Pasterzy jest coraz mniej. Reportaż z Krety

Jak się cieszę, że ktoś jeszcze pisze reportaże w ten sposób. Mamy tutaj z pozoru prostą historię - dwóch chłopaków z dobrych domów zabiło trzeciego chłopaka. Jednak autor nadał tej opowieści ton krymianału i thrillera, odkrywając powoli przed czytelnikiem kolejne warstwy opowieści. Nasze nastawienie do bohaterów zmienia się z każdym rozdziałem. A przewrotny początek z kasami do Koloseum to doskonała metafora upadku współczesnego Rzymu.

"Wyspa niechcianych kobiet" Agaty Komosy-Styczeń to naprawdę dobry reportaż. Szczególnie, że pokazuje również współczesne mechanizmy funkcjonowania społeczeństwa - nie tylko duńskiego, choć Dania wydaje się tutaj świetnym przykładem dla ukazania pewnych problemów. Myślę, że fakt, że jeszcze zupełnie niedawno, bo w latach 50. ubiegłego wieku (ostatnie rezydentki wyspy Sprogø opuściły ją dopiero w 1961 roku!) działał odizolowany ośrodek dla "trudnych" kobiet, może bulwersować, ale przede wszystkim smuci. Autorka opowiada bowiem o niezwykle skomplikowanym dochodzeniu Danii do statusu państwa dobrobytu, gdzie wspólnota i dobro społeczne stoją na tak wysokim poziomie. Po drodze bowiem zdarzyły się eksperymenty (nie potrafię tego inaczej nazwać) o paramedycznym charakterze. Takim jak ośrodki Christiana Kellera, który w założeniu miał na celu dbanie o komfort podopiecznych. Paramedycznym, ponieważ nie zakładał on oparcia na rzetelnych badaniach i diagnozach, ale w gruncie rzeczy widzimisię grupy osób, którym przyznano funkcję decydentów. Byli wśród nich nie tylko lekarze. Wspierały ich także inne instytucje i ich pracownicy, np. opieka społeczna i szkoła. To na mocy ich rekomendacji kobiety w trudnej sytuacji, najczęściej pochodzące z ubogich domów, niewykształcone, mające wiele innych problemów, samotnie wychowujące dzieci, kwalifikowano jako upośledzone i niezdolne do życia w społeczeństwie. Wystarczył komentarz nauczyciela, opiekuna społecznego, czasem również członka rodziny i nieodpowiednio wysoka liczba punktów z testu na inteligencję, żeby kobieta wytypowana została do przeniesienia na wyspę. Wszystko to w imię jej dobra. Wybija się z tego niesprawiedliwość społeczna i różnica w sposobie traktowania kobiet i mężczyzn, a także brak wsparcia dla ofiar przemocy seksualnej i domowej, którymi najczęściej takie kobiety były. To również historia o tym, jak ograniczano prawa osób "upośledzonych umysłowo" (choć przecież sposób, w jaki pozyskiwano wiedzę o niepełnosprawności umysłowej przyszłej rezydentki błagał o litość...). Od kobiet ze Sprogø odwracały się nawet feministki. A raczej powinnam napisać inaczej - widziały w nich szansę na przekonanie do własnych postulatów. I to wcale niestety nie oznaczało okazania wsparcia pacjentkom Zakładów Kellera. Tu dochodzimy do niewygodnych wątków eugeniki i przymusowej sterylizacji kobiet. Tak, kobiety ze Sprogø poddawane były temu nieodwracalnemu zabiegowi w imię czystości społecznej, choć chyba nie jest wielkim nadużyciem napisać - rasy. A ówczesne środowiska feministyczne wcale nie widziały w tym niczego złego... Wręcz przeciwnie. Autorce trudno było porozmawiać ze współczesnymi feministkami w Danii na temat ośrodka na wyspie, ponieważ odmówiły one odpowiedzi na pytania reporterki. Odnoszę przy tym wrażenie, że autorce samej trudno było przyjąć do wiadomości taki stan rzeczy, co na pewno wynika z zupełnie innego postrzegania niektórych środowisk, także w Polsce. Ta niepewność i fakty skłaniają jednak do pewnych refleksji i wniosków. Pewnych rzeczy nie da się obronić. Bardzo polecam lekturę tej książki. I bardzo współczuję wszystkim rezydentkom Sprogø - nie doczekały się one porządnych przeprosin od państwa, które odebrało im nie tylko lata życia, ale przede wszystkim wybór. https://www.instagram.com/p/DJymM2AtfeB/ https://www.facebook.com/JustynaCzytuje/

Wahałem się pomiędzy 7 a 8 ale mam słabość do Szczerka. Pozwalam sobie na taką poufałość wobec autora bo żyję przeświadczeniem, że sam Pan Ziemowit nieswojo by się czuł gdybym uderzał w tromtadracyjne tony. Łotrzykowski eseista powraca z kolejnych wypraw i serwuje nam kapitalna możliwość obcowania z jego wrażeniami z wizyt na końcach światów. Gruzja, Ukraina, Słowacja, Macedonia (wiadomo że Północna). Szczerek spotyka autochtonów, pije z nimi wódkę, przesiaduje w obskurnych barach a później przelewa to na papier w niepodrabialny sposób. Ktoś ostatnio porównał prozę Szczerka do esejów Andrzeja Stasiuka ale ja myślę że to krzywdzące dla obu Panów. Szczęśliwie możemy obcować z wrażliwością Pana Stasiuka i nonszalancja Pana Ziemowita. Świetna uczta

Tragedia na przełęczy Diatłowa to chyba mój ulubiony reportaż, więc oczekiwania wobec ZATO były naprawdę sporę. Książka jest trochę przegadana i to niestety w taki najgorszy możliwy sposób z dużą ilością lania wody. Dodatkowo tempo jest bardzo nierówne i naprawdę interesujące aspekty zamkniętych miast wymieszane są z kilkukrotnie powtórzonymi informacjami. Ocena może minimalnie na wyrost, ale ponownie autorka napisała mój ulubiony reportaż ever.

W swoim reportażu Piotr Kępiński przedstawia obraz Neapolu jako miasta z jednej strony wielokulturowego, mającego bogatą historię, pełnego zabytków i urokliwych miejsc, zaś z drugiej jako miejsca, w którym na każdym kroku można natknąć się na sypiące się domki i sklepy z zabitymi oknami oraz drzwiami, a także zalegające na ulicach tony śmieci. W tym włoskim mieście czci się tak samo świętych i przestępców, a postępowe ideologie przenikają się wzajemnie z konserwatyzmem. Jego mieszkańcy podkreślają często swoją odrębność, ale jednocześnie starają się czuć Włochami i przełamują narosłe dotyczące ich małej ojczyzny. Pisząc tę książkę Kępiński skupił się na historii i teraźniejszości Neapolu. Przeprowadził wiele rozmów z jego mieszkańcami i dokonał przeglądu różnych źródeł. Wyłania się z nich obraz miasta pełnego kontrastów i sprzeczności, rozdartego między przeszłością i przyszłością oraz dotkniętego ogromnymi nierównościami społecznymi. Jest to całkiem przyzwoity reportaż, który dobrze mi się czytało. Co prawda spodziewałem się czegoś lepszego, ale czasu spędzonego z tą lekturą nie uważam za stracony. Ciekawa propozycja na wiosenne dni i wieczory.

6 sierpnia 1945 roku tuż po godzinie 8 rano. Jesteś w Hiroszimie, między jej mieszkańcami. Zaczyna się kolejny, wydawałoby się, zwykły dzień. Ten reportaż jest napisany w taki sposób, że czujesz się jak pełnoprawny uczestnik lub uczestniczka tych wszystkich wydarzeń, jakbyś był lub była między mieszkańcami miasta dokładnie w momencie, kiedy została na nie zrzucona bomba atomowa. Przerażające obrazy spisane w wyjątkowo dobry sposób. I ten stoicki do bólu sposób przyjmowania cierpienia przez Japończyków.

Dobrze napisana, ale straszliwie powierzchowna. Nie do końca wiem o czym ostatecznie jest: o kraju i jego historii, o mieszkańcach buntujących się przeciwko reżimowi, o autorze i spotykanych po drodze ludziach. Żaden z tych obszarów nie wydaje mi się wystarczająco pogłębiony. W efekcie dostałem lekturę, do której mogę zastosować frazę zasłyszaną kiedyś i przyjętą za swoją: fajnie, fajnie ale co z tego?

Od czego zacząć.. Może od tego, że pewnie tak jak ja sporo osób zasugeruje się i będzie szukało w tej książce szczegółowego opisu procesu w Norymnergii. Otóż nie, moi drodzy to zupełnie inna historia. Jest niezbyt obszerny opis kilku dni z procesu, jednak główna część książki poświęcona jest życiu Psychiatry zajmującego się osadzonymi Nazistami. Jego problemy, życiowe wymagania jakie sobie stawiał i historii jego rodziny. Znajdziemy też próbę zrozumienia nazistowskich celów, myśli...

To jeden z lepszych reportaży, jakie czytałam z tej serii. Temat książki bardzo mnie interesuje, a sama lektura otworzyła mi oczy na wiele aspektów związanych ze zdrowym i świadomym stylem życia. Pozwoliła spojrzeć na niektóre kwestie z zupełnie innej perspektywy i uświadomiła mi wiele rzeczy, które wcześniej umykały mojej uwadze. Książkę czyta się znakomicie – narracja jest dynamiczna, wciągająca, a jednocześnie oparta na rzetelnym i solidnie przygotowanym materiale.

Odbyłam świetną podróż ze Zbigniewem Rokitą "Siódemką", tramwajem przez Aglomerację. Mało znam Śląsk, dzięki tej książce i wcześniejszej "Kajś" mam poczucie, że moja wiedza o tym regionie wzbogaciła się. Autor bardzo ciekawie, zatrzymując się na kolejnych przystankach, opowiada o przeszłości i teraźniejszości swoich rodzinnych stron. Wiele tu wciąż białych plam, o powstaniach śląskich, o plebiscycie, o roku 1945. Pisze Rokita i o tym, co ważne dziś, o kwestiach związanych z językiem śląskim, o likwidowanych kopalniach. Włącza fragmenty swoich utworów. Emocjonalnie opisuje mecz Szombierek czy grę Lucasa Podolskiego w Górniku. Podkreśla silną więź ze Śląskiem, akcentując ją w ostatnim zdaniu: "Nie chcę się chwalić, ale jestem ze Śląska".

Czytanie „Hjem” to była dla mnie czysta przyjemność. Nieśpieszna. Sycąca. Dzięki Ilonie Wiśniewskiej wróciłam na północ Norwegii, do Tromso i okolic. Słuchałam krzyku mew, jej uszami, patrzyłam na niebo zlewające się z morzem, jej oczami. Przeszłam się ulicami miasta. Niektóre pamiętałam, ale wiele z opisywanych miejsc wydało mi się nowych. Opowieść Ilony Wiśniewskiej płynie powoli, skupia się na detalach, a przede wszystkim na ptakach i ludziach. To o nich jest ta historia. Hjem to znaczy dom, bezpieczna przestrzeń. Czym jest dla ptaków i ludzi? I jedni, i drudzy, z różnych powodów, muszą szukać sobie nowych miejsc do życia. Tromsø to jedno z najbardziej wielokulturowych miast w północnej Norwegii. Ilona Wiśniewska też jest przybyszką. Snuje więc swoją opowieść o życiu w nowym miejscu, o oswajaniu go, o jego trudnym pięknie, o budowaniu więzi z ludźmi, ptakami i miejscami. Ale także o trudnym współżyciu ludzi i mew, w walce o terytorium wciąż wygrywa człowiek, ale zawsze pozostaje pytanie, na które odpowiedź nie jest jednoznaczna, gdzie znajduje się nieprzekraczalna granica ingerowania w świat dzikich zwierząt, choćby z najlepszymi intencjami. Ilona Wiśniewska to reporterka, która woli stawiać pytania niż na nie odpowiadać. Dlatego tak lubię czytać jej reportaże. Piękna jest to opowieść. Pełna uważności, wsłuchiwania się, delikatności., niesamowitego klimatu. Ma w sobie magię i poezję. To opowieść, którą można czytać dosłownie, ale równie dobrze działa na poziomie uniwersalnym. Mnie urzekła.

Grzegorz Łyś w reportażu „Przystanek Tworki. Historia pewnego szpitala” przedstawia historię szpitala psychiatrycznego zbudowanego w 1891 r. w Pruszkowie, w dzielnicy Tworki. Autor opisuje założenia szpitala oraz to, jak funkcjonował przez lata, przedstawia pracowników i ich rodziny. Nie zabrakło tu też historii psychiatrii, ani polityki – bo ta nierozerwalnie była z tą dziedziną medycyny związana. To tak naprawdę opowieść, która sięga daleko poza mury szpitalne. Z jednej strony to dobrze, bo dostajemy kompleksową opowieść o stanie psychiatrii na przełomie wieku, a z drugiej szkoda, bo objętość książki jest niewielka, więc dostajemy dużo informacji, ale jednak dość pobieżnie opisanych. Znajdziecie tutaj sporo dat, nazwisk lekarzy, nieco opisów tego, jak funkcjonował szpital, jakich metod leczenia używano. Nie ma jednak wielu opisów pacjentów, konkretnych historii. A nie ma co ukrywać, że raczej takich historii oczekujemy, kiedy czytamy opowieści ze szpitali psychiatrycznych. Przez ich brak ma się wrażenie, że książka jest pozbawiona emocji i stanowi jedynie zbiór „suchych” faktów. Ciekawy był wątek działania szpitala podczas niemieckiej okupacji podczas II wojny światowej, niestety tu również mam poczucie, że można było z niego wyciągnąć więcej. Jako reportaż całość się broni. Nie będzie to najbardziej fascynująca historia o szpitalu psychiatrycznym, jaką przeczytacie, ale przecież nie takie jest zadanie tego gatunku. Jeżeli to temat, który was interesuje, to „Przystanek Tworki” warto przeczytać. Więcej recenzji na profilu https://www.instagram.com/sczytalim/

Katastrofa, która ponownie wróciła do świadomości Polaków, a to dzięki znakomitemu serialowi, jaki pojawił się na platformie Netflix. Obejrzałem go, a następnie postanowiłem przeczytać ten reportaż, chcąc się dowiedzieć, ile prawdy było w serialowym scenariuszu. Okazuje się, że naprawdę wiele. Świetny serial dorównuje równie świetnej książce Adama Zadwornego. Jest ona poświęcona katastrofie promu Jan Heweliusz, do której doszło 14 stycznia 1993 roku na Bałtyku, kiedy prom wracał ze Szwecji do polskiego Świnoujścia. Podobał mi się styl tej książki, dlatego że autor nie opisuje tego wydarzenia w kategoriach sensacyjno-kryminalnych; raczej bardzo rzetelnie i chłodno pokazuje tło tej katastrofy, jej przebieg, a także skutki, które wywołała w polskiej przestrzeni publicznej. Jak każdy, również i autor stawia sobie pytania, w tym to najważniejsze – wiecie, co stanowiło przyczynę, ale jak każdy, nie znajduje jednoznacznej odpowiedzi. Ale nie o odpowiedzi chodziło w tej książce, raczej o pokazanie, że niemożliwe może stać się możliwe, również jeśli chodzi o wydarzenia mające tragiczne następstwa. Autor pokazuje katastrofę promu w szerszym kontekście, poczynając od jego historii, opisując ten techniczny aspekt na podstawie wypadków i kolizji, których był udziałem, funkcjonowanie polskiego państwa zaraz po transformacji początku lat dziewięćdziesiątych, a także postępowanie armatora, który próbuje odnaleźć się w realiach wolnorynkowego kapitalizmu. Książka nie jest jednak tylko opowieścią o suchych faktach i technicznych detalach; przede wszystkim ukazuje tragedię tych, którzy zginęli na morzu, tych, którzy uratowali się, oraz tych wszystkich rodzin, które były z nimi związane. Okazuje się bowiem, że nawet ten, który przeżył, do końca swojego życia może czuć winę za to, że inni zginęli, a jemu udało się przeżyć. Serial zostanie ze mną na długo, książka również. Chciałoby się powiedzieć, że państwo polskie albo przedsiębiorstwa państwowe czegoś się po tej katastrofie nauczyły – nie, tak się nie stało.

Mazzini jest jednym z ciekawszych dziennikarzy młodszego pokolenia, więc sięgnąłem po jego książkę z zainteresowaniem. I nie zawiodłem się - jest lekko napisana i czyta się bardzo dobrze (z wyjątkiem prologu i epilogu, które są po prostu laniem wody). Jeśli coś mi przeszkadzało, to często przerysowany, katastroficzny ton (Włochy w ruinie, turyści zadepczą itd.). I trochę inaczej dobrałbym tematy - mafia i masowa turystyka we Włoszech to wątki przeorane na wszystkie sposoby w innych publikacjach. Dlatego o wiele bardziej podobały mi się rozdziały dotyczące Apulii i Lombardii.

Długo zajęło mi przebrnięcie przez tę cegłę, nie dlatego, że była nudna, ale dlatego, że mam ograniczoną zdolność do czytania o ludzkiej przemocy. To bardzo dobrze napisana i zrozumiała historia konfliktu izraelsko-palestyńskiego, bez próby tuszowania którejkolwiek ze stron. Możemy tylko mieć nadzieję, że dzięki współczesnym mediom (internetowi, SoMe) okropne traktowanie Palestyńczyków zostanie ujawnione i w końcu Izrael ugnie się pod presją społeczną innych krajów. W to, że którykolwiek zbrodniarz wojenny z obu stron zostanie pociagnięty do odpowiedzialności niestety wątpię.

Wspaniały reportaż! Dobrze skonstruowany, widać ogrom reasearchu i zaangażowanie autorki. Czyta się bardzo sprawnie, wszystkie tezy poparte nie tylko fragmentami pamiętników, ale i opisem realiów politycznych i społecznych danych dziesięcioleci. Wiadomo, że temat życia na wsi jest teraz bardzo chodliwy, powstaje mnóstwo książek na fali sukcesu "Chłopek", ale ta daje bardzo osobisty wgląd w przemyślenia, poglądy i uczucia kobiet z ludu, naszych matek, babek i prababek. Oby więcej takich na polskim rynku wydawniczym.

Recenzja książki – Głowa węża. Przemytnicy z Chinatown i amerykański sen – autor Patrick Radden Keefe Moja ocena 7,9/10 Wydawnictwo Czarne jest dobrze znane czytelnikom z mocnych reportaży o zróżnicowanej tematyce, podobnie jest przy okazji tej pozycji. Temat przemytników ludzi jest zapewne dobrze znany wielu osobom, natomiast niewielu zna szczegóły tego procederu. W książce Głowa Węża… dowiemy się jak wyglądał od środka w wykonaniu chińczyków. A funkcjonował w ich społeczności cały sprawne zorganizowany system zajmujący się tą dziedziną czarnego rynku, która jest bardzo dochodowa. Poznajemy postać charyzmatycznej Siostry Ping, jednej z głównych postaci całego procederu, a głównym wątkiem przewijającym się na stronach książki jest historia statku handlowego Golden Venture, na pokładzie którego istną odyseję odbyła grupa obywateli chińskich chcących za wszelką cenę dostać się do Stanów Zjednoczonych, losy tej jednostki pływającej to materiał na film. Tytuł ten posiada obszerną bibliografię, Patrick Radden Keefe odbył ponad 300 wywiadów z przemytnikami, agentami FBI oraz politykami, podczas pracy nad książką, tak że jest świetnie udokumentowana, a przy tym, czyta się ją naprawdę dobrze, niczym powieść kryminalną. Zdecydowanie polecam, myślę, że może trafić w gusta szerokiego grona osób. Zapraszam na mojego bookstagrama @libroholic87

Przeczytałem, bo to ostatnia xiążka Smoleńskiego, ale nigdy nie przepadałem za jego stylem. Smoleński za to świetnie dobierał tematy, co rekompensowało choć trochę niepasujący mi styl pisania. Tutaj mamy ciekawy temat, jednak za bardzo rozwleczony. Mówi się, że jedno ludzkie nieszczęście to tragedia, ale tysiące nieszczęść to statystyka. W tej xiążce to tak właśnie wygląda. Za dużo podobnych historii sprawia, że xiążka nie porywa. Może gdyby dane było Smoleńskiemu napisać całą xiążkę o trądzie, jak pierwotnie planował, byłoby lepiej. Już się nie dowiemy.

Genialnie napisana, wciąga bardziej niż niejeden kryminał. Doskonale opisane losy Polaków zamieszkujących tereny Dolnego Śląska pozwoliły mi ich poznać i przeds wszystkim zrozumieć. Sięgnęłam po nią po przeczytaniu serii Schronisko ktore przestało istnieć i zainteresowało mnie jak doszło do "wymiany" mieszkańców po wojnie. Nabrałam szacunku, wręcz podziwu dla tych ludzi. Śmiało można stwierdzić że tam zamieszkują potomkowie tych którzy przeżyli najgorsze w czasie wojny i dobrze ze w końcu ktoś przywrócił im należny szacunek, przykryty np cierpieniem powstańców warszawskich czy więźniów Auschwitz

„Urwany ślad” to książka, którą trafiłam w idealnym momencie. Ostatnio jakoś bardziej ciągnie mnie do reportaży – fikcja schodzi na dalszy plan, choć wciąż mam słabość do azjatyckiej literatury. Prawdziwe historie działają jakoś mocniej, dłużej się w głowie kotłują. A jeśli chodzi o te mocno tajemnicze, niewyjaśnione sprawy, to już w ogóle trudno przejść obojętnie. Liczyłam, że ta książka przyniesie coś wyjątkowego, bo mowa o zniknięciach, których... mimo dużych nakładów pracy, nikt jak na razie nie rozwiązał. I właśnie to dostałam – wciągające śledztwo, trochę niepokojący klimat i takie myśli, które gdzieś zostają, nawet długo po zamknięciu ostatniej strony. Autor zabiera nas na amerykańskie tereny parków narodowych – miejsca kojarzące się z dziką, piękną przyrodą, wielkimi przestrzeniami i wolnością. A właśnie tam, na przestrzeni lat, ludzi po prostu znikało bez śladu. „Urwany ślad” to próba poskładania tych historii w całość – autor rozkłada na części pierwsze konkretne przypadki, zestawia fakty, słowa świadków, działania służb i takie elementy, które zupełnie nie pasują do oficjalnych wersji. Książka ma charakter reportażu, ale czyta się ją jak solidny thriller non fiction. Co naprawdę rzuca się w oczy, to jak autor się angażuje w temat. Nie jest to zimny, bezosobowy wyciąg faktów. Wręcz przeciwnie – naprawdę czuć, że sporo czasu, energii i emocji włożył w tę pracę. Widać, że nie tylko chce opowiedzieć tę historię, ale też zrozumieć bohaterów, oddać sprawiedliwość rodzinom, a przy okazji wykazać się dociekliwością. Ta pasja aż przebija się przez tekst i dzięki temu czytelnik szybko wciąga się w opowieść. No, ale muszę uprzedzić – nie oszczędza nam szczegółów. Miejscami jest ich wręcz za dużo: opisy, daty, nazwiska, procedury, mapki terenu. Dla jednych będzie to plus, ale są i tacy, którym te detale mogą ciążyć. Zwłaszcza, że co chwilę mamy dość gwałtowne przeskoki między wątkami i łatwo się pogubić, więc czasami trzeba zwolnić i sobie wszystko ułożyć w głowie. Ta mieszanka – sporo detali i pełne zaangażowanie autora – sprawia, że u mnie wywołała mieszane uczucia. Z jednej strony, jak już się zaczęło, trudno było się odrywać, kolejny rozdział wciągał jeszcze bardziej. Z drugiej zaś, czasem miałam ochotę odkładać książkę, bo wiedziałam, że nastąpi intensywna i, powiedzmy, wymagająca lektura. Momentami to już prawie przytłaczający napływ informacji. Ciekawostką jest też to, że książka nie skupia się tylko na samych zaginięciach. Autor podejmuje temat poboczny, ale ważny – kompetencje służb, procedury, komunikację, a także zarządzanie parkami narodowymi. Dzięki temu „Urwany ślad” to nie tylko zestaw niewyjaśnionych historii, ale swoista analiza całego systemu. Wiedzy jest tu sporo, ale na szczęście autor potrafi o tym opowiadać tak, że nie gubi się czytelnik. Jasno, ciekawie i bez zbytniego nudzenia. Gdybym miała wskazać coś, co mi trochę przeszkadzało, to właśnie ten ogrom detali – przydałoby się trochę ostrzejsze cięcie redakcyjne. Ale to już raczej kwestia tego, jak kto lubi czytać, a nie prawdziwa wada. Podsumowując – „Urwany ślad” to taki reportaż, który mocno wciąga i zostawia po sobie pewien niepokój. Zmusza do myślenia, trochę jednak burzy poczucie bezpieczeństwa i pokazuje, jak często... no właśnie, ile tak naprawdę nie wiemy, nawet tam, gdzie nam się wydaje, że wszystko jest jasne.