Za żelazną kurtyną. Ujarzmienie Europy Wschodniej 1944-1956

Dużo ciekawych informacji, jednak książka bardzo nierówna. Zmęczyła mnie. W kwestii instalowania reżimu komunistycznego tuż po wojnie w Polsce lepiej mi się czytało "Wielką Trwogę" Marcina Zaremby.

Dużo ciekawych informacji, jednak książka bardzo nierówna. Zmęczyła mnie. W kwestii instalowania reżimu komunistycznego tuż po wojnie w Polsce lepiej mi się czytało "Wielką Trwogę" Marcina Zaremby.

📦 Zdejmuję z półki (i z siebie kurz) 💡

🧨 Żelazko idei – Totalitaryzm S.A. wersja eksportowa 🧨

📖 Gdyby istniała instrukcja obsługi do tworzenia totalitaryzmu, Applebaum by ją napisała – i zrobiła to właśnie tutaj. Za żelazną kurtyną to nie historyczna ramotka do zaliczenia na kolokwium. To chirurgiczny reportaż z momentu, gdy społeczeństwa przestają oddychać samodzielnie, a zaczynają „żyć w kłamstwie”, jak pisał Havel.

🚫 Od Łodzi po Lipsk – nie ma tu egzotyki, jest za to znajomy chłód: radio staje się tubą ideologii, kobiety zamieniają chleb z zupą na „uświadamianie kobiet w duchu Planu Sześcioletniego”, harcerze wchodzą w marszowy krok nowego człowieka, a wolne wybory są, dopóki wynik się zgadza.

📦 Applebaum bierze pod lupę trzy kraje – Polskę, NRD i Węgry – ale pisze tak, jakby składała z nich uniwersalny mechanizm. To właśnie w tej różnorodności – religijnej, językowej, ustrojowej – widać najbardziej, jak bardzo sowiecki model był kopiuj–wklej dla każdego.

🎭 Reżim nie potrzebował wierzących. Potrzebował konformistów. Potrzebował tych, co staną w kolejce po bilet na spektakl propagandowy, nawet jeśli wiedzą, że aktor gra źle, a scenariusz jest do kitu. I to właśnie ci ludzie są bohaterami tej książki – ci, którzy musieli udawać, milczeć, patrzeć w bok.

📉 I choć totalitaryzm miał być maszyną idealną, Applebaum pokazuje, że to była maszyna rozpadająca się od początku. Mechanizm działał, bo zastraszał i rozkładał życie społeczne na atomy. Ale nie wytworzył wiary – tylko strach, poczucie absurdu i nieustannego „czy oni to naprawdę tak serio?”

🧪 Autorka nie zostawia złudzeń: to nie była spontaniczna rewolucja ludu. To był eksperyment laboratoryjny z centralnym planowaniem emocji, myśli i lojalności. Nie wyszedł. Ale odcisnął piętno – na strukturach, pamięci i języku.

🔊 I jeszcze jedno: Applebaum nie pisze o przeszłości jak o zamkniętym rozdziale. Każe się przyglądać, jakim językiem dziś mówi władza, kto pisze podręczniki i jak łatwo „dobro ludu” zamienia się w kontrolę, a „wolność słowa” w lojalność wobec linii.

📈 Dla mnie: 9/10 - książka, która pokazuje, że totalitaryzm nie spada z nieba. Wchodzi drzwiami, przez radio, przez szkołę, przez związki zawodowe – a potem siedzi przy twoim stole i pyta: czy jesteś z nami, obywatelu?


👁 Kilka spojrzeń w lekturę 👁

🧵 Społeczeństwo obywatelskie: najpierw Liga Kobiet szyje koce, pięć lat później szyje nowego człowieka.
📻 Media: nie potrzebujesz karabinu, jeśli masz mikrofon.
🔎 Służby bezpieczeństwa: katalogują lojalność szybciej niż dane w Excelu.
👩‍👦 Organizacje młodzieżowe: dzieci przestają się bawić – zaczynają manifestować.
🛠 Rewolucja odgórna: fasadowe wybory, fasadowe partie, prawdziwa kontrola.
🗺 Czystki etniczne: przesuwanie ludzi jak mebli – bo tak wygodniej urzędowi.
🧠 Indoktrynacja: nie chodzi o to, co myślisz. Chodzi o to, żebyś myślał tak, jak trzeba.
🧱 Równanie w dół: Berlin, Warszawa, Budapeszt – szarość ma ten sam odcień, bo projektują ją ci sami architekci w Moskwie.

📦 Zdejmuję z półki (i z siebie kurz) 💡

🧨 Żelazko idei – Totalitaryzm S.A. wersja eksportowa 🧨

📖 Gdyby istniała instrukcja obsługi do tworzenia totalitaryzmu, Applebaum by ją napisała – i zrobiła to właśnie tutaj. Za żelazną kurtyną to nie historyczna ramotka do zaliczenia na kolokwium. To chirurgiczny reportaż z momentu, gdy społeczeństwa przestają oddychać samodzielnie,...

Mocno nierówna. Pisana dla innego czytelnika.

Mocno nierówna. Pisana dla innego czytelnika.

Autorka konfabuluje. Wsparła się na książce, która została wydana kilkadziesiąt lat temu. Nic nowego nie napisała. Nie polecam!

Autorka konfabuluje. Wsparła się na książce, która została wydana kilkadziesiąt lat temu. Nic nowego nie napisała. Nie polecam!

Niezwykle ważna książka. Mimo iż od czasu wydania tej książki, do napisania tej recenzji minęło 10 lat, to nie straciła ona na swojej aktualności. Wprost przeciwnie, zyskała jedynie więcej głębi. Jest ona doskonale udokumentowanym, bardzo strawnie podanym opracowaniem przedstawiającym historię komunizmu, w formie stalinowskiej, na terenach całego bloku wschodniego, ze szczególnym naciskiem na Polskę, Niemcy oraz Węgry. Autorka korzysta z olbrzymiej ilości źródeł, powołuje się na naocznych świadków wydarzeń, oraz dużą ilość wywiadów, pamiętników i opracowań. Rzuca się w oczy forma która ewidentnie jest skonstruowana dla czytelnika, który z historią bloku wschodniego raczej nie miał do czynienia, i wie o nim niewiele, dlatego jest napisana dość ogólnie. Rozdziały obejmują konkretne tematy i tyczą się gospodarki, dezinformacji, propagandy, systemu terroru, i wszelkich innych małych i większych niuansów tamtych czasów. Książka jest podzielona na dwie części. Pierwsza odpowiada na pytanie jak komunizm został wprowadzony i budowany w państwach, które tego komunizmu nie chciały. Druga odpowiada jak ten system realnie działał, mniej więcej do okresu odwilży postalinowskiej. Większość informacji dla mieszkańca terenów które są opisywane w tej książce, jest raczej oczywista i dobrze znana, chociaż by w ogólnym ujęciu. Nie mniej, jeżeli ktoś chce poznać szczegóły, albo odświeżyć sobie nieco historię, to książka ta stanowi bardzo dobrą pozycję. Praca ta, oczywiście pisana jest z punktu widzenia zachodniego, który prezentuje bardzo dla ideologii komunistycznej krytyczny i osądzający punkt widzenia, jednakże trudno się temu dziwić i nie powinno być to zaskoczeniem, dla każdego kto sięga po taką literaturę. Mogła by jednak zawierać trochę więcej informacji odnośnie mniejszych krajów bloku wschodniego, oraz pewne aspekty nieco rozszerzyć. Mimo to jest to solidna literatura.

Niezwykle ważna książka. Mimo iż od czasu wydania tej książki, do napisania tej recenzji minęło 10 lat, to nie straciła ona na swojej aktualności. Wprost przeciwnie, zyskała jedynie więcej głębi. Jest ona doskonale udokumentowanym, bardzo strawnie podanym opracowaniem przedstawiającym historię komunizmu, w formie stalinowskiej, na terenach całego bloku wschodniego, ze...

"Za żelazną kurtyną" to moja pierwsza, ale z pewnością nie ostatnia przygoda z książkami historycznymi autorstwa Anne Applebaum. Stanowi dość obszerny i szczegółowy opis pierwszych lat wprowadzania komunizmu w krajach bloku wschodniego, przy czym autorka skupia się przede wszystkim na Polsce, Niemczech Wschodnich i Węgrzech. Moim zdaniem to słuszna decyzja, gdyż po pierwsze opisanie pierwszych powojennych lat we wszystkich krajach komunistycznych wiązałoby się z koniecznością zastosowania albo uboższej treści, albo wydania kilku tomów, a po drugie te trzy państwa, choć znajdujące się razem za tytułową żelazną kurtyną, były zupełnie inne pod wieloma względami i proces komunizacji następował w nich zupełnie inaczej. Autorka przedstawia wdrażanie systemów i idei sowieckich od 1944 roku do drugiej połowy lat 50., kiedy nastąpiła pewna odwilż po śmierci Stalina. Książka została podzielona na rozdziały, z których każdy poświęcony jest innej tematyce, np. sposobach dojścia do władzy, pierwszych wyborach, wszechobecnemu poszukiwaniu wrogów systemu, socjalistycznej sztuce, radiu, planowaniu miast idealnych, ale też postawach mieszkańców państw bloku wschodniego (choćby stosowania przez nich biernego oporu). Autorka nie boi się poruszać trudnych tematów, jak choćby prześladowania byłych żołnierzy AK czy wysyłanie niewygodnych osób, często bez powrotu, w głąb Związku Radzieckiego. Biorąc pod uwagę coraz częstsze marginalizowanie zbrodni dokonywanych przez komunistów i "zapominanie" o sposobie, w jakim ustrój ten został w Polsce wprowadzony, jest to książka z pewnością bardzo ważna i potrzebna.

"Za żelazną kurtyną" to moja pierwsza, ale z pewnością nie ostatnia przygoda z książkami historycznymi autorstwa Anne Applebaum. Stanowi dość obszerny i szczegółowy opis pierwszych lat wprowadzania komunizmu w krajach bloku wschodniego, przy czym autorka skupia się przede wszystkim na Polsce, Niemczech Wschodnich i Węgrzech. Moim zdaniem to słuszna decyzja, gdyż po pierwsze...

Myślę o tym gdzie zdobyć tą pozycję wydaną w języku francuskim.Wysłałbym ją wtedy mojej dalszej rodzinie za granicę, może wtedy zrozumieliby przez co musieliśmy przejść, co to jest za kraj ta Rosja i że Polska nie była republiką radziecką.!!!
Niestety , niby wykształceni ludzie a wrzucili nas do jednego worka z krajami wcielonymi do ZSRR...
Bez wątpienia obowiązkowo do przeczytania dla każdego ucznia.A dla mnie ciekawy punkt odniesienia do początku lat '90 kiedy odchodząca władza z nadania towarzyszy radzieckich zostawiła po sobie puste miejsce, w które szybciutko wskoczył Kościół Katolicki - rozumiany jako bezwzględny globalny gracz polityczny.

Myślę o tym gdzie zdobyć tą pozycję wydaną w języku francuskim.Wysłałbym ją wtedy mojej dalszej rodzinie za granicę, może wtedy zrozumieliby przez co musieliśmy przejść, co to jest za kraj ta Rosja i że Polska nie była republiką radziecką.!!!
Niestety , niby wykształceni ludzie a wrzucili nas do jednego worka z krajami wcielonymi do ZSRR...
Bez wątpienia obowiązkowo do...

Autorka opisuje wprowadzanie komunizmu w krajach, które przypadły „w opiece” ZSRR po II wojnie światowej. Skupia się na Polsce, Węgrzech i NRD, momentami Czechosłowacja ma do powiedzenia, reszta krajów jest omawiana „przy okazji”.
Mimo, że ilość materiału imponuje i jest przekazana w przystępny sposób to jednak jest nużąca w odbiorze, przez co nieraz miałam ochotę odłożyć i nie wracać.
Z paroma tezami autorki nie zgodzę się. Chyba najbardziej ubawił mnie zarzut indoktrynacji komunistycznej jakby innych nie było. Wystarczy włączyć tv.

Autorka opisuje wprowadzanie komunizmu w krajach, które przypadły „w opiece” ZSRR po II wojnie światowej. Skupia się na Polsce, Węgrzech i NRD, momentami Czechosłowacja ma do powiedzenia, reszta krajów jest omawiana „przy okazji”.
Mimo, że ilość materiału imponuje i jest przekazana w przystępny sposób to jednak jest nużąca w odbiorze, przez co nieraz miałam ochotę...

Ciekawe głównie społeczne spojrzenie na ,,taktykę salami'' w krajach demokracji ludowej tuż po II wojnie światowej. Relacje świadków, zwykłych i znanych ludzi obserwujących stopniową sowietyzację ich społeczeństw. Praca bogato udokumentowana. Twarda okładka i przyjazna czcionka. Trochę czarno-białych fotek na ładnym papierze.

Ciekawe głównie społeczne spojrzenie na ,,taktykę salami'' w krajach demokracji ludowej tuż po II wojnie światowej. Relacje świadków, zwykłych i znanych ludzi obserwujących stopniową sowietyzację ich społeczeństw. Praca bogato udokumentowana. Twarda okładka i przyjazna czcionka. Trochę czarno-białych fotek na ładnym papierze.

Wnikliwa analiza okresu 1944-1956 w NRD, Polsce, Czechach, Węgrzech i niekiedy wzmiankowo o pozostałych krajach bloku. Roztrząsany jest każdy aspekt, życia społecznego, gospodarczego i politycznego i jak ZSRR je kształtował wg swoich koncepcji. Dokładna, szczegółowa, co sprawia że lektura może nużyć, ale jest też zaletą tej książki.

Wnikliwa analiza okresu 1944-1956 w NRD, Polsce, Czechach, Węgrzech i niekiedy wzmiankowo o pozostałych krajach bloku. Roztrząsany jest każdy aspekt, życia społecznego, gospodarczego i politycznego i jak ZSRR je kształtował wg swoich koncepcji. Dokładna, szczegółowa, co sprawia że lektura może nużyć, ale jest też zaletą tej książki.