Kroki w nieznane. Almanach fantastyczno-naukowy 6

Znakomity zbiór. Sansacją tomu musiało być opowiadanie ignorowanego za „żelazną kutuną” Izaaka Assimowa. Dopowiadanie „Martwy czas” jest quintesencja tradycujnej fikcji naukowej. Historiaodgrywająca się w 150 lat po napisaniu opowiadania (koniec naszego wieku), zajmuje się dziedzinami nauk jescze nam nieznanymi. Słabością, jest założenie, że przez te 150 lat, ludzie sie praktycznie nie zmienia. Zwracaja tez uwage grotestkowe opowiadania pisarzy radzieckich. Wydaje się, że fikcja naukowa było w tamtej rzeczywistości forma ucieczki od soc-realizmu. Mozna było pod osłona grtotestki uzuskac nieco twórczej wolności. Pozostałe opowiadanie nie odstają daleko. Redaktorzy dokonali selekcji naprawdę dobrego metariału. Tradycyjnie najsabsza, jest część popularno-naukowa. Tym razem zredukowana do dwóch krótkich artykułów.

"Słowa te ryję na glinianych tabliczkach przed moją jaskinią". Czyż to zdanie z opowiadania Lema "Profesor A. Dońda" nie powinno trafić do zbioru najsłynniejszych pierwszych zdań otwierających utwory literackie? Przecież to genialny początek opowiadania SF. Literatura science fiction, szczególnie w swojej krótkiej formie, to przede wszystkim zaskakujący pomysł, poruszająca idea, niepokojąca wizja. Opowiadania zawarte w tej antologii idealnie do tego pasują. Oczywiście jedne są rewelacyjne a inny tylko po prostu dobre, każde zaś na pewno jest wart przeczytania. Do tych najlepszych (subiektywnie) należą "Hart ducha" Vonneguta - jeszcze jedna zwariowana i niepokojąca wariacja na temat szalonego naukowca (jeden z głównych bohaterów nazywa się zresztą Frankenstein); "Gambit von Gooma" Contoskiego - opowiadanie w duchu Monty Phytona (odpowiednik skeczu "Najśmieszniejszy kawał na świecie" przeniesiony do środowiska szachistów); "Szczęśliwy dzień w roku 2381" Silverberga - wizja społeczeństwa, którego głównym celem jest rozmnażanie (trochę przerażająca antyutopia); "Ognie wewnątrz" Clarke'a - a co jeśli wewnątrz Ziemi istnieje jakaś cywilizacja?; "Raport z piwnicy" Zajdla - konsekwencje eksperymentu, nad którym traci się kontrolę; "Dzieci Selcheya" Yepa - znowu o eksperymentach naukowych i ich cenie (smutne, gorzkie, ale jednak z nutką optymizmu na koniec); "Strzała czasu" Clarke'a - o podróżach w czasie (bez jakiegoś przesłania, ale z fajną, zaskakującą końcówką); "Schizochronia" Malinowskiego - wzruszające (kto pamięta jeszcze tego autora?); "Ostatnie pytanie" Asimova - ciekawy głos na temat sztucznej inteligencji i przyczynek do odpowiedzi na pytanie o powstanie wszechświata (przewrotne); "Tylko we wtorek" Farmera - czasem do czegoś usilnie dążymy i jak już to osiągniemy to... spotyka nas rozczarowanie. Tylko usiąść i czytać, bo stare jest piękne. Szczególnie w SF.

Kilka bardzo dobrych opowiadań, niektóre bardziej idące w stronę szeroko rozumianej fantastyki niż fantastyki naukowej z racji tematu czyli podróży w czasie. Ten tom podobał mi się bardziej od poprzedniego, nie zestarzał się tak bardzo a obecność w nim Lema i Zajdla podnoszą ocenę każdej antologii co najmniej o dwie gwiazdki. Jest tu tez kilka błyskotliwych opowiadań autorów o których wcześniej nie słyszałem. Rozważania radzieckich futurologów które znajdują się na końcu książki można spokojnie pominąć.

25 opowiadań SF (plus dodatkowo na końcu 4 eseje) amerykańskich, rosyjskich, polskich i angielskich twórców ubiegłego wieku, często trącące już myszką, często pobieżne, skrótowe. Nazwy, słownictwo, elektronika, nauka - wszystkie te dziedziny zostały brutalnie zweryfikowane przez upływający czas. Niemniej zdarzają się historie ciekawe a nawet perełki. Czyta się to z nostalgią. 1). Kurt Vonnegut "Jutro..." - rok 2158 Nowy Jork, od czasu wynalezienia antygerasonu ludzie żyją nieskończenie długo w przeludnionym świecie, pozbawionym wszelkich surowców. Małżeństwo Schwartzów - 112to letni Lou i 93letnia Emeralda kombinują, jak uśmiercić 172letniego dziadka, głowę rodziny, ... Absurd i dziwaczny humor typowe dla Vonneguta - 6pkt; 2). Robert Sheckley "Ptaki-czujniki" - Charlie Gelsen jest prezesem jednej z siedmiu firm produkujących ptaki-czujniki, służące zapobieganiu zbrodni. Rząd zatwierdza powszechne wdrożenie ptaków do użycia, Gelsen ma jednak wątpliwości odnośnie układów świadomości wmontowanych w ptaki. Czy myślące maszyny nie wymkną się spod kontroli? Zaczynają się pojawiać pierwsze raporty z działalności ptaków... Dość absurdalne, skrótowe i archaiczne. - 5pkt; 3). Janusz A. Zajdel "Sami" - pozornie niezobowiązująca, filozoficzna rozmowa o celu istnienia Naszego Świata, Zagadce Bytu i Czasu przez grupę nieokreślonych istot imieniem Maudr, Eso, Iti, Oak, Tako i Yox. - 5pkt; 4). Morio Kita "Zbytek" (opublikowane też w zbiorze "Drugie lądowanie") - starzec w ruderze to prezes-fundator statku kosmicznego, na którym spełnia swoje dziwactwa ze sztuczną grawitacją i smażeniem ryb na czele... - 7pkt; 5). Robert Sheckley "Specjalista" - handlowy statek kosmiczny, należący do Związku Galaktycznego, składający się z opartych na współdziałaniu elementów-członków załogi: Gadacz, Oko, Zasilacz, Akumulatory, Ściany, Silnik, Mózg, Popychacz, Doktor, podczas podróży w dalekie rejony kosmosu wpada w burzę świetlną i gubi się gdzieś na peryferiach galaktyki tracąc Popychacza... Osobliwe to, spersonifikowane części statku wytrącają trochę z koncentracji - 6,5pkt; 6). Kirył Bułyczow "Wybór" - wychowany w domu dziecka moskiewski naukowiec od zawsze potrafił więcej, niż zwykli ludzie. W końcu odkrywa, że jest kosmitą... - 7pkt; 7). John Wyndham "Biuro turystyczne Pawleya" - pierwszoosobowy narrator Jerry bada przypadki pojawiania się w różnych losowych miejscach ludzi/duchów, znikających w ścianach czy unoszących się nad ziemią... - 7pkt; 8). Janusz A. Zajdel "Tam i z powrotem" - śmiertelnie chory Herbert Laut, wraz z tysiącami innych chętnych, poddaje się długotrwałej hibernacji. Budzi się w nowej rzeczywistości 150 lat później... - Zajdel jak zwykle mistrzowski! - 10pkt; 9). Kurt Vonnegut "Pies Tomasza Edisona" - emeryta Harold K. Ballard spacerując ze swoim psem całymi dniami szuka potencjalnych słuchaczy w parku w Tampa na Florydzie i nieproszony opowiada im historię swoich dokonań. Trafia w końcu na godnego rywala, który opowiada mu historię o inteligentnym psie Tomasza Edisona (wynalazcy żarówki)... - 8pkt; 10). J. T. McIntosh "Zespół" - 45cio letni, chwilowo bezrobotny Edgar dostaje od przyjaciela Younga propozycję pracy dla międzyplanetarnej organizacji NZZ jako Ojciec Zespołu. W tajemnicy ma opiekować się również zatrudnioną tam córką Younga, Lorraine. Obserwujemy proces rekrutacji kolejnych członków 6cio osobowego Zespołu, prania ich mózgów, szkolenia i w końcu misji na odległą planetę Perryon... Jest to najdłuższe, składające się z 4 części opowiadanie w zbiorze. - 8pkt; 11). Wiktor Kołupajew "Bilet do dzieciństwa" - dorosły naukowiec Aleksander odwiedza 10cio letniego siebie w przeszłości - 7,5pkt; 12). Marian Butrym "Gość z tamtego świata" - reporter Mike Jones z Chicago Tribune odwiedza posiadłość Joe Barnesa w miasteczku Powder Valley, ochroniarza Instytutu Elektroniki Doświadczalnej. Nakłania właściciela do opowiedzenia, co niezwykłego ostatnio mu się przytrafiło... - 8pkt; 13). Ron Goulart "Nowe "Lo!" (opublikowane też w zbiorze "Drugie lądowanie") - kolekcjoner wycinków z gazet przytacza kilka ciekawostek... - 5pkt; 14). Władymir Michajłow "Spotkanie na Japecie" - pilot statku kurierskiego Ładoga i reporter, Bragg i Severe, lądują na planecie Japet. Mają powitać powracających po latach misji w kosmosie astronautów legendarnego gwiazdolotu Błękitny ptak... - 8,5pkt; 15). Edmund Wnuk-Lipiński "Wyprawa ratunkowa" - ekipa ratunkowa podejmuje próbę odnalezienia zaginionej załogi statku na tajemniczej planecie... - 8pkt: 16). Władlen Bachnow "Piąty od lewej..." - Ejbi Si jest jednym z 15tu koordynatorów wysłanych z planety Oz na misje przyśpieszenia rozwoju 15 zamieszkanych planet na obrzeżach galaktyki. Sprawy nie toczą się jednak pomyślnie... - 7pkt; 17). Sakyo Komatsu "Papier czy włosy" - pewnego dnia, na skutek marsjańskich bakterii, ze świata znika wszelki papier. Obserwujemy to przez pryzmat dziennikarza, któremu świat się załamuje... - 6pkt; 18). Stanisław Lem "Kongres futurologów" (opublikowane też w zbiorze "Dzienniki gwiazdowe") - opis światowego zjazdu futurologów w Costarikanie w dziwacznym, stu sześciopiętrowym hotelu Hilton. Jak to w przypadku opowiadań o Ijonie Tichym pełno tu absurdu i dwuznacznego, rubasznego humoru. Zdecydowanie wolę Lema w poważniejszych odsłonach. - 4pkt; 19). Dymitr Bilenkin "Miasto i wilk" - Wilk, należący do 3go pokolenia uczłowieczonych drapieżników, szuka w mieście Selli, zaprzyjaźnioną zoopsycholog. Z włączonym translatorem mowy na szyi spotyka po drodze kosmonautę Borka, który pokazuje mu tajemniczy piasek z Syriusza... - 8,5pkt; 20). Ilja Warszawski "Ucieczka" - w podziemnych obozach koncentracyjnych Medeny więźniowie wydobywają rudę uranu potrzebą do prowadzenia wojny o hegemonię w kosmosie. Jednym z nich jest Arp Zumbi a to jest historia jego ucieczki i jej przewrotny koniec... - 10pkt; 21). Romen Jarow "Zakład" - mieszkaniec planety Amos z gwiazdozbioru Łabędzia przybywa na wezwanie rozgniewanego mieszkańca kamienicy, żądającego usługi ślusarskiej i naprawy kaloryfera. Groteska SF... - 7pkt; 22). Shin'ichi Hoshi "Upominek" - dość trywialna opowiastka jak to kosmici przed wiekami zostawili na Ziemi pojemnik z darami ich cywilizacji dla przyszłych Ziemian, a ci zniszczyli go wybuchem bomby jądrowej... - 6pkt; 23). Arthur C. Clarke "Halo, kto mówi?" - po oddaniu do użytku powszechnej satelitarnej sieci telefonicznej dochodzi do serii niewyjaśnionych wypadków. Pracownicy Naukowego Instytutu Badawczego omawiają teorie co może się jeszcze stać... - 6,5pkt; 24). J. G. Ballard "Głosy czasu" - pseudonaukowy bełkot upozorowany na trudny wielokrotnie złożonymi zdaniami o neurologu Powersie i jego badaniach nad milczącymi genami i nieuchronnymi zmianami zachodzącymi w organizmach... Sam koncept ok. - 5pkt; 25). Władlen Bachnow "Wyprzedaż" - krótka historyjka o handlarzu cudzymi wspomnieniami. - 6,5pkt. Lech Jęczmyk "Jeti, brat lokisa", Herman Maliniczew "Kto, co i w jakim celu?", Gennadij Jeremin "Czy nie zostanie rozwiązana starożytna zagadka?", Alfred Bester "Mój własny świat fantastyki naukowej".

--- Zbiór 27tu opowiadań SF, od kilku do kilkudziesięciu stron każde, zaczynające się naszkicowanym tematycznym obrazkiem, podzielone na 3 grupy. Pierwsza część nosi tytuł "Inwazja Marsjan"i zawiera 19 opowiadań, druga "Diabelskie wynalazki" - 8 opowiadań oraz dodatkowo trzecia "Fakty, hipotezy, zagadki", czyli 4 eseje. 1. Dymitr Bilenkin "Dlaczego?" - na 3 stronach tekstu autor próbuje znaleźć optymalny wariant sygnalizacji międzygwiezdnej i trochę naiwnie wyjaśnia, dlaczego gwiazdy pulsują - 6pkt; 2. Ryszard Sawwa "Lot dalekosiężny" - wydarzenia obserwujemy tu z perspektywy 3 naukowców z Centrum Badań Kosmicznych w Wynnejack, która jest przeplatana, pisaną kursywą, perspektywą obcych (głównie Alfa - pilota liniowca dalekiego zasięgu) - ich automatyczny statek kosmiczny podąża w kierunku Ziemi za sygnałami z niej pochodzącymi... - 7,5pkt; 3. Fredric Brown "Ostatni Marsjanin" - jakiś nieznajomy w barze podaje się, że jest ostatnim żyjącym Marsjaninem, barman dzwoni do redakcji gazety, skąd przybywa dziennikarz i przesłuchuje pijanego podającego się za Marsjanina... - 7,5pkt; 4. Ariadna Gromowa "Bardzo dziwny świat" - Młodszy i Starszy lądują na nieznanej planecie i powoli odkrywają jej tajemnice. W miarę poznawania coraz to nowszych roślin i zwierząt powoli dochodzimy do wniosku, że eksplorują Ziemię... - 7pkt; 5. Clifford D. Simak "Cienie" - trochę naiwna, ale przyjemna historyjka o świecie równoległym istniejącym obok naszego, opowiadana pierwszoosobowo przez chłopca Steve'a, który kumpluje się z trzema nieziemcami - Kudłatym, Lalusiem i Malcem, dziećmi emigrantów-osadników z innych planet - 8pkt; 6. Ilja Warszawski "Kaczka w śmietanie" - opowiadanie zawarte także w zbiorze "Drugie lądowanie" - do domu znanego pisarza SF puka człowiek i podając się za kosmitę prosi o miesiąc pobytu, ale nie zostaje przyjęty... - 8pkt; 7. Stanisław Lem "Opowiadanie Pirxa" - nie lubię tej groteskowości, gawędziarskiej ironii w opowiadaniach Lema (wszechobecnej choćby w "Dziennikach gwiazdowych"), a tu właśnie z tym mamy do czynienia - Pirx nawiguje statkiem "Perła nocy" zbierającym kosmiczne śmieci z załogą chora na świnkę, którą sam karmi i leczy, z wciąż pianym nawigatorem, inżynierem-lamenciarzem, który okazuje się inżynierem drogowym nie kosmonautą, a wszystko w chmurze meteorytów w którą wlecieli przez własną ignorancję i na kursie kolizyjnym ze statkiem-widmem... - 5pkt; 8. Fritz Leiber "Człowiek, który zaprzyjaźnił się z elektrycznością" - agent mister Scott wynajmuje Domek na Wzgórzu mister Leverett'owi, który zdaje się być zauroczonym faktem, że w pobliżu domu przebiega linia wysokiego napięcia... - 5pkt; 9. Arkadij Strugacki, Borys Strugacki "Stan alarmowy" - kiedy na pokładzie kosmolota pojawiają się tajemnicze, ośmionożne muchy rozmnażające się w zatrważającym tempie, kapitan zarządza stan alarmowy - 6,5pkt; 10. Fredric Brown "Przedstawienie kukiełkowe" - opowiadanie zawarte także w zbiorze "Drugie lądowanie" - nieziemiec (kosmita) przybywa na Ziemię w imieniu Związku Galaktycznego w celu sprawdzenia, czy Ziemia może stać się członkiem Związku... - 8pkt. 11. Fredric Brown "Mąż opatrznościowy" - humorystyczne opowiadanie jak to dwóch Darian uprowadziło z Ziemi pijaczka Ala Hanleya na swoją planetę i pokazuje go jako okaz w zoo... - 7pkt; 12. Mark Clifton "Hańba wandalom" - dające do myślenia opowiadanie o eksperymentach naukowych z dziedziny nukleoniki (wywołanie kontrolowanej reakcji jądrowej) przeprowadzanych na Marsie przez ziemskich naukowców, którzy nie potrafią ostatecznie zapanować nad ich niszczycielskimi skutkami... - 7,5pkt; 13. Andrzej Czechowski "Wieczorne niebo" - 2 kobiety utyskują o tym, jak to nad Ziemią fruwają latające spodki a w nich Uranidzi, którzy nawiązali "współpracę" z ludźmi i dostarczają im zaawansowane maszyny... - 7pkt; 14. Władimir Szczerbakow "Żuk" - opowiadanie na 2 strony - Alek z papą na spacerze znajduje żuka, który okazuje się dziwny... - 7pkt; 15. Arkadij Strugacki, Borys Strugacki "Spotkanie" - po powrocie na Ziemię z łupem fauny z planety Jajło Łowca rozpamiętuje wcześniejsze swoje niebezpieczne polowania, swoje moralne wątpliwości, uświadamia sobie, że jest już stary, że powinien osiedlić się na stałe na brzegu Tysiąca Oparzelisk... - 8pkt; 16. Władimir Grigoriew "Własne drogi ku słońcu" - Profesor nakazuje budowę pancerza grawitacyjnego, który ma uniemożliwić odchylenie Ziemi z orbity i oddalenie się od Słońca a następnie rozbicie o "Piątaka" - zawiłe, trącące manifestem komunistycznym w wydźwięku opowiadanie - 4pkt; 17. Władimir Grigoriew "Zgodnie z prawami nauk nieścisłych" - profesor Izjumow w wolnych chwilach bada pierwotniaki, co pochłania cały jego wolny czas i zapał - chaotyczne i nijakie opowiadanie - 4pkt; 18. Zenna Henderson "Podkomitet" - Linjeni, po ataku na Ziemię, postanawiają w końcu zawrzeć porozumienie z Ziemianami. Przylatują swoimi statkami, razem z rodzinami, zajmują wydzielony i odgrodzony obszar i przystępują do pertraktacji pokojowych... W tym czasie mały chłopczyk Splinter wykopuje dziurę pod ogrodzeniem i spotyka się potajemnie z małym Linjenim - Doovie'em, co w końcu odkrywa przerażona matka... - 9pkt; 19. Konrad Fiałkowski "Wróble galaktyki" - grupa studentów pod przewodnictwem profesora Torena bada tajemnicze torusy na Ganimedzie - jednym z księżyców Jowisza, gdy nagle zostają zaatakowani przez tajemniczą chmurę... Opowiadanie trochę podobne do "Niezwyciężonego" Lema, ale napisane trudnym, naukowym językiem... - 6,5pkt; 20. Harry Harrison "Stragan z zabawkami" - opowiadanie zawarte także w antologii "Drugie lądowanie" - zabawka Atomowy Kosmolot wzbudza zainteresowanie wojskowych i naukowców... - 7pkt; 21. Aleksander Szalimow "Koncentrator grawitacji" - naukowiec-konstruktor, po wielu nieudanych wynalazkach, konstruuje koncentrator grawitacji i próbuje go sprzedać panu Gollforby'emu - właścicielowi największego koncernu produkującego automaty... - 7,5pkt; 22. Gerald Kersh "Niebezpieczny sejf" - szalony naukowiec opowiada, jak to opracował "oswojony fluor", którego próbkę przez roztargnienie zostawił w skrytce bankowej narażając tym samym na "uzbrojenie się" potężnej bomby fluorowej i o akcji ratunkowej... - 7pkt; 23. Dymitr Bilenkin "Dzień, w którym zjawiła się żyrafa" - w laboratorium fizyk wjeżdża na ambicję chemikowi po czym robi mu kawał... - 7pkt; 24. R. A. Lafferty "Siedem dni strachu" - opowiadanie zawarte także w zbiorze "Drugie lądowanie" - dziewięcioletni Clarence buduje siedmiodniowy znikacz i w mieście zaczynają znikać rzeczy... - 7pkt; 25. Ł. Mogilew "Okno na przeszłość" - stary profesor Worobiow ginie w zagadkowych okolicznościach w Leningradzie, wcześniej jednak kilka razy spotyka się ze swoim niegdysiejszym studentem-paleontologiem i wyjawia mu pewien sekret o skonstruowanym urządzeniu do "podglądania w czasie"... - 7,5pkt; 26. Anatolij Dnieprow "Otchłań" - młody moskiewski fizyk, zajmujący się badaniem szybkości przewodzenia impulsów nerwowych, słucha powieści byłej dziewczyny o śmierci jej partnera Olega (a jego kolegi ze studiów), pracującego nad tym samym co on i eksperymentującego na sobie... - 7pkt; 27. Roman Jarow "Drugie stadium" - mieszkańcy nowo wybudowanego bloku z profesorem Chromosomowem na czele sadzą drzewa radości w pobliżu budynku. Niezwykłe właściwości lasu ściągają ludzi z okolic w celu wyciszenia i nabrania dobrych emocji. Nie podoba się to złośnikowi, inżynierowi Machorkinowi... - 6,5pkt; 28. Józef Szkłowski "Człowiek, Ziemia, kosmos" - tekst naukowy o wzroście liczby ludności wyprzedzającym wzrost produkowanej energii i wyczerpywaniu się zasobów... 29. Borys Lapunow "Zamieszkany kosmos" - tekst naukowy o tym, czy jesteśmy sami czy nie w kosmosie i o prawach do jego podboju/zagospodarowywania... 30. Aleksander Kazancew "Tunguska katastrofa" - naukowe wyjaśnienie sporu co spadło na tunguską tundrę - meteoryt, kometa, antymateria czy statek kosmiczny obcej cywilizacji... 31. Lech Jęczmyk i jego wywód na temat "Co to jest fantastyka naukowa?".

Przyjemny zbiór opowiadań z klasyki science fiction. Przejawia się jednak w nim tendencja Bradbury'ego do pesymistycznego spojrzenia na postęp cywilizacji. Więcej tutaj melancholijnej obawy przed utratą indywidualności i korzeni kultury przez człowieka przyszłości niż zachwytu nad możliwościami jutra.

Tom drugi klasycznej antologii opowiadań SF zrobił na mnie zdecydowanie mniejsze wrażenie od swego poprzednika, wydanego w tym samym, 1978 roku. Mimo, iż są tutaj znów mocne nazwiska autorów i jest nie mniej nostalgicznie, to sam wybór opowieści wydaje się znacząco słabszy. Co prawda wciąż znajdziemy tu kilka drobnych a lśniących perełek, acz całościowo zbiór ten odbieram zaledwie dobrze. Zapoznać się z nim zapewne warto, lektury swej ponownej, po latach wielu, wszak nie żałuję, ale z kosmicznego skafandra nikogo on już nie wyrwie. Pozycja jednak nadal wyborna, jako kultowy dodatek do swej SF biblioteczki!

Dla mnie wybitny zbiór opowiadań, pozostających na długo w pamięci. Jeden z najlepszych zbiorów opowiadań SF, jakie ukazały się w Polsce w tamtym czasie. Ogromne wrażenie (bardzo optymistyczne) zrobiło na mnie np. opowiadania Clarka - Wyprawa ratunkowa, czy Instynkt myśliwski Sheckleya. Właściwie mogę streścić po trzydziestu paru latach każde opowiadanie tam zawarte. Czytałem każde po kilka razy :-)).

Jestem pod wielkim wrażeniem tego zbiorku i zawartych w nich opowiadań. Teraz rozumiem dlaczego przeszedł on do historii SF i wspominał go nawet Maciej Parowski w programie "Dezerterzy" Łukasza Orbitowskiego. Opowiadania są na prawdę genialne! Na 12 opowiadań słabsze w mojej ocenie są dwa: "Nastanie nocy" Asimova i "Mutanci" Leibera. Jestem nawet zaskoczony, ze spośród dorobku Asimova wybrano takie słabe. Opowiadania powstały w latach 50' a trafiły do Polski w 1966 roku (data wydania zbioru). I wiele z nich wciąż czyta się świetnie. Tylko niektóre trącą przysłowiową myszką. Największe wrażenie zrobiły na mnie "Zwiadowca minimum" Sheckley'a, "Kryształowy sześcian Wenus" van Vogt'a i "Feliksa" Wallace'a. Na prawdę dobry kawał fantastyki. Niemal każde opowiadanie zawiera elementy humorystyczne (może poza "Feliksą") a najbardziej prześmiewcze są "Ostateczne zniknięcie" Bester'a i "Bezgłośny pistolet" O'Donnevan'a. "Ostateczne" nawet pozwala sobie zadrwić ze Stanów Zjednoczonych... co zapewne rzutowało na wybranie tego opowiadania do zbioru. Zbiorek obowiązkowych dla lubiących fantastykę ze Złotego Wieku SF.

Z reguły to film powstaje na podstawie książki, ale czy znacie przypadki, gdy to książka została stworzona po filmie? Tak jest właśnie w przypadku Fantastycznej podróży, którą Isaac Asimov napisał na podstawie scenariusza filmowego z 1966 roku pod tym samym tytułem, który został nagrodzony dwoma Oscarami (najlepsza scenografia i najlepsze efekty specjalne). I choć historia ta ma już ponad pół wieku, wciąż się nie zestarzała i zaskakuje swoją innowacyjnością i wielką wyobraźnią jej twórcy. Bohaterowie powieści zostają zmniejszeni do mikroskopijnych wymiarów, aby w zminiaturyzowanym pojeździe atomowym dostać się do krwiobiegu umierającego naukowca. Mają za zadanie dotrzeć do zagrażającego mu skrzepu krwi i rozbić go laserem oraz pozyskać wiedzę jaką dysponuje chory doktor. Na szali stoi bowiem nie tylko ludzkie życie, ale i losy całej planety. Opisy świata, do którego trafiają bohaterowie są niezwykłe. Niby wiemy, z czego składa się ludzkie ciało i wydaje nam się to oczywiste, ale gdy patrzymy na nie oczami postaci, które do niego trafiły, urasta do rangi całkowicie nowego i bardzo niebezpiecznego uniwersum. Autor dokładnie opisuje ten niezwykły świat, przez co łatwo można wczuć się w to, co czują ci, którzy przez niego wędrują. Wątki sensacyjne i szpiegowskie przeplatają się z fachowymi wykładami Asimova, co sprawia, że powieść ma wyjątkowy charakter i na długo zostanie z czytelnikiem. Polecam!

Fritz Leiber, uznany mistrz science fiction i fantasy, w "Wędrowcu" stworzył niezwykłą opowieść, która zachwyca rozmachem i głębią. To nie tylko klasyczna powieść z gatunku science fiction, ale także fascynująca podróż przez filozoficzne rozważania o naturze wszechświata i ludzkiej egzystencji. Akcja książki rozpoczyna się, gdy tajemniczy obiekt - tytułowy Wędrowiec - pojawia się nagle w pobliżu Ziemi, wywołując chaos i panikę. Historia jest opowiadana z perspektywy różnych postaci, zarówno ludzi, jak i istot pozaziemskich, co nadaje jej wielowymiarowości i pozwala czytelnikowi spojrzeć na wydarzenia z różnych perspektyw. Leiber doskonale buduje napięcie, łącząc wątki katastroficzne z intymnymi historiami bohaterów. Jego narracja jest barwna i pełna detali, co sprawia, że świat przedstawiony wydaje się niezwykle realistyczny. Jednocześnie autor zadaje pytania o granice ludzkiej wiedzy, miejsce człowieka we wszechświecie i relacje między różnymi formami życia. "Wędrowiec" to książka, która łączy w sobie wartką akcję, emocje i intelektualne wyzwania. Leiber udowadnia, że literatura science fiction może być czymś więcej niż tylko rozrywką – jest tu przestrzeń na głębokie refleksje i poruszające obrazy. Polecam tę powieść zarówno miłośnikom klasycznej fantastyki naukowej, jak i tym, którzy szukają książki skłaniającej do myślenia. "Wędrowiec" to prawdziwa perełka, która z pewnością zapadnie w pamięć na długo. Nie przegapcie tej niezwykłej przygody!

Jakim sposobem Arthur Clarke doszedł 70 (!) lat temu do tych samych wniosków, z którymi my mamy problem dzisiaj, nie wiem. Ale wyprzedził swoje pokolenie, jak wielu innych pisarzy i, szczerze mówiąc, nadal nie osiągnęliśmy poziomu, na którym możemy z czystym sercem zaakceptować jego tezy. Akcja powieści prowadzi nas przez życie Waltera Franklina, byłego astronauty, który zostaje Inspektorem — osobą odpowiedzialną za pilnowanie stad wielorybów, i pnie się po stopniach kariery, od ucznia do dyrektora. Całkiem zwyczajne, żeby nie powiedzieć sztampowe. Ale jednak to, co najbardziej wyróżnia całą książkę spośród rzeszy innych, to zejście na ziemię, a raczej pod wodę. To nie space opera, tylko podwodne SF, bardzo rzadko prezentowany nurt. Technologia i opisy, które prezentuje autor, są banalnie proste, a jednocześnie zaskakująco nowoczesne (plus oczywiście urok lat pięćdziesiątych, wszyscy używają taśm magnetycznych i czytają papierowe gazety). Mimo prostoty i raczej spokojnego tonu zdarza się tu parę zrywów. Książka jest podzielona na trzy części, reprezentujące trzy okresy życia Waltera. I każda z tych części jest zwieńczona gwałtownym przyspieszeniem, wydarzeniem, od którego nie można się oderwać. To czyni książkę całkiem ciekawą, a równocześnie bardzo niezbalansowaną. Bohater jest praktycznie jeden. Tylko Walter jest charakteryzowany przez coś więcej niż jego stanowisko, czy jeden pogląd. Upraszcza to konstrukcję utworu, ale odbiera możliwość utożsamiania się z bohaterami. W praktyce autor osiąga tu formę pewnej przypowieści, stosując postaci z tła w charakterze stałych epitetów. Jedynie główny bohater potrafi się zmienić, ma jasne i skomplikowane poglądy i przeżywa większe emocje. Cała reszta jest schematycznymi postaciami. Żona-naukowiec, mistrz-marynarz, religijny przywódca, polityk. Tylko Waltera nie da się ująć w te ramy. Na koniec zostaje oczywiście przesłanie. Czy można cały świat przekonać do wegetarianizmu? Czy człowiek, który żyje z zabijania zwierząt, może pokochać swoje stado? Autor nie udziela odpowiedzi. A ja nie będę próbował być mądrzejszy od niego, bo nie sięgam mu pięt. Polecam. Żałuję, że od prawie 50 lat ta książka nie była w Polsce wznawiana. Może jeszcze nie jesteśmy na to gotowi. Nie mniej, jak komuś się uda odnaleźć gdzieś tę niepozorną książeczkę, polecam poświęcić kilkanaście godzin, by ją połknąć i przetrawić. Na prawdę warto.

Lubię fantastykę i lubię opowiadania. Kiedy zasiadam do czytania na godzinkę, lubię mieć skończoną całość. Powieść jest trochę jakby serialem, czasem irytująco wręcz wciąga, a na koniec bywa, że rozczarowuje. Opowiadanie jest bardziej szczere. Oferuje to co oferuje od razu bez wstępów, mglistych rozwinięć i denerwujących zakończeń. Lubię opowiadania. Szkoda, że te są nierówne. Ostatnie (i dla mnie akurat najmniej ciekawe) to minipowieść. Na szczęście pozostałe są lepsze i krótsze. Lepiej starałbym się je dobierać do zbioru. Generalnie jest nieźle, ale mogłoby być lepiej.

Czytałam ten zbiór długo, ale nie dlatego, że opowiadania były kiepskie. Wręcz przeciwnie, niektóre wywarły na mnie na tyle silne wrażenie, że musiałam dać sobie trochę czasu na przejście do kolejnego. Zbiór został wydany w 1980 roku. Najmłodsze opowiadanie ma obecnie 42 lata, najstarsze 64 (!). Jednak wszystkie są ponadczasowe, jeśli można tak powiedzieć o utworach traktujących o przyszłości. Innymi słowy wtedy były to niesamowite wizje przyszłości i mimo całego postępu technologicznego, po pięćdziesięciu latach dalej są niesamowitymi wizjami przyszłości i jeszcze przez długi czas takie pozostaną. Opowiadania, które szczególnie zapadły mi w pamięć to (ułożone subiektywnie od najlepszego :)): Megalomania (J. Nidecka) Przydział (J. Siwek) Dom (A. Stoff) Wieczorne niebo (A. Czechowski) Wróble Galaktyki (K. Fiałkowski) Test (S. Lem). Dodam jeszcze tylko, że jeszcze dziesięć lat temu zapierałam się rękami i nogami przed opowiadaniami. Dzięki takim utworom (i muszę tu jeszcze wspomnieć Teda Chianga) opowiadanie jako forma literacka powoli, acz nieubłaganie zdobywa moje serce. :)

W Polsce wydana w 1987, jeszcze za czasów PRL. Przeczytałem ją w 2015 i powiem, że mimo prawie 30 lat od wydania nic nie straciła ze swojej świeżości. Antologia prawie idealna poza paroma drobnostkami typu, że komuś może być za długa i co prawda było trochę naleciałości z tamtego okresu czyli wstawki prl-owskie, ale na szczescie ich było mało. Chyba bez tego ciężko byłoby ją wydać w Polsce. Co do samej lektury to znajdujemy w niej prawie same rodzynki począwszy od lat 40tych a kończąc na latach 70-tych. Jest to zręcznie poukładane. Każde opowiadanie jest poprzedzone krótkim wstępem, i tego mi brakuje w obecnych antologiach, chociaż tak było w "Rakietowe szlaki". Mimo, że część opowiadań już kiedyś przeczytałem, wspominam tą lekturę bardzo dobrze.

Ciężko ocenić zbiór opowiadań. Z rzeczy które wywarły na mnie wrażenie mogę wymienić opowiadanie "Mała boginii" (fajny cyberpunkowy klimat) i "Ludzie piasku" (groteskowe, nadałoby się scenariusz Love Death Robots), podobał mi się też "Syndrom Łazarza" ze względu na ciekawą perspektywę. "Usiądźcie wszyscy wraz..." sprawiło mi przyjemność, bo było lżejsze, przygodowo romantyczne, a ja zresztą zawsze miałem słabość do Connie Willis. Wreszcie stary wyga Silverberg i jego "Imperator i Maula" czyli wariacja opowieści o Szeherezadzie. Pozostałe opowiadania nie były złe... ale czytałem ten zbiór dwa miesiące. Jakoś nie mogłem się na nim skupić. "Zbawiciel" czy "Prorok z wyspy Flores" mają w sobie coś, ale mam wrażenie, że albo nie załapałem meritum, albo po prostu były to dobre opowiadania do przeczytania i tyle. I uczciwie przyznaję że "Stygmaty" przeskoczyłem, nie dałem rady, to na pewno było ambitne literacko, ale to chyba nie mój czas na takie rzeczy. Może kiedy indziej byłoby lepiej.

Totalna petarda! Jeśli jesteś fanem hard sf to to jest must have! Opowiadania są tak bardzo niesamowite, oddają możliwe wydarzenia 3001roku. Antologia jest spójną w swoim postrzeganiu roku 3001. Wszystko tu jest dziwaczne i absurdalne przesiąknięte do szpiku litery tym co nieodgadnione, tym czego nawet nie jesteśmy w stanie sobie nawet wyobrazić, co przeraża i fascynuje, dała bym wiele, żeby tam być, żeby móc to poczuć... Oprócz samej atmosfery, tematów i pomysłów temu antologii wisienką na torcie jest dobór pisarzy, każdy z nich to perełka, każdy jest znany i ceniony dla każdego fana sf. Nie rozumiem czemu antologia ma tak niskie noty bo jest cudowna. Mega polecam, to totalny obowiązkowy punkt dla każdego szanującego cie schować. Nie zawiedziecie się ta antologia to prawdziwa gwiazda w odmętach czarnego jak noc kosmosu.

Nie jestem fanką książek typu science fiction. Ale bardzo spodobało mi się opowiadanie "Stowarzyszenie Sennej Telewizji". Możemy z niego wyciągnąć dwa wnioski: albo odnaleźć w nim sposób myślenia człowieka cierpiącego na zaburzenia psychiczne lub poznać pogląd autora na to, w jaki sposób rządy mogą wykorzystywać technologię do wpływu na mózg jednostki, tzw. pranie mózgu i manipulacja. Dla tej historii dałabym 10 gwiazdek. Reszta 6 bo nie jestem fanką takich opowiadań.

Ach, cóż to był za rok, ten 1958! Klasyka klasyki. Doskonała jakością antologia wyboru opowiadań z magazynów pulpowych z roku 1958. Irytujące jest w tej polskiej edycji antologii jednak to, że jej wydanie po polsku było jak eksplozja nad Kamienną Tunguską. Raz grzmotnęło, błysnęło i już-już wydawało się, że padł kilku-dekadowy mur niedostępności. I nic, pustka. A przecież wystarczyło tylko sięgnąć do pozostałych lat (antologia wychodziła corocznie od roku 1939 do roku 1964). Kategoria absolutnie musisz-przeczytać i koniecznie zajść na Wielkie frontowe podwórze.

O kurcze! Czytam sobie spokojnie o utopijnym świecie, który, jak to zwykle bywa, wcale nie jest cudownym miejscem. Emocje, a szczególnie miłość nie są tam mile widziane. Dwoje ludzi, z dwóch różnych klas zakochuje się w sobie, mimo że takie międzyklasowe romanse są przestępstwem przeciwko państwu. Oczywiście zostają odkryci i oczywiście mają ponieść karę. Społeczeństwo, w którym żyją jest religijne, wierzą w Jezusa, choć w nieco dziwnej formie. Ponieważ jednak wcześniej przytrafiła im się jakaś wielka katastrofa, zwana Głodem, myślałam, że ktoś po prostu wykorzystał sytuację i dopasował sobie chrześcijaństwo do własnych potrzeb. Aż tu nagle, już właściwie na finiszu, fabuła wierzga jak oszalały koń i zaczyna gnać po zupełnie nieprzewidywalnej trajektorii. Skończyłam czytać pełna zdumienia i właściwie tak mi zostało. Jestem tak zaskoczona, że nie potrafię nawet powiedzieć, czy mi się ta książka podobała.