„Umarła moja ciocia, siostra taty” - zaczyna Stiepanowa i zdanie to staje się punktem wyjścia do próby napisania historii rodziny. Ale choć autorka szuka śladów własnych prababć, dziadków i rodziców, to nie oni są głównym tematem tej książki. Jest nim mechanizm pamięci.
Czy zapomniane przedmioty, karteluszki, zasłyszane fakty zachowują pamięć o przeszłości? Jak zapamiętać wiek XX, który rozerwał łańcuch pamięci? Jak wielka historia może odbijać się w osobistej pamięci współczesnego człowieka? Stiepanowa szuka odpowiedzi w historii swojej rodziny oraz we wspaniałych esejach, m.in. o W.H. Sebaldzie, Charlotcie Salomon, Josephe Cornellu czy Osipie Mandelsztamie.
To napisana niezwykle pięknym językiem intymna, a zarazem głęboko poruszająca wielka rozprawa na temat pamięci. Najbliżej jej do eseju, choć sama autorka nazwała ją "romansem" - romansem z pamięcią, z historią własnej rodziny zachowaną w przedmiotach.
W Rosji książka ukazała się w grudniu 2017 roku i prawie natychmiast została okrzyknięta przez krytyków najważniejszą rosyjską książką ostatniego dziesięciolecia. Zdobyła też jedną z najważniejszych rosyjskich nagród literackich.
Szukamy ofert...
Czytelnicy LC nie szczędzą książce Marii Stiepanowej wielkich słów. Arcydzieło! Najlepsza książka, jaką przeczytacie w tym roku! Książka totalna! Duża sprawa. Jak wiadomo arcydzieło tworzą krytycy (kiedyś), czytelnicy (teraz) oraz wydawcy (zazwyczaj). „Pamięci pamięci” to rozbudowany (bardzo) esej o pamięci, czym jest, jakimi rządzi się prawami, o postpamięci, czym jest, jakimi rządzi się prawami, autorka wchodzi w dyskurs z innym twórcami i ich dziełami, cytuje, odnosi się, analizuje, materiałem poglądowym czyni zaś historię swojej rodziny (rosyjskich Żydów), w tle Rosja. Kiedy się zapominałam łapałam się na przekonaniu, że czytam Dubravke Ugresic, tylko ktoś podmienił byłą Jugosławię na Rosję. Nie zliczę ile czytałam książek o podobnym temacie i ciekawszym ujęciu. Na przykład przytaczany przez autorkę Sebald, „Zając o bursztynowych oczach” Edmunda de Waal, „Proszę bardzo” Andy Rottenberg czy trylogia Ewy Kuryluk. Różnica jest taka, że w wymienionych książkach głównym bohaterem i narzędziem służącym do rozważań na temat pamięci są historie poszczególnych członków rodziny lub rodziny sensu stricte. To historie rodzinne tworzą w nich dramaturgię i są nośnikiem refleksji na temat historii, przemijania i pamięci. W „Pamięci pamięci”, Maria Stpiepanowa, nie zwodzi nas, że pisze sagę rodzinną, czy powieść. Autorka zabrała się do tematu jak wytrawny badacz, pod mikroskopem, czy też na stole operacyjnym położyła przedmiot badań - pamięć. Narzędziami badań zaś są dzieje rodziny, dzieła kultury, refleksja własna Stiepanowej. Intelekt bierze tu górę, głowa wyrusza w tę podróż ochoczo, lecz serce zostaje niewzruszone. To książka erudycyjna, wielowątkowa, zachęcająca do intelektualnego dyskursu, podczas gdy pamięć rządzi się emocjami, a w znacznie mniejszym stopniu logiką. Doceniam trud i kunszt autorki, lecz ta formuła do mnie kompletnie nie trafia. Pozostawiła mnie z boku, a książka zmęczyła. No cóż, zdarza się.
1907
1162
Opowieść o przeszłości zawsze ryzykuje, że stanie się opowieścią o przyszłości; wiedzę należy uczynić znośną, omijając bolesne miejsca i przywrócić związki, które się rozpadły - inaczej świat runie.
Opinia
„Pamięci pamięci” Marii Stiepanowej. Powiem, że mam kłopot z oceną książki. Zachęcony świetnymi opiniami na LC, a także recenzjami zamieszczonymi w prasie (m.in. Magazyn Książki), przeżyłem pewnego rodzaju rozczarowanie. Być może powodem był fakt, iż za wiele sobie obiecywałem po opiniach typu: „zachwycająca lektura”, „jedna z najważniejszych rosyjskich książek ostatniej dekady” – to polecajka na okładce wydawcy. Ja jednak trochę się męczyłem. Fakt, książka wymaga odpowiedniego przygotowania i raczej nie będzie się zaliczała do lektur miłych łatwych i przyjemnych. Nie mniej można zachwycić się erudycją autorki.
Książka poświęcona jest pamięci, jak sugeruje to zresztą tytuł. Wewnątrz znajdujemy historię rodziny rosyjskich Żydów, związanych z władzami Rosji przedrewolucyjnej, rewolucyjnej i popierestrojkowej. Zadziwiające jest archiwum rodzinne, które jest głównym materiałem źródłowym do rozważań o pamięci. Zresztą rodzina – jak pisze autorka – reprezentowała zwyczajne zawody inżynierów, bibliotekarzy, lekarzy i księgowych. Dla wszystkich, którzy choć pobieżnie znają historię Rosji, wydawać może się dziwne przetrwanie albumów ze zdjęciami i wielu listów. W sumie książkę można podsumować cytatem „(…) to jedna z tych książek, w której autor podróżuje po świecie w poszukiwaniu własnych korzeni, teraz dużo się takich pisze. Tak, powiedziałem, i będzie jeszcze jedna”. Lektura zajęła mi prawie dwa tygodnie i z przeszło 600 stron warte odnotowania było tylko kilka myśli.
No nie wszystkie książki są dla każdego, „Pamięci pamięci” z pewnością nie trafiła do mnie.
„Pamięci pamięci” Marii Stiepanowej. Powiem, że mam kłopot z oceną książki. Zachęcony świetnymi opiniami na LC, a także recenzjami zamieszczonymi w prasie (m.in. Magazyn Książki), przeżyłem pewnego rodzaju rozczarowanie. Być może powodem był fakt, iż za wiele sobie obiecywałem po opiniach typu: „zachwycająca lektura”, „jedna z najważniejszych rosyjskich książek ostatniej...
więcej Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo to