Eric H. Cline

Kontynuacja "1177 przed Chr. Rok, w którym upadła cywilizacja", która ukazała się ostatnio w rozszerzonym wydaniu. Ja czytałem starą wersję kilka lat temu, więc teraz sięgnąłem po "drugą część" niejako w oderwaniu od pierwszej. Tym razem autor pokazuje sytuację w rozmaitych regionach - Egipcie, Asyrii, Babilonii, Cyprze, Grecji kontynentalnej, Kanaanie itd. po "Upadku". Autor stara się walczyć z tezą, że po 1177 nastąpiły chętnie lansowane, zwłaszcza w starszej historiografii, "wieki ciemne". Cline wskazuje, że różne państwa i różne regiony rozmaicie zareagowały na "Upadek". Wszystko zależało od czynników geograficznych, warunków klimatycznych, czynników zewnętrznych. Jedne organizmy poradziły sobie lepiej, inne gorzej, niektóre nie przetrwały, a jeszcze kolejne nawet wzmocniły swoją pozycję. Ta pozycja to trochę taki przegląd archeologiczny odkrytych źródeł, które pokazują jak wyglądało przejście z epoki brązu do epoki żelaza. Spodobało mi się określenie z przedmowy, że Cline z bliska pokazuje czytelnikowi stanowiska i artefakty. No i rzeczywiście tak jest. Autor zwraca też sporo uwagi na warunki klimatyczne szukając analogii w raportach współczesnych klimatologów. W ten sposób wymienione wcześniej regiony ocenia pod kątem prężności, antykruchości, adaptacji czy transformacji. Generalnie Cline uważa, że jego tezy to początek dyskusji i w żaden sposób nie uważa swoich teorii za ostateczne. Też trudno mi ocenić jak jego rozmyślania zostały/będą przyjęte przez środowisko naukowe. Z mojej strony mogę powiedzieć, że lektura była dla mnie na swój sposób odkrywcza. Podobało mi się to spojrzenie na źródła archeologiczne czy niektóre ciekawostki klimatyczne jak zwrócenie uwagi na zwiększenie wilgotności w południowym Lewancie w okresie ok. 1150-950, które umożliwiły zwiększoną uprawę oliwek i zbóż czy fragmenty o odnalezionych pasiekach w Rechow.