Uwaga

Jest to książka o pragnieniu wolności, ale także o tożsamości. Bohater prowadzący życie, które nie daje mu satysfakcji, dotknięty tragedią życiową, wskutek pomyłki zastaje uznany za zmarłego. Odtąd wymyśla nową tożsamość, nazwisko, przeszłość i pragnąc być wolnym zaczyna prowadzić nowe życie. Powieść pełna jest przemyśleń i refleksji, nie brak tu subtelnej ironii, a poza tym to zajmująca historia.

Obejrzyjcie film Volkera Schlondorffa z 1991 roku pod tym samym tytulem, w nim zjawiskowa Julie Dephy, zanim przeczytacie ksiazke. Dostaniecie dwie uczty, zamiast jednej. Wazna jest kolejnosc. Najpierw film, potem ksiazka. To bardzo rzadki przypadek. Wspaniale kino na podstawie jeszcze lepszej powiesci

W prologu swojej książki Dario Fo cytuje Bruno Bettelheima „By poznać człowieka, wystarczy mi poznać siedem pierwszych lat jego życia. Resztę możecie zachować dla siebie!”. I choć w „Miasteczku nietoperzy” Noblista skupił się na okresie nieco dłuższym, starał się w nim wyrazić wszystko to, co jego mistrz ujął w przytoczonych słowach. Zostajemy zaproszeni do krainy dzieciństwa, położonej gdzieś na granicy włosko-szwajcarskiej. Obserwujemy bogaty w kolory świat z okresu młodości autora. Poznajemy jego nieszablonowe perypetie, zwariowanych bliskich i groteskowych sąsiadów. W tej tętniącej magią krainie żyją inni ludzie. Wszyscy sprawiają wrażenie do bólu racjonalnych, a przy tym są niespotykanie postrzeleni. Kronika dziejów pisarza została podzielona na części, a każda z nich opisuje wybrany epizod z jego życia. W ten sposób poznajemy jego wczesne fantazje miłosne, marzenia, pasje, autorytety. Dowiemy się, skąd wzięła się jego sympatia do snucia opowieści, jak dzięki umiejętności malowania zdobywał serca kobiet, w jaki sposób uniknął wysłania na niemiecki front. Znajdziemy tu cały wachlarz unikatowych miniatur literackich, mądrych, a przy tym szalenie karykaturalnych, zabawnych i w swojej niewinności pięknych. Będziemy z nieskrywaną sympatią nurzać się w nostalgicznych wspomnieniach wypełnionych zapachem pól, dźwiękami szumiącego jeziora czy warkotem jadącego pociągu. Fo udowadnia, że nawet najbardziej pospolite czynności mogą nieść w sobie pierwiastek liryzmu. Imponuje rozmach i wielowymiarowość historii, co w połączeniu z ich unikatowością, przekonuje, że to musiało wydarzyć się naprawdę. Nie sposób z taką dokładnością i poetyckością wymyślić podobnych relacji. Twórca „Córki papieża” jest wielkim kronikarzem epoki, która minęła. Tego czasu, gdy żyliśmy marzeniami, korzystaliśmy z danej nam przestrzeni bez granic, smakowaliśmy uroki codzienności i poznawaliśmy wszystko to, co obecnie wydaje nam się niebezpieczne i odległe. Nie boi się mówić o rzeczach trudnych z subtelną ironią. Z gracją meandruje między realizmem magicznym, a symbolizmem. „Miasteczko nietoperzy” jest jak upojna baśń, oprowadzająca czytelnika po krainie dzieciństwa, pełna tęsknoty za czymś utraconym i dumy z możliwości doświadczenia czegoś romantycznego. Pisarz podaje pomocną dłoń wszystkim tym, którzy żyją przeszłością i w niej upatrują sensu obecnej egzystencji. Dario Fo stworzył coś, co w swojej konstrukcji i zamierzeniu odwołuje się do dorobku Bohumila Hrabala. Podobnie jak Czech kreuje swoisty albom pełen barwnych fraz, tyleż bajkowych, co przepojonych bólem, porażkami i niedomaganiami. Tworzy niezapomniany kolaż, który powinien znaleźć odbiorcę w każdym, kto jest gotów się zatrzymać, spojrzeć na siebie z innej strony i ujrzeć skomplikowaną strukturę świata w naprawdę prostej, ujmującej formie. To taki rodzaj prozy, który należy odczytywać bardzo osobiście. Można go smakować w nieskończoność i nurzać się w oceanie autorefleksji. U Włocha wszystkie z pozoru powszednie zdarzenia, urastają do rangi sytuacji niesamowitych, można by rzec, że wręcz mitycznych. Doskonała gra ironią, farsą i nonsensem dodatkowo niuansuje uzyskany obraz, nadaje mu nowe interpretacje i odcienie. Nie bez kozery „Miasteczko nietoperzy” uznaje się w kraju Noblisty za jedno z najważniejszych dzieł tam powstałych. Takiego krajobrazu okresu młodości, nasyconego tak mocną paletą uczuć, nie powstydziłby się żaden pisarz. Dario Fo udowadnia, że przyznane mu wyróżnienia nie były przypadkowe, a w dziedzinie magicznego dziejopisarstwa, dorównał, a może nawet przeskoczył narracje Hrabala. W odróżnieniu od Czecha unika on bowiem wchodzenia w rubaszność i sprośność, co często bywało kontrowersyjne u autora „Pociągów pod specjalnym nadzorem”. „Miasteczko nietoperzy” to książka silnie oddziałująca na człowieka, a jednocześnie gwarantująca uśmiech podczas lektury. To taka relacja, która pozwala spojrzeć na wszystkie dotykające nas zdarzenia przez kolorowe okulary, nakreślająca jasne barwy i ukazująca ukryte piękno codzienności. Książka bardzo ważna, bo przywracająca nadzieję, a przy tym celna i pełna temperamentu. Recenzja ukazała się na stronie http://melancholiacodziennosci.blogspot.com/2018/05/recenzja-miasteczko-nietoperzy-dario-fo.html

Mam dużą trudność w ocenie tej książki. Przyznaję się, nie jestem miłośniczką opowiadań. Moravi nie można odmówić wirtuozerii. Pisze interesującą, dowcipny, nie ma tam zbędnych słów i scen. Każde z tych opowiadań jest interesujące. Ale po przeczytaniu kolejnych opowiadań miałam ochotę zakrzyknąć „jestem facetem”, nie potrafiłam pojąć tych kobiet i ich wyborów. Przypomniał mi się stary dowcip: Przychodzi góralka do spowiedzi i mówi: -Pyszniłam się swoją urodą. Ksiądz spojrzał, a brzyć to była okrutna. Nie w tych opowiadaniach wszystkie kobiety są przepiękne, zachwycające się swoją urodą. To ich mężowie, bo musi być mąż, są brzydcy, małostkowi i nieudacznicy. Kobiety są jak przepiękne pudełka, ładnie opakowane, ale co jest w środku tych pudełek? Nie chcą być traktowane, jako rzeczy, a jak się same traktują? Co one oczekują od życia? Ciekawe i dla mnie kontrowersyjne spojrzenie na kobietę, jej psychikę i wybory. Warto poznać takie spojrzenie.

„Masz duszę, człowieku – przyznaj się”. Bardzo lubię, kiedy bohater bogaty w dylematy natury egzystencjalnej zagląda w głąb siebie, próbuje zrozumieć swoje myśli, odnaleźć swoje ja, wraca do przeszłości. To właśnie dał mi Herzog jako bohater niejednoznaczny, czasem wzbudzający żal, czasem irytujący, ale na wskroś ludzki. Życie, śmierć, prawda, sumienie, wiara, cywilizacja. Dostajemy życie, dziedziczymy śmierć. Kto z nas chce poznać zło? Raczej nikt, ale musimy go doświadczać. Jakie jest nasze miejsce na ziemi, jaką mamy rolę do spełnienia w czasie swojego istnienia? Jak trudno czasem zrozumieć siebie? Pisanie listów do osób mniej lub bardziej znanych, a nigdy niewysłanych, to forma swoistej terapii Herzoga-intelektualisty, a może ucieczka przed otaczającą go rzeczywistością? „Dusza to straszne obciążenie”. Książka ma nieco nostalgiczny klimat, co jest oczywiście in plus, a że nie ma tu wartkiej akcji, to mnie osobiście zupełnie nie przeszkadza. Autor znakomicie połączył swoistą autoanalizę, której poddaje się protagonista, z elementami retrospekcji, dzięki czemu uzyskał pożądany efekt narracyjny. Dla mnie proza wybitna, której czytanie należy celebrować. „Zupełnie mi wystarczy, że jestem, że po prostu jestem […]”.

Debiut Moravii nie każdemu przypadnie do gustu. To powieść środowiskowa. Autor opisuje historię jednej rodziny. Tytuł moim zdaniem powinien brzmieć, "zblazowani". Wszystkie postacie przedstawione w tej powieści cierpią na brak empatii. Egoizm i tchórzostwo to cechy tego środowiska. Temat przecież uniwersalny w literaturze. To książka bardzo aktualna. Nasza rzeczywistość pewnie produkuje takie osoby. Moim zdaniem ta książka to alegoria Włoch ówczesnych. Diagnoza Moravii bardzo celna. Takie zakłamane społeczeństwo łatwo ulega silnym jednostkom, które na innym poziomie są obłudne i bezwzględne. Trochę to przypomina naszą polską rzeczywistość społeczno-polityczną. Nuda jako temat w filozofii i literaturze jest już przerobiona. Świetna książka warta przemyśleń.

„Listonosz wziął go pośpiesznie i głośno przeczytał: - „Ten list jest dla ciebie wyrokiem śmierci, za to, co zrobiłeś, umrzesz”. Złożył go z powrotem, odsunął od siebie. - To kawał- powiedział. I myślał tak naprawdę. - Myślisz, że tylko kawał?- spytał aptekarz z nutą niepokoju w głosie. - A co może być innego? To jasne. Są ludzie, których świerzbią języki więc bawią się w takie żarty. To nie pierwszy raz się zdarza. Czasami wygłupiają się przez telefon.” (s. 7.) Leonardo Sciascia, Każdemu, co mu się należy (od mafii), przekł. K. i E. Kabatcowie, Książka i Wiedza, 1979. Aptekarz dostaje list z pogróżkami, a profesor Laurana chce rozwikłać zagadkę tajemniczego morderstwa, związanego z bliską mu osobą. Rzecz rozgrywa się w środowisku bezwzględnych, cynicznych graczy, polityków, kleru, skorumpowanych miejscowych notabli sycylijskiego miasteczka. Profesor wydaje się być idealistą na miarę Don Kichota walczącego z wiatrakami. W powieści Sciascia wątki sensacyjne łączą się z tytułem który wyjaśnia wszystko. Się czyta. 10/10

Już dawno nie czytało mi się tak dobrze książki! W dobie tych podobnych do seriali Netflixa książek taka pozycja naprawdę pozytywnie zaskakuje. Im dalej w las tym może trochę mniej fascynująco, ale dla mnie nadal warto. Trochę taki włoski "Pan Tadeusz"...? Porównania i metafory absolutnie mnie ujęły, zabawne, rozbudowane i nieoczywiste. Mimo że to powieść historyczno-filozoficzna (?) to nie ma wielu nudnych fragmentów, które chciałoby się pominąć. Bogactwo językowe w pełni wykształcone.

Nie mogę nigdzie znaleźć dokładnego tłumaczenia hiszpańskiego wyrażenia “todo modo”, być może dlatego, że dokładnego tłumaczenia nie ma. Słowniki podają “tak czy inaczej” lub “na wszelki sposób”. Ignacy Loyola, założyciel zakonu jezuitów, pisał, że powinniśmy na wszelki sposób szukać Boga. Na wszelki sposób, to właśnie po hiszpańsku todo modo. Sciascia jest Sycylijczykiem, więc i horyzonty ma sycylijskie: uwikłanie religii, świata politycznego i biznesowego (również mafii, o której akurat w “Todo modo” nie ma nic wprost, ale dla mnie jest bardzo silne poczucie jej wpływu na ten układ któremu przygląda się narrator powieści), rozpusta, grzech, jedzenie i wino, rozmowy filozoficzno-religijne, a nad tym wszystkim poczucie skrajnej marności. Bardzo znany malarz zatrzymuje się w pustelni Zafera, która jest zamieniona na hotel. Budynek jest brzydki, a sama idea wydaje mu się wypaczona. Zostaje jednak kiedy dowiaduje się o corocznych rekolekcjach w których bierze udział towarzyska i polityczna śmietanka. Odmawiają różańce i modlitwy: prezesi, ministrowie, artyści, a jednocześnie ucztują i zapraszają tam swoje kochanki. Nad wszystkim czuwa ksiądz don Gaetan, który jest najciekawszą postacią w książce. Dla mnie figurą diabła. Jest w “Todo modo” bardzo wiele odniesień malarskich i wiele scen opisanych jest jak obraz i jak z obrazu. W pewnym momencie powieść zamienia się w “powieść kryminalną” ale biorę ją w cudzysłów, bo to tylko igraszka, zabawa do stworzenia sytuacji izolacji, zamknięcia postaci w sytuacji bez wyjścia. jakiś sposób kluczową dla odczytania powieści wydaje mi się bardzo niewielka wzmianka w rozmowie narratora i dona Gaetano o przemówieniu Pawła VI na temat diabła (mówią o nim jak o “ministerialnym okólniku, a o papieżu jak o ministrze”). Oto powieść erudycyjna, ale sądzę że nie wymaga od czytelnika równej erudycji, choć na pewno przyjemność z czytania wzrasta wraz z nią. Pięknie, elegancko napisana, zaskakująco krótka, raczej przypowieść niż powieść.

Czuje sie wielce zawstydzona. Jak to mozliwe, ze taka lektura mi umknela? Ale do rzeczy. To nie jest powiesc. Nie jest to tez opowiadanie czy tez reportaz. Nazwalabym to raczej relacja. Relacja ta dotyczy tragicznych/smutnych/dramatycznych wydarzen, ktore staja sie udzialem Katarzyny B., przyslowiowej Pani Nikt. Zostaje ona wplatana w afere rozpetana przez media (tutaj: GAZETA) i decyduje sie na wymierzenie sprawiedliwosci tym, ktorzy zniszczyli jej zycie. Ksiazka napisana pol wieku temu nic na stracila na aktualnosci. Wybrzmiewa dzis wrecz lepiej niz kiedykolwiek wczesniej. Sposob, w jaki prowadzona jest narracja to majstersztyk. Cynizm, satyra, tragedia i czarna komedia zderzaja sie tu ze soba i tworza swietny, zgrany zespol. To chyba jedyny sposob, aby uniesc te ciezka historie i nie zwariowac z leku i obawy, ze to moze spotkac kazdego z nas i obrocic w niwecz cale nasze zycie, mniej lub bardziej znaczace, ale nasze. Podsumowujac: doskonale. Goraco polecam. 

Flaubert to obok Stendhala,Hugo,Balzaca, Zoli jeden z najwybitniejszych przedstawicieli dziewiętnastowiecznej literatury francuskiej. Szkoła uczuć ukazuje historię z życia Fryderyka Moreau na tle dziewiętnastowiecznej Francji w epoce ,która była niespokojnym czasem dla Francji epoką buntu,rewolucji. Tymczasem w powieśći ukazana historia Moreau pokazuje uczucie do starszej kobiety ,która jest bardzo gorące. Za sprawą historii Moreau poznajemy francuskie salony z tamtej epoki,obraz społeczeństwa który był mocno rozwarstwiony,początek idei,początek rozwoju prasy który w następnym stuleciu będzie bardziej ewoluował,oraz także interesy i intrygi w których brał udział Moreau. Szkoła uczuć Flauberta można porównać do Lalki Prusa,gdyż posiada podobne elementy w powieśći. Podsumowując Szkoła uczuć mimo upływu lat to bardzo dobra powieść ukazuje nam obraz Francji z XIX wieku, na tle ważnych wydarzeń historycznych łącząc wątki romansowe i towarzyskie,pokazując tamtą epokę.

Piękna i emocjonalnie intensywna opowieść, składająca się z dwóch historii o kobietach rozczarowanych swoim życiem. Choć na pierwszy rzut oka ich problemy są różne – zdrada męża i zdrada syna wydają się całkowicie nieporównywalne – to na głębszym poziomie okazują się zadziwiająco podobne. Obie bohaterki zostają zranione przez najbliższe im osoby i próbują odzyskać dawne poczucie stabilności oraz sensu. To niezwykle poruszające historie, z którymi łatwo się utożsamić na wielu płaszczyznach.

„Ragtime” to jedna z najbardziej znanych powieści E. L. Doctorowa. Wydana w 1975 roku została zwycięzcą National Book Critics Circle Award /nagrodę tą autor zdobywał jeszcze dwukrotnie, za powieści „Billy Bathgate” i „Marsz”/ i odniosła oszałamiający sukces. Zainspirowany tą powieścią Milos Forman przeniósł ją na ekran filmowy w 1981 roku, zdobywając osiem nominacji do Oscara. To pierwsza powieść E.L. Doctorowa w której stworzył czy też przekroczył pewne ograniczenia gatunkowe. Wplótł autentyczne postacie i wydarzenia w całkowicie fikcyjną strukturę. Akcja powieści rozgrywa się u schyłku amerykańskiej Belle epoque, w latach 1902 – 1912 w większości w Nowym Jorku, natomiast końcowe, lakoniczne sceny powieści opisują przystąpienie Stanów Zjednoczonych do I Wojny Światowej. To opowieść o świecie, który stoi już nad przepaścią, tylko nikt o tym jeszcze nie wie. Fascynująca historia, której wątki przeplatają się, tworząc niesamowity wręcz obraz epoki. Panorama amerykańskiej rzeczywistości i amerykańskiego systemu społecznego. Na kartach powieści pojawiają się autentyczne postacie – słynny iluzjonista Harry Houdini, przemysłowiec Henry Ford, zdobywca Bieguna Płn Robert Peary, anarchistka Emma Goldman, potentat finansowy J. P. Morgan i wielu, wielu innych. Opowieść o trzech rodzinach: bogatej amerykańskiej rodzinie z New Rochelle, rodzinie żydowskich imigrantów z Łotwy i afroamerykańskiej parze z nowo narodzonym dzieckiem, których losy wzajemnie się przeplatając wpływają na ich dalsze życie. Historia o american dream, marzeniu które staje się faktem i jednocześnie opowieść o Ameryce nierówności społecznych i rasowych. Jedna z głównych postaci powieści Coalhouse Walker, czarnoskóry pianista jazzowy, mistrz ragtime’u to błyskotliwe studium rasizmu i eskalacji przemocy wynikającej z dyskryminacji rasowej. Sposób w jaki opisał Doctorow upokorzenie czarnoskórego muzyka i jego niemal irracjonalną walkę o zachowanie godności jest niezwykle sugestywny i poruszający. Zarzucano autorowi, że pierwowzór postaci Coalhouse Walkera zaczerpnął wprost z noweli „Michael Kohlhaas” wydanej w 1808 roku przez niemieckiego pisarza Heinricha von Kleista, lecz Doctorow twierdził, iż miał to być hołd złożony niemieckiemu autorowi. Krytycy byli podzieleni w swoich opiniach czy jest to plagiat czy też literacka adaptacja. Wydaje się, że dziś nikogo te spory już niezbyt interesują a sam E.L. Doctorow jest pisarzem już trochę zapomnianym. A szkoda, bo jego historie to znakomite opowieści o świecie, który przeminął, o zmieniającej się Ameryce, pełne życia, barwne i porywające klimatem. Zdecydowanie polecam.

Świetna powieść - nie ze względu na poruszane zagadnienie przemocy (czy kogoś naprawdę wciąż dziwi albo nim wstrząsa fakt istnienia takiej patologii w środowiskach rzekomej wiary?), ale na przegłęboką zawartość psychologiczną. Nie spodziewałam się, że już w XVIII wieku - sto lat przed Freudem i Dostojewskim! - pisano takie książki! Poprzez swoją bohaterkę autor dokonuje fenomenalnej analizy, wręcz psychoanalizy zachowań i postaw. Powieść zawiera niezwykle wiele trafnych przemyśleń, porusza głębią i wnikliwością, doskonale ubiera w słowa zrozumienie ludzkiej natury. TO było dla mnie zaskoczeniem - nie opisy tego, co może zrobić człowiek drugiemu człowiekowi. Dodatkowo poruszenie kwestii zachowań homoseksualnych w społecznościach kościelnych - trudno uwierzyć, że ktoś zrobił to już w XVIII wieku. Nie sądzę, bym miała wrócić do tej powieści, jednak pozostanie we mnie pamięć o niej jako o czymś zaskakującym i nawet - biorąc pod uwagę czas jej powstania - wybitnym.

"Nienawidzę prochu, z którego powstałem i który do was przemawia. Oddaję go wam." Żałuję, że najpierw obejrzałam "Drabinę Jakubową", a dopiero później sięgnęłam po "Zestaw do śmierci". Gdybym zaczynała inaczej, prawdopodobnie konwencja zastosowana przez Sontag wywarłaby na mnie dużo mocniejsze wrażenie. Przez całą książkę towarzyszymy Dudusiowi w jego mrocznej, halucynacyjnej podróży, dopóki nie skompletuje swojego zestawu do śmierci. Niezwykłe rozwiązania formalne (drobiazgowe i realistyczne opisy w skontrastowaniu z przypominającą senny koszmar treścią) tworzą klimat znany chociażby z "Zamku" Kafki. Osobiście, bardzo ucieszył mnie fakt, że odnalazłam w "Zestawie" korelację z "Ubikiem" Dicka, mianowicie rozpadanie się i starzenie przedmiotów (u Sontag dworzec kolejowy), co według mnie istotnie poszerza perspektywę obu powieści.

Francis w formie, jednak nie był to WIelki Gatsby, no ale jak się nie ma tego co się lubi... No i dorwałem się do biblioteczki domowej gdzie mamy tysiące książek... Moja rodzicielka wysłała mi fotki książeczek które tam są i zacząłem spisywał do Lubimyczytać te które czytałem w latach 2000-2020...

Misterne, klasyczne opowiadanie szwajcarskiego mistrza – o winie orzeczonej, a także uświadomionej, bynajmniej nie w ramach proceduralnej sprawiedliwości, ale też i o karze, również prawem nieprzewidzianej. Ani żaden to „kryminał”, ani też pozycja wyłącznie dla miłośników tematyki sądowniczej. To gęsta od znaczeń psychologiczna przypowieść, ale głównie uniwersalny moralitet. Czy przypadkiem nie o każdym z nas….? Ten błyskotliwy tekst można odczytywać na wiele rożnych sposobów: jako krytykę nieskuteczności „normalnego” procesu karnego; jako afirmację swoistej „prywatyzacji” wymiaru sprawiedliwości, choćby przez prawników na emeryturze – a może właśnie i sprzeciw wobec niej? Albo to prostu „sąd boży”, bo mocno wszystko nierealne. Wszelkie odczytania są tu możliwe - na tym polega wielkość tej małej nowelki. Fabuła wydaje się - na początku – banalna. Ot komiwojażer w podroży ma kłopoty z autem, musi gdzie zanocować i trafia przypadkiem na nocleg u emerytowanego prawnika. Właśnie wydaje on przyjęcie dla kilku kolegów po fachu, podczas którego dla zabawy (?) odgrywają z przygodnym gościem symulowany (?) proces „na niby” (?). „Wczoraj był pewien poseł, który we wsi wygłosił przemówienie wyborcze i przegapił ostatni pociąg. Został skazany na 14 lat wiezienia za szantaż i przekupstwo” – zachęca gospodarz. „Ja byłem kiedyś sędzią, pan Zorn prokuratorem, a pan Kummer adwokatem, zabawiamy się zatem w sąd. - Ach tak. - Traps zrozumiał i pomysł wydał mu się możliwy do przyjęcia. A może jednak wieczór nie był jeszcze całkiem stracony”. „Weźmie udział w zabawie, powiedział, to zaszczyt dla niego zająć osierocone stanowisko oskarżonego”. „Może obejdzie się bez uczonej i nudnej atmosfery, zapowiada się, że będzie wesoło” - myśli sobie nasz bohater. No i na początku jest wesoło: „Agent zaczął rozpytywać się z ciekawością o zbrodnie, która mu teraz zostanie przypisana. - To bez znaczenia - odpowiedział prokurator wycierając monokl - zbrodni zawsze można się doszukać. Wszyscy się roześmieli”. I zaczyna się zabawa w sąd, suto zakrapiana, przy jeszcze bardziej suto zastawionym stole. A dokładnie „zabawa”, skoro na koniec nikomu nie będzie do śmiechu, a czytelnik na długo pozostaje w osłupieniu... „Najlepiej będzie, jeśli pan Traps od razu wyzna mu swoje przestępstwo. Wtedy on mógłby zagwarantować, że i w sądzie jakoś to pójdzie. Sytuacja nie jest wprawdzie groźna, ale nie należy jej bagatelizować” – mówi bohaterowi „sprzyjający” mu adwokat. I wyjaśnia: „To wielce ryzykowne, mówiąc łagodnie, obstawiać przy niewinności przed naszym sądem. Przeciwnie, byłoby najrozsądniej od razu obwinić się o jakieś przestępstwo” tłumaczy, objaśniając: „Nie może pan już wybrać sobie winy, lecz musi pan pozwolić na narzucenie jej sobie”. „Wyzwoliliśmy się od niepotrzebnego zalewu formułek, protokołów, papierków i ustaw i od całego tego kramu, który ciąży na naszych sądach. My sądzimy, nie wdając się w szmatławe kodeksy i paragrafy” (w naszych realiach brzmi to już, na szczęście nieaktualne). Można się tu doszukiwać – tak jak np. ja - odniesień do stalinowskiej zasady o przyznaniu się podsądnego jako tzw. korony dowodów. Wobec tego śledztwo koncentrowało się tylko na tym, a nie jałowym w tej sytuacji zbieraniem innych dowodów. No cóż, t a m mało kto się nie przyznawał, no a nikt nie częstował nikogo wykwintnym jadłem i takimże wypitkiem, jak w tym opowiadaniu… „Szczególny urok naszej gry polega na tym, jeśli wolno mi jako początkującemu wyrazić swoje bardzo niekompetentne zdanie, że biorący w niej udział czuje się nagle nieswojo i przenika go dreszcz strachu. Zabawa grozi przerodzeniem się w rzeczywistość” – mówi gość. Na swe obiekcje słyszy: „My tutaj mamy do czynienia z prawodawstwem prywatnym”. I rzeczywiście, relacje między stronami odbiegają od zwyczajowych. „Wspomnijmy tylko czasy, kiedy w służbie państwa uprawiało się ponure rzemiosło. Nie jako przyjaciel, stawał wówczas przed nami oskarżony, lecz jako wróg; tego, którego powinniśmy przycisnąć do piersi, odpychaliśmy od siebie. Niech cię więc przygarnę do piersi!”. „ - Goniliśmy kiedyś od sprawy do sprawy, od zbrodni do zbrodni, od wyroku do wyroku; teraz spokojnie uzasadniamy, wysuwamy kontrargumenty, referujemy, dysputujemy, mówimy i zgłaszamy sprzeciw, dobrodusznie, wesoło, bez pośpiechu; uczymy się szanować oskarżonego, kochać go, cieszymy się jego sympatią, bratamy się wzajemnie. Z chwilą gdy to nastąpiło, wszystko toczy się dalej łatwo, zbrodnia traci wagę, wyrok nie jest już bolesny”. Sprawa rozwija się nie po myśli obrońcy, bo podsądny za dużo gada. „- Niech pan się nie obawia, drogi sąsiedzie. Kiedy przesłuchanie się już zacznie, nie stracę głowy. W pokoju śmiertelna cisza jak przed chwilą. Nie usłyszysz najcichszego mlaskania, najlżejszego chrząknięcia - Nieszczęśniku - jęknął obrońca. - Cóż pan przez to rozumie: “Kiedy przesłuchanie się już zacznie”? - Czyżby - rzekł przedstawiciel generalny zgarniając na talerz sałatę - już coś się zaczęło ? Starcy uśmiechnęli się, spojrzeli po sobie porozumiewawczo, przebiegle, zachichotali radośnie”. „Jesteśmy na najlepszej drodze, aby z kretesem przegrać nasz proces!” – przestrzega adwokat.„Wciąż nie chce pan porzucić swojej fałszywej taktyki i dalej chce pan grać niewinnego? Czy wciąż pan jeszcze nic nie rozumie? Trzeba się przyznać, czy się chce, czy nie, a zawsze znajdzie się coś, do czego należałoby się przyznać, przecież powinno to panu już wreszcie zaświtać w głowie!”. I chcąc, nie chcąc, podsądny faktycznie się do czegoś przyznaje. „Takiemu oskarżonemu nie można po prostu mieć niczego za złe – sędzia i prokurator tańczyli wokół pokoju, łomotali w ściany, potrząsali sobie ręce, włazili na krzesła, tłukli butelki, wyprawiali z zadowolenia najbardziej niedorzeczne figle”. „- Świetnie, to mi na razie wystarczy - powiedział prokurator. - Mamy szczęście. Wygrzebaliśmy trupa, a to ostatecznie najważniejsze. Wszyscy się roześmiali”. „- Najzabawniejsze w tym naszym kawalerskim wieczorku, najbardziej udane jest chyba to - powiedział podnosząc kieliszek, nie wstając jednak z krzesła - żeśmy natrafili na trop mordu z takim wyrafinowaniem uknutego, że wymknął się oczywiście państwowemu wymiarowi sprawiedliwości”. A nasz gość? „Rozkoszował się, że przebywa w rozumnym gronie, że może być szczery, może być samym sobą, że nie ma już żadnej tajemnicy, bo żadna już nie była mu potrzebna, że jest doceniany, kochany, zrozumiany, i myśl że popełnił morderstwo, docierała coraz głębiej do jego świadomości, wzruszała, przemieniała jego życie, czyniła je bardziej ważkim, bardziej bohaterskim, bardziej cennym”. Fragment ustnego uzasadnienia wyroku - pisemnego nie sporządzono): „Zamordował, wprawdzie nie powodowany szatańskim zamiarem, bynajmniej, lecz dlatego tylko, że przyswoił sobie bezmyślność świata, w którym przyszło mu żyć. (…) Zabił, bo to wydawało mu się właśnie najbardziej naturalne, aby drugiego przyprzeć do muru, bez skrupułów iść do naprzód; niech będzie, co ma być”. Wyrok mógł być tylko jeden, a czy został wykonany, to już trzeba doczytać… PS: Lektura przypomniała mi genialny film „Czysta formalność”, Giuseppe Tornatore z niezapomnianymi rolami Depardieu i Polańskiego. Mimo licznych różnic, ma on z tym opowiadaniem chyba więcej podobnego niż można by się spodziewać, tylko że tam przesłuchanie podejrzanego toczyło się aż do świtu….

Takich powieści chce się czytać więcej. To pierwsza wydana książka przyszłego noblisty, a już naznaczona jest niespotykanym stylem, chociaż widać tu scenerię i atmosferę rodem z pisarstwa Franza Kafki. Fabuła nie jest zawiła, ale czytelnik z bijącym sercem czeka na dalszy rozwój wydarzeń. Groteskowa jest sytuacja i groteskowe postaci Piotra i Teresy oraz postaci drugoplanowych. Wybierając tę powieść spośród innych postawiłam na właściwego konia.