Anioł upojony. Opowieści mistyczne

Eliade to z pewnością erudytą, ale odniosłam wrażenie, że niewiele miał do napisania na tytułowe tematy. Jest to zrozumiałe, gdyż - tak przynajmniej podejrzewam - wiedza naukowców w XX wieku na temat Mezopotamii siłą rzeczy była już w pewnym stopniu ograniczona. Książka została napisana na zasadzie "trąby słonia", ale jest nawet ciekawa.

Włodzimierz Szafrański był bez wątpienia jednym z najbardziej znanych historyków, archeologów i religioznawców (w jednym) w Polsce. Jego prace są przetłumaczone na wiele języków. Dziś mam przyjemność omówić jedną z nich, wydaną w 79 roku (Tak jak ostatnio wspominana "W kręgu Światowita" Głosika). Swoją drogą przez jedno z moich ulubionych wydawnictw - ISKRY. Nie jest najnowsza, ale nadal wystarczająco aktualna, żeby się nią zainteresować. Mimo już poważniejszych błędów merytorycznych. W każdym razie publikacja skupia się na temacie tytułowej religii Słowian i jest dość kontrowersyjna jak na swoje czasy (wystarczy spojrzeć na spis treści. Co jak co, ale Pan Włodzimierz miał poczucie humoru). Prezentuje ona bardzo szeroki zakres komentarzy z zakresu religioznawstwa. Od wykopalisk, przez polemikę z innymi badaczami po analizę miejsc kultu. Jest również próbą "naprawy" błędów w dotychczasowym myśleniu o duchowości naszych przodków. Szczególnie ważne są niektóre poruszane tematy tabu, do których nie wracamy nawet dziś, bo najwidoczniej nie dorośliśmy do nich jeszcze jako społeczeństwo. Między innymi obrzędowy (lub nie) kanibalizm wśród Słowian. Dostaniemy też całkiem sporo informacji, jakich nie widziałam w podobnych publikacjach, więc podejrzewam, że każdy znajdzie w niej coś odkrywczego pod kątem dotychczasowej, posiadanej wiedzy. Książka okraszona oczywiście zdjęciami z wykopalisk archeologicznych. Ja podczas lektury bawiłam się doskonale. Jest szalenie ciekawa, więc jeśli przymkniemy oko na pewne potknięcia dostaniemy porządną, naukową lekturę o religijności słowian.

Książka bardzo dokładnie opisuje interpretacje podstawowych i zaawansowanych pojęć w różnych odmianach buddyzmu. Dla laika może być trudna. Jeśli ktoś szuka podstawowych informacji o założeniach buddyzmu ta książka może być za trudna. W jej napisanie włożono wiele pracy, żeby tak skrupulatnie zgromadzić wiedzę.

Nie jest to książka dla każdego. Nie jest też potrzebne aby stała na każdej półce. Współczesnemu czytelnikowi jawi się nieco archaicznie, napisana jest z chrześcijańskiego punktu widzenia. Czy to jest wadą? Dla mnie nie, lecz uważam, że odstręczy od potężnego zasobu zgromadzonej w niej wiedzy rozideologizowane ateistki, wszelkiej maści antyklerykałów i usztywnionych ideologów zarówno lewicowych jak prawicowych. Tak właśnie między nazizm a komunistyczny marksizm trafił autor w swoich najlepszych latach pracy. Czy kolejna wadą jest to, że bazuje na XVIII i XIX wiecznej nauce? Że skupia się n.p. na znikomej roli cudu w religii Greków? To musi rozstrzygnąć uważny czytelnik. Polecam.

Jak na wiek tego tekstu jest rewelacyjny. Oczywiście jak w każdym tekście religijnym są wstawki wychwalające kapłanów, nie mniej do strawienia. :) Daje fajny rys mitologiczny, a i treści teologiczno-światopoglądowe, jeśli ktoś chce, są do przyjęcia. Fajnie że nie potępia w czambuł innowierców mówiąc że to po prostu inna <gorsza według autora> droga. Chyba dość innowacyjne podejście jak na czasy powstawania wedów.

Nie będę oryginalna, jeśli powiem, że to trudna książka i niby bogata w informacje, a czuję, jakbym nic nie pamiętała. Albo przeczytam jeszcze ze dwa razy albo sięgnę po coś nowszego, bardziej przystępnego. W każdym razie każdy mówi, że trzeba znać, więc wypadało się zapoznać.

Pozycja między poradnikiem a popularnonaukowym opracowaniem religijnym wprowadzającym nas w termin i ścieżkę Dzogczen - filozofię tybetańską stanu spontanicznej bytności, która jest jedną z wielu dróg w Buddyzmie. Na wielu płaszczyznach zasada 'uważności stałej' rezonuje we mnie. Książka jest krótka, ale klarownie wyjaśnia to co trzeba i zaciekawia tematem. Raczej dla nie znających tematu.

Kolejne wydanie jest poprzedzone długim, trudnym i nieciekawym wstępem, którego Quispel nie jest autorem. Sam autor jasno i przystępnie objaśnia we właściwej części książki czym jest gnoza. Nie można odmówić mu erudycji, co jest wyłącznie na plus. Zachęca do dalszego zgłębiania tematu.

Muszę przyznać, że trochę rozczarowała mnie ta książka. Pomimo swojego tytułu nie zagłębia się na tyle w sam temat słowiańskiej wizji zaświatów, a za to poświęca większość swojej treści na omawianie tematów mniej lub bardziej bezpośrednio związanych z tą tematyką. Z jednej strony rozumiem chęć wprowadzenia czytelnika do tych rozważań i też nie uważam, że są one całkowicie zbędne, ba, w wielu miejscach są całkiem ciekawe, jednak jest ich zwyczajnie niewspółmiernie dużo w porównaniu z tematem zawartym w tytule. Mam wrażenie, że o wiele więcej dowiedziałam się o mitologii hinduskiej (do której autor często sięga w ramach analizy komparastycznej),dokładnych funkcjach i charakterystyce Peruna i Welesa, konceptualizacji ciała w różnych mitologiach oraz odkryciach archeologicznych, które przedstawiają wizję porządku świata w wierzeniach słowiańskich. Dopiero pod koniec pojawia się więcej informacji na temat świata pozagrobowego, bóstw i obrzędów z nim związanych, jednak żeby do nich dotrzeć trzeba przebrnąć przez większą część książki, a i tak stanowią one niewielki ułamek w porównaniu z resztą. Innymi słowy nie jest to najbardziej konkretna pozycja, jeśli ktoś chce się dowiedzieć czegoś na temat słowiańskich zaświatów. W ramach uzupełnienia wiedzy jeszcze, ale zdecydowanie nie nadaje się na pierwszą pozycję do przeczytania w tym temacie. Inną sprawą jest akademicki język książki, który nie jest stricte wadą, jednak znacząco utrudnia jej lekturę.

Książka bardzo ciekawa i polecałabym ją wszystkim. Natomiast niestety polskie wydanie dosyć leży i kwiczy, jest sporo literówek, zgubionych słów, czasem coś powinno być napisane kursywą (bo to cytat),a nie jest itp. Szkoda, bo treść zasługuje na porządniejsze wydanie.

Czuć, że autor wierzy w bogów greckich i pisze z miłością dla przedmiotu swoich badań. Ten subiektywizm jednak wydaje się w tym przypadku zaburzać tok rozumowania - w przypadku np. "Filozofii zen" Agnieszki Kozyry do dziś zastanawiam się nad wyznaniem autorki, tak tę pracę czyta się nieco jak neopogański pamflet.

Warta uwagi. Choćby z tego względu, że nihil novi sub sole i w kolejnych stuleciach aż do dziś te same pomysły wracają pod zmienionymi szyldami. W pewnym sensie taki przegląd udowadnia, jak ograniczona jest ludzka wyobraźnia. Chętnie przeczytałabym podobny leksykon na temat Kościoła Wschodniego.

Kopia postu ze strony nietylkoindie.pl (tam wersja ilustrowana) Ktoś mi zaproponował publiczne przedstawienie hinduizmu, więc w końcu zdecydowałam się na przyjrzenie mu się bliżej. Z każdą przeczytaną książką rosła we mnie pokora i poczucie, że nie jestem gotowa przedstawiać hinduizmu. Przerasta mnie. Rośnie w oczach. Ogromnieje, tworzy labirynt. "Hinduizm" Marty Kudelskiej (indologa i filozofa z Uniwersytetu Jagiellońskiego)to jedna z tych przeczytanych książek.Z ciekawością. Autorka przedstawia w niej hinduizm w następujących rozdziałach: - Podstawowe idee indyjskiego światopoglądu - Kanon wedyjski - punkt odniesienia dla ortodoksji - Rytuał ofiarny - wzorzec i praktyka - Hinduizm jako struktura - Darśany - bramińskie szkoły filozoficzne - Przeobrażenia hinduizmu w okresie eposów - Hinduizm świątynny - Bhakti - Bóg jest miłością - Tantra - radykalna procedura soteriologiczna Książkę wyposażono w bardzo dobry słownik pojęć, krótki spis literatury i kilka zdjęć (z przyjemnością rozpoznałam niedawno widziane świątynie tamilskie w Thiruchirupally i w Maduraju). Książkę rozpoczęto cytatem z Hessego:"Jak indyjscy wieloręcy bogowie mają wiele oblicz i postaci, tak i ta religia ma tysiące twarzy, prymitywnych i wysublimowanych, dziecinnych i męskich, łagodnych i okrutnych". I już od siebie p. Kudelska pisze: "Hinduizm... jest to sposób bycia, funkcjonowania w świecie z... perspektywą istnienia innego, rozumianego jako transcendentny, wymiaru rzeczywistości." I "hinduizm jest w historii myśli filozoficzno-religijnej ewenementem... i całkiem dobrze sobie radzi bez spójnych treści wspólnej doktryny i historycznego założyciela." P. Kudelska porównuje nasze pojęcie religii z jej odpowiednikiem w hinduizmie. Pojęcie "religia" pochodzi od łacińskiego słowa "religare"- "znowu łączyć", a więc "przywracać utracone więzy". W hinduizmie termin religia ma odpowiednik w pojęciu "sanatanadharma". W I rozdziale "PODSTAWOWE POGLĄDY I IDEE WYZNACZAJĄCE SPECYFIKĘ INDYJSKIEGO ŚWIATOPOGLĄDU" mówiąc o hinduskim prawie karmana M. Kudelska pisze, że "intencja jest nawet mocniejsza karmicznie niż zewnętrzne działanie; sama myśl o podjęciu lub zaniechaniu pewnych czynów już wywołuje określone skutki". Wspólne dla różnych hinduizmów jest: "uznawanie wędrówki poprzez kolejne wcielenia - sansary, determinowanie kolejnych wcieleń prawem karmana i przyznawanie, iż obecna kondycja człowieka jest pełna cierpienia (dukha)." Wspólne dla różnych szkół hinduizmu pojęcia to:" samsara, karman, dukha-sukha i moksza" (wyzwolenie z kręgu wcieleń). Wspólne też jest uznanie, że przyczyną pełnej cierpienia wędrówki przez wcielenia jest niewiedza (awidja),nieznajomość prawdziwej natury człowieka i świata. Celem jest wiedza (widja),rozpoznanie prawdziwej istoty życia, które umożliwią mokszę (wyzwolenie z kręgu wcieleń i zjednoczenie z Absolutem). W II rozdziale "KANON WEDYJSKI - PUNKT ODNIESIENIA DLA ORTODOKSJI" mowa o wspólnych z Indusami (Indoeuropejczykami) korzeniach cywilizacyjnych - zapewniają je mówiący sanskrytem Ariowie. Świat według Wed powstał w "wyniku wzajemnego oddziaływania na siebie pierwiastka żeńskiego i męskiego". Specyficzne dla myśli indyjskiej - "powstawanie bóstw poprzez wchłanianie w siebie pomniejszych bóstw." Kudelska pisze, że niezależnie od ilości figurek bóstw na domowym ołtarzu, Hindus pytany o swego Boga odpowie: Bóg jest jeden. "Tylko przejawia się w wielu postaciach, taki jest świat skrywający zawsze swą prawdziwą naturę". (str. 45). Przeczy to naszemu spostrzegania hinduizmu jako politeizmu. Zaczątki hinduskiego monoteizmu można już znaleźć w starożytnych Wedach. Np w dialogu (str. 47): "A którzy z nich to dwaj bogowie? - Pokarm i oddech życiodajny. - Kim jest jeden i pół? - Ten, który wszystko owiewa. O czym mówią: Jeżeli to, co owiewa, jest tym samym, czym jest jedno. - To czemuż ono jest jedno i pół? - Dlatego, iż w nim cały świat wzrasta -... - Który z nich jest jednym bogiem? - Dech życiodajny, on jest brahmanem". Rys każdego bóstwa w hinduizmie przejawia się w kumulowaniu się wielości cech w jedności. W III rozdziale "RYTUAŁ OFIARNY - WZORZEC I PRAKTYKA" mowa o przedstawionym w hymnie "Rygwedy" mitu o pierwotnej ofierze, z której powstał świat. "Purusza jest tym wszystkim, tym co powstało i tym co powstanie, władca nieśmiertelności...Wtedy bogowie rozciągnęli ofiarę, Puruszę biorąc za obiatę, Wiosna była tłuszczem ofiarnym, lato drzewem na opał, jesień ofiarą. Jego złożyli w ofierze ... Puruszę narodzonego na samym początku". Z tej ofiary narodził się świat. Ofiara złożona z siebie samego. "Złożenie Boga samemu sobie w ofierze""Świat, w którym żyjemy nie został stworzony przez Boga stwórcę z niczego, nie ma rozdźwięku pomiędzy naturą boską a ludzką, lecz cała rzeczywistość jest przekształceniem boskiego pierwiastka". "Akt samopoświęcenia i wyłonienia z siebie rzeczywistości jest aktem świadomym, gdyż natura Puruszy jest ...świadomość - czit (cit)." W "Upaniszadach" nawiązano do tej ofiary w słowach: "Z niego bogowie różni powstają, niebianie, ludzie... wdech i wydech, ryż i jęczmień, asceza, wiara, prawda, czystość i prawo". Z absolutu więc wynikają wartości podstawowe, których urzeczywistnienie zapewnia mokszę (wyzwolenie z kręgu wcieleń) - tapas (asceza) - śraddha (wiara, oddanie) - satjam - (prawda) - brahmaczarjam (czystość, nietrwonienie życiowych energii) - widhi (prawo) W "Upaniszadach" "Na początku świat istniał jako atman, jako osoba Purusza, On rozglądając się dookoła, niczego poza sobą nie widział, Najpierw powiedział "Ja jestem"! W ten sposób imię JA powstało" M.K.- "Proces przejawiania się świata wynika z budzącej się u Puruszy chęci poznania i określenia samego siebie ... Akt zaciekawienia... wola pozania samego siebie uruchamia procesy poznawcze, w wyniku których przejawia się świat". Antropomorfizm "Upaniszad": "Pępek wydzielił, z pępka narząd wydalania, a z niego śmierć... Przyprowadził im człowieka i wtedy rzekły: Dobrześ uczynił, człowiek zaprawdę jest dobrze zrobiony - sukrita! - A on zwrócił się do nich w te słowa: Wejdźcie w odpowiednie dla was miejsca. Ogień stając się mową wszedł w usta, Wiatr stając się oddechem wszedł w nozdrza, Słońce stając się wzrokiem weszło w oczy, Kierunki świata stając się słuchem weszły w uszy, Zioła i drzewa stając się włosami weszły w skórę, Księżyc stając się umysłem wszedł w serce, Śmierć stając się wydechem weszła w pępek, Wody stając się nasieniem weszły w narząd rozrodczy" (Aitareja 1.1-2.4) M.K. mówi o obrazie świata, w którym kosmos powstaje na podobieństwo człowieka. A w nim "każda ofiara jest składana również głodowi i pragnieniu". Pierwszy głód był głodem przejawienia się. Zwróćcie uwagę na słowo: sukrita! "Człowiek zostaje stworzony z człowieka i ze względu na człowieka". Twórcza rola ofiary w wedyzmie. Ta rola ofiary różni hinduizm od wyrosłych z niego buddyzmu i dżinizmu. Specyfika myśli indyjskiej są idea wiary w prawo karmana, reinkarnacji (sansary) i wyzwolenia z kręgu wcieleń (mokszy). W rozdziale IV "HINDUIZM JAKO STRUKTURA" M. Kudelska omawia Czaturaśramę - 4 stadia życia człowieka według hinduizmu. - brahmaćarin - etap ucznia poznawania świętych ksiąg hinduizmu - grhastha - etap gospodarza, tego kto zakłada rodzinę, płodzi potomstwo, utrzymuje je. - vanaprastha - etap leśnego pustelnika - sannjasin - etap zerwania więzi społecznych, oddanie się idei dążenia do wyzwolenia z kręgu wcieleń, zjednoczenia z Bogiem Pierwsze trzy etapy uczestniczą w grze społecznej, ostatni jest wyjściem poza nią. W tym też rozdziale omówiono Puruszarthę - cele życia człowieka. - artha - "zabieganie o doczesny wymiar dóbr" - kama - sferę miłości - dharma - podporządkowanie się prawu i wynikającym z niego obowiązkom - moksza - wyzwolenie z kręgu wcieleń, zjednoczenie z Bogiem Trzy pierwsze dotyczą doczesności. Czwarty sfery poza doczesnością. M. K. rozpatruje tu też dylemat: działać, czy nie działać. "Świat powstał z samoofiary Puruszy". Hindus wędruje poprzez wcielenia aż do chwili, gdy odkryje istotę życia i Absolutu, przez co świat przestanie go pociągać. Z czasem ofiarę składaną wcześniej przez kapłanów zaczęto też traktować symbolicznie, już w czasach "Upaniszad" uwewnętrzniono akt ofiarny. W medytacji. Opisanie pięciu rozdziałów zostawiłam sobie na później. Przerwałam opisywanie tej książki. Wokół mnie pojawiły się inne. Może kiedyś doopisuję przeczytane. Może nie. W rozdziale X "KILKA UWAG O WSPÓŁCZESNYM HINDUIZMIE" M. Kudelska opowiada tu o Ramakrysznie, kapłanie bogini Kali, który podział systemu kastowego zastąpił podział na tych, którzy "zdążają do Boga i tych, którzy pogrążają się w empirycznym świecie" i który pytał: "Wiecie, czym jest maja? Miłość do własnego ojca, matki, brata, siostry, żony, dzieci, całej rodziny jest nazywana mają; a współczucie oznacza miłość do wszelkiego stworzenia". Celem jego było "zjednoczenie ludzi na wyższym duchowym poziomie", szukał jak Kabir syntezy islamu i bhakti z hinduizmem, rzekomo był uczniem muzułmańskiego pielgrzyma. "Byt jest jeden i ten sam: tylko nazwy są różne, bo opisują inne aspekty, jak ta sama substancja określana w różnych językach jako woda, jal, water, pani, aqua. Zbiornik może mieć cztery ghaty (nabrzeża ze stopniami do wody). Hindusi piją z jednego ghatu, nazywają go jal. Muzułmanie piją z drugiego, nazywają go pani. Anglicy, którzy piją z trzeciego, mówią water. Bóg jest jeden, tylko imiona są różne. Niektórzy nazywają go imieniem Allah, niektórzy Bóg, jedni Brahman, inni Kali, jeszcze inni Rama, Hari, Jezus, Budda". (s.218) Kolejną postacią przedstawianą przez M. Kudelską jest Mahatma Gandhi, przywódca satjagrahy ("Obstawanie przy prawdzie"),której wyrazem były - ruch odmowy współpracy (1920-22) w reakcji na masakrę brytyjska w Jalianwallah w Amritsarze - ruch zniesienia monopolu brytyjskiego na sól wyrażony Marszem Solnym (1930-32) - ruch Quit India! (1940-42) Siedem lat w więzieniu (trzykrotnie)

Książek o duchowości Słowian jest wiele. Niestety wiele z nich to fantazje autorów, którzy na fali popularności spirytualizmu tworzą kolejne mieszające w głowach pozycje. Ale ta książka jest inna. Tutaj autor opierając się na danych historycznych oraz archeologicznych rekonstruuje, wierzenia wczesnośredniowiecznych pomorzan. Nie jest to też książka naukowa, którą czyta się z bólem. Po twardych danych dostajemy ciekawe i czasami dosyć odważne interpretacje. Dlatego jeśli ktoś poszukuje wiedzy na temat wierzeń Słowian to jedna z lepszych pozycji.

Inne, głębsze i oryginalne spojrzenie na wiele zagadnień z pogranicza nauki i religii, parapsychologii. Okultyzm – czyli wiedza tajemna – ma być wiedzą o tym, co ukryte dla naszych zewnętrznych zmysłów i intelektu, a co znajduje się w świecie duchowym dostępnym tylko dla ludzi wybranych. Oto mamy demoniczną tradę: Lucyfera – złudzenie przeciwstawienia się prawdzie, Arymana – odbicie śmierci przeciwstawiające się życiu, Asur - nicość przeciwstawiona Bytowi. Lucyfer atakuje sferę emocjonalno-wolitywną, Aryman – zdrowie, Asur – niszczy ośrodek osobowości – „ja” człowieka. A czym było polowanie na czarownice – to zniszczenie mądrych niewiast, ich zniszczenie to zniszczenie wiedzy, która w sposób naturalny i łagodny hamowała przyrost ludności. A obcy? „Kosmici” pojawiają się na ziemi jako bogowie – stworzyciele człowieka i jednocześnie herosi kultury, którą przynoszą człowiekowi. Teoria ta wychodzi z założenia, że muszą istnieć cywilizacje, które stoją wyżej od naszej a my nie jesteśmy jedynymi inteligentnymi istotami we wszechświecie. Wykorzystując swoją wysoką rozwiniętą inżynierię genetyczną „stworzyli” jako bogowie człowieka na ziemi. Dowodem na to mogą być przede wszystkim zbiory wielu artefaktów kultury materialnej, znalezisk archeologicznych, reinterpretacje wizji religijnych zawartych w świętych księgach, tekstach sakralnych i przedmiotach kultu. Wiele argumentów nie znajduje uzasadnienia w prezentowanych koncepcjach a często im zaprzecza lub jest z nimi w wyraźnym kontraście. Są jednak takie zagadkowe fakty, do których wytłumaczenia hipoteza „kosmitów” zdaje się pasować najlepiej. A astrologia? Ma holistyczny charakter. Bada bowiem możliwie najpełniejszy, całościowy kontekst kosmiczny losu ludzkiego, indywidualnego i społecznego. Ukazuje miejsce i funkcje jednostek i grup ludzkich w ramach zindywidualizowanych wielopoziomowych hierarchii bytów i jestestw, sił boskich i człowieczych. Kształtuje ludzkie „ja”, pokazuje człowiekowi drogi jego samorealizacji. Wpływa na nasze życie moralne. I choć budzi często nasz uśmiech, bo jest tylko jednak pseudonauką, której tez nie da się zweryfikować, szczególnie przy stosowaniu pojęć ogólnych dla opisu i wyjaśniania rzeczywistości, to nie można odrzucić jej wpływu na wiele sfer codziennego życia i kształtowania określonych wzorców zachowań w myśl jej przesłania. Dziś dostrzegamy renesans pogaństwa w ruchu New Age, w teozofii i antropozofii Rudolfa Steinera. Popularność zdobywa też ruch czarownic, który opiera się na kulcie Bogini-Matki i młodego Boga i posługuje się białą magią. I co akurat ciekawe, blisko współpracuje z feministyczną teologią. Przyciąga ona wielu ludzi, bo to propozycja niezwykle fascynująca, odrzucająca tradycję religijną i kulturową i sięgają do pradoswiadczeń, uznając, że i one mogą być miernikiem dążenia do doskonałości. Lektura zasługująca na uwagę.

Bardzo uważna relektura po latach. Nie dziwię się, że książka jest polecana jako wprowadzenie w temat, bo to bardzo bogata treściowo, a jednocześnie zupełnie przystępna synteza (są nawet tabelki bóstw i demonów <3). Dla mnie nawet trochę zbyt przystępna i gładka, bo chciałoby się widzieć przy każdym zdaniu dokładny przypis bibliograficzny, no ale takie rzeczy to nie w literaturze popularnonaukowej. Wyjątkowo ciekawy rozdział ostatni o junakach, czyli obszarze wierzeń i tradycji często pomijanym w takich religijno-mitologicznych syntezach. Jedynym minusem trochę trącące ideą szlachetnego dzikusa rozważania o tym, jak to starożytni Słowianie żyli w zgodzie z naturą, panie dzieju.