Żołnierz z mgły

Klasyka fantastyki. Wymyślne krainy, magiczne istoty, piękny język i awanturnicze przygody. Osobiście bardziej przypadła mi do gustu "Umierająca Ziemia". "Oczy Nadświata" nieco mnie zmęczyły, a główny bohater i jego chęć okpienia wszystkich działały mi na nerwy.

W SKRÓCIE: Bardzo interesująca pozycja z pogranicza psychologii, polityki i socjologii, w której ukazane są problemy na linii człowiek-android. PLUSY: - ukazanie świata, w którym maszyna mocno odczuwa chęć wyzwolenia się, z góry narzuconego ucisku cywilizacyjnego (tj. android ma wyłącznie służyć i nic poza tym; same androidy dzielą się na 3 klasy - im wyższa, tym ma lepiej), że chce być równa człowiekowi (pragnienie tego wyzwolenia objawia się poprzez "ubóstwianie" swego stwórcy, tworząc coś na kształt "roboreligii" i "robobiblię"), - fragment wizytacji w Gamma Town bardzo mocno pokazuje, że istnieje swoisty "półświatek robotów", zakazane miejsce (ludzie nie mieli o nim pojęcia), w którym zmutowane roboty żyją wespół z tymi "normalnymi" - nawet odmieńcy mieli tam swoje miejsce i zbytnio nikt nimi nie gardził, - pokazana więź psychiczno-seksualna na linii człowiek-android (zwłaszcza wszystkie negatywne jej skutki), - pokazanie społeczeństwa, które wiele osiągnęło, dokonując wielu postępów, czy to w nauce (np. błyskawiczne cykle rozwoju androidów, stacje na innych planetach), w życiu codziennym (np. maszyny do wymiany świadomości) lub w transporcie (np. błyskawiczny przesył ludzi niczym w "Star Treku" - chyba najbardziej to polubiłem, bo w książce nie ma typowych "spowalniaczy akcji"), - "piękna katastrofa" na zakończenie - wizja krytycznego momentu człowiek-maszyna, kiedy to stwórca androidów postanawia odciąć się od stawianych "żądań" przez jego roboty i kwestionując istnienie "roboreligii", co skutkuje poważnymi konsekwencjami. MINUSY: - dość krótka a zakończenie następuję bardzo gwałtownie, jakby autor chciał już szybciej skończyć całą opowiadaną historię, bo można było jeszcze wiele opisać. - kilka literówek i błędów w tłumaczeniu (np. opis, że zbudowano 500 metrów tytułowej wieży a potem, że było to "2/3" całej konstrukcji - sam tytuł przetłumaczyłbym na WIEŻĘ SZKŁA a nie na WIEŻĘ ŚWIATŁA, co ewidentnie poprawiono w kolejnym wydaniu).

Narratorem i głównym bohaterem powieści jest Severian, członek bractwa katów. Posiada on pamięć doskonałą i z perspektywy iluś dziesiątków lat, jak mniemam, przedstawia nam swoje dzieje. Powieść dzieli się nieformalnie na pobyt Severiana w bractwie katów, co zajmuje około 1/3 całości oraz część drugą, w której czasie głównym motywem jest spisek Agii oraz jej brata. Podział ten jest ważny, gdyż obie części bardzo się od siebie różnią, powieść zmienia wręcz swój charakter (z drogi „od ucznia do mistrza” na przygodową) i jeśli ktoś łudził się, że będzie czytał o bractwie katów i jego kłopotach, to srodze zawiedzie się w dalszej części. Zabieg ten przywodzi mi na myśl „Lyonesse: Ogrody Suldrun” Jacka Vanciego, kto więc czytał i go to odrzuciło, tutaj zapewne doświadczy czegoś podobnego. Powieść zaczyna się od wplątania się głównego bohatera w jakieś sprawy polityczne, ale wątek ten, choć będzie gdzieś się przewijał, nie znajdzie tu swojego zakończenia, ba, będzie wręcz jakby zapomniany. Zastąpią go inne, które pojawiają się tak nagle i dziwnie, że czytelnik może poczuć się zagubiony. Mam na myśli choćby pojedynek na kwiaty zemsty, dziwny list, zniszczenie ołtarza w świątyni lub romans z Dorcas. Zdarzają się wręcz takie momenty (podróż po ogrodach, dokładniej w dżungli), w których powieść jakby zaczyna tracić jednolitość, traci sens w głowie czytelnika, obraz świata wytworzony przez pierwszą część załamuje się i może to odrzucać. Z racji tego, że bohater opowiada swoje dzieje z perspektywy czasu, zdarzy się kilka momentów, w których odrywa się on od toku opowiadania i dzieli się swoimi obecnymi myślami i zdradza swoją sytuację. Jeśli ktoś więc cierpi na spojlerofobię, cóż, dostanie traumy, kiedy Severian powie mu, kim się stał i, że dalej jest. To nie jest książka, która będzie zaskakiwała w taki sposób. Na pierwszy rzut oka świat przedstawiony to jakieś „średniowieczne” fantasy, ale co jakiś czas pojawiają się elementy, które niszczą ten obraz. Tu jakiś ślizgacz, tam gdzieś mowa o strzelaniu (jeśli mnie pamięć nie myli), no i jakieś urządzenie elektryczne do torturowania. Koniec końców okazuje się, że świat ten podobny jest „Jeźdźcom Smoków z Pern” Anne McCaffrey. To świat, w którym ludzie cofnęli się w rozwoju technologicznym, czy też częściowo powrócili do dawnych form. Tak przynajmniej sądzę, znając tylko część pierwszą. Trudno mi powiedzieć, czy w świecie przedstawiony istnieje jakaś magia, czy to resztki technologii. Być może dalsze części lepiej to rozwijają. Nie sposób także nie wspomnieć o motywie gasnącego słońca, do którego nawiązuje tytuł cyklu, a który w dużej mierze, jak się domyślam, warunkuje to, w jaki sposób wygląda świat, jak on działa i czemu ludzie są tacy dziwni. Motyw ten znany jest choćby z „Umierającej Ziemi” wspomnianego już Jacka Vanciego. (Heh, na angielskiej Wikipedii znalazłem informację, że Gene Wolfe przyznał, że cykl „Umierającej Ziemi” wpłyną na jego książki). Fabuła, o czym już wspominałem, posiada wątki, które nie znajdą rozwinięcia w tej części cyklu, a także tropy dotyczące tego, do czego to będzie prowadzić. Jest zdecydowanie tajemnicza i dziwna, jest zaskakująca, bo zaskakujący i nieznany czytelnikowi jest sam świat. Zdecydowanie nie ma tu akcji, w tym sensie, że wydarzenia nie pędzą na łeb na szyję, pierwsza część jest mocno statyczna, druga ma swoje momenty, ale to zdecydowanie powieść dająca czas do namysłu. Trudno mi powiedzieć, czy wydarzenia mają tutaj sens, czy są wiarygodne, bo świat przedstawiony jest mi zupełnie nieznany. Nie podejmuję się więc oceny ich logiki ani prawdopodobieństwa. Tak, jak świat i fabuła, tak i postacie są dziwne. W mojej ocenie bardzo baśniowe, to znaczy, że trudno mi sobie je wyobrazić jako realnie funkcjonujące w naszym świecie. Ale czy powinno to dziwić? Przecież to nie nasz świat. Koniec końców „Cień Kata” kojarzy mi się ze znaną mi klasyką fantasy z ubiegłego wieku. Jeśli ktoś zna tytuły z tamtych lat, na pewno się nie zawiedzie, a jeśli ktoś interesuje się jedynie współczesnymi powieściami fantasy, zapewne poczuje, że zetknął się z czymś dziwacznym i albo się z tym zmierzy i być może polubi, albo porzuci książę, jako nudną i wróci do tego, co jest mu bliskie. Na koniec ostatnie zdanie z książki, które moim zdaniem świetnie ją podsumowuje: „Przerywam moją opowieść, czytelniku. Nie winię cię, jeśli nie chcesz iść ze mną dalej, bowiem niełatwa to droga”.

Trochę bałem się powtórnej lektury, ale okazało się, że zupełnie niepotrzebnie. Książka wciąż się doskonale broni, oferując całkiem realistyczną (pod względem zachowania bohaterów), miejscami zabawną, a miejscami wzruszającą opowieść o Duńczyku, który podczas drugowojennej strzelaniny na plaży okupowanej ojczyzny przenosi się tajemniczym zrządzeniem losu do magicznej wersji średniowiecznej Europy. Naturalnie trafia się tu przygarść rzeczy dzisiaj lekko już uwierających (uporczywe próby wyjaśniania różnych zjawisk aktualną fizyką, obecność kobiet wyłącznie młodych, szczupłych i seksownych - poza Morganą Le Fay, która młoda nie jest, ale tego po niej i tak nie widać), ale tłumaczenie jest doskonałe, zaś archaizacja wypowiedzi krasnoluda wręcz wyśmienita, więc czyta się tę książkę z dużą przyjemnością. Tym większą, że autor zręcznie splótł odpryski mitologii arturiańskiej z różnymi swoimi kreacjami. Szkoda, że obecnie się już tak nie pisze. Nic, tylko ilośksiąg woluminów po 600-800 stron, pełnych waty i tekturowych postaci...

Drugi tom podobał mi się jeszcze bardziej. Choć jeśli komuś pierwszy nie podpasował to ten już go zupełnie odrzuci. Weszliśmy tu zdecydowania na kolejny poziom trudności. Oprócz bowiem ciężkiego do ogarnięcia miejsca akcji i onirycznej dziwności poprzedniej części tutaj dochodzą jeszcze zupełnie inne utrudnienia. Będące właściwie swoistymi łamigłówkami. Autor już bez skrępowania oraz bez skrupułów bawi się z nami w zagadki i tajemnice i to w praktycznie każdej scenie. Każe nam się domyślać i spekulować kim lub czym są występujące w niej postacie, istoty czy przedmioty. Porzuca nas często tuż na moment przed wyjaśnieniami i zaczyna piętrzyć zupełnie nowe wątpliwości. Nierzadko konkretne sceny i sekwencje są czymś zupełnie innym niż wynikałoby z czystego, fonetycznego odczytywania składających się na opisujące je zdania wyrazów. W życiu nie przypuszczałem, że można tak plastycznie „nie pisać” tego o co chodzi i ukrywać to w zasadzie poza tekstem. Na taką wielką skalę manipulując czytelnikiem. A jeśli o manipulacjach mowa, to w tym tomie bardzo odczuwalne staje się też wrażenie, że przede wszystkim główny bohater manipuluje nami jako czytelnikami. Że mamy tu do czynienia z niezaufanym narratorem, tzw. unreliable narrator, będącym jednocześnie protagonistą. (kojarzycie film American Psycho, to ten motyw). Protagonistą, który opisuje rzeczywistość i wydarzenia wybiórczo, urywa wątki wedle swojego uznania, zmienia wydźwięk sytuacji, być może nie uciekając się do kłamstw ale stojąc na samiutkiej ich krawędzi. Protagonistą o cechach socjopatycznych i potencjalnie wątpliwej moralności, choć w swoich oczach zawsze pomocnym i oddanym. Bohaterem zdolnym być może nawet do gwałtu, potrafiącym wmówić sobie słuszne motywy bądź bagatelizując rzeczy dla niego niewygodne. Do tych wszystkich utrudnień poznawczych dodajmy teraz cały ten kosmiczny świat, jego wizję, lore (a wydaje się ono być przepotężne w swojej skali), a także oniryczność, obcość i tajemniczość zawartą w każdym aspekcie książki, a dostaniemy naprawdę niesamowitą przygodę łamigłówkową. Mało tego, w książce też pojawia się np. inna historia opowiadana w niej jako baśń. Raz nawet podczas pewnej sztuki teatralnej forma literacka książki w pełni przeskoczyła na dramat. Co do świata, wszystko w nim jest fascynujące i oddziałuje na wyobraźnię, choć przede wszystkim wzbudzając niepokój. Muszę przyznać, że tego typu literatury wcześniej w takiej skali jeszcze nie spotkałem. Do tego nie działa ona na mnie w żaden sposób frustrująco czy irytująco. Wręcz przeciwnie, wciąga oraz zachęca do analizowania i rozkładania na czynniki pierwsze. Ba, nawet do rozważania czytania od nowa bądź powtarzania poszczególnych fragmentów. Czy ośmielę się stwierdzić, że wiem co właściwie przed chwilą przeczytałem. Chyba jeszcze nie końca. W zasadzie jestem jeszcze daleki od zrozumienia. Ale już biorę się za kolejny tom, a "payoff", jak słyszałem i na co liczę, po całym tym pięcioksięgu powinien być satysfakcjonujący.

Utytułowana, nietuzinkowa powieść, niedająca się jednoznacznie zaszufladkować. Formalnie rzecz biorąc jest to fantasy, ale z rodzaju problemowych, nieledwie filozoficznych, czyli mocno odbiegających od powszechnego pojęcia o tym gatunku (no wiecie, smoki, rycerze i chutliwe księżniczki). Przy tym jest to powieść wyraźnie wpasowująca się w dawny rodzaj narracji, typowo brytyjski, z powolnym wprowadzaniem informacji i budowaniem otoczki tchnącej w jakiś sposób staroświeckością (powrót z wojny, upadająca rezydencja, rodzinne tajemnice). O co w niej konkretnie chodzi? O specyficzne działanie lasu sąsiadującego z rezydencją. Lasu małego optycznie, ale w rzeczywistości wykraczającego poza nasz wymiar i w środku po prostu gigantycznego, będącego fragmentem pierwotnej kniei. Trudno jednak wejść do niego na więcej niż kilkadziesiąt metrów, a do tego ma specyficzną cechę - potrafi wyciągać z podświadomości człowieka (wyłącznie takiego, co to jest świadomy istnienia zjawiska) wzorce mitów i powoływać do życia tzw. mitotwory, czyli ludzi (i nie tylko) będących prawzorcami postaci przewijających się przez legendy i mitologię (np. kobieta będąca pierwowzorem Ginewry). Idea takiego lasu i powstawania mitotworów jest fascynująca i przemyślana na wielu poziomach, gorzej jednak poszło z samą konstrukcją fabuły. Została ona podzielona na trzy bloki, z czego pierwsza dwa - nie oszukujmy się - są dość nudne, bo jeden podaje podstawową wiedzę o badaniach prowadzonych przez ojca bohatera i o samym zjawisku, a drugi w zasadzie koncentruje się na codziennym życiu bohatera i na jego rozwijającym się romansie z Guiwenneth. Przy czym jej obecność niczego nie wyjaśnia, bo bohater nie zna jej języka i nie są w stanie tak naprawdę się dogadać. Dopiero trzecia część, z wyprawą do lasu, serwuje coś, co można nazwać akcją. No ale trzeba najpierw "przegryźć się" przez blisko dwieście stron, czyli więcej niż połowę objętości. Mimo to warto się zapoznać z "Lasem ożywionego mitu", bo to zupełnie nietypowe doświadczenie literackie, w dodatku zmuszające chwilami do intelektualnego zmierzenia się z wcale nie tak prostymi konceptami antropologicznymi. Dodatkowy plus dla wydawcy za sensowne posłowie, choć równocześnie szkoda, że ograniczył się do wznowienia pierwszych dwóch tomów, nie wydając kolejnych pięciu, które wciąż pozostają u nas nieznane.

Fajna bajka dla dorosłych opowiadająca o myszach :-) Trochę moralizowania, trochę polityki ,sporo folwarku zwierzęcego....czasem aż za bardzo te myszy były ludzkie ,i jakie mądre -mimo ,że żyły tylko 300 nocy :-( Niemniej jednak dość ciekawie napisane i jeśli ktoś lubi zwierzęta może mu się spodobać ... Ciągle mnie zastanawia czemu Golcy nie zwracali uwagi na taką ilość myszy w domu.... A i tak najbardziej urzekła mnie Gałeczka - koty panami wszechświata :-D

Zbiór 20 opowiadań + ciekawy wstęp Lecha Jęczmyka o genezie powstania niniejszej antologii oraz roli SF w literaturze i w życiu (9pkt) + podobne w tonie zakończenie Wojtka Sedeńko (8pkt). Każde opowiadanie poprzedzone krótką genezą a zakończone notką biograficzną o autorze. Antologia przez duże A! 1). John Varley "Porwanie w powietrzu" (1977) - 5ciu członków Drużyny Przechwytującej z przyszłości ratuje pasażerów lotu z 1979 roku tuż przed rozbiciem samolotu. Dynamiczne, ale sporo niedopowiedzeń... - 7,5pkt; 2). R. A. Lafferty "Najdłuższy obraz świata" (1970) - spokojne, opisowe opowiadanie z nutą grozy o Leo Nationie - indiańskim kolekcjonerze antyków i staroci. W jego obsesji odnalezienia bardzo starych, mistycznie wykonanych fragmentów długiego na mile obrazu brzegu rzeki Missisipi pomaga mu żona Ginger i Charles Longbank, człowiek, który wiedział wszystko. - 8pkt; 3). Ian Watson "Powolne ptaki" (1983) - coroczne zawody łyżwiarskie okolicznych wiosek drugi rok z rzędu wygrywa Max Tarnover, o włos pokonując Jasona Babbidge'a. Imprezę zakłóca pojawienie się znikąd "powolnego ptaka" - są to swoiste statki powietrzne, które pojawiają się i znikają losowo w różnych miejscach świata, czasem jednak wybuchają i topią wszystko w promieniu 4km w taflę szkła. Ze zniknięciem ptakiem znika też młodszy brat Jasona... Fajne opowiadanie, chociaż za połową zbyt metafizyczne. - 7pkt; 4). Theodore Sturgeon "Skalpel Occama" (1971) - Karl Trilling, osobisty lekarz najbogatszego człowieka na Ziemi ma dostęp do niecodziennych tajemnic. Po latach w rozmowie z bratem Joe opowiada mu o śmierci swojego szefa i rzekomej kremacji jego pozaziemskiego ciała... Przewrotne zakończenie. Spiskowe teorie na najwyższym poziomie! - 10pkt; 5). Barrington J. Bayley "Rejs po promieniu" (1962) - historia wypadku, do jakiego dochodzi na głębokości 10 mil pod ziemią podczas próbnego rejsu ze wschodu na zachód Drążyciela - innowacyjnego okrętu podziemnego amerykańskiej armii. Opowiadana pierwszoosobowo przez oficera technicznego Rossa, oddaje duszny, klaustrofobiczny nastrój grozy uwięzionej w pułapce dwustuosobowej załogi. Niestety stężenie absurdu na stronę tekstu przekracza wszelkie granice, a podziemne miasta zamieszkane przez barbarzyńców budzą uśmiech - 6pkt; 6). William Tenn "Bernie Faust" (1963) - drobny szuler Bernie opowiada w pierwszej osobie jak dał się podejść Ogo Eksarowi, ktory kupił od niego całą Ziemię za 2700$. Po przemyśleniu transakcji Bernie postanawia ją cofnąć, odkupić spowrotem że stratą, bojąc się, że padł ofiarą kosmicznego przekrętu... - 7pkt; 7). Robert Zacks "Kontrolex" (1952) - akcja dzieje się w przyszłości, kiedy to wynaleziono Kontrolex - urządzenie wyłapujące bezprawne użycia opatentowanych frazesów słownych (na podstawie ustawy z 1996r.) i pobierające opłatę ze skutkiem natychmiastowym. Podążamy za kontrolerem Jes'em, wyłapującym absurdalne naruszenia. Dość mocno naciągane... - 6pkt; 8). Dymitr Bilenkin "To niemożliwe" (1973) - przepracowany i zmęczony profesor Arcimowicz spotyka podczas rowerowej przejażdżki latającego człowieka, Sidorówa. Podejrzewa, że są to halucynacje... - 7pkt; 9). Brian W. Aldiss "Człowiek ze swoim czasem" (1965) - astronauta Jack Wastermark od tragicznego powrotu z wyprawy na Marsa żyje z wyprzedzeniem czasu o ok 3 minuty. Rodzi to zdumienie ludzi wokół, zainteresowanie naukowców i frustrację niezdolnej do porozumiewania się z nim żony Janet... - 8pkt; 10). Alexander Jablokov "Strażnik Śmierci" (1988) - akcja dwutorowa: obserwujemy doktora Harmona, który w towarzystwie księgarza Dextera "bawi się" w egzorcyzmy oraz Stanleya Patersona, świeżą ofiarę napadu nożownika, a właściwie jego błąkającą się po mieście duszę... - 8pkt; 11). Jurij Nagibin "Tajemniczy dom" (?) - historia tajemniczego bankiera Akiry Kawasimy, spadkobiercy kantoru starego Ito, którego podejrzewają o bycie ninja... - 7pkt; 12). Henry Kuttner "Profesor opuszcza scenę" (1947) - humorystyczne opowiadanie o rodzinie Hogbenów, długowiecznych wieśniaków-mutantów z Kentucky, których odwiedza biogenetyk profesor Thomas Galbraith. Opowieść snuta pierwszoosobowo przez syna Saunka. - 9pkt; 13). Tuli Kupferberg "Tęsknota" (1966) - marzenie bomby atomowej... - 6pkt; 14). James White "Ubranie na miarę" (1976) - odbywający wizytę na Ziemi Jego Ekscelencja Lord Scrennagle z planety Duta w towarzystwie pracownika ministerstwa Foxa i ochrony przyjeżdża do krawca George'a Hewlitta zamówić ubranie na miarę - obcy ma ciało podobne do centaura. Całe wydarzenie objęte jest tajemnicą. - 7pkt; 15). Robert Sheckley "Bitwa" (1954) - napisany z przekąsem i zaskakującym zakończeniem opis Ostatniej Bitwy ludzi z diabłem, czyli Armagedonu, w której ludzie do walki wystawili zastępy robotów i zdalnie kierowanych maszyn - 9pkt; 16). Roger Zelazny "Róża dla Eklezjastesa" (1967) - opowiadanie a'la Bradbury po dwóch głębszych. Akcja dzieje się na Marsie, na którym ludzie mogą normalnie oddychać a jego rdzenni mieszkańcy są na wymarciu, niczym Indianie w USA. Arogancki żydowski poeta/lingwista Gallinger dostaje pozwolenie na spotkanie z marsjańską monarchinią M'Cwyie w ich starożytnej świątyni... Opowiada o tym w pierwszej osobie. - 7,5pkt; 17). Ursula K. Le Guin "Ci, którzy odchodzą z Omelas" (1973) - krótkie opowiadanie o szczęśliwym mieście Omelas i ponurej cenie, jaką muszą za to płacić mieszkańcy... - 6,5pkt; 18). Ilja Warszawski "Ucieczka" (1968) - w podziemnych obozach koncentracyjnych Medeny więźniowie wydobywają rudę uranu potrzebą do prowadzenia wojny o hegemonię w kosmosie. Jednym z nich jest Arp Zumbi a to jest historia jego ucieczki i jej przewrotny koniec... - 10pkt; 19). Gordon R. Dickson "Mów Mu, Panie" (1966) - Kyle Arnam z Kentucky ma towarzyszyć w roli osobistego strażnika aroganckiemu księciu Willowi, najstarszemu synowi imperatora, który wybrał Ziemię na swą podróż dojrzałości. Utrzymane w westernowym stylu opowiadanie z wplecionym wątkiem SF i zaskakującym, dramatycznym finałem - klasa! - 9,5pkt; 20). Gene Wolfe "Jak przegrałem drugą wojnę światową i pomogłem powstrzymać niemiecką inwazję" (1973) - alternatywna historia, w której nie dochodzi do wybuchu II Wojny Światowej a Niemcy i Hitler chcą opanować rynki światowe ekonomią. Na wielkiej wystawie w Bath Hitler prezentuje swój Ludowy Samochód a Churchill brytyjskiego Centuriona. Dochodzi do historycznego wyścigu obu marek. Całość w formie listu do redakcji pewnego pisma spisuje narrator podpisujący się pseudonimem "Nieznany żołnierz". - 7pkt.

Jako fan gier "Fallout" musiałem przeczytać tę książkę, gdyż podobno stanowiła podwaliny pod "Bractwo Stali". Sama książka bardzo ciekawa - losy ludzkości po wojnie atomowej z perspektywy klasztoru pod wezwaniem tytułowego Leibowitza. Moim zdaniem świetny pomysł z zakonem zbierającym dokumenty sprzed apokalipsy. W trakcie lektury pojawia się parę filozoficznych kwestii (czy eutanazja jest zła, czy ciało z dwiema głowami ma jedną czy dwie dusze, czy "postęp" musi być zawsze "zdehumanizowany" itp.). Trudno powiedzieć aby świat przedstawiony był jakoś bardzo plastycznie przedstawiony, ponieważ akcja dzieje się głównie na pustyni i w klasztorze, więc jakichś wielkich opisów świata tutaj się nie doświadczy. Książka jest podzielona na 3 części, a w każdej części jest inny bohater. Bohaterowie są dobrze skonstruowani, zapadający w pamięć. Przez całą powieść czuć lęk przed wojną atomową, warto przeczytać i doświadczyć tego w powieści :)

Bardzo podoba mi się ta seria, chociaż myślę, że na dzisiejsze standardy jest bardzo specyficzna, ale to właśnie czyni ją niezwykłą w moich oczach. Podoba mi się zwłaszcza baśniowość "Lyonesse", której w "Zielonej perle" rzecz jasna nie brakuje. Tęsknię właśnie za tego typu fantastyką i to tęsknię mocno - z jednej strony baśniową, ale jednocześnie nie bardzo naiwną i niezbyt cukierkową. Trylogia Vance'a jest właśnie odpowiedzią na tę tęsknotę i trochę wypełnia lukę w moim sercu. Co prawda "Zielona perła" podobnie jak poprzedni tom cierpi na nadmiar dłużyzn, choć trzeba też uczciwie przyznać, że nie ma ich w niej tyle ile było w jej poprzedniczce. Zwłaszcza druga połowa jest ciekawsza i angażująca. Postaci są raczej proste pod względem ich kreacji, z małymi wyjątkami, ale nie przeszkadza mi to specjalnie. Nie ukrywam, że czytam tę trylogię głównie dla klimatu i inne kwestie są dla mnie raczej drugorzędne, niemniej poczynania postaci śledziło się dobrze. Co do klimatu - moim zdaniem klimat jest niepodrabialny. Gdy czytam opisy świata lub momenty, w których bohaterowie podróżują mam przed oczami mapy z gry Heroes of Might nad Magic 3 - dokładnie tak się czułam podczas lektury, jakbym swoim bohaterem przemierzała tajemniczą i magiczną krainę, pełna kręgów z grzybów, trollowych mostów i chatek czarownic. Dla mnie to było coś cudownego. Z pewnością niedługo sięgnę po trzeci tom - nie tylko po to, żeby odhaczyć kolejną skończoną serię, ale również po to, by poznać koniec tej historii i pobyć jeszcze przez chwilę w tym magicznym świecie.

Antologia świetna w warstwie literackiej, choć jak każde wydawnictwo tego typu zawsze będzie budzić kontrowersje w kwestii doboru tekstów, a dokładnie rzecz biorąc, czego/kogo zabrakło i dlaczego. Pozostawmy jednak fanowskie spory na boku, bo selekcja materiału źródłowego to święte prawo redaktora. A komu jego decyzje się nie podobają, może skompilować własny zbiór. Moje główne i najpoważniejsze zastrzeżenie dotyczy aspektu edytorskiego. Ta książka została niechlujnie wydana. I nie przyjmę usprawiedliwienia w stylu "bo takie były czasy". Gdyby ukazała się na początku lat 90., to byłaby okoliczność łagodząca, ale w 2002 r. rynek książki i przemysł wydawniczy były w Polsce już dość ucywilizowane. Dlatego odejmuję jedną gwiazdkę.

Dwie niewielkie powieści napisane w końcówce lat sześćdziesiątych. Z dzisiejszej perspektywy to era "klasycznej" amerykańskiej literatury science fiction. Człowiek w labiryncie Jest opowieścią o odludku, obdarzonym przez obcych *skazą* psioniczną odstręczającą innych ludzi. Gdy ludzkość zacznie go jednak znowu potrzebować - takim, jaki jest - trzeba go skłonić do opuszczenia dobrowolnie wybranego odosobnienia-azylu. To zagadkowe miasto-labirynt, nigdy z powodzeniem nie spenetrowane i nie zbadane. Twór zapomnianych, *pradawnych* obcych, najeżony mnóstwem pułapek zabijających wszelkich intruzów. Choć okrzyknięta najlepszym dziełem Silverberga, trochę razi *strasznymi* a (jak dla mnie) raczej tandeciarskimi rekwizytami. Te wszystkie zapadnie, pola ognia, mrowia ostrzy i miażdżące bramy od lat sześćdziesiątych trochę się już chyba opatrzyły. Choć może tylko mnie (z racji wieku)? Niewykluczone, że w badziewiastym filmie z Netflixa wciąż budziłyby entuzjazm. Swoją drogą, trochę dziwne, że nigdy tego nie sfilmowano. Ani zmagania ze *strasznymi* pułapkami, ani nieprzesadne wyrafinowanie *psychologicznych* podchodów z odmawiającym współpracy Richardem Mullerem, nie rzuciły mnie na kolana nad finezją i głębią tej powieści. Ot - taką właśnie masówkę SF wtedy pisano. Czytano. I tyle. Większe wrażenie wywarła na mnie: Stacja Hawksbilla Miłośnikom wyskakujących ostrzy i miażdżących bram należy się ostrzeżenie, że to - dla odmiany - niespieszna, refleksyjna opowieść pozbawiona dramatycznej akcji. Narracja prowadzona dwutorowo: Pierwszoplanowa - o przywódcy obozu zesłańców politycznych. Podstarzałych weteranów-wichrzycieli stopniowo tracących rozum po przeniesieniu przez władze w czasie o miliard lat wstecz. Pozostawieni sami sobie w zamierzchłej, jałowej kambryjskiej przeszłości, bez nadzorców czy strażników, skoro nie mają dokąd uciec i dla nikogo (poza sobą) i niczego nie stanowią zagrożenia. Drugi plan to retrospektywa historii życia "zawodowego rewolucjonisty" Jima Barretta, przez lata konspirującego przeciwko totalitarnym rządom, które przejęły władzę w USA. Niestrudzenie - choć z coraz mniejszym zasobem wiary i złudzeń - "przygotowującego grunt" dla rewolucji (wciąż tak samo odległej - jak horyzont) mającej przywrócić prawa człowieka i starą konstytucję. Datowanie epok geologicznych i ich realia nie zgadzają się z obecnym stanem wiedzy paleontologicznej. Jednak ta powieść ujęła mnie swoim specyficznym klimatem i melancholijnym nastrojem. Niespieszne tempo, bez fajerwerków (poza materializacjami przy transferach z "górnoczasu"). Ale ma w sobie to nieuchwytne *coś*, co zapamiętuje się trochę dłużej, niż zajmuje zamknięcie okładki książki po przeczytaniu.

Lubię fantastykę i lubię opowiadania. Kiedy zasiadam do czytania na godzinkę, lubię mieć skończoną całość. Powieść jest trochę jakby serialem, czasem irytująco wręcz wciąga, a na koniec bywa, że rozczarowuje. Opowiadanie jest bardziej szczere. Oferuje to co oferuje od razu bez wstępów, mglistych rozwinięć i denerwujących zakończeń. Lubię opowiadania. Szkoda, że te są nierówne. Ostatnie (i dla mnie akurat najmniej ciekawe) to minipowieść. Na szczęście pozostałe są lepsze i krótsze. Lepiej starałbym się je dobierać do zbioru. Generalnie jest nieźle, ale mogłoby być lepiej.

"Wyobraźcie sobie nasze słońce w swoich ostatnich fazach istnienia. Powiększone, palące mocniej, wysyłające promieniowanie o nieubłaganie rosnącej intensywności, które praży planety układu słonecznego. Ziemia, tak odległa w czasie od naszego obecnego istnienia, zwrócona jest już na stałe jedną stroną ku życiodajnej gwieździe. Strona oświetlona planety otrzymuję olbrzymią dawkę światła. Roślinność korzysta, a świat zwierzęcy cierpi, zanika, deewoluuje. Jak ludzie. To świat Cieplarni, Briana Aldissa, powieści o absolutnie fenomenalnej, choć niepokojącej wizji przyszłości." Więcej na kanale Mutahominid :)

W trzecim tomie cyklu White stosuje już bardziej tradycyjny schemat fabulany, a poza tym trzyma się bliżej historii przedstawionej przez Malory'ego - do którego zresztą raz po raz odsyła, mówiąc czytelnikowi, żeby np. opisy turniejów doczytał sobie w "Morte d'Arthur", jak go to ciekawi. Po raz kolejny pokazuje to dystans White do etosu wojownika, ale także wiąże się z tendencją dostrzegalną w całym cyklu (a przynajmniej w trzech pierwszych tomach, które dotąd przeczytałam, choć nie sądzę, by dalej coś miało się zmienić). Otóż dla White'a najważniejsze nie są wcale zdarzenia - często przedstawiane poprzez zwięzłą relację narratora albo którejś z postaci - ale motywacje oraz psychologiczna i ideologiczna podbudowa działań bohaterów. Muszę powiedzieć, że udało mu się stworzyć chyba najciekawszego Lancelota, jakiego znam - targanego wewnętrznymi konfliktami, z nienawiścią do samego siebie na czele. Doskonałym posunięciem jest też przedstawienie poszukiwania Graala w formie relacji rycerzy powracających na dwór Artura. Nie mam pojęcia, jak podobałoby się to wszystko komuś, dla kogo byłoby to pierwsze zetknięcie z legendą arturiańską, ale jako obszerny komentarz do Malory'ego "Rycerz spod ciemnej gwiazdy" jest znakomity.

Niezła powieść, ma coś w sobie z Na fali szoku Brunnera, Więcej niż człowiek Sturgeona, Umierając żyjemy Silverberga i nutkę Kwarantanny Egana. A przynajmniej te powieści przypomniały mi się podczas lektury. No i nawiązanie do jauntowania, to zawsze lubię, a pojawia się w innych dziełach całkiem często. Tak przy okazji ciągle jestem pod wrażeniem jak wszechstronny jest Simmons, Terror, Hyperion, Czarne góry, Drood, Wydrążony człowiek, Letnia noc, to mogłoby napisać 6 różnych pisarzy.

Pomysł śmiały i obrazoburczy, wykonanie odrobinę nierówne. Należy docenić kunsztowną konstrukcję, kolejne opowiadania oraz zawarte w nich wątki przenikają się, zazębiają i wzajemnie dopełniają. Także budowa poszczególnych opowiadań bywa bardzo skomplikowana. Autor panuje nad tym wszystkim w niezawodny sposób. Zamieszcza wiele nawiązań religijnych, filozoficznych, literackich, podanych jednak w niełopatologiczny, w miarę przystępny sposób. Istotny plus książki to bogaty, pełen aluzji język. Czego mi zabrakło, to dopracowania fabularnego. J. Sobota rozpoczyna zwykle fabułę z wysokiego „C”, związując na wstępie niemal każdego opowiadania frapującą, często sensacyjną intrygę. W miarę zapełniania kolejnych stron traci jednak dla niej zainteresowanie i pod względem fabularnym kolejne teksty zawodzą zazwyczaj banalnym raczej zakończeniem. Nie spełniają rozbudzonych oczekiwań. Albo zabrakło pomysłów, albo też, co bardziej prawdopodobne, sensacyjnie zawiązywane fabuły Autor traktuje pretekstualnie, jako zachętę do podjęcia lektury oraz tło dla rozważań filozoficznych, etycznych, religijnych. Im dalej w tekst, tym rozważań więcej, fabuły mniej. Jak już wspomniałem, pod względem fabularnym zakończenia zwykle zawodzą.

Małe przemeblowanie domowej biblioteczki spowodowało, że w ręce wpadł mi niewielki zbiór opowiadań Huberatha. Na pewno go przeczytałem zaraz po kupieniu. Coś tam w pamięci pozostało. No cóż przeczytałem ponownie. Z wiekiem jednak zmienia się postrzeganie świata i wrażenia już nie były takie. Plusy: - różnorodne cztery historie o intrygujących tytułach; - najlepsze najdłuższe tytułowe opowiadanie; - alternatywna wizja świata, gdzie nie narodził się Chrystus, a Cesarstwo Rzymskie panuje nad podbitymi terenami; - człowiek dążąc do rzeczy wzniosłych nie zawsze myśli i działa racjonalnie; - pokazanie jak zmienia się osobowość człowieka pod wpływem przeżyć; - nowe ideologie rozprzestrzeniają się szybko, gdy się ich zabrania; - każdy chciałby mieć pamiątkę po odchodzącej najbliższej osobie; - intrygujący pomysł na podróże kosmiczne w opowiadaniu „Spokojne, słoneczne miejsce lęgowe”; - czy w przyszłości trafimy na inną inteligentną cywilizację w kosmosie, pytanie z opowiastki „Maika Ivanna”. Minusy: - jakoś nie przemówiła do mnie historia „Absolutny powiernik Alfreda Dyjaka” - trzy krótkie opowiadania zamieszczono też w innych zbiorach. Ogółem książka dobra.

Cudownie osobliwa książka, w typowy świat fantasy wpisująca nietypową narrację, a typowy wątek fantasy rozpisująca na perspektywy również takich postaci, które w innej powieści robiłyby za statystów. Cudownie osobliwy również język, któremu tłumacz chyba nie do końca oddał sprawiedliwość. Cudownie osobliwa wreszcie postać lisa, który kryje w sobie wiele innych kształtów. A do tego żywe postaci i relacje między nimi, przyjaźń, miłość, zetknięcie z niewyrażalną innością (czyli w końcu fantasy, które wykorzystuje możliwości, jakie daje ten gatunek). Zdecydowanie powyżej przeciętnej.