Anne Berest

„Pocztówka” to książka niezwykła – z jednej strony osobista i intymna, z drugiej epicka i uniwersalna. To opowieść o tożsamości, pamięci i poszukiwaniu swoich korzeni. Anne Berest opowiada historię swojej rodziny Rabinowiczów, ale robi to w sposób, który sprawia, że staje się ona historią całego pokolenia – a może i całego narodu. Wszystko zaczyna się od jednej, anonimowej pocztówki. Na zdjęciu – paryska opera Garniera. Na odwrocie – cztery imiona. Dziadkowie matki autorki, jej ciotka i wujek. Wszyscy zginęli w Auschwitz w 1942 roku. Tajemnicza przesyłka trafia do skrzynki matki Anne w 2003 roku i staje się początkiem literackiego śledztwa, rodzinnej epopei i głębokiej refleksji nad własną tożsamością. Berest wyrusza tropem przeszłości – wynajmuje detektywa, rozmawia z mieszkańcami miejscowości, w której aresztowano jej przodków, analizuje archiwa, dokumenty, rodzinne wspomnienia. Dzięki temu udaje jej się odtworzyć nie tylko tragiczne losy Rabinowiczów, ale również zrekonstruować ich drogę: od ucieczki z Rosji, przez Łotwę, Palestynę, aż po Paryż – miasto, które miało stać się schronieniem, a okazało się miejscem zguby. Autorka pisze nie tylko jako potomkini ocalałych, ale także jako kobieta zadająca fundamentalne pytania: Co to znaczy być Żydem? Jak żyć z historią, która została przemilczana? Czy można zapomnieć dziedzictwo, jeśli ono i tak powraca, nawet w najbardziej nieoczekiwany sposób? „Pocztówka” łączy w sobie różne gatunki: powieść detektywistyczną, sagę rodzinną, świadectwo Zagłady i autobiograficzną opowieść o dorastaniu do własnej tożsamości. Jest emocjonująca, momentami boleśnie prawdziwa, poruszająca, ale też pełna refleksji. Nie unika trudnych tematów – Holocaustu, antysemityzmu, przemilczanej traumy pokoleń, ale pokazuje też siłę rodzinnej więzi i wagę pamięci. Historia Rabinowiczów wciąga – także dlatego, że jest prawdziwa. Schowana między słowami autorki, w jej wewnętrznych monologach i rozmowach z matką, wybrzmiewa potrzeba zrozumienia przeszłości, która – mimo milczenia – nigdy nie przestała istnieć. Na uwagę zasługuje także warstwa literacka książki – język Berest jest piękny, pełen emocji, ale też precyzyjny i dojrzały. Autorka potrafi poruszać i wzruszać, nie popadając w patos. A choć książka porusza tematy trudne i bolesne, nie brakuje w niej momentów czułości i nadziei. Jedyne, czego może brakować, to większej liczby fotografii – przy tak intymnej opowieści chciałoby się zobaczyć twarze opisywanych osób. Na szczęście istnieje internet, a sam tekst jest tak sugestywny, że bez trudu można je sobie wyobrazić.