Stary i Nowy Świat. Od "rewolucji" neolitycznej do podbojów Aleksandra Wielkiego

Książka jest dobrą ale niestety trochę przestarzałą sumą wiedzy na temat paleolitu. W tej dziedzinie nauki postęp jest bowiem w ostatnich latach ogromny. Np wiemy dziś że wbrew temu co podaje to dzieło neandertalczycy spożywali również pokarm roślinny a nie tylko mięso.

Jako całkowity ignorant w sprawach prawieków na ziemiach polskich ale i wielki pasjonat tych dziejów książkę oceniam wysoko. Przede wszystkim odkryła przede mną te pradawne dzieje i uporządkowała to co już zasłyszane. Jest może miejscami zbyt "akademicka" zwłaszcza gdy następują długaśne wyliczanki miejsc i znalezisk z tychże miejsc wykopanych. Ale chyba taki cel przyświecał twórcom, przede wszystkim dać książkę do nauki studentom historii. Ja tylko przy okazji się załapałem, ale było warto!

Książka prof. Brzozy to świetnie napisany podręcznik dziejów Polski w okresie dwudziestolecia oraz II wojny światowej. Przede wszystkim docenić należy uczciwą badawczą postawę sine ira et studio. Autor nie powiela mitów dotyczących historii Polski lat 1918-1945, nie włącza się też w spory polityczne dotyczące choćby osoby i działalności Józefa Piłsudskiego czy racjonalności wybuchu powstania warszawskiego. W naszej rzeczywistości, w której polityka nieraz zawłaszcza takie czy inne postacie czy wydarzenia historyczne, zasługuje to na wielką pochwałę. Zwraca uwagę duża ilość świetnych, nieraz mało znanych ilustracji (vide choćby karykatura na s. 189!),map i wykresów dotyczących najważniejszych zagadnień. Jakość edycji stoi na naprawdę najwyższym poziomie. Myślę, że po tę książkę powinien sięgnąć absolutnie każdy zainteresowany dziejami Polski w latach 1918-1945! Pozwala ona bowiem zdobyć solidną podbudowę faktograficzną oraz znajomość problematyki tych czasów przy jednoczesnym uniknięciu polityczno-ideologicznych skrzywień wypaczających tak często obraz polskich dziejów w XX wieku. Tomasz Babnis

Podręcznik maksymalnie lakoniczny, syntetyczny i napisany bardzo przystępnym językiem jak na literaturę akademicką, niemniej są tu takie mijaki, które mnie drażniły i wymagały uzupełnienia w trakcie robienia notatek. Nie potrafię logicznie wytłumaczyć, dlaczego autorka nie nazywa kolejnej wojny diadochów kolejną wojną diadochów, a kolejnej wojny syryjskiej - kolejną wojną syryjską, tylko snuje (lekką co prawda) opowieść o jakichś walkach, które były i się skończyły, a jak to się w historiografii nazywa, to szukaj sobie, studencie, sam (jeśli w ogóle zajarzysz, że to się tak mogło nazywać). Niemniej bardzo doceniam tę pracę, bo zrozumiale i racjonalnie opisać historię starożytnej Grecji na 245 stronach to wielka sztuka, która mi w rezultacie znacznie ułatwiła naukę do egzaminu. Cieszy słownik, listy królów, czy choćby kalendarium pomagające określić najważniejsze spośród ważnych dat. No i oczywiście ogromny plus za wybór tekstów z epoki, które inspirują do sięgnięcia po Polibiusza czy Arystofanesa! :) Słowem - kawał dobrej roboty!

Bardzo cenię prof. Jurka. Pierwsza część podręcznika jest ok. Może wydarzenia polityczne są nieco za ogólne, ale nie wymagam od takiej syntezy bardzo dużej szczegółowości. Druga część pracy od wojny trzynastoletniej, za którą odpowiada prof. Kizik, jest za to kompletnie niestrawna. Nie podoba mi się przede wszystkim układ, który jest nieczytelny. Ani tematyczny, ani chronologiczny. Ot kilka ważnych zagadnień - ruch egzekucyjny, reformacja w Polsce itp. Wiadomości z poszczególnych panowań są rozproszone po różnych rozdziałach w sposób mocno chaotyczny. Do XVI wieku zdecydowanie lepszy jest podręcznik Markiewicza, Baczkowskiego (część od wojny 13-letniej do 1506) czy Grzybowskiego.

Książka "Dzieje Śląska" w bardzo przystępny sposób opisuje historię Śląska we wszystkich okresach (panowaniu Polski, Czech, monarchii Habsburgów, Prus, Niemiec, Czechosłowacji). Dla osób zainteresowanych dziejami Śląska może być bardzo wygodnym i użytecznym dziełem, nie tylko ze względu na to, iż jest syntezą dobrze objaśniającą procesy polityczne, kulturalne i gospodarcze, a także zawarte w niej dodatki (mapki i spis najważniejszych dat),ale i nierzadkie ciekawostki. Może więc nie tylko nie odstraszyć od historii osoby przeciętnie nią zainteresowane, ale i zachęcić do sięgnięcia po bardziej szczegółowe publikacje.

Do tej pory najlepszy podręcznik o polskim średniowieczu. Przejrzysty układ i podpisane zagadnienia na akapitach sprawiają, że nada się również jako swoisty leksykon dla każdego, kto lubi dowiadywać się jeszcze czegoś z książek. Dokonam edycji tego komentarza, gdy wyjdzie lepsza praca o całym polskim średniowieczu.

Całkiem szczegółowy i ładnie ilustrowany i uzupełniony mapami etc. podręcznik do powojennych dziejów Polski. Głównym tematem są dzieje polityczno-gospodarczo-społeczne, ale każda z części ma też rozdział poświęcony kulturze. Interesujące są fragmenty poświęcone emigracji - ten aspekt naszych dziejów najnowszych jest nam ciągle słabo znany. Książka napisana około 10 lat temu, przedstawia ciekawą perspektywę na pierwszą dekadę XXI wieku. Obecni czytelnicy wiedzą już, jak potoczyły się pewne procesy, ale zawsze z pewną nutą nostalgii można przeczytać o Platformie Obywatelskiej opowiadającej się za podatkiem liniowym, o Januszu Korwinie-Mikkem jako pośle oraz o współpracy Lecha Wałęsy z braćmi Kaczyńskimi. Książka jest wolna od politycznych sympatii Autora, co należy docenić, wszak w dziejach najnowszych często dochodzą one do głosu. Tu jednak tak nie jest. Tomasz Babnis

Rzadko kiedy można się spotkać z podręcznikiem, który czyta się jak dobrą książkę. W przypadku pracy Mariusza Markiewicza właśnie tak jest. Z jednej strony wzbogaca to czysto "formalny" materiał historyczny, z drugiej zaś powoduje, iż osoba nastawiona na skorzystanie z podręcznika w celach tylko i wyłącznie dydaktycznych, może mieć kłopot z realizacją powyższego. Niemniej jednak warto sięgnąć po publikację Mariusza Markiewicza z uwagi na fakt, że nie stroni on od wplatania w narrację szeregu ciekawostek, urozmaicających tok wywodu. Autor nie unika również ocen opisywanych wydarzeń i postaci, które nierzadko mogą wzbudzić u czytelnika rozbawienie (jako przykład można podać następujący komentarz: "Jan Kazimierz z takim samym zapałem odwiedzał cudowne obrazy Matki Boskiej, jak w nocy komnaty niewiast" - s. 513). Reasumując, sięgnięcie po ten właśnie podręcznik (spośród wielu dostępnych) na pewno nie będzie z niekorzyścią dla czytelnika.

Słynny podręcznik zwany "trojaczkami" od liczby autorów ;) W temacie początków cywilizacji zmieniło się - i zmienia - tyle ustaleń, że książka ta dawno już nie wystarcza jako źródło aktualnej wiedzy. Może się jednak przydać komuś innemu, niż studenci historii, np. jako wprowadzenie do świata starożytności. Osobiście od zakończenia studiów wróciłem do niej tylko raz i zainspirowała mnie wtedy to poszerzenia wiedzy na temat początków cywilizacji - pod tym względem spełni swoje zadanie u każdego.

Zdecydowałem się napisać opinię, aby trochę stanąć w obronie autora tego podręcznika, gdyż oceny w kategorii 3/4 na 10 uważam za nieśmieszny żart w stosunku do tej książki. Jak napisał kiedyś Roger Collins we wstępie do swojego podręcznika do historii wczesnego średniowiecza, iż szybko uświadomił sobie jakoby pozycja jego skazana jest na zły odbiór, ponieważ nie dogodzi ona żadnemu z czytelników (bo jak uważa sam autor nie może każdego z poruszonych tematów opisać w 100%, bo po pierwsze praca ta mogłaby zająć wiele lat, po drugie zaś książka zajęłaby kilka tysięcy stron i musiałaby być wydana w wielu tomach). Tak najwyraźniej jest też z książką R. Michałowskiego. Jest to bardzo dobry podręcznik do historii średniowiecza, natomiast widać największe zamiłowanie tego autora do wczesnego średniowiecza i ten okres historyczny w książce został napisany najbardziej rzetelnie, z dużą szczegółowością. Pełne, a szczególnie późne średniowiecze zostało potraktowane bardziej ogólnikowo, może lekko po macoszemu, ale z drugiej strony nie ma co się dziwić, ilość źródeł historycznych dla wielu regionów drastycznie rośnie, co skutkuje tym, że należy dokonać pewną selekcję co do ważności wydarzeń historycznych. Nie zmienia to faktu, że nadal jak na podręcznik akademicki najważniejsze wydarzenia (związane z kręgiem kultury i historii europy) zostały w nim zawarte i w ogromnej większości bardzo dobrze opisane. Lubię wracać do tej pozycji, ze względu na zwięzłą narrację i odpowiedni dobór słów autora. R. Michałowski bardzo dobrze opisuje również sprawy społeczne i związane ze średniowieczną religijnością.

Nie jest łatwo o podręcznik, który nie służyłby jedynie do "wkuwania", ale był również fascynującą podróżą po historii. Książka prof. Chwalby jest właśnie znakomitym ujęciem epoki "przedłużonego" XIX wieku, gdzie odnajdujemy obraz Polaków nie tylko zamieszkujących ziemie trzech zaborów, ale również krain, które historycznie przynależały wcześniej do Polski, jak chociażby Górny Śląsk, oraz tych, które w granicach naszego kraju nigdy nie leżały - Mazury, lecz zamieszkiwała je ludność polskojęzyczna. Tym co wyróżnia podręcznik Chwalby jest z pewnością bardzo przejrzysta kompozycja treści, skupienie się przez autora na procesach cywilizacyjnych, które, można odnieść wrażenie, miały stanowić esencję tej pracy. Procesy te zostały potraktowane bardzo szeroko, nie zabrakło miejsca także na uwagi porównawcze z zaborcami oraz innymi krajami Europy Środkowo-Wschodniej. Tworzenie się narodowości polskiej, jako jedno z najważniejszych zjawisk tego okresu, zostało przedstawione w sposób bardzo wszechstronny. Można powiedzieć nawet, że opis wypadków politycznych zszedł na drugi plan, jako nie najistotniejsza część całości, jaką jest historia. Wielkim plusem dzieła Chwalby jest również styl oraz język, jakim posługuje się autor. Olbrzymia erudycja pozwala mu na wplatanie w tok wywodu różnych uwag, które znacznie wzbogacają treść książki, oraz powodują, iż niejednokrotnie zapominamy że mamy do czynienia z podręcznikiem. Przykładem powyższego może być cytat z jednego z bardziej znanych angielskich myślicieli przełomu XVIII i XIX wieku, który charakterystyczny jest dla stosunku mocarstw zachodnich do tzw. sprawy polskiej (i to nie tylko w XIX wieku): "Zdaniem Edmunda Burke'a z początku XIX w., (...) z punktu widzenia angielskiego <<Polska mogła równie dobrze być krajem na Księżycu>>". Jeśli ktoś ma na celu próbę zrozumienia procesów historycznych, które w dużej mierze przyczyniły się do aktualnego obrazu Polski, powinien sięgnąć właśnie po podręcznik Andrzeja Chwalby.

Książka jest długa, ma mnóstwo informacji, jest klasycznym podręcznikiem. I jest absolutnie wspaniała. W przystępny i ciekawy sposób przedstawia historię okresu, o którym tak naprawdę niewiele wiedziałem. Trudno powiedzieć ile zapamiętam, ale na pewno mam zupełnie inne poczucie średniowiecza niż przed lekturą

Chyba najbardziej aktualna i najpełniejsza monografia poświę ona całemu regionowi. Napisana fachowo przez wysokiej klasy specjalistów, bez narodowych steteotypów i uprzedzeń. Za każdym razem, nawet tylko patrząc na książkę, przypominają mi się świetne zajęcia, które miałem na studiach z Redaktorem książki :-) Minusem jest to, że Górnego Śląskowi poświęcono znacznie mniej miejsca w tej syntezie niż Dolnemu Śląskowi :/ Także szukając informacji na temat Górnego Śląska lepiej od razu wziąć do ręki książkę poświęconą górnośląskim dziejom.

Okres naszej historii, który przedstawia ta książka, jest czasem największej potęgi militarnej Rzeczpospolitej ale zarazem dramatycznych zmagań o naprawę i unowocześnienie zwichniętego ustroju naszego państwa. Za dwóch ostatnich Jagiellonów ten problem nie był jeszcze tak widoczny, lecz później będzie spędzał sen z powiek ludzi, widzących do czego doprowadzi osłabienie i paraliżowanie władzy centralnej. Książka jest podzielona według panujących władców - od Zygmunta Starego do Władysława IV Wazy. Czyta się dobrze dzięki dobremu piórowi autora, który jednak niektóre rzeczy przedstawia nieco chaotycznie. Ogromny szacunek za zwalczanie wielu dogmatów nie mających zbyt wiele wspólnego z rzeczywistością. Przy tym muszę jednak zaznaczyć jedną rzecz - przedstawienie projektu reformy elekcji przez Jana Zamoyskiego, w obliczu którego Zygmunt III pozostał niestety neutralny. Prof. Grzybowski wydawał się nie chcieć wgłębić w ten temat..

Książka ta ma jedną wadę: całość zagadnień przedstawiona jest z perspektywy obowiązującej w historiografii PRL-owskiej. Stąd pełno w niej odpowiedniej, wartościującej leksyki: burżuazyjny, postępowy, reakcyjny etc. W sposób zgoła niesamowity ukazane są dyplomatyczne działania (zawsze pokojowe) ZSRR. W przypadku wojny polsko-bolszewickiej czytelnik może się dowiedzieć tylko o tym, że w wyniku zmiany sytuacji na froncie latem 1920 r. rokowania pokojowe przeniesiono z Mińska do Rygi (sic!). Podobnych uwag jest w książce wiele, a Autor forsuje podstawowe tezy historiografii PRL: niepodległość dała Polsce wielka rewolucja październikowa, a jedyną słuszną postawą polityczną II RP było przymierze antyniemieckie z ZSRR. Pewnych rzeczy nie ma wręcz co komentować... Podałem więc główną wadę tego podręcznika. Dodam jeszcze, że odczuwa się brak jakichkolwiek map oraz brak kalendarium najważniejszych wydarzeń. Teraz czas na plusy. Książka została napisana fachowo z uwzględnieniem ogromnej literatury naukowej w wielu językach (choć trzeba zaznaczyć: praca powstawała około 30 lat temu!),jest więc plonem wieloletnich studiów prof. Batowskiego w dziedzinie historii dyplomacji. Nota bene tym zagadnieniom poświęcił kilka innych swoich opracowań. Mimo dość niełatwej, nasyconej fachowymi terminami dyplomatycznymi treści książkę czyta się dobrze. Poziom merytoryczny jest wysoki, szczegółowość dość duża. Zastanawiam się tylko, na ile "Między dwiema wojnami..." jest ciągle aktualne w świetle nowszych ustaleń. Myślę, że mimo wszystko dla osób zainteresowanych historią okresu międzywojennego jest to pozycja absolutnie obowiązkowa, stanowiąca punkt wyjścia dla dalszych lektur. Wszak to tylko zarys. Tomasz Babnis