Na czworakach

Wydawałoby się, że człowiek jest istotą racjonalną, ale nic bardziej mylnego. Cały czas robimy coś, co nie do końca współgra ze zdrowym rozsądkiem. Lubimy podejmować szybkie decyzje, które czasem uderzają w nasz komfort. A potem się okazuje, że mieliśmy jakieś rachunki do zapłacenia lub zbiła się lampa w salonie i trzeba znaleźć parę stówek, aby kupić nową. Zaczyna się kreatywna księgowość, zadłużanie, żałowanie.

A przecież (pozornie) potrafimy szacować skutki swoich działań. Tym bardziej fascynujący jest więc ten tajemniczy guzik w mózgu, który naciskamy, gdy czegoś pragniemy. Chyba że kompletnie odcięło nam prąd i nie potrafimy się opanować. Wtedy przepadliśmy. I w mojej ocenie jest to prosta droga do zagłady pewnej rzeczywistości. Co niekoniecznie musi być czymś złym.

Główna bohaterka „Na czworakach” – po otrzymaniu dwudziestu tysięcy dolarów za dawne zlecenie – postanawia wyruszyć w podróż samochodem do Nowego Jorku. Rozpisuje trasę, zaznacza ciekawostki na mapie, decyduje się na oczyszczającą wyprawę przez całe Stany Zjednoczone. Bez męża i dziecka. Bohaterka szybko jednak rewiduje swoje plany i już po półgodzinnej jeździe zatrzymuje się w niewielkim motelu, gdyż zakochuje się w napotkanym na stacji benzynowej młodym mężczyźnie. I postanawia spędzić z nim jak najwięcej czasu.

Zacznę od tego, że bardzo trudno jednoznacznie stwierdzić, dlaczego czterdziestopięcioletnia artystka zdecydowała się na romans z dwa razy młodszym chłopakiem. Z jednej strony możemy potraktować ten wątek jako romantyczną przygodę, która nie ma szans zakończyć się powodzeniem (przecież takie historie nigdy dobrze się nie kończą). W którymś momencie powinno przyjść opamiętanie, ale do niczego takiego nie dochodzi. Główna bohaterka zatraca się coraz bardziej, przez co można zacząć wątpić w jej osąd.

Z drugiej strony artystka jest niezwykle wyzwoloną kobietą. Potrafi czerpać przyjemność zarówno z seksu, jak i z masturbacji, próbuje szczerze rozmawiać z mężem o potrzebie przeorganizowania życia, a także chwyta wszystkie okazje, aby poczuć wolność i swobodę (nawet jeżeli oznacza to głębokie rany w duszy drugiej osoby). Nie stawia sobie żadnych granic, wręcz chce je przekraczać i nie czuje się z tego powodu źle. A przynajmniej do czasu kiedy nie potrafi opanować swoich myśli i oczekiwań.

Miranda July porusza również tematy dotyczące przyjaźni, związków, miłości, śmierci, menopauzy, zdrad, kryzysów, rodzicielstwa czy rutyny. I tutaj wybrzmiewają kolejne okoliczności, które pozwalają nam inaczej spojrzeć na główną bohaterkę. Momentami zastanawiamy się, na ile w swych działaniach ucieka ona od samotności, myśli o śmierci czy zakończenia pewnego etapu w życiu. Otóż czterdzieści pięć lat to trochę symboliczny koniec kobiecości, który… wcale nie musi nim być. Razem z artystką odkrywamy pewne naukowe i przyjacielskie rewelacje, dzięki czemu nasz obraz doświadczeń bohaterki zmienia się raz na jakiś czas.

„Na czworakach” to może i jest kontrowersyjna powieść, ale jednocześnie niezwykle wciągająca i pasjonująca. July pisze szczerze o trudnych tematach. I co ważne – nie osądza. Sędziami jesteśmy my i zachęcam do tego, aby nie oceniać głównej bohaterki zbyt surowo. Życie to krótki moment, a nasze zachowania uwarunkowane są wieloma czynnikami. Szukamy najlepszych rozwiązań, nie mając pojęcia, czy za kilka lat pewnych decyzji nie pożałujemy. I chociaż ja zachowałbym się inaczej, to jednak każdy ma prawo do własnego szczęścia. Jakiekolwiek ono by nie było.

Po lekturze już wiem, skąd nominacje do nagród dla tej książki. „Na czworakach” prowokuje do myślenia i pokazuje, że cielesność jest niezwykle ważnym aspektem naszego życia. Kochać można na wiele sposobów i nie zawsze potrafimy ograniczyć się tylko do jednej osoby. Co prawda epilog ma raczej gorzki posmak, ale jednak najważniejsze to czuć się dobrze we własnej skórze i szukać tych niewielu momentów autentycznego szczęścia.

Polecam każdemu najnowszą powieść Mirandy July. Za to właśnie uwielbiam literaturę – za te nieustające myśli o tym, co przeczytałem. Rewelacyjna książka. Proszę o więcej takich.

Michał Wnuk