Kalendarz i klepsydra

Miłosza ani przedstawiać, ani reklamować nie trzeba. książka napisana ponad 60 lat temu zaskakuje aktualnością przemyśleń autora, zwłaszcza tych dotyczących Rosji, natury rosyjskiego państwa i Rosjan jako takich. Miłosz złudzeń nie miał. Jako dziecko był świadkiem rewolucji, potem zaliczył kilka razy "wyzwalanie" przez Armię Czerwoną. (na moje oko 3 razy). W naszej części Europy bezpośrednie sąsiedztwo z Rosją odziera ze złudzeń. Im dalej na zachód, tym bardziej wyidealizowany obraz Rosji. Tu też zmieniło się od czasów Miłosza niewiele, żeby nie napisać - nic.

Pierwsza wojna światowa, Galicja. Tytułowa austeria należąca do żyda Taga, staje się pewnym symbolicznym przystankiem, okrętem - Arką Noego, na którym spotykają się rozmaici, uciekający przed posuwającym się frontem ludzie. Jak to zwykle bywa w powieściach o monarchii austro-węgierskiej, mamy tutaj całą mozaikę rozmaitych postaci i kultur. Są oczywiście żydzi, ale pojawiają się również chasydzi, węgierski huzar, katolicki ksiądz, są także Rusini. Całe c.k. państwo, cały świat zostaje zamknięty w ścianach karczmy. No i pojawiają się problemy, w końcu jest wojna. Wracają demony przeszłości, lęk o teraźniejszość, pojawiają się pytania co robić, jak zachowają się Kozacy, a w końcu widać też już łunę nad miastem. Stryjkowski dobrze pokazuje dylematy, które pokazują się w chwili zagrożenia - zostać czy uciekać? A przecież każdy ma swoją metodę, jedni się modlą, drudzy szukają bardziej ofensywnych rozwiązań, inni bardziej opierają się na swoich doświadczeniach z Rosjanami. Podobała mi się ta galeria rozmaitych postaci, kobiet i mężczyzn, to co się rozgrywa między nimi, miłość, śmierć, romans, przyjaźń. Wszystko jeszcze podlane dość klimatycznym biblijno-hebrajskim sosem, który akurat w tym otoczeniu pasował do głównego dania.

Zaczęła się jesień, inna pora roku do tego tekstu zupełnie nie pasuje. Przez sto pierwszych stron trudno było mi przyzwyczaić się do narracji. Zupełnie inna fraza niż dzisiejsza mdława pisanina. I nagle klapka zaskoczyła. Powoli rozpocząłem kosztować. Ważnym jest czas napisania książki. Wiele to nam wytłumaczy. Pobyt w szkole czyli w obozie internowania może, a nawet jest pouczający. Nawet dla współczesnych. Chciałem "Jezioro ..." przeczytać już wcześniej ale jakoś nigdy nie było właściwego czasu. Kiedyś gdy siedziałem w Caffe na Powiślu, tuż obok na półce zobaczyłem niewielką książeczkę Stanisława Dygata. Przeleżała u mnie jeszcze z dwa lata i teraz stało się... Alea iacta est, jak powtarza to bohater opowieści. Teraz powinienem zobaczyć film o tym samym tytule nakręcony wiele lat temu.

Zawsze aktualne tematy wolności, niepodległości, suwerenności. Zestawione przez autora w dwóch płaszczyznach PRL- owskiej kolejce i powstańczych zmaganiach powstania styczniowego. Niepowtarzalny styl, urzekający język, intrygująca okładka, podziemne wydanie.

Antonio Ortiz to wybitny malarz i rzeźbiarz. Po rozwodzie zaszył się na trzy lata w swojej willi. Wreszcie spotkał nową muzę młodą modelkę Françoise. Artysta tworzy cykl 22 portretów nowej kochanki. Na otwarcie wystawy w paryskiej Galerii Barba ściągają aktorzy, pisarze, reżyserzy, handlarze dziełami sztuki i arystokraci. Jest to powieść z kluczem i postaci są wzorowane na rzeczywistych osobach z elity artystycznej lat 60-tych. Dodatkowo ważna jest eksperymentalna forma tekstu (strumień świadomości, długie zdania i poszukiwanie formy, którą autor nazywał "miazgą").

Bochiń to niewielki podupadający majątek na Kresach Wschodnich. Po raz kolejny Tadeusz Konwicki zabiera nas w podróż sentymentalną do miejsc swojego dzieciństwa, miejsc utraconych. To przecież w większości rejony, które tylko na krótko były po rozpadzie Polski jeszcze polskie. Po drugiej wojnie, a więc w czasach współczesnych utonęły bowiem w bezkresie sowieckiego świata. "Bohiń" Tadeusza Konwickiego to opowieść osnuta wokół osoby Heleny Konwickiej, która nie może otrząsnąć się z żałoby po stracie bliskich, a jednocześnie tonie marazmie prowincjonalnego życia. Dobór nazwiska głównej bohaterki, zbieżny z nazwiskiem autora, nie jest przypadkowy. W onirycznych roważaniach autora jawi się ona bowiem, jako jego babka. Helena, na kartach książki trzydziestoletnia, w okresie drugiej połowy XIX wieku w którym autor osadził fabułę jest już starą panną. Osią całej historii staje się jej płomienny romans z Żydem z pobliskiego miasteczka. Miłość zakazana obyczajowo nie tylko że względu na różnice klasowe , ale i religijne. W ten sposób autor dotyka tematyki polskiego antysemityzmu nawiązując nie tylko do czasów, w których rozgrywa się akcja książki, ale zapewne i do czasów mu współczesnych. Nie jest ta książka jedynie romansem. Romans staje się tu tylko pretekstem do rozważań nad zmianami, które zachodziły w tamtych czasach. Autor przeciwstawia zubożałą szlachtę, pielęgnującą tradycje popowstańcze i patriotyczne, z kolaborantami współpracującymi z carską władzą. To właśnie lokalny watażka na usługach carskich natabli przejmuje majątek Konwickich, ich samych spychając na margines lokalnego życia. W tle wiele onirycznych, niemal nierzeczywistych postaci. Pojawiają się młody Piłsudski, syn Puszkina czy carscy żandarmi. Ten zabieg nadaje historii Heleny nieco baśniowy charakter. Manierę tą pogłębia refleksja autora nad ulotnością pamięci i co za tym idzie przedstawianych zdarzeń historycznych. Tym samym spycha momentami całą opowieść na skraj jawy i snu. Autor posługuje się poetyckim językiem , jego opisy krajobrazów są emocjonujące i plastyczne . Potrafi oddziaływać na wyobraźnię czytelnika jednocześnie podnosząc poziom emocji. To powoduje, że płyniemy przez książkiem bardziej na fali obrazów malowanych w wyobraźni, niż prostego przekazu pisanego. To była prawdziwa przyjemność zanużyć się w tej krótkiej, ale hipnotyzującej powieści.

książka mi się podobała, ale była męcząca ze względu na słownictwo w niej zawarte (metoda, materializm dialektyczny...). myślę, że raczej nadaje się do studiowania, niż czytania do poduszki. niemniej jednak szukałem książki o komunizmie i ją znalazłem. bardzo ciekawe okazały się rozdziały, w których autor rozjeżdża walcem ptfu... rozlicza z komunizmu swoich kolegów po piórze: Jerzego Andrzejewskiego, Tadeusza Borowskiego, Jerzego Putramenta, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego. szkoda, że nie oberwało się również Pryszczatej babie - Wisławie Szymborskiej za układanie się z władzą komunistyczną i pisaniu wierszy na zamówienie! nie odnalazłem jednak pełnej definicji "zgniłego zachodu", a szukam jej już nawet w radzieckiej literaturze.

William Faulkner był pisarzem postępującej katastrofy, toksycznego koloidu przeszłości oraz teraźniejszości. W „Rodzinnej Europie” Czesław Miłosz celnie zauważył, że to zaważyło na estymie, jaką amerykański literat cieszył się (na czas pisania swojego skądinąd znakomitego eseju, tj. 1959; bo kto dzisiaj wie kto to był Faulkner?) nad Wisłą. Oczywiście zaciążyło to – wg wielu znawców – na sukcesie Włodzimierza Odojewskiego czy (w bliższej nam perspektywie czasowej) „Golema” Macieja Płazy, ale jako wielbiciel Faulknera nie do końca się z tą tezą zgadzam. Zarówno Odojewski jak i Płaza nie są epigonami; przekonywanie o wielkości pisarstwa Odojewskiego jest zbyteczne, z kolei Płaza, mimo używania podobnych narzędzi literackich co amerykański noblista, w przywołanej wyżej powieści jest też silnie singerowsko-lovecraftowski (to moja opinia, a także komplement). Dzięki temu obie pozycje operują w innych rejestrach, jakkolwiek serwują czytelnikowi podobnie przygnębiającą aurę postępującej degeneracji świata. Kuśniewicz na pierwszy rzut oka jest kolejnym z pogrobowców Faulknera. Obawiam się, że dla wielu literaturoznawców wystarczy stosowanie długich zdań, zredukowanie dialogów do absolutnego minimum (niekiedy oznaczającego zero) oraz poruszanie się w technice strumienia świadomości, by wysnuć takie porównanie. Cóż za krzywdzące uproszczenie; długimi zdaniami posługiwał się też Tomasz Mann, można pozornie zachować dialogi, które dialogami nie są (Witkacy w „Pożegnaniu jesieni),z kolei każdy strumień świadomości, z racji silnego intersubiektywizmu, jest czymś odrębnym od innego strumienia. „Lekcja martwego języka” to unikat, bowiem w swej strukturze tworzy pewien łańcuch impresji powiązanych dość luźną więźbą (np. gdy porucznik Kiekeritz widzi torbę konduktorską w przedziale wodzi ją daleko w przestrzeń i czas, po czym z kolejnego skojarzenia idzie w kolejne skojarzenie, itd. – dlaczego, zdradza niestety skandaliczny opis serwisu, który odsłania prawie wszystkie karty jeszcze przed lekturą, jak tak można). Jest unikatowa, bowiem tworzy kalejdoskopiczny obraz psychicznej i moralnej degradacji, nie wwiercając się tak głęboko w strukturę psychiczną bohatera (Odojewski),nie odnosi się ze szczególarskim pietyzmem do postaci drugoplanowych (Faulkner),nie wyjaśnia hermetycznego świata jego własnymi terminami (Płaza). Pejzaże okrucieństwa wymieszane z pełnymi wdzięku impresjami natury czy mitami tworzonymi w głowie porucznika (niewątpliwego estety w wąskim tego słowa sensie) to zaledwie migawki, piękne miniatury, szkatułka wspomnień i szkiców wspomnień pojawiających się niby bez celu, a tak naprawdę by naświetlić, z jak drobnych okruchów składa się człowiek stojący u progu gnijącego świata. „Lekcja martwego języka” przez obraz społecznego bankructwa I wojny światowej, podeptanych idei i skundlonych ludzi stawia pytanie ile po nas zostanie, ile warta jest sztuka, ludzkość, jednostka w kontekście Wielkiej Erozji. Kuśniewicz, poza pieczołowitym, do granic perfekcji wymuskanym językiem, doskonale opanował również technikę inwersji czasowej (i tu wreszcie można zestawić go z Faulknerem). Bo ile człowiek ma minut wiedząc że wszystko ginie i o czym myśli, licząc ostatnie sekundy? Czy w głowie zostają wielkie idee, figura efeskiej Diany, czy też pozornie bezcelowe migawki, które nie mają początku, końca, związku ani znaczenia? Co rodzi się w obliczu wszechogarniającej klęski? Dlaczego język, którym mówimy całe życie nagle okazuje się martwy? Upadek nie musi być stopniowy, jak w „Marszu Radetzky’ego” Rotha lub jedynie sygnalizowany jak w „Soli ziemi” Wittlina (powołując się na inne świetne pozycje dot. I wojny w cesarsko-królewskiej monarchii). Może być taki, że człowiek dosłownie w ostatniej chwili uświadamia sobie, że przegapił własne istnienie. „Andrzej Kuśniewicz swą pasję literacką realizował dwutorowo: lewą ręką ochoczo spisywał donosy na swoich kolegów, prawej używał zaś do tworzenia literatury rozumianej bardziej tradycyjnie” – że przytoczę cytat z jednego z wpisów na portalu. Prawicą uczynił przynajmniej jedną wybitną rzecz.

Książka ,,Pamiętam, że było gorąco '' ma formę wywiadu przeprowadzonego przez reporterów Gazety Wyborczej z Tadeuszem Konwickim. Katarzyna Bielas i Jacek Szczerba skupili się bardziej na Konwickim reżyserze niż na jego pracy pisarskiej. Literat opowiedział o swojej przyjaźni z Andrzejem Łapickim i Gustawem Holoubkiem oraz o kulisach powstawania jego filmów. Poruszane były również tematy związane z życiem prywatnym pisarza , dzieciństwem spędzonym na Wileńszczyźnie, wojną i przynależnością do oddziałów AK. Konwicki wspominał również swoją zmarłą żonę Danutę, z którą przeżył 50 lat. Nie zabrakło też opowieści o innym członku rodziny, kocie Iwanie, o którym pisał w swoich książkach. Ten wywiad potwierdza wszystko to za co niezmiernie lubię Tadeusza Konwickiego, dużą inteligencję, poczucie humoru, skromność i empatię. Z przyjemnością zagłębiłam się w opowieść Konwickiego i żałuję tylko, że książka była zbyt krótka.

"Czarny potok" jest arcydziełem, którego wielkości krytyka nie rozpoznała w czasie, gdy Buczkowski go napisał , a dzisiaj czytelnicy nie mają zwyczaju sięgać po powieści sprzed siedemdziesięciu laty. Geniusz Buczkowskiego wyprzedził czas, może dlatego powieść "Czarny potok" pozostaje wciąż niedoceniona. A jest to rzecz w polskiej, a i w czasie gdy ją wydano - światowej, unikatowa, zarówno ze względu na formę, jak też treść. W warstwie fabuły powieść Buczkowskiego opowiada o wydarzeniach 1943 roku w miejscowości Szabasowa [Dolina?] na Podolu, gdzie walczący o przetrwanie Żydzi ścierają się z lokalną policją i Niemcami. Nie fabuła jednak przesądza o wielkości dzieła Buczkowskiego, a sposób jej podania. Nielinearność, fragmentaryczne poszatkowanie narracji odzwierciedla chaos i zagubienie świata. Sprowadzenie zachowań ludzi do podstawowych biologicznych instynktów ukazuje degradację "wysokiej" kultury i iluzoryczny, fałszywy jej przekaz. Powieść Buczkowskiego jest wielkością na miarę prozy Dostojewskiego. Buczkowski stworzył arcydzieło także pod względem językowym - niespotykana wyobraźnia słowotwórcza i frazeologiczna, poetyckość opisów, oryginalność tropów literackich wyznaczają poziom wręcz niebotyczny. "Czarny potok" to powieść, którą powinien znać każdy, chociaż trochę interesujący się polską literaturą.

Nic tak dobrze nie leczy intelektualisty z komunizmu jak odebranie od komunizmu solidnego lania pałą po dolnej części pleców. Bez tego intelektualista teoretyzuje, ma wahania, nie widzi możliwości zrobienia omleta bez rozbijania jaj, a po kuracji często nabiera mądrości i empatii. Z tego co wiem, terapia nie jest refundowana przez NFZ...

Boy Żeleński zabiera nas w podróż do Krakowa, który różni się od obecnie nam znanego – mekki turystów. Z jego historii wyłania się obraz miasta niezbyt wielkiego, na początku skostniałego, spróchniałego i na naszych oczach, w ślad za kolejnymi anegdotami, odradzającego się i pożytkującego energię ludzi zamieszkujących w tamtych czasach byłą stolicę, ludzi, którzy na stale zapisali się w kanonie polskich wielkich osobistości. W zbiorze przeczytamy więc o nieśmiertelnym „Czasie", Zielonym Baloniku, poznamy kulisy Przybyszewskiego i jego „dzieci szatana", zaśmiejemy się z opowiastek o malarzach, dramaturgach i poetach, których znamy dzisiaj z podręczników, wystaw, spektakli i wielu innych. Boy Żeleński zabrał mnie w podróż pełną papierosowego dymu, alkoholu, ale przede wszystkim fantazji, humoru, dobrotliwej ironii i witalizmu tryskającego z każdej pojedynczej kartki.

Interesujące eseje z 1975 r., zawierające etyczne credo Jana Józefa Szczepańskiego (rocznik nie byle jaki– 1919), jednego z lepszych polskich pisarzy, ostatniego prezesa Związku Literatów Polskich, zlikwidowanego przez Spawacza w stanie wojennym. Najciekawszy wydaje się tekst „W służbie wielkiego armatora” – czyli Ojczyzny (dziś już nie da się nie dodać: i Synczyzny z Córczyzną). Opisując zbiorowy portret swego pokolenia, Autor wspomina niby rzecz oczywistą, ale jakże gorzką w kontekście tego wszystkiego, co już czekało za progiem dorosłości i trwało aż do wieku mocno dojrzałego. „Dwadzieścia lat bez garbu owej wyjątkowości narodowego losu – bez piętna przekleństwa i świętości, w przekonaniu że już za nami cała ta atmosfera pokuty i misji, anielstwa i diabelstwa, infantylizmu i wzniosłości, które z historii naszej uczyniły rodzaj misterium – patetycznego i (jakeśmy to chyba odczuwali) nieco histerycznego zarazem”. „Byliśmy pierwszym normalnym, zdrowym psychicznie pokoleniem Polaków od paru stuleci. Więc i sztandary nasze musiały być inne. Inne gesty. Inny styl gry na dziejowej scenie”. „Stąd zapewne Conrad. Ledwo zauważany dotychczas - jeden z klasyków w bibliotece. (…) I nagle odkrycie: aktualniejszy niż wszyscy. Jak gdyby czekał na ten czas, żeby wyznaczyć nam kurs na mapie”. Chodzi oczywiście o etykę wierności - sobie i zasadom - która wyznawało i generalnie jednak zachowało pokolenie Szczepańskiego. Autor nigdy się w Peerelii nie zeszmacił, wręcz przeciwnie – pamiętam go jako autorytet i nie byle jaka osobowość. I pamiętam też jego niewielkie, wstrząsające opowiadanie „Buty” – o wymordowaniu ”na zimno” przez AK oddziałku azerskich kolaborantów, którzy nie chcieli już walczyć po stronie Niemców, a tylko przeżyć, i przyłączyli się do partyzantki. Było ono jednym z pierwszych (1956), a raczej nielicznych, tekstów o tym, co naprawdę się działo podczas wojny, a nie kolejną malowanką dla grzecznych przedszkolaków na rocznicową akademię wypichconą. Mam zaś problem z tekstem z tego zbioru o o. Maksymilianie Kolbe. Jego czyn był heroiczny, jak żadne inne samobójstwo, bo także i w tych kategoriach można rozpatrywać to, co uczynił w tamtym antyświecie – samobójstwa, aby Inny przeżył. Istotę obozu Autor ujmuje w kilku mistrzowskich zdaniach: „Obozy koncentracyjne służyły nie tylko represji i eksterminacji +elementów niepożądanych+. Ich zadaniem było między innymi wskazanie fikcyjności etyki ludzkiego braterstwa – zasady podważającej najoczywiściej roszczenia rasowego elitaryzmu. Podludzie powinni byli ginąć wdeptywani w błoto jak robaki – masowo, lecz samotnie, anonimowo, bez godności należnej ofiarniczemu cierpieniu, w upodleniu i hańbie, o ile możności przykładając się sami do własnej zagłady”. „Stąd szczególna pogarda, z jaką odnosili się do wszelkich głosicieli humanitaryzmu. Intelektualiści, księża, przedstawiciele doktryn politycznych, opartych na założeniach uniwersalizmu, poddawani byli w obozach specjalnemu reżimowi poniżeń. Bo to była próba prawdy. +I gdzie wasza ludzkość? Gdzie się podziała, kiedy skaczecie sobie do gardeł o skórkę chleba, kiedy na rozkaz kapo okładacie się kijami?+ W pewnym sensie obozy koncentracyjne były fragmentem ostatecznej światopoglądowej debaty”. „Kosztem dobrowolnej ofiary z życia, złożonej przez jednego człowieka, ocalony został drugi człowiek. Obcy. Niepowiązany ze swym wybawcą innymi więzami, jak tylko więzy ludzkiego braterstwa. Abstrakcyjne hasło ludzkości odzyskiwało widomą treść. Życie okupione śmiercią znów nabierało ceny”. Ale była i druga strona zakonnika (przed wojną nawet pierwsza): nienawiść do Innych. Owszem, Szczepański tego nie ukrywa: „Klerykalne fobie, antysemityzm, system podejrzeń, wiodący do upatrywania szatańskiego spisku w manifestacjach każdego odmiennego stanowiska”. I tylko pytanie, czy dlatego nie pisał o tym moralnym brudzie mocniej czyli prawdziwie, bo byłaby to tzw. „woda na młyn komuny” (świetnie taki mechanizm pamiętam)? Autorowi być może udziela się coś z tej postawy, za to we mnie niestety ma wielkiej wyrozumiałości wobec tamtej postawy Świętego (a czytałem teksty „Małego Dziennika”, ohydnego, prostackiego, szczującego brukowca), czyli kogoś, kto „krzyż miał na piersi a nienawiść w sercu” - nawet po jego wielkim czynie z Auschwitz. Z kolei tekst o bandzie Mansona niczym nie zachwycił, zwłaszcza że Autor podjął chyba zbyt łatwą próbę zrozumienia i wytłumaczenia tego zjawiska, bo chyba nie fenomenu. I tylko dziwne, że tak głęboki umysł podsumował swe wywody w tak płytki sposób: „Pierwszym jednak warunkiem umożliwiającym Chrystusowi-diabłu połów dusz był klimat intelektualny i moralny młodzieżowej rewolucji lat 60. Klimat protestu przeciw wynaturzeniom cywilizacji, identyfikowanym z każdą postacią oficjalnego autorytetu”. Wszystko jest napisane wspaniałym językiem, który najlepiej byłoby określić mianem przedwojennego, w najlepszym tego słowa rozumieniu. J.J. Szczepańskiego znałem jako wybitnego moralistę. Z tym większym, niekoniecznie miłym, zaskoczeniem było dla mnie posłowie Naczelnego Moralizatora RP (różnica obu pojęć oczywista) Jego Najwyższej Przemądrzałości Krzysztofa Zanuddziego. ”Konrad nie chce zejść ze sceny” – tematem sztuki Jerzego Zawieyskiego sprzed lat nie był wprawdzie Wielki Reżyser (ostatni dobry film nakręcił kilka dobrych dekad temu), ale mógłby być. A nawet powinien…

Niszczycielskie dla jednostek, ale i dla każdej wspólnoty, myślenie, że ten kto myśli inaczej jest wrogiem i należy go zniszczyć. Tutaj na przykładzie słynnego XV-wiecznego inkwizytora Thomasa de Torquemady, ale czy dziś jest aby na pewno inaczej, czy dziś ta myśl jakkolwiek utraciła na aktualności? Krótkie, gęste.

Piękne opowiadanie. Smutne bo żal mi było dziecka, którego ojciec nie dostrzega. Zwròciłam też uwagę jak się kiedyś traktowało wiejskie dziewczyny: umieram, nie zaznałem miłości a tu takie ładne ciałko, biorę. Co dalej z tym ciałkiem - kogo to? Dla dziewczyny to był panicz, inny świat, a dla panicza - ciało, które miało dać wrażenie że jeszcze żyję, coś przeżywam. Bardzo to smutne. Ładnie opisane życie ma wsi, stosunki dworu z parobkami oraz ludzkie namiętności.

Kiedy ksiądz Suryn "trzęsąc się po okropnej drodze w niewygodnej najtyczance" zmierza ku klasztorowi "panien urszulanek" w Ludyniu, nie zdaje sobie sprawy z tego, jak znamienna w skutkach dla niego to będzie podróż. I nie chodzi nawet o to, że cieniem na jego duszy kłaść się może przepowiednia pewnej Cyganki brzmiąca "Horbatu polubisz", co jakiś innego rodzaju "smętek wewnętrzny", który "radość wolnego powietrza" i "wolnej ptaszki" zmienia w jakiś wewnętrzny"mąt" duszy, wrzucając go "w orbitę nieznanych zdarzeń", będących źródłem mąk dla serca i umysłu. . "Małe jądro ciemności", które gości gdzieś na dnie duszy jego, pod wpływem zderzenia się z "ponadrzeczywistą rzeczywistością" Matki Joanny od Aniołów rozrasta się, infekując kolejne dni jego pobytu w klasztorze snami pełnymi zmor i walk z samym sobą, robiąc z niego "igraszkę najpotężniejszych sił zła", choć wydaje się początkowo, że teologiczna wiedza i szczera modlitwa to skuteczny oręż w walce z wszelkiej maści demonami. Ale być może najbardziej niebezpieczny demon to ten, który kryje się w nas samych, a u podłoża wszystkiego, co "zgubić potrafi snadnie" każdego, nawet duchownego - leży... MIŁOŚĆ. Bo "człowiek to dziwna ptaszka" jednak... . Pisząc to opowiadanie (które ze względu na swoją objętość można uznać nawet za krótką powieść) czerpał inspirację Iwaszkiewicz z lektury dziejów jezuickiego egzorcysty, który w XVII w. oskarżony został o opętanie zakonnic i matki przełożonej klasztoru Urszulanek w Loudun. Tutaj zamiast Francji mamy Ludyń pod Smoleńskiem, a pod fabułą kryją się elementy autobiograficzne, dotyczące podobno relacji Iwaszkiewicza ze swoją żoną Anną. Pomimo tytułu sugerującego, że literackie światło padać będzie na Matkę Joannę - to ksiądz Suryn jest tutaj postacią, wokół której skupia się obraz tej wewnętrznej walki z siłami zła. Stąd także ta warstwa psychologiczna jest bardzo rozbudowana, a my otrzymujemy obok opisu zdarzeń zapis myśli księdza Suryna, będący rekonstrukcją jego duchowej przemiany, prowadzącej do zaskakującego, pełnego dramatyzmu zakończenia. . Urzekł mnie tutaj klimat, zachwycił literacki język stylizowany na staropolski, ale bardzo przystępny, często też zmuszający, by zatrzymać się nad pojedynczym słowem czy całym wyrażeniem. Jest w tym także nuta humoru, co zdecydowanie przełamuje wspomniany wyżej dramatyzm. Opowiadanie to okazało się także o wiele bardziej wielowarstwowe, niż się początkowo wydawało. Temat opętania to tylko naskórek, pod którym znajdziemy próbę odpowiedzi na pytania odnośnie natury zła, pojęcia prawdy, grzechu, istoty miłości, ofiary, pragnienia wyjątkowości. Bardzo polecam.

Książka Dziennik 1954 jest bardzo dobra. Pierwszy raz czytałam Tyrmanda i bardzo pasuje mi jego świetny styl. Autor pisał ironicznie, humorystycznie i wydaje się, że bardzo szczerze. Podobały mi się opisy jego znajomych, przyjaciół czy też osób, które przewijały się przez jego życie. Potrafił tak ich nakreślić, że oczami wyobrazni byłam w stanie zobaczyć te osoby, polubić bądź nie. Tyrmand mógł miejscami wydawać się wyniosły i zbyt pewny siebie jednak czasami było zupełnie odwrotnie. Bardzo ciekawa i wielowymiarowa postać. Czytając Dziennik 1954 można poczuć klimat głębokiego prl zatem dla osób interesujących się tym tematem lektura będzie ciekawa. Książka ta nie jest może łatwą, lekką i przyjemną lekturą, którą czyta się w dwa wieczory, jednak jak jest warta przeczytania. Oczywiscie jeśli ktoś lubi takie klimaty.

Pozornie książka o niczym, ale wybitny poeta, nonkonformista i indywidualista żyjący na ogół nocą nawet z trywialnych zdarzeń tworzy fakty egzystencjalne. Zapis roku życia Białoszewskiego w nowym mieszkaniu przy ul. Lizbońskiej na Saskiej Kępie (prawobrzeżna Warszawa). Drobne zapiski o wszystkim, Bachu i oderwanym guziku, psach i dżemach, renesansie i warszawskich menelach, zniszczonych kirkutach i męczącym poszukiwaniu administracji, przyjaciołach, znajomych i robotnikach tynkujących lub naprawiających cieknące rury. Najmniej jest tu o własnej twórczości i tworzeniu. Nie ma nic o polityce (uff, wzór do naśladowania). Zapis osobistego życia indywidualisty i jego codzienności. A wszystko to zapisane prozą pozornie niedbałą, ale świadomie oszczędną i przez to bardziej przemawiającą do czytającego. Poza tym - to portret Warszawy i poety, który wałęsa się po niej nocami i dniami.

Po lekturze tychże Dzienników jestem rozczarowany. Mam wrażenie że Nałkowska opisuje tylko to co ją bezpośrednio dotyczy, jakie ciężkie życie wiodła, ciągła "walka" o dochód, żeby zarobić na chleb, na koks, na papierosy do handlu... A to przecież czas wojny!!! Rozpoczyna się bardzo interesująco, opisana kampania wrześniowa z jej perspektywy to świetna relacja z tamtych dni, oddaje w całości tragizm, złamane nadzieje i tragedię narodu. Następnie "akcja" przenosi się do Warszawy i tu już jest nicość. Autorka widzi swój czubek nosa, wszystko co dalej nie zasługuje na uwagę. A to jest Warszawa czasu wojny- brak poruszenia tak ważnych kwestii, jak chociażby utworzenie Getta jesienią 1940. Żydów nie widać w życiu codziennym. Niemcy, okupant, też niemalże występują. Jest tylko narzekanie jak ciężko żyć! Zmienia się dopiero w sierpniu 1944 wraz z wybuchem Powstania Warszawskiego. Ta część Dzienników jest niesamowita. Za wrzesień 39 i od sierpnia 44 ocena 10 ale środek marne 3.

Przeczytana wiele lat temu jako szkolna lektura - urzekła mnie wtedy klimatem, językiem, obrazowaniem. I, w przeciwieństwie do wielu innych lektur, została w mojej pamięci,. Dzisiaj coś wydobyło to wspomnienie na wierzch, a zaraz potem udało mi się dostać wydanie z jabłkiem na niebieskiej okładce, to przeczytane w liceum, za złotówkę na Vinted. Mie mogę się doczekać, aż przyjdzie. Czuję, że czar znowu zadziała.