Marian Małecki

Można powiedzieć, że są to poniekąd trzy książki w jednym. 1) Historia monarchów węgierskich do bitwy nad rzeką Sajo. 2) Dzieje podbojów mongolskich, w tym trochę za długi moim zdaniem opis obyczajów i kultury prawno-dyplomatycznej opartej na przemocy i okrucieństwie. 3) Trzecia część to opis operacji wojennych przeciwko Węgrom i ukazanie jednoczesnego ataku na Polskę jako pewnego rodzaju dywersji, mającej odizolować Madziarów od ew. pomocy zewnętrznej. Pierwsza część wyróżnia się wieloma zdjęciami z muzeów węgierskich prezentujących postaci kolejnych władców Węgier. Treść może być zastąpiona innymi książkami z historii Węgier (chociażby Pana Sroki "Węgry początki państw") Druga część chyba najciekawsza jest gdy mowa o podziale imperium mongolskiego na poszczególnych członków panujących w różnych obszarach Azji. Można przyswoić sobie nieco te azjatyckie strefy wpływów i trochę niesnasek wśród rodziny mongolskiej. Jest również o Chinach, Rusi, ale także o zatargach z muzułmanami w Outremer (na styku krucjat w Ziemi Świętej). Wplecione są również podróże dyplomatów papieskich. Nieco zmęczyło mnie opisy okrutnego prawodawstwo mongolskiego. Przydługie i aż nie prawdopodobne, żeby tyle różnych małych, absurdalnych czasem wykroczeń miałoby być tak surowo karane w tym społeczeństwie. Trzecia część cierpi co prawda na małą szczegółowość ze względu na małą liczbę źródeł, ale autor ratuje się drobnymi wzmiankami oraz badaniami archeologicznymi (odkrycia grotów strzał mongolskich w okolicach różnych odległych twierdz, w tym dalmackich w Chorwacji). Autor zjechał tą część Europy, by z bliska przyjrzeć się i sfotografować wiele miejsc, przy których wydarzyły się opisane działania wojenne. Najciekawszy jest moim zdaniem opis ucieczki króla Węgier Beli IV po decydującej bitwie. Można by z tego zrobić niezły film przygodowy. W końcu król chronił się w wielu kolejnych twierdzach, by trafić aż do Dalmacji, również nawiedzonej przez Mongołów. Ta długa ucieczka i szczęśliwe ocalenie znalazło nawet finał w powstaniu wielu legend, do tych nawet figlarnych w rodzaju: chorwackiego miasteczka słynącego ze śliwek, które dokarmiło ukrywającego się króla i dzięki tym śliwkom udało mu się przeżyć. Tak celem tatarów była eliminacja rodziny panującej, opisana jest ciekawie śmierć brata Kolomana halickiego. Pouczające są wzmianki o kunktatorstwie Czechów, którzy zamknęli się w swoich twierdzach, nie pomogli zbytnio sąsiadom, ale ocalili skórę w trakcie najazdu najmocniejszej wówczas armii świata. Dużo gorzej zachowali się wtedy Austriacy (Fryderyk II),którzy zniewolili dla okupu i zagrabili sąsiadów, wykorzystując załamanie się jakiejkolwiek możliwości obrony węgierskiej. Za co wg autora spotkała go niedługo słuszna śmierć i koniec dynastii Babenbergów. Autor stawia też ciekawe pytanie o brak pomocy papieża i cesarza dla państw Europy środkowej. Książka opisuje działania do których jest mało źródeł (wpisuje się w pewną serię książek o bitwach mało poznanych),ale w porównaniu do np. nie dawno przeczytanego "dzieła" Pana Juszyńskiego opisuje to co da się udowodnić. Nie stawia kategorycznych wniosków ze swoich domysłów, Nie próbuje fantazjować na temat wojskowości, gdy nie ma o tym wiedzy. Nie ubarwia książki tezami z niczego (czyli z chłopskiego rozumu). Widać, że auto poświęcił sporo czasu studia i przybliżenie konfliktu, Węgier i Mongołów. Oby więcej takich dłuższych prac w Inforcie, a mniej 70-90 stronicowych broszur, wątpliwej staranności autorów.