Klub Krzywego Koła

na problem "racji stanu" w tym pierwszym okresie po październiku [1956] trzeba, moim zdaniem, spojrzeć również od innej strony. Trzeba pamiętać o tym, że masa byłych stalinowców, chorych z poczucia winy i wstydu, łatwo wpadała w jakiś ekstremalny, nie mający żadnego pokrycia w rzeczywistości, socjalistyczny romantyzm. Przebąkiwano o tym, że "musimy ocalić dobre imię ruchu robotniczego", marzono o tym, żeby Polska stała się wzorem ustrojowym dla całego świata, żeby z niej wyszedł nowy, czysty nurt prawdziwego socjalizmu. Frazesy te albo nie znaczyły nic, albo też znaczyły jedno: że Polska w ewentualnym przymierzu z Jugosławią i komunistami włoskimi powinna sprowokować rozłam w ruchu komunistycznym w skali światowej. Otóż w tej sytuacji, kiedy wiele rzeczy wydawało się jeszcze możliwych, powstawało pytanie, czy należy walczyć raczej o to, żeby Polska miała status Jugosławii czy status Finlandii: czy celem powinna być aktywna polityka ustrojowego eksperymentowania i ryzyka w stosunkach międzynarodowych, czy cicha, spokojna neutralność u boku potężnego sąsiada, z ustrojem może nie najlepszym, ale od dawna wypróbowanym i bez pretensji do narzucania tego ustroju innym. Osobiście sądziłem wówczas, że lepsza byłaby druga ewentualność: uzasadniałem to (publicznie) dwoma argumentami. Po pierwsze tym, że problemy moralne socjalistycznych intelektualistów są sprawą niewielkiej garstki ludzi i że ze względu na nie, nie wolno ryzykować bezpieczeństwa całego narodu, którego kwestia "ocalenia imienia ruchu robotniczego" nic przeważnie nie obchodzi. Po drugie przekonaniem, że ustrój Finlandii jest jednak lepszy od ustroju Jugosławii.

na problem "racji stanu" w tym pierwszym okresie po październiku [1956] trzeba, moim zdaniem, spojrzeć również od innej strony. Trzeba pamiętać o tym, że masa byłych stalinowców, chorych z poczucia winy i wstydu, łatwo wpadała w jakiś ekstremalny, nie mający żadnego pokrycia w rzeczywistości, socjalistyczny romantyzm. Przebąkiwano o tym, że "musimy ocalić dobre imię ruchu robot...