Grupa ścigaczy Polskiej Marynarki Wojennej na wodach brytyjskich (1940-1945)

W obecnie obowiązującej terminologii polskiej za ścigacz (ang. fast boat) zwykło się uważać „mały, szybki okręt wojenny, wyposażony w urządzenia hydrolokacyjne do wykrywania oraz w urządzenia do zwalczania nieprzyjacielskich okrętów podwodnych na wodach przybrzeżnych”1. Według innej interpretacji, pojęcie ścigacza rozciąga się też na małe okręty o uzbrojeniu artyleryjskim, służące do zwalczania kutrów torpedowych nieprzyjaciela (są to tzw. ścigacze artyleryjskie). Tu zaczyna się pierwsza trudność – semantyczna. Przy stosunkowo łatwych i często – zwłaszcza w przeszłości – spotykanych przeobrażeniach kutrów torpedowych w okręty artyleryjskie (przez zwykłe zdjęcie wyrzutni torpedowych i wzmocnienie uzbrojenia artyleryjskiego) nieuchronnie musi to prowadzić do zamętu pojęciowego. Kuter torpedowy w krótkim czasie mógł się stać ścigaczem i na odwrót. A ponadto w czasie II wojny światowej w polskiej terminologii wojennomorskiej nie odróżniano jeszcze ścigaczy od kutrów torpedowych. Funkcjonowała wyłącznie nazwa „ścigacze”, przy całej wewnętrznej różnorodności tej kategorii okrętów. Były zatem ścigacze torpedowe, torpedowo-artyleryjskie, artyleryjskie, a nawet, obecne w składzie sojuszniczej brytyjskiej Royal Navy, największe – parowe ścigacze artyleryjskie (Steam Gun Boats). Wszystkie na ogół miały dodatkowo możliwość zwalczania wrogich okrętów podwodnych przy użyciu bomb głębinowych, z zasady mniejszych niż na dużych okrętach, ale nie mniej groźnych dla podwodnego przeciwnika”

(ze wstępu)

Spis treści:

Wstęp /11

Rozdział 1. Geneza ścigaczy Polskiej Marynarki Wojennej /23

Wprowadzenie /23

Rola inicjująca Funduszu Obrony Morskiej /23

Przetarg na ścigacze /27

Umowa na budowę dwóch ścigaczy /36

Budowa ścigaczy dla PMW w stoczni White’a /41

Rozdział 2. Pierwsze ścigacze w służbie Polskiej Marynarki Wojennej /50

Wojna /50

Początki służby ścigaczy Polskiej Marynarki Wojennej (1940 r.) /57

Trzy ścigacze zamiast dwóch /62

Rozdział 3. W walce /71

Kanał La Manche i południowa część Morza Północnego – rejony działań polskich ścigaczy /71

Fowey w Kornwalii – pierwsza baza polskich ścigaczy /77

Tragedia na inaugurację służby ścigacza ORP „S 1” /88

Wojenne szczęście (zagrożenia wynikające ze służby na ścigaczach) /93

Działania ścigaczy „S 2” i „S 3” /101

Rozdział 4. Ścigacze artyleryjskie Polskiej Marynarki Wojennej w latach 1941–1942 /107

Krytyczny 1941 rok /107

ORP „S 3” w 1942 r. /120

ORP „S 2” wraca do akcji /125

ORP „S 2” (z 21/22 czerwca 1942 r. – jeden przeciw sześciu) /129

ORP „S 2” od czerwca do grudnia 1942 r. /141

Rozdział 5. Ścigacze artyleryjskie PMW w schyłkowej fazie działań bojowych (1943–1944) /148

ORP „S 1” /148

ORP „S 2” /156

ORP „S 3” /166

Rozdział 6. Niedoceniany jedynak – ścigacz artyleryjski ORP „S 4” /170

Geneza ścigacza ORP „S 4” /170

Początki służby ORP „S 4” /172

Działania bojowe ścigacza ORP „S 4” /173

Schyłek służby ORP „S 4” /178

Rozdział 7. Ostatni rozdział historii ścigaczy PMW na wodach brytyjskich /180

Grupa ścigaczy torpedowo-artyleryjskich PMW (1944–1945).

Wprowadzenie /180

Plany utworzenia polskiej flotylli ścigaczy torpedowych (1941 r.) /183

Polskie ścigacze torpedowo-artyleryjskie /187

Powstanie jednorodnej Grupy Ścigaczy /189

Pierwszy z serii – ścigacz torpedowy ORP „S 5” (pierwotne oznaczenie MTB „424”) /191

Ścigacz torpedowy ORP „S 6” (pierwotne oznaczenie MTB „425”) /201

Ścigacz torpedowy ORP „S 7” (pierwotne oznaczenie MTB „426”) /205

Ścigacz torpedowy ORP „S 8” (pierwotne oznaczenie MTB „427”) /208

Ścigacz torpedowy ORP „S 9” (pierwotne oznaczenie MTB „428”) /210

Ścigacz torpedowy ORP „S 10” (pierwotne oznaczenie MTB „429”) /212

Rozdział 8. Rok „zwycięstwa” – rok ostatni /216

Wprowadzenie /216

Postój w Cowes – kres marzeń o walce /218

Baza Grupy Ścigaczy (życie codzienne marynarzy) /221

Gorzkie pożegnanie z bronią /225

Kres „S 1” i „S 2” /231

Rozdział 9. Personel Grupy Ścigaczy PMW w latach 1940–1945 /237

Wprowadzenie /237

Kadra oficerska ścigaczy /249

Dowódcy ścigaczy PMW /256

Oficerowie wachtowi ścigaczy (zastępcy dowódców okrętów, z.d.o.) /260

Wnioski /264

Powojenne losy dowódców ścigaczy PMW /266

Pierwszy dowódca Grupy Ścigaczy PMW – por. (kpt.) mar. obs. Janusz Justyn Sokołowski (1910–1940) /267

Zakończenie /288

Załączniki /298

Bibliografia /320

Summary /328

Wykaz skrótów /331

Indeks osób /332

Spis ilustracji /337