się konkretnymi mechanizmami: jak działa pieniądz, kredyt, dług; jak kapitalizm ingeruje w przestrzeń, jak się rozwijała urbanizacja; jak zmieniały się relacje pracy. Autor nie tylko opisuje przeszłość, ale patrzy na teraźniejszość — globalizację, przesunięcie centrum ciężkości w świecie, kryzysy ekonomiczne, nierówności, finansjalizację. Pyta o granice, o możliwe przyszłe scenariusze, o to, co dzieje się dziś z kapitalizmem. To nie tylko historia, ale także socjologiczna, antropologiczna i ekonomiczna refleksja, a szczegółówość niektórych przykładów i zagadnień, powoduje, że książka imponuje rozmiarem. Zachwyca mnie także język tej opowieści - wspaniała, wysmakowana polszczyzna, komunikatywność, umiejętność prowadzenia Czytelnika przez skomplikowane zagadnienia. Tekst nie jest suchy, choć przyznam, że wymaga uwagi i zaangażowania. Niektórym czytelnikom książka może wydać się przytłaczająca — zarówno objętością, jak i tempem, ilością wątków, szczegółów. Liczba przykładów i wątków sprawia, że niektóre części są mniej rozwinięte, bardziej szkicowe, albo że autorowi trudno zachować równowagę między analizą historyczną, teoretyczną, antropologiczną. Niektóre fragmenty mogą wydawać się bardziej ciekawostkowe — mniej centralne względem głównej tezy. Dla czytelnika, który oczekuje zwartej chronologii lub jednego spójnego argumentu, może być to przeszkoda, choć przyznam, że ja uwielbiam takie "erudycyjne" lektury. Przeszkadzało mi natomiast to, że mimo iż autor stara się wyjść poza narracje zachodnie i linearne, czasami wraca do pewnych założeń ‒ np. co do wspólnot/tradycji, co do pojęcia „postępu” albo co do pracy i własności prywatnej jako uniwersalnych kategorii. Książka nie zawsze też dostatecznie zagłębia się w alternatywne formy ekonomiczne, które nie tylko funkcjonowały jako „brak kapitalizmu”, ale miały własną dynamikę spoza logiki cen, kapitalizacji czy własności prywatnej. Pobłocki bazuje też często na założeniach, które wymagają odrzucenia innych możliwych punktów widzenia (np. perspektywa czysto ekonomiczna, marksistowska, postkolonialna). Niemniej to opasłe opus pozwala spojrzeć na kapitalizm z perspektywy globalnej, historycznej i antropologicznej, co często się gubi w narracjach publicystycznych lub ekonomicznych. Książka może zatem wzbogacić debatę polską — szczególnie w kontekście transformacji po 1989 roku, dyskusji o neoliberalizmie, o tym, jak Polska (i inne peryferie) wpasowały się w światowy kapitalizm, z jakim kosztem i z jakimi konsekwencjami. Największą słabością książki jest jej zbytnią rozległość, nierówna gęstość treści i brak jasnych, praktycznych perspektyw działania, ale i tak pozostanie ona jednym z opracowań, które wywaliły mój świat pojęć i zmusiły do gruntownego przemyślenia zastanych wzorców i przekonań.

Sięgnąłem po książkę Müllera po lekturze pierwszego rozdziału 'Społeczeństwa populistów' Sadury i Sierakowskiego, bo ci panowie sporo piszą o populizmie, nie objaśniając, na czym on polega. Zaś ta pozycja, wydana w 2016 r., gdy populizm już był popularny, ale nie odnosił jeszcze takich triumfów, odznacza się jasnością i przejrzystą strukturą. Według autora najważniejszą, definiującą cechą populistycznego polityka jest „roszczenie do wyłącznego reprezentowania prawdziwego narodu.” Przez prawdziwy naród populista rozumie swoich zwolenników, bo, jak to ujął Trump: „reszta ludzi nic nie znaczy”. Ważna jest też konfrontacja z tymi, których się nie uważa za prawdziwy naród: „Polaryzacja nie jest dla populistów problemem – to środek do zachowania władzy.” Innym wyznacznikiem populizmu jest zaciekła krytyka elit, które portretuje się jako skorumpowane i/lub zdegenerowane moralnie. I jeszcze, populiści starają się umoralnić konflikt polityczny tak bardzo, jak to tylko możliwe. Rządy populistów mają kilka charakterystycznych cech: próby przejęcia aparatu państwa, korupcja i masowy klientelizm oraz tłamszenie społeczeństwa obywatelskiego. Przy czym: „Wśród zwolenników populistów korupcja i kolesiostwo nie są uważane za poważne problemy dopóty, dopóki wyglądają na metody stosowane w imieniu moralnych, ciężko pracujących „nas”, a nie zdemoralizowanych czy wprost obcych „ich”.” Rządy populistów podkopują, wręcz demontują demokrację, ale ci panowie (lub panie) raczej nie posuwają się do skrajności: nie kasują wyborów. Dlaczego? Hipoteza Müllera jest taka, że to im się nie opłaca: „z ich punktu widzenia koszty jawnego autorytaryzmu są zwyczajnie zbyt wysokie. Oficjalne zniesienie czy przynajmniej zawieszenie demokracji oznacza radykalne pogorszenie reputacji międzynarodowej.” Pełna zgoda. Ilustruje obficie Müller swoje wywody przykładami z praktyk rządzenia Cháveza, Orbána, Trumpa czy Erdoğana. Ci politycy to można powiedzieć klasycy populizmu. Jest też trochę o Kaczyńskim, ale niewiele, to był w czasie pisania książki bardziej uczeń niż mistrz. Niestety, w temacie walki z populizmem nie proponuje autor zbyt wielu rozwiązań. Pisze jedynie, że nie należy lekceważyć czy wykluczać wyborców populistów – to prowadzi do jeszcze większej polaryzacji i jest wodą na młyn populistycznych polityków. Przeciwnie, zaleca z nimi rozmawiać, co więcej: „Jeśli macie dobre powody, by sądzić, że padli ofiarą niesprawiedliwości, domagajcie się od swego rządu czy partii, by te niesprawiedliwości naprawić.” Dalej: „Tak długo więc, jak populiści trzymają się granic prawa – i nie podżegają do przemocy – pozostali aktorzy polityczni (i ludzie mediów) powinni wejść z nimi w kontakt.” Niemniej: „Rozmawiać z populistami to nie to samo, co mówić jak populiści. Można traktować poważnie problemy, które podnoszą, nie akceptując sposobu, w jaki te problemy definiują.” Łatwo powiedzieć... Nie wyjaśnia także autor jasno przyczyn rosnącej siły populizmu w ostatnich latach, czyżby to był głównie efekt rządów europejskich technokratów, raczej wątpię... Muszę powiedzieć, że książka otworzyła mi oczy na to co się działo u nas w ostatnich latach, to nic nowego, inni już to praktykowali przed nami, tak że spoko. Z drugiej strony pewna bezradność autora w temacie jak sobie radzić z populistami bardzo mnie martwi... To bardzo ciekawa pozycja rozjaśniająca wiele zjawisk z naszej rodzimej sceny politycznej.

Druga książka Žižka w koronawirusowej tematyce, tym razem o wiele bardziej udana. Parę miesięcy minęło, Žižek zdążył zebrać myśli. Filozof odciął się nieco od optymizmu wyrażanego w części pierwszej. Kapitalizm nie upadł, można nawet powiedzieć, że się umocnił. Najbogatsi wzbogacili się jeszcze bardziej, biedni potracili pracę. Žižek bada populizm, ruchy i protesty wywoływane przez i w czasie koronawirusa. Appendixy są bardzo filozoficzne, odwołujące się do motywu snu Freuda i Lacana w nawiązaniu do COVIDa, z drugiej strony badające nowy right-wing w wykonaniu nieurzędującego już Trumpa. Žižek nie wpada w pesymizm; ostatecznie zmiany na lepsze mogą wydarzyć się bez ludzkiej ingerencji... Książka zdecydowanie lepsza od części pierwszej i warta polecenia komuś, kto chce przemyśleć wciąż otaczającą go rzeczywistość.

Co ja mogę powiedzieć, jest to po prostu fantastyczna książka. Jej podtytuł to Polski kapitalizm, globalny kryzys i wizje lepszego świata. I mniej więcej można już chyba zorientować się, o czym jest. To zbiór kilkudziesięciu dość krótkich, kilkustronicowych esejów, w których autor pisze o najróżniejszych zdarzeniach zarówno w Polsce, jak i na świecie na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat. Pokazuje tym samym, że przed 2015 rokiem wcale nie było wspaniale, czasy też były ciężkie, tym bardziej, że poprzednie ekipy rządzące Polską mają mnóstwo za uszami. Witajcie w cięższych czasach to swoisty przegląd tego, o czym często już słabo pamiętamy, bo wszystko pędzi do przodu na złamanie karku, zalewa nas strumień informacji i trudno jest się połapać, co się dokładnie dzieje. Tym bardziej cieszę się, że przeczytałem tę książkę, bo niesamowicie uporządkowała mi ona różne przemyślenia, które mam od dawna w głowie. Perspektywa patrzenia na wiele spraw łączy mnie z Wielgoszem tak bardzo, że bywało, iż po każdym zdaniu miałem ochotę krzyczeć "właśnie tak, jak super, że ktoś to tak napisał!". Dużo tu o demokracji, a także lewicy (bo może warto dodać, że całość jest pisana właśnie z lewicowego punktu widzenia),pokazanie czym musi się ona zajmować i że kwestie praw pracowniczych, socjalnych nie tylko są do pogodzenia z kwestiami kulturowymi, ale - co wciąż nie dla wszystkich jest jasne - są nierozerwalnie ze sobą związane. Eseje nie są też uporządkowane chronologicznie, co powoduje, że spokojnie można je czytać nie po kolei. Z drugiej strony wymaga to większego skupienia, kiedy skaczemy z 2016 do 2007, a potem nagle do 2011. Ale jest to wysiłek, który warto podjąć, tym łatwiejszy, że Witajcie w ciężkich czasach jest napisane znakomicie i nie można oderwać się od lektury. Bardzo, bardzo polecam!

Pozycja to wywiad z włosko - francuskim historykiem, politologiem, prof. nauk politycznych Enzo Traverso z Regisem Meyranem - dziennikarzem, badaczem, doktorem z antropologii społecznej i etnologii na EHESS w Paryżu. Krótki wywiad, ok. 140 stron, czyta się dosyć szybko, wciąga. Traverso skupia się na definicji postfaszyzmu, jak również tym, że obecnie prawica dobrze przystosowała się do warunków uprawiania polityki. Bardzo ciekawym rozdziałem okazał się ten skupiający się wokół islamofobi. Czy w istocie mamy do czynienia z powrotem do lat 30 XX w.? Niezwykle ciekawie czyta się to, w momencie gdy Trump już wygrał wybory w USA, a dziennikarze zastanawiali się jak rozkręci się jego kariera (książka wydana w 2017 r.). Polecam z całego serca, bo sama seria Le Monde jest mało popularna , a to niezwykłe pozycje. Czytajcie!

Według jednych spektakularny sukces, a dla drugich życiowa trauma – tak skrajne emocje budzi do dziś transformacja systemowa Polski po 1989 r. Dopiero książka „Cięcia. Mówiona historia transformacji” socjolożek Aleksandry Leyk i Joanny Wawrzyniak oddaje głos samym świadkom tamtych wydarzeń – pracownikom pięciu transformujących się fabryk. W „Cięciach” udało się uchwycić fascynujące relacje pracowników zza kulis tego skomplikowanego procesu. Dzięki książce poznajemy dwa oblicza polskiego skoku z komunizmu do kapitalizmu: słodki sukces i gorzki smak zwolnień. Wywiady zawarte w książce są świadectwem wysokiej ceny, jaką zapłacili ówcześni pracownicy za utrzymanie się na zawodowej i życiowej powierzchni po 1989 r. Z pełnym przekonaniem rekomenduję tę znakomitą książkę wszystkim zainteresowanym najnowszą historią Polski, której bezskutecznie szukać w podręcznikach szkolnych i akademickich. Rozszerzoną wersję recenzji „Cięć” przeczytasz tutaj: https://babkazzasadami.pl/transformacja-i-slodko-gorzki-smak-ciec-ksiazka-ciecia-leyk-wawrzyniak-recenzja/

Czy wiecie, że „w latach 1980-1991 Chomsky był najczęściej cytowanym żyjącym autorem i sytuuje się w dzisiatce najczęściej cytowanych osób wszech czasów: po Marksie, Leninie, Szekspirze, Arystotelesie, autorach Biblii, Platonie i Freudzie, a przed Heglem i Cyceronem” pisze w posłowiu do tej króciutkiej, ale treściwej książeczki Zbigniew Maciej Kowalewski. Warto więc skonfrontować się samemu, z tym, co ma do powiedzenia Noam Chomsky, jeden z najżarliwszych krytyków amerykańskiej polityki wewnętrznej i zewnętrznej.

Moja wiedza o BDP była dość znikoma, zanim przystąpiłem do lektury. Wydawało mi się, że BDP to pomysł dobry w bogatych krajach i zasadniczo utopijny. Ale po lekturze zmieniłem zdanie - w interesie nas wszystkich, leży jak najszybsze wprowadzenie BDP. Wszystkie istniejące programy pomocowe są przeciwskuteczne i w gruncie rzeczy konserwują tylko biurokrację. Przykład pierwszy z brzegu - 500+ miało poprawić wskaźniki demograficzne i tak było początkowo, jednak po pewnym czasie (tak jest obecnie) dzietność spadła do poziomu sprzed wprowadzenia świadczenia. Rzecz nie w inflacji, ale w reformie systemowej. Oczekiwanie "zmian zachowań społeczno-ekonomicznych" to największa wada wszelkich programów socjalnych! Jak mawia mój znajomy z pracy "niech wreszcie wymyślą już tą Sztuczną Inteligencję, żebym nie musiał codziennie zasuwać do roboty!" Bo niby dlaczego mamy pracować z musu, a nie pasji?

Dobra, ciekawa i przyjemna w odbiorze. Dla osoby czytującej książki o podobnej tematyce nie będzie w niej niczego niezwykle odkrywczego. Niemniej fakt, że autor pisze z polskiej perspektywy jest dużą wartością dodaną książki. Brakuje polskich książek, które w podobnym duchu analizowałoby naszą (nie tylko zachodnią, ale także polską) kulturę i system społeczno-gospodarczy w którym żyjemy. Dla osoby lubiącej krytycznie analizować rzeczywistość w której żyjemy na pewno pozycja warta polecenia.

Czy gdyby były możliwe podróże w czasie, to etycznym byłoby cofnięcie się ponad sto lat i w jakiś sposób zapobieżenie narodzinom Adolfa Hitlera (np. zabijając go w dzieciństwie). Ten moralny paradoks pojawia się od czasu do czasu w różnych formach i dyskusjach (również przy okazji tzw. paradoksu dziadka). Przyszedł mi do głowy podczas lektury książki Tak umierają demokracje. Steven Levitsky oraz Daniel ZIblatt – dwóch profesorów nauk politycznych opublikowało tę książkę pod koniec prezydentury Donalda Trumpa, gdy jeszcze nie był znany wynik kolejnych wyborów. Całość zaś jest próbą pokazania, że demokracje – nawet te pozornie bardzo stabilne, jak amerykańska – są znacznie bardziej kruche, niż nam się wydaje. [...] czytaj dalej: https://www.speculatio.pl/tak-umieraja-demokracje/

26/100/2020 Wyzwanie LC luty 2020 - Książka z polecenia Myślałam, że to literatura faktu / popularnonaukowa. A to całkiem naukowa pozycja, więc niektóre strony omijałam, te metodyczne i streszczające idee historyczne / koncepcje państwa. Z czystym sumieniem omijałam, bo autor we wprowadzeniu wyraził na to zgodę :-) "Klasy" w tytule to klasy w sensie społecznym (a nie klasy szkolne). Autor wyróżnia klasę wyższą średnią, niższą średnią i klasę ludową, a w książce omawia ich stosunek do edukacji, motywy postępowania, wspomnienia z czasów spędzonych w szkole, ocenę reform itp. A propos reform, to ostatniej reformy (likwidacja gimnazjów) dotyczy ostatni rozdział, a we wcześniejszych możemy sobie poczytać (a niektórzy powspominać) o punktach za pochodzenie z lat 60-tych, o reformie z 1999 (utworzenie gimnazjów) oraz o opóźnianej przez kilka lat i ostatecznie utrąconej koncepcji szkoły od 6. roku życia. Ciekawe są refleksje na temat komercjalizacji edukacji oraz selekcji uczniów już na etapie wyboru gimnazjum (tego gimnazjum, które w założeniu miało być rejonowe i opóźnić o jeden rok selekcję uczniów, a w praktyce, szczególnie w miastach, przyspieszyło ją o dwa lata w stosunku do 8-letniej podstawówki),na temat nierówności społecznych w edukacji, w tym decyzji o wyborze szkoły spowodowanej okolicznościami albo wyłącznie na podstawie własnych potrzeb czy odczuć. A dodatkowo, poza realiami polskimi można się podszkolić w systemie szkolnictwa Wielkiej Brytanii - przedstawionym przez pryzmat doświadczeń Polaków mieszkających na Wyspach. Naprawdę, jest z czego wybierać. Jedyne czego wg mnie w tej książce za mało, to cytaty z ankiet i rozmów z respondentami. Przydałoby się więcej, żeby książka była przyjemniejsza i łatwiejsza w odbiorze dla nienaukowca. Ale i tak polecam. Tym bardziej, że można z powodzeniem czytać wybiórczo.