Zapowiada się piękny dzień

„Dzieciństwo w pasiakach”, spośród innych przeczytanych przeze mnie pozycji o podobnej tematyce, wyróżnia się ukazaniem brutalnej obozowej rzeczywistości oczami dziecka. To właśnie dziecko posiada tę wyjątkową umiejętność wysnuwania trafnych, dobitnych spostrzeżeń i naturalnego obnażania prawdy o otaczającym świecie w sposób, jakiego powstydziłby się dorosły (np. moment ujrzenia nagości bliskich mu kobiet). Po zderzeniu się z realiami życia w Auschwitz Bogdan szybko dorasta; wyraźnie widać, jak miejsce dziecięcej wrażliwości zastępuje cynizm. Dzieci szybko uczą się „nowego kodeksu moralnego”, gdzie często trzeba postępować źle, aby przetrwać; gdzie momenty słabości nie są mile widziane; gdzie człowiek staje się obojętny wobec cierpienia, gdyż jest go tak dużo. Podsumowując, uważam, że jest wartościowa i dobra literatura obozowa.

Chyba nie ma osoby, której nazwisko Janusza Korczaka nic by nie mówiło. Dla jednych jest to autor „Króla Maciusia Pierwszego”, dla innych lekarz, którzy poświęcił się dla ratowania warszawskich sierot. Obie odsłony tej jego osobowości spajają się idealnie w postać wielkiego społecznika w nakreślonych przez samego Korczaka "Pamiętnikach". To poruszający dokument czasów wojny, ukazujący nie tylko dramatyczne wydarzenia z życia Domu Sierot w Warszawie, którym opiekował się Korczak, ale również głębokie refleksje samego autora dotyczące samej wojny i człowieczeństwa w tym trudnym okresie. Korczak, oddany wychowawca i pisarz, pokazuje w „Pamiętnikach” swą postawę wobec bestialskich zachowań nazistów, opisuje swe, często podejmowane wręcz z desperacją wysiłki, aby zapewnić dobro, a zwłaszcza bezpieczeństwo swoim podopiecznym. W pamiętniku Korczak odnosi się nie tylko do bieżących wydarzeń z okresu wojny i życia w getcie, ale także przenosi czytelnika w głąb swojego życia, od dzieciństwa po młodość. To retrospektywne spojrzenie ukazuje korzenie jego wartości i przekonań, pokazuje kto i w jaki sposób ukształtował sposób jego myślenia, kto wpił w etos jego codzienności troskę o innych i determinację, w walce o człowieczeństwo w trudnych czasach. Najbardziej poruszające są jednak ostatnie fragmenty pamiętnika, gdy Korczak zdaje sobie sprawę, że wysiedlenie z getta i nieuchronne zbliżające się zagrożenie są faktem. Te przemyślenia Autora są dogłębnie wstrząsające, gdyż dobitnie wskazują, jak realnie świadomym był Korczak co do losu jaki nieuchronnie czeka na niego i znajdujące się pod jego opieką dzieci. Mimo tej bolesnej świadomości Autor Pamiętnika pozostaje silny i do końca oddany swoim podopiecznym. Ten pamiętnik jest zatem wyjątkowym świadectwem tamtych potwornych lat. On wywołuje silne emocje, a jednocześnie budzi strach i sprawia, że łzy płyną wartkim strumieniem. Warto na koniec jedynie dodać, że Janusz Korczak rozpoczął pisanie "Pamiętnika" w maju 1942 roku, a ostatnia notatka, datowana na 4 sierpnia, została sporządzona na dzień przed tym, jak Korczak wraz z dziećmi udali się na Umschlagplatz, skąd następnie trafili wprost do obozu zagłady w Treblince.

Ten reportaż przypomina o mało znanym, a niezwykle wstrząsającym fragmencie naszej historii. W Łodzi, tuż obok getta, od grudnia 1942 roku do stycznia 1945 roku funkcjonował niemiecki obóz koncentracyjny przeznaczony wyłącznie dla polskich dzieci. Ponad dwa lata głodu, pracy ponad siły, przemocy i upokorzeń – piekło stworzone dla najsłabszych. Największą siłą tej książki jest jednak nie tylko przedstawienie faktów, lecz także przywrócenie pamięci o ofiarach. Autorzy oddają głos ocalałym i przypominają, że przez wiele lat historia obozu przy ulicy Przemysłowej pozostawała niemal zapomniana. To reportaż bardzo poruszający i trudny emocjonalnie, ale jednocześnie niezwykle potrzebny. Uświadamia, że nawet najbardziej wstrząsające fragmenty historii nie powinny zostać wyparte z pamięci. Dla mnie to publikacja wybitna, właśnie dlatego, że nie pozwala zapomnieć. Przywraca głos dzieciom, których historia przez lata pozostawała na marginesie pamięci. I przypomina, jak ważne jest, by o takich miejscach i wydarzeniach mówić – nawet jeśli są to opowieści trudne i bolesne.

Audiobook " Odpowiedz Norymbergo!" Lata, lata temu czytałam ,, Dymy nad Birkenau ". Teraz wysłuchałam ,, Niewinni w Norymberdze". Powojenny proces zbrodniarzy niemieckich był dość głośną sprawą i większość czytelników zapewne orientuje się w temacie. Nie zmienia to faktu, że miałam ciarki na ciele gdy słuchałam jak sądzeni hitlerowcy zapewniali : "Nie jestem winien zarzucanych mi zbrodni". W książce Szmaglewska porusza również temat pamięci/niepamięci czasów okupacyjnych. Zarzuca mieszkańcom Norymbergii niefrasobliwość i krótką pamięć. Bo czy można tak szybko zapomnieć lata wojny? I czy powinno się tańczyć na gruzach miasta? Wstrząsająca relacja.

Autor przemieszcza się chronologicznie od lat dwudziestych śledząc losy kilku kobiet i ich partnerów, pierwszych nazwisk III Rzeszy: Ilse Hess, z domu Pröhl, Carin Göring (Fock) & Emmy Göring (Sonnemann), Margarety Himmler (Boden), Magdy Goebbels (Ritschel), Liny Heydrich (von Osten) i Gerdy Bormann (Buch). Pojawiały się też na chwilę inne robiące zamieszanie, jak Geli Raubal, Eva Braun, Lída Baarová, Unity Mitford, Hedwig Potthast, każda cwaniara warta osobnej biografii. Intrygujące jest przeplatanie się sadyzmu panów z ich dziwacznością, nerwicą, skłonnością do nałogów i rozwolnienia. Np. Hess nigdy mnie nie interesował, nie wiedziałam więc wcześniej, że był jeszcze większym hipochondrykiem niż Hitler. Kolejna myśl to niebezpieczeństwo na jakie społeczeństwo jest narażone z powodu niespełnionych ambicji artystycznych przeciętniaków (Hitler, Goebbels, Heydrich; aktualne źródło takiego zagrożenia w Polsce też rośnie w siłę, jego nazwisko przez przypadek ukazało się w poprzednim paragrafie). Patrząc na panie, powtórzę truizm o banalności, powszechności zła: akuratne córki, ofiary przemocy domowej, zdradzane i zdradzające, wieloródki heroiczne; wojna i rzeź mijały je najpierw obok, co długo umożliwiało im korzystanie z wygód dostępnych “prawdziwym” “Aryjczykom” (nie wiadomo, co bardziej jest w cudzysłowie). I tak sobie kobitki dłubały codzienność, a to latając po sklepach modowych w podbitych przez Niemców stolicach, a to chlipiąc do poduszki, a to podgryzając aorty koleżanek-nazistek, zamykając przy tym oczy na rzeczywistość poza własną bańką; bywały zajadłymi antysemitkami, bo mogły, bo taki był klimat, wychowały swoje wrażliwe dzieci na antysemitów, obrońców pamięci i dorobku ojców, a potem jako przyjemne babuleńki, dziergające i pielące ogródki, które doprawdy niczego złego nie pamiętają, dożywały sędziwego wieku. Tfu.

Zachęcona wysoką oceną, kupiłam tą książkę. Początkowo przerażona ilością stron, stwierdzam, że autorka bardzo dosadnie i niezwykle szczegółowo opisała swoje wspomnienia z obozu. Książka warta przeczytania. Odejmuję punkt za momentami zbyt dużo i zbyt długich opisów natury, własnych myśli, prawie że poetycko.

Wśród ofiar KL Auschwitz jeńcy sowieccy zajmowali dopiero czwarte miejsce liczebnie po Żydach, Polakach i Romach, ale ze wszystkich grup więźniów byli najgorzej traktowani. Dowód numer 1: początkowo wprowadzono tatuowanie numerów dla pacjentów szpitala i jeńców sowieckich jako więźniów o największych szansach na nagłą śmierć. Dowód numer 2: relacje innych więźniów o fatalnym traktowaniu jeńców sowieckich. Dowód numer 3: przeżyło około połowy ogółu więźniów KL Auschwitz, nawet jeśli wykreślimy z rachunku więźniów uprzywilejowanych jak niemieccy kryminaliści, którzy mieli dużo większą szansę na przeżycie, to i tak przeciętny Polak czy Francuz w chwili trafienia do obozu miał kilkudziesięcioprocentową szansę przeżycia wojny, szanse jeńca sowieckiego nie przekraczały jednego procenta. Po wojnie rozpoznano dosłownie kilku z 11.964 zarejestrowanych w Auschwitz jeńców sowieckich. Możliwe, że przeżyło ich więcej, bo w czasach stalinowskich groziła im śmierć i musieli się ukrywać, ale nie 6.000, jak wynikałoby ze średniej przeżywalności dla całego obozu. Dlatego relacja Andrieja Pogożewa jest cenna. Większość książki zajmują wspomnienia frontowe, obóz jeniecki i Auschwitz, a tytułowa ucieczka jest opisana dość krótko, to można uznać za wadę, ale pamiętajmy, że autor nie był zawodowym pisarzem. Największą wadą tej książki jest podkolorowanie propagandowe. Tytułowa ucieczka nie miała miejsca 7.11. w rocznicę rewolucji październikowej a dwa tygodnie wcześniej, to pierwszy przykład.

Józef Bellert zapisał się w historii, jako wspaniały patriota, altruista, a przede wszystkim wybitny lekarz i organizator. Niestety w źródłach niewiele informacji na jego temat zachowało się do dzisiejszych czasów. Szymon Nowak pomimo ubogiego materiału postanowił uhonorować i oddać cześć wielkiemu polskiemu lekarzowi, pisząc fabularyzowaną historię szpitala PCK w Auschwitz. Pozycja ukazuje ogrom bestialstwa nazistów kontrastując to ogromną determinacją w niesieniu pomocy polskich wolontariuszek, pielęgniarek oraz lekarzy więźniom, którzy doczekali wycofania się okupantów z Polski. Na końcu książki, czytelnik odnajdzie krótki życiorys głównego bohatera pozycji.

Niezwykła powieść w dużej mierze oparta na faktach o Oskarze Schindlerze, pragmatycznym niemieckim przedsiębiorcy, ale też o człowieku, który nie godzi się z bandyckim systemem totalitarnym, zmierzającym do eksterminacji Żydów. Celem ratowania istnień ludzkich przez śmiercią, podejmuje prywatną wojnę przeciwko faszystowskim oprawcom stosując legalne i nielegalne metody oraz głęboką znajomość ludzkiej psychiki. Dla niektórych postać Schindlera nie jest postacią jednoznaczną. Twierdzą, że kierował nim pragmatyzm i rachunek ekonomiczny w prowadzeniu interesów. Niektórzy uważają, że był hipokrytą. Całkowitym zaprzeczeniem takiego sposobu myślenia są środki (własne i ogromne), które przeznaczał na uratowanie choćby jednego ludzkiego istnienia. Ponadto aby realizować swoją misję do pewnego stopnia musiał współpracować z systemem i stwarzać przynajmniej pozory efektywności i przydatności takiego a nie innego posunięcia. O tym, że nie był typem materialisty a raczej jeśli już to hedonisty (dobre jedzenie, luksusowe samochody, rozwiązły tryb życia), świadczy także ostatnia część książki kiedy kończy się wojna. Momentami książka jest straszna, straszna w kontekście zbrodniczego systemu, opisywanych sytuacji, w które trudno byłoby uwierzyć normalnemu człowiekowi. Oceniam tą pozycję w kategoriach arcydzieła. Po prostu trzeba przeczytać, ale nie jest to książka łatwa przede wszystkim ze względu na tematykę.

Tę książkę przetłumaczono na kilkanaście języków, Andrzej Munk zrobił z niej film. Autorka, jako młoda, 18-letnia, dziewczyna dostała się do obozu w Auschwitz. Akcja książki dzieje się kilka lat po wojnie, kiedy była SS-manka spotyka na statku Polkę, Marię, która trafiła do obozu gdzie Liza była esesmanką. Auschwitz we wspomnieniach Lizy jest przerażający, cała tragedia obozu jest opisywana jej oczami. Mimo to Liza uważa, że kilkakrotnie uchroniła przed śmiercią polską dziewczynę. Jak zachowa się jej mąż, który do tej pory nic nie wiedział o jej działalności w SS.

Katarzyna Maludy w swojej powieści „Gruzowisko” zabiera nas do Warszawy, która nie jest już polem bitwy, ale wciąż przypomina otwartą ranę. Akcja osadzona jest w roku 1946 – w czasie, gdy stolica Polski stanowiła surrealistyczny krajobraz uformowany z ton cegieł, pyłu i traumy. To tło historyczne nie jest jedynie dekoracją; to żywy, duszny organizm. Autorka po mistrzowsku odmalowuje obraz miasta zawieszonego między niebytem a gorączkową odbudową, gdzie nowe komunistyczne porządki brutalnie ścierają się z niedobitkami dawnego świata, a zapach wapna miesza się z odorem rozkładających się pod ruinami wspomnień. Fabuła koncentruje się wokół zagadki kryminalnej, która staje się pretekstem do głębszej analizy polskiej kondycji powojennej. Gdy w morzu gruzów zostają odnalezione zwłoki, sprawa szybko przestaje być zwykłym dochodzeniem. Bohaterowie, uwikłani w sieć zależności, muszą mierzyć się nie tylko z mordercą, ale i z własną przeszłością. Główna postać to postać tragiczna, naznaczona wojennym doświadczeniem, próbująca odnaleźć resztki godności w rzeczywistości, w której granica między dobrem a złem uległa całkowitemu zatatarciu. Postacie drugoplanowe – od szabrowników po urzędników nowego aparatu władzy – tworzą barwną, choć mroczną galerię typów ludzkich, z których każdy niesie swój własny bagaż win. Klucz do nastroju tej powieści kryje się w jednym z fragmentów: „Warszawa nie była już miastem domów, lecz miastem szczelin. W każdej z nich czaił się ktoś, kto przeżył, i ktoś, kto nigdy nie powinien zostać odnaleziony”. Ten cytat idealnie oddaje paranoiczną atmosferę „Gruzowiska”, gdzie zaufanie jest towarem deficytowym, a każdy krok po niepewnym gruncie może odsłonić tajemnicę, która powinna pozostać pogrzebana. Moja ocena to solidne 7/10. Maludy stworzyła dzieło niezwykle plastyczne i gęste emocjonalnie. Warsztat pisarski autorki pozwala niemal fizycznie poczuć pył osiadający na ubraniach. Dlaczego nie wyżej? Momentami konstrukcja intrygi kryminalnej ustępuje miejsca opisom obyczajowym, co nieco osłabia dynamikę thrillera. Nie zmienia to jednak faktu, że „Gruzowisko” to jedna z najciekawszych literackich prób zmierzenia się z mitem Warszawy wstającej z kolan. To książka o tym, że budowanie nowego życia na fundamentach kłamstwa i gruzu zawsze niesie ze sobą ryzyko katastrofy. Lektura obowiązkowa dla tych, którzy w historii szukają czegoś więcej niż tylko dat i faktów – szukają prawdy o człowieku w godzinie prób.

Pozycja dotycząca sądzenia nazistów, zbrodniarzy wojennych po wojnie w niewielkim mieście Świdnica na Dolnym Śląsku. Autorka opisuje procesy i wyroki katów więźniów Gross-Rosen oraz jego filii. Jedynie wątek Josefa Mengele jest głownie splotem domysłów i tez, jednakże autorka wyraźnie zaznaczyła, gdzie opiera się na aktach, dokumentach, a gdzie snuje alternatywną historię bez twardych dowodów. Wartościowa pozycja dla osób zainteresowanych obozami śmierci, esesmanami i ich osądami po wojnie.

Recenzowana pozycja jest poszerzoną wersją książki opublikowanego w 1986 r. zapisu dziejów Mengelego, który został wydany pod tytułem „Mengele. The Complete Story”. Może to też tłumaczyć pewne nieścisłości, szczególnie dotyczące kompleksu KL Auschwitz-Birkenau, bowiem od czasu ukazania się pierwszej wersji bardzo zmienił się sposób narracji o tym obozie, jak również stan wiedzy. Tym nie mniej, jak na ówczesne czasy była to pozycja nowatorska, wykorzystywała bowiem dopiero co odnalezione dzienniki i dokumenty po Mengelem. Nie sposób odmówić Posnerowi i Ware’nowi warsztatu literackiego. Prowadzona przez nich narracja wciąga czytelnika, a różnego rodzaju dzikie teorie, które narosły wokół postaci Anioła Śmierci z Auschwitz powodują, że książkę czyta się jak dobrej klasy thriller. Pewnie, dlatego znajdzie ona grono zachwyconych czytelników. Nie zrazi ich zapewne podwójne oznakowanie przypisów (te znajdujące się u dołu strony i oznaczone gwiazdką pewnie pochodzą od redakcji i/lub tłumacza, choć nie jest to jasno zaznaczone) czy pewne mankamenty merytoryczne. Pełna recenzja: https://historykon.pl/mengele%e2%94%82recenzja/

Czytałam tę książkę dwa razy – pierwszy raz w nastoletnim życiu, drugi w dorosłości. Pisać, że jest fajna, to uważam za nietakt, gdyż historia wydarzyła się naprawdę i są to dramaty, przeżycia, wspomnienia, tragedie. Jest mi ta książka na tyle bliska, gdyż Izbica i Sobibór to znane mi dobrze okolice. Heroiczna walka o przetrwanie, nienawiść ludzka, niesprawiedliwość. Nie umiem ocenić tej książki, gdyż nie wolno mi oceniać ludzkiego życia, historii i tych dramatów. Jednakże uważam, że jest to ważna książka, ważna historia. Ludzie powinni poznać historię obozu w Sobiborze i heroiczną walkę z nazistami.

Dotknięcie Anioła Kolejne ciekawe wspomnienia z holocaustu, znów trochę inna perspektywa, bo autor był dzieckiem kiedy wybuchła wojna, mieszkał z rodziną przed wojną w Oświęcimiu, a potem trafili do Bergen-Belsen ale nie pracowali - to też dość nietypowo. I ogólnie mieli sporo szczęścia w tym oczywistym nieszczęściu - najbliższa rodzina autora w większości przeżyła (rodzice, siostra) i cały czas zdołali utrzymać się razem. Jest też trochę fragmentów wydających się dosyć fantastycznymi... zastanawiałem się, czy rzeczywiście wszystko dokładnie tak przebiegało czy może to przebudowane przez czas wspomnienia autora :) ale nawet gdyby tak było, całość jest po prostu ładnie napisana i warto przeczytać. Na plus zdjęcia na koniec książki - nawet babć i dziadków. "Chodząc codziennie nad rzekę Sołę, zaprzyjaźniłem się z pewnym niedorozwiniętym umysłowo chłopcem, nieco starszym ode mnie. Miał może jedenaście lat, a na imię Aleks, ale wszyscy nazywali go Aleks „Bocian”. (…) Aleks godzinami, a czasem nawet całymi dniami, siedział nad Sołą i patrzył w niebo, obserwując ptaki. Było to jego główne zajęcie. Rzadko kiedy coś mówił, a jeśli już się odezwał, to były to niezrozumiałe i nie powiązane ze sobą słowa lub zdania. (…) Pewnego dnia Aleks nagle odwrócił się do mnie, wskazał ręką na drugą stronę rzeki i zupełnie normalnym głosem powiedział: - Tam, na Zasolu, Niemcy wybudują kominy i spalą wszystkie dzieci Abrahama. (…) - Skąd o tym wiesz? - spytałem z trwogą. - Ptaki... Ptaki mi o tym powiedziały (…)" (str. 56-57) "To samo mówił nam też nauczyciel fizyki na tajnych kursach, tylko wyrażał to w inny sposób. Twierdził, że człowiek zawsze się uczy. - Może to robić świadomie, tak jak my teraz, lub nieświadomie, to znaczy uczyć się, żyjąc. Tak właśnie człowiek daje dowód, że jest istotą myślącą. Niestety, czas, który mamy do dyspozycji, stał się tak niepewny, że wy, młodzi adepci sztuki myślenia, musicie bardzo szybko wchłonąć to, na co inni mają wiele lat. Nie ma bowiem nic smutniejszego, jak zejść z tego świata w niewiedzy, na jakim świecie się żyło. Jest to bowiem tak, jakby się w ogóle nie żyło. Dlatego powinniśmy cieszyć się i dziękować za każdy dzień, w którym możecie się uczyć, bo taki dzień poszerza wasze życie o wiele dni. — Tu zrobił krótką przerwę i dodał. — Życie to nie tylko godziny, miesiące i lata oddychania, ale też suma naszych wrażeń i wiedzy, którą zdołaliśmy nagromadzić." (str. 109-110) "Nawet Francis, która dotychczas zawsze była w dobrym humorze, stała się poważna i milcząca. Zastawałem ją często w zadumie, jakby oderwaną od wszystkiego, co ją otaczało. Zapytałem ją raz, czy się boi. Ku mojemu zdumieniu, odpowiedziała zupełnie spokojnie: - Nie, nie boję się... Nie, nawet śmierci się nie boję. Po czym spytała mnie: - A ty się boisz? - Ja się boję śmierci - przyznałem się, bo chciałem być wobec niej szczery. Nie mogłem zrozumieć, jak można się jej nie bać. - Jak to się robi, żeby się nie bać śmierci?" (str. 120-121) "Nie mogłem powstrzymać się od pytania: - I nie byłoby ci smutno opuścić ten świat? Mamę, Felusię i mnie? - Byłoby mi smutno, ale najsmutniej byłoby mi opuścić moje lalki i zostawić je same. - Zostawić je same? - powtórzyłem jej słowa. - Przecież twoje lalki nie żyją. Popatrzyła na mnie, jakby nie rozumiała, co do niej mówię. - Moje lalki żyją swoim życiem, związanym ze mną. Jeśli ja odejdę z tego świata, to i one przestaną żyć. Była to dziwna rozmowa, później jeszcze wiele razy o niej myśla­łem." (str. 121) - a ja wcale nie myślę, że to dziwne i chyba rozumiem tą dziewczynę ;) "Tato uważał, że jestem za młody na rozmowy z rabinem. Na nalegania mamy odpowiadał: „Minka, ty nie rozumiesz. To, co rabin mówi ludziom, to jest filozofia. Heniek jest na to jeszcze za miody. Nie ma sensu obciążać go rzeczami, których nie jest w stanie zrozumieć”. Ja wiedziałem, że jest dużo rzeczy, których nie potrafię zrozumieć. Przygnębiało mnie jednak to, że jeśli już zrozumiem coś, czego przedtem nie rozumiałem, to zawsze jest to coś złego, a nigdy nic dobrego." (str. 169) (czytana/słuchana: 13-28.11.2025) 5-/5 [7/10]

Choć książka jest krótka, jest naprawdę wstrząsająca. Ukazuje kobiece doświadczenia Holokaustu z poruszającą szczerością i odsłania różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn przez nazistowski system. Dla mnie osobiście była to całkiem nowa perspektywa postrzegania ludzkiego cierpienia w czasie II w.ś. Lektura uświadamia, że bycie kobietą w tamtym czasie wiązało się z szeregiem dodatkowych zagrożeń i upokorzeń – od przemocy seksualnej po utratę godności i macierzyństwa. Autorka wyraźnie pokazuje, jak różne, a zarazem równie tragiczne były losy obu płci w obliczu tej samej, nieludzkiej rzeczywistości.

Mateusz Madejski w swojej debiutanckiej powieści - reportażu opowiedział nam historię życia swojej babci - Zofii Hołub, która urodziła się na Wołyniu, a w chwili wybuchu wojny miała zaledwie dwanaście lat. Książka ma formę wywiadu, bardzo osobistych rozmów i wspomnień, nie tylko z główną bohaterką, ale też innymi kobietami, które mocno wpisały się w los Zofii. Dzięki temu czytelnik ma szansę poznać, jak tak naprawdę wyglądało życie na tych terenach przed wojną, jak dogadywali się wówczas między sobą Polacy, Ukraińcy, Żydzi, co działo się na Wołyniu podczas wojny, kiedy zajmowali ją na zmianę Niemcy i Rosjanie, jakie piętno odcisnęły działania wojenne na rodzinie Zofii, jak wyglądały jej losy po wojnie. Najważniejszym i najbardziej istotnym wydarzeniem w wojennym życiu Zosi było uratowanie małej żydowskiej dziewczynki, niespełna dwuletniej Sabinki, zwanej Inką, którą rodzice powierzyli opiece polskiej rodziny, która niestety zupełnie nie poczuwała się do odpowiedzialności za dziecko. Umieszczoną w ciemnej i ciasnej komórce, brudną, zaniedbaną, zamorzoną głodem, niesamowicie wychudzoną i skazaną praktycznie na śmierć Inkę znalazła przypadkiem, wówczas 16-letnia Zosia. Postanowiła uratować Inkę za wszelką cenę i nie zmienił jej decyzji strach o własne życie; początkowo w sekrecie dokarmiała dziecko, ale po pewnym czasie postanowiła podzielić się swoją tajemnicą z zaprzyjaźnioną rodziną Roztropowiczów, którzy wspólnie podjęli decyzję o przygarnięciu małej żydowskiej dziewczynki, obdarowując ją miłością, ciepłem, ratując od śmierci. Jak potoczyły się dalsze losy Inki, czy dowiedziała się ona o swoich korzeniach, o rodzicach, czy poznała ten najważniejszy epizod swojego życia oraz osobę, która jej to życie darowała od nowa - to wszystko znajdzie czytelnik na stronach tego ciekawego reportażu, wywiadu czy biografii Zofii Hołub, która za swój czyn odznaczona została Medalem "Sprawiedliwy wśród Narodów Świata".

„To tylko chasydzi biegają za swoim rebe jak nastolatki za ulubionym piosenkarzem. Nam nie tak są potrzebne wykształcone kobiety, jak dobre matki i skromne żony żydowskie. Wielu uważa, że miłość to umiejętność dawania, a dawać można każdemu, więc właściwie każdego można pokochać. W Gemarze jest napisane, że po zburzeniu Świątyni nie wolno Żydom walczyć przeciw narodom świata. Budowanie państwa przez walkę z innymi narodami nie jest zgodne z Prawem. Dlatego rebe zdatnej nigdy tu nie zamieszkał. Życie religijne w Izraelu zrobiło się bardziej zacofane. Ja myślę, że przed wojną ludzie byli bardziej pobożni, ale mniej wsteczni. Naszym religijnym obowiązkiem jest chronienie ludzkiego istnienia, a nie ziemi.”

Od lat jeżdżąc do pracy i z pracy z okien tramwaju widzę Pomnik Drzewa Pawiackiego. Ten monument wykonany z brązu stanowi odwzorowanie wiązu szypułkowego, który rósł na dziedzińcu więzienia Pawiak i był jedynym elementem flory, który przetrwał wysadzenie więzienia przez Niemców w 1944 roku. Dla tych osadzonych był symbolem nadziei i wiary, w to, że i oni będą mogli cieszyć się wolnością. Pawiak był największym niemieckim więzieniem politycznym na terytorium okupowanej Polski, przez który przeszło około 100000 osób. Blisko 40000 zostało zamordowanych lub zmarło w więzieniu a pozostali zostali wywiezieni do obozów koncentracyjnych i pracy przymusowej na terenie Rzeszy. Trafiały tu całe rodziny, w tym kobiety w ciąży, a także dzieci i młodzież, często zaangażowani w działalność konspiracyjną. Niektóre spędziły tu chwilę, inne długie miesiące a ich egzystencja była skrajnie trudna: brakowało jedzenia, utrzymanie higieny było wręcz niemożliwe, szerzyły się choroby takie jak czerwonka czy zapalenie płuc. Niektórym udało się przeżyć, dzięki opiece matek, polskiego personelu medycznego i współwięźniów. Ich historie od zapomnienia ocala Sylwia Winnik w książce "Dzieci z Pawiaka". To wspomnienia tych, którzy horror tego miejsca poznali na własnej skórze. Część opowieści to relacje tych, którzy pamiętaj pobyt w więzieniu, inni zaś bazują na wspomnieniach matek, którym przyszło rodzić za więziennymi murami i spędzić pierwsze miesiące z noworodkiem na kobiecym oddziale zwanym Serbią. To co porusza w tych historiach to dziecięca perspektywa, brutalny świat wiedziany oczami najmłodszy, którzy może nie do końca zdawali sobie sprawę w zagrożenia, jednak chłonęli strach i niepokój dorosłych. Warto jednak zaznaczyć, że przeciwwagą dla tych traumatycznych wspomnień są historie opisujące solidarność więźniów, niezłomność i godność, która towarzyszyła im aż do końca. Lektura tej książki to trudne doświadczenie, ukazujące, że wojna najmocniej uderza w tych najbardziej bezbronnych. I tak jest od wieków, także i dzisiaj. Polecam tę publikację, tym którzy cenią sobie rzetelną literaturę faktu i mają odwagę, aby zmierzyć się z tym trudnym tematem.

"Wojenne siostry" to unikalna książka o heroizmie polskich zakonnic w czasie II wojny światowej. Agata Puścikowska przedstawia różne historie i różne ich zakończenia. Część sióstr przeżyła wojnę i służyła Bogu przez kolejne lata, część zaś poniosła najwyższą cenę za pomoc w czasie wojny - śmierć męczeńską z rąk okupanta.