Marie Ndiaye

Wyjątkowo gęsta proza, po brzegi wypełniona przeżyciami bohaterki (i innych osób dramatu),emocjami, napięciem. Nie daje czytelnikowi odpocząć, nie odpuszcza, nie zna litości. Pewnie dlatego, że takie życie (bohaterki) odwzorowuje, takie bez oddechu i odpuszczenia (mn. sobie). Kunszt literacki na najwyższym poziomie, język bardzo bogaty, mimo gęstości nieprzesadzony, jasny i dobitny. A o co autorce chodziło? O... no właśnie. Nie zauważyłem w tekście przycupniętej gdzieś z boczku informacji, że bohaterka jest czarna. Że jest czarną Afrykanką wetkniętą w biały francuski establishment prawników. Że jest z zewnątrz, a właściwie z dołu. Dopiero moja Ola zwróciła mi na to uwagę. Czy zatem rzecz traktuje (jak mnóstwo innych powieści dzisiaj, ze wszystkich krajów, gdzie imigranci są liczni) o trudnościach stojących przed tym obcym, kiedy wchodzi w świat tych stąd? To, że pochodzeniu bohaterki NDiaye napomyka nie od razu, i tylko mimochodem, przemawia za szerszym rozumieniem przesłania w powieści, tak sądzę. Pani mecenas (wciąż tak nazywana, nawet w scenach z dzieciństwa) rozpaczliwie usiłuje wcisnąć się w środowisko prawnicze, co ją kosztuje mnóstwo napięcia, nerwów i rozczarować, bo efekty są mierne. Jakby pragnienie zdobycia pozycji francuskiej adwokatki wcale nie płynęło z jej duszy. Jakby je narzucono. Rodzice? Zmęczeni niskim statusem, zmęczeni imigranctwem, próbujący zaleczyć wieloletnie upokorzenia karierą córki? A może nacisk społeczny na karierę w określonych zawodach, na pięcie się do góry i zamożność, żeby nowy Peugeot, a nie stare Twingo? A może jeszcze coś innego - sukces zawodowy zamiast osobistego, zamiast miłości, rodziny, domowego ciepła? A może... Jak w innych najlepszych powieściach, nie dostajemy odpowiedzi. Dostajemy kawałek czyjegoś życia i przeżywamy, a co z tego wyprzeżywamy dla siebie, to już zależy od nas.