Moskwa — Pietuszki Wieniedikt Jerofiejew 7,6
ocenił(a) na 649 tyg. temu Pijak Wieniczka na dobrze sobie znanej trasie (linia kolejowa Moskwa-Pietuszki) snuje wewnętrzny monolog o alkoholu, literaturze, straconych złudzeniach i sowieckiej Rosji. Schyłek lat 60 XX w. Rzeczywistość socjalistyczna przytłacza. Jej mroczna absurdalność koresponduje ze stanem umysłu bohatera, który zdaje się popadać w obłęd.
Wieniedikt przed tygodniem został zwolniony z posady brygadzisty (za alkoholizm). Bez grosza przy duszy wraca do ukochanej i dziecka, które czekają na niego w idyllicznych Pietuszkach (tak jawi się podróżnemu docelowa stacja). Tytuły rozdziałów są nazwami kolejnych odcinków trasy pokonywanych przez pociąg (począwszy od Dworca Kurskiego w Moskwie przez Sierp i Młot, Karaczawo, Czuchlinkę itd.). Trasa liczy 125 km.
Zamroczony wódką bohater prowadzi deliryczne solilokwium. Trudno zresztą orzec, czy jest to rzeczywiście rozmowa z samym sobą, czy może także z dziwnymi pasażerami, o których Wieniczka wspomina (m.in. z "dekabrystą", bezzębną prostytutką, służącym Piotrem, "królem Pontu"). Możliwe, że są to wytwory jego odurzonej wyobraźni. Czy ostatecznie dotrze on do celu? Co czeka go w wyśnionych Pietuszkach?
Autor nazwał swój utwór pseudoautobiograficznym poematem. Jest to w istocie liryzująca proza, strumień świadomości zdegradowanego intelektualisty. Najlepiej zilustrować go cytatami, w których ironiczny dowcip miesza się z rzewną goryczą i spostrzeżeniami natury filozoficznej. Ot, rosyjska dusza w pełnej krasie:
1) Jeżeli nawet pójdziesz na lewo, wyjdziesz na dworzec Kurski, a jeżeli prosto – też na dworzec Kurski, a jeżeli w prawo – też na dworzec Kurski. I dlatego idź na prawo, żebyś już na pewno tam doszedł.
2) Wszak człowiek to nie tylko aspekt fizyczny, lecz także duchowy, a oprócz tego istnieje również aspekt mistyczny – ponadduchowy. Tak więc z minuty na minutę oczekiwałem, że na środku placu zacznie mnie mdlić we wszystkich trzech aspektach.
3) Naiwność nie zawsze jest święta, a komedia nie zawsze boska.
4) Przecież był jeszcze Hegel. Bardzo dobrze pamiętam, że Hegel był. I mówi: „Nie istnieją różnice, prócz różnic stopni między różnymi stopniami i brakiem różnicy”. Czyli w przekładzie na ludzki język: „Któż teraz nie pije?”.
5) Takie dziwaczne uczucie... Niczym-nie-pochłonięcie... Z-nikim-niezwiązanie... Jakbym był z kimś zaręczony... ale z kim, kiedy i po co – niepojęte... Jakby mnie okupywano i to okupywano całkiem słusznie, zgodnie z układem o przyjaźni i wzajemnej pomocy, ale mimo wszystko okupywano.
6) Pozbawiono nas doszczętnie wolnej woli, rzucono na pastwę losu, który jest bezimienny i od którego nie ma ratunku.
7) Pietuszki są miejscem, gdzie dniem i nocą nie milkną nawet ptaki, gdzie zimą i latem nie przekwita jaśmin. Grzech pierworodny – jeśli w ogóle miał miejsce – nikomu tam nie przeszkadza. Nawet ci, którzy są tygodniami na bani, tam mają oczy jasne i przepastne.
8) I jeśli kiedyś umrę – a wiem, że umrę wkrótce – umrę, nie zaakceptowawszy tego świata; poznawszy go z bliska i z daleka, od wewnątrz i od zewnątrz, umrę, nie akceptując go, a On spyta mnie: „Dobrze ci tam było, czy źle?” – a ja zaś będę milczał, opuszczę wzrok i będę milczał; znają tę niemotę wszyscy, którym nieobce jest trzeźwienie po wielodniowym ostrym chlaniu. Czyż bowiem życie ludzkie nie jest jedynie chwilowym odurzeniem duszy? I zamroczeniem jej?
9) Talitha kum – jak powiedział Zbawiciel – to znaczy: Wstań i idź. Wiem, wiem, wiem. Wszystkie twoje członki i twoja dusza są zmiażdżone. Na peronie jest mokro i pusto i nikt cię nie spotkał i nigdy nie spotka. A jednak: Wstań i idź. Spróbuj.
10) Nie wiedziałem, że na świecie istnieje taki ból.
