Konstanty Wasyl Ostrogski (ok. 1524/1525-1608) - Wojewoda Kijowski i Marszałek Ziemi Wołyńskiej

Książka ta stanowi próbę kompleksowej biografii Konstantego Wasyla Ostrogskiego. Autor ukazuje przede wszystkim proces błyskawicznego wzrostu majątku Ostrogskich w XVI wieku, co było faktem bez precedensu w tym czasie w Rzeczypospolitej. Szeroko zostało przedstawione tło kontaktów Ostrogskiego z Rzymem oraz współpraca magnata z ewangelikami.

Wstęp (fragment)

Wiek XVI stanowił pod każdym względem przełomowy okres w dziejach Polski i Litwy, szczególnie zaś we wzajemnych stosunkach obu państw. Ogromne znaczenie miał on także dla ruskich ziem Rzeczypospolitej. W coraz większym stopniu wchodziły one w orbitę oddziaływania kultury polskiej. Ważną datą okazał się tu rok 1569, kiedy to w związku z urealnieniem unii polsko-litewskiej w Lublinie ziemie ruskie dotąd należące do Litwy zostały przyłączone do Korony. Zdecydowało to o przyspieszeniu na Rusi wzajemnej kulturowej wymiany między Wschodem a Zachodem.
Ogromnie ciekawą i oczywiście z racji wpływów poważną rolę w tej wymianie, przybierającej często formy rywalizacji, odgrywali ruscy możni. Od nich w dużym stopniu zależało przyszłe oblicze ruskich ziem Rze­czypospolitej. Jeszcze w pierwszej połowie XVI wieku przywiązanie magnatów z Wołynia czy Kijowszczyzny do prawosławia, które stanowiło rdzeń ruskiej kultury, wydawało się niepodważalne. Wszak większość magnackich rodów ruskich szczyciła się (słusznie lub nie) swoim Rury-kowiczowskim pochodzeniem, nawiązując w ten sposób do czasów świetności dawnej Rusi Kijowskiej. Cóż więc się stało, że w początkach XVII wieku już tak niewiele rodów, czy choćby tylko ich przedstawicieli, uznawało się za dziedziców ruskiej kultury? Część powodów tego stanu rzeczy wydaje się oczywista. Wśród nich wymienić należy wewnętrzny kryzys, jaki przechodziło prawosławie na ziemiach polskich i litewskich w XVI wieku, szczególnie widoczny wobec sukcesów reformacji, a potem potrydenckiego katolicyzmu. Wpływ na to miała także polityka władz Rzeczy­pospolitej: do 1563 roku prawne upośledzenie ortodoksów w Wielkim Księstwie Litewskim (w stosunku do katolików),polityka Zygmunta III preferująca awanse katolików na krzesła senatorskie czy wreszcie poparcie udzielone przez tego władcę unii brzeskiej (1595/1596).