Czytaj niebezpiecznie. Wywrotowa siła literatury na burzliwe czasy

Wyrzut sumienia Skandynawii: przymusowe przesiedlenia Saamów, jakie miały miejsce na początku XX wieku, gdyż Szwecja i Norwegia doszły do wniosku, że przydałoby się ograniczyć pogłowie reniferów i przeznaczyć tereny na północy dla rolnictwa (serio, tundra to dobre tereny uprawne?). Temat jest chyba mało znany. Skutkiem było rozdzielanie rodzin, a także całych zżytych ze sobą społeczności, utrata tożsamości narodowej, pognębienie tych ludzi, traktowanych jako "gorsza rasa", która nie wie co dla niej dobre, więc trzeba im pomóc i ją ucywilizować, tj. zmusić, żeby żyli jak wszyscy inni. Dla mnie to też jest opowieść o tym, jak współczesny człowiek traktuje naturę: sztuczne wytyczanie granic, których przecież nie znają zwierzęta (ani ludzie swobodnie żyjący na tych terenach), przemieszczanie zwierząt zgodnie z kaprysem człowieka, a bez uznania ich naturalnych habitatów, zabieranie terenu przyrodzie. Autorka tego reportażu bazuje na opowieściach nielicznych już świadków, starając się "ocalić je od zapomnienia". Niestety średnio się udaje zebrać to w spójną opowieść - dla czytelnika nie pochodzącego ze Skandynawii będzie tu zbyt wiele zupełnie nic nie mówiących mu nazw geograficznych i nazwisk nie do zapamiętania, wskutek czego trudno wyobrazić sobie te wydarzenia. Mało tu było dla mnie takiej treści natury "ogólnej", objaśniających cytowane wspomnienia. Natomiast wartości dodają liczne fotografie i ilustracje.

Prowokacja, bluźnierstwo, autoironia, sacrum i profanum, wyzwiska, dążenie do wolności i tęsknota za tradycją, symboliką żydowską… Shalom Auslander opowiada o swoim życiu w dwóch płaszczyznach: jako dziecko wychowane w ortodoksyjnym środowisku, choć zachowanie jego ojca, eufemistycznie mówiąc, pozostawia wiele do życzenia. Druga płaszczyzna to dorosłe życie, wraz ze zbliżającymi się narodzinami potomka. Dochodzi do konkluzji, iż wyrwanie się z tradycji, odcięcie od korzeni, kontekstu, oderwanie od przeszłości i niepewność przyszłości przestała przynosić mu radość. Staje się obawą, lękiem, który wiąże się z jego nadchodzącym potomkiem, którego dzieciństwo i dorosłość pozbawiona kontekstu wynikającego z pochodzenia i wielowiekowej tradycji stanie się cierpieniem. To zerwanie więzi przestało być tylko rozliczeniem jego i jego żony z przeszłością, staje się dziedzictwem, co do którego nie jest pewny, czy chce je przekazać. Nie brak tu symboliki w nawiązaniach do Tory (cytaty i konstrukcja tekstu). Przenosi te motywy do współczesności, polemizuje z nimi, parafrazuje. Więcej o tym jest w posłowiu do książki, w którym tłumacz zwraca uwagę choćby znaczenie nazwiska autora: Auslander czyli obcy. Nie brak humoru, swady, dowcipu, absurdu, groteski, gorzkich refleksji i nawet jeśli miejscami możemy oburzać się na język, jakim posługuje się autor, inwektywy jakie formułuje, a może bardziej wobec kogo, to ostatecznie nie jest to wygłup, ucieczka przed plemiennością, ciasnotą umysłu, ale ksiażką uniwersalna, dotyczącą wszelkiego rodzaju pobożności, tradycji. Jacy jesteśmy wobec tego w czym wyrośliśmy - tradycji, kultury, religii. Jak bardzo pełna jest ona hipokryzji, dwuznaczność, jak nasza relacja przypomina dwójmyślenie. A z drugiej strony pozbawienie jej jest poczuciem dotkliwej straty. Zżymamy się, złościmy, by po chwili tęsknić.

Ostatnimi czasy nieczęsto sięgam po literaturę faktu (a na pewno nie tak często, jak bym chciała; niezliczone powieści wciąż kuszą i wygrywają moją uwagę). „Nitrogliceryna niepokoju” przypomniała mi, co najbardziej cenię w tym gatunku i obudziła głód na kolejne reportaże. Nie odkryję Ameryki stwierdzeniem, że najchętniej czytamy o tym, co nas ciekawi; oczywiście, że oczy zaświeciłyby mi się bardziej na widok książki z zakresu np. botaniki niż tej, o której właśnie opowiadam. Skoro jednak czytanie ma poszerzać nasze horyzonty, warto czasem wyjść ze swojej strefy komfortu i sięgnąć po tytuł mówiący o czymś, o czym nie mamy pojęcia. Rezultaty takich czytelniczych eksperymentów mogą nas mile zaskoczyć. „Nitrogliceryna niepokoju” to zbiór tekstów Leili Guerriero publikowanych już wcześniej w różnych gazetach i czasopismach. Znajdziemy tu rozważania o pisarstwie i dziennikarstwie, reportaże o zbrodniach dyktatury i ofiarach wojny na Malwinach, eseje, fragment dziennika z pobytu autorki w Alcalá de Henares oraz portrety ludzi znanych (bardziej lub mniej). Te ostatnie stanowią większą część książki; Guerriero znakomicie przedstawia swoich rozmówców, daje im przestrzeń, traktuje ich z ogromnym szacunkiem, mimo że zdarza jej się stawiać przed nimi niewygodne pytania. Książka stanowi więc dość pokaźny przekrój twórczości Argentynki, która już na wstępie podkreśla, że jest dziennikarką (nie reporterką, pisarką etc.). „Mówiąc słowami Fostera Wallace'a: pisanie prawdopodobnie zjada mnie żywcem. I jestem gotowa mu na to pozwolić” – z tekstu „Dziennikarstwo narracyjne. Biznes strachu” Mimo całego swojego profesjonalizmu, obiektywizmu i umiłowania sztuki dziennikarskiej, Leila Guerriero potrafi również tworzyć zdania niemalże poetyckie: „Ale teraz, na cmentarzu, delikatne podmuchy bryzy ledwie muskają niebieski welon popołudnia” – z tekstu „Krzyk kości” Tematy poruszane w tekstach składających się na „Nitroglicerynę niepokoju” oraz osoby udzielające Guerriero wywiadów dla polskiego czytelnika mogą być w pewien sposób egzotyczne – wojna na Malwinach (gdzie to w ogóle jest?), city tours (co to w ogóle jest?), wdowy po uznanych, nagradzanych pisarzach (dlaczego miałyby nas interesować?), najsłynniejsza tancerka tanga w Argentynie (jak ona się nazywała?). Ja jednak w tej „egzotyce” widzę największą wartość zarówno tej książki, jak i literatury faktu ogólnie – dzięki pracy dziennikarzy możemy poznawać świat, znajdować odpowiedzi na pytania z rodzaju tych, które wymieniłam wcześniej w nawiasach i jednocześnie delektować się pięknymi zdaniami. Co dla mnie jest najlepszym wyznacznikiem dobrego reportażu? Fakt, że z wypiekami na twarzy czytam o czymś, co wcześniej mnie ani trochę nie interesowało. Czy może być lepszy sposób przyswajania wiedzy? Jeśli tak jak ja lubicie wiedzieć rzeczy, lecz nie przepadacie za samym procesem przyswajania informacji, sięgnijcie po „Nitroglicerynę niepokoju” – popłyniecie przez tekst, a fakty wchłoniecie mimochodem.

Jak to sie czesto pisarzom zdarza, po napisaniu kilku uznanych ksiazek pisza oni ksiazki dla swoich fanow, a w moim przypadku to moja pierwsza ksiazka tegoz autora. I ciezko mi bylo przedrzec sie przez poczatkowy rozdzial, potem jakos zelzalo, a na szczescie byly i nawet dluzsze fragmenty ze pisze normalnie, plynnie i logicznie, a czasem wybitnie. Dochodzi sie do wniosku ze on "juz tak ma", pisze nierowno ale sie tego nie wstydzi, a jesli sie nie podoba to nie jego problem. Ale za to jest szczerze i "od serca do serca". Ksiazka jest pod wzgledem emocjonalnym trudna, pobudzajaca albo prowokujaca wiec do myslenia, jest owocem zmagania sie ze soba, z myslami, z pokoleniami, z historia, z terazniejszoscia, z innymi przekonaniami, moze tez stad wlasnie taki styl poszarpany, jak po bitwie. Przeslanie ksiazki jest smutne i poruszajace, ale niekoniecznie pesymistyczne, zycie bowiem zawsze wygrywa. Wiersze i ilustracje Sarwat sa tajemnicze, ale bardzo ciekawe, czasem wzruszajace. Ksiazka Muszynskiego to opowiesc o przyjazni, przyjazni glebokiej, gdy ludzie rozumieja sie bez slow. Choc czyta sie Muszynskiego czesto dosc trudno, siegne po inne jego ksiazki, lubie czytelnicze wyzwanie. A poza tym, ciesze sie ze jest miejsce na indywidualnosci na polskim rynku wydawniczym.

"Klub łgarzy" to swoiste katharsis autorki mające na celu oswoić się z traumami dzieciństwa. Pani Karr rozlicza się ze swoją przeszłością w dysfunkcyjnej rodzinie, unikając jednak oskarżeń czy pretensji, chce tylko zrzucić z siebie ciężar, aby móc iść dalej pomimo tego co przeżyła, albo właśnie dlatego. Jej dzieciństwo nie było sielanką. Razem z siostrą chowały się praktycznie same pomimo obecności lub nieobecności ich matki siedmiokrotnie wychodzącej za mąż niespełnionej artystki nadużywającej alkoholu i innych "wspomagaczy", dodatkowo borykającej się z problemami psychicznymi. Ciężko się czyta takie opowieści będąc matką. Dziecko jest jak papierek lakmusowy, nasiąka i odbija wszystkie nasze reakcje, słowa, gesty i albo sobie poradzi z traumatycznym dzieciństwem albo wpadnie w otchłań uzależnień czy zaburzeń umysłowych. Książka dosadna, szczera do bólu, bezkompromisowa. Opowieść pani Karr pokazuje jak wielką, bezwarunkową miłością i ogromnymi pokładami wyrozumiałości obdarzają nas nasze dzieci bez względu na to jakimi rodzicami dla nich jesteśmy. Uszanujmy to i bądźmy dla nich prawdziwymi przewodnikami po życiu, wspierajmy je i kochajmy, bo nie ma nic cenniejszego niż bycie mamą i tatą! Polecam

Dla mnie książka rewelacyjna. Autorka znana jest z tego, że pisze świetne eseje. Jednak tym zbiorem dosłownie przebiła wszystko, co do tej pory jej czytałam. Eseje niby o różach, które zasadził Orwell, ale tak w rzeczywistości jest to biografia autora “Roku 1984”, książka, która od pewnego czasu przeżywa swój renesans. Eseje, jak przystało na autorkę, napisane są błyskotliwie, przedstawione sceny z życia Orwella, ukazują osobę, która przez fakt, że znalazła się po drugiej stronie lustra i zrozumiał na czy polega totalitaryzm w różnych formach, w swojej twórczości starał się ostrzegać przed taką formą rządów. Szkoda, że mimo iż książki Orwella są powszechnie dostępne, są niestety czytane przez osoby, które ostrzegają niczym Kasandra przed autorytaryzmem. Obawiam się jednak, że czytane są także przez zwolenników skrajnej prawicy, ale jako podręczniki instrukcji obsługi społeczeństwa. Solnit proponuje ponowne przeczytanie dzieł Orwella, pisząc, że "Kolejna lektura ważnej książki jest jak wizyta u starego znajomego lub starej znajomej: dopiero w drugiej osobie zauważamy, jak bardzo sami zmieniliśmy się od ostatniego spotkania; patrzymy na świat inaczej, ponieważ staliśmy się innymi ludźmi. Po latach niektóre książki rosną w naszych oczach, a inne maleją; udzielają nam innych odpowiedzi, bo zadajemy im inne pytania". No cóż, sięgnę ponownie do “Roku 1984”, zresztą i tak w tym roku zaplanowałem powrót do niektórych tytułów, które czytałem jakieś cztery dekady temu. Natomiast wiosną zasadzę krzak róży i jesienią będę wtykał w ziemię żołędzie, aby oddać ducha idei Orwella. Polecam, ciekawa i pouczająca lektura, która odnosi się także do czasów obecnych, jak i tych minionych. Po prostu Solnit warto czytać.

Tytuł książki nawiązuje do kwestii, wokół której autor skupia się w sposób szczególny - wody.  Opracowanie skupia się na terytorium Ameryki Południowej. Przedstawione są problemy związane z brakiem dostępu ludności do wody zdatnej do użytkowania, skrajnym wykorzystywaniem wody w celu nawadniania upraw wymagających potężnych jej zasobów (w książce jest to awokado), działania farm "chmur danych" dla globalnych platform, wydobywania surowców - co związane jest dodatkowo z zanieczyszczaniem wód, które wplywają zarówno na ubożenie bioróżnorodności, jak i jakość życia miejscowej ludności. Uprawy oraz wydobywanie surowców prowadzone są przez potężne koncerny z kapitałem zagranicznym, które w większości są eksportowane m.in. do Europy oraz Ameryki Północnej. O ich bezwzględności świadczy przedstawiony w książce, aby jako remedium na brak wody w pewnych regionach przywozić całe góry lodowe z Antarktyki... Aby bezrefleksyjnie, w imię zysku rozpuścić zapasy zamrożonej wody ważne dla całej planety...  W odniesieniu do prowadzonej w ostatnich latach polityki Unii Europejskiej odnośnie umów z tymi też krajami jest to temat bardzo "na czasie". Przedstawia problemy związane z łamaniem praw człowieka (" Karnej chciała z tym walczyć, ale Kolumbia to nie jest dobry kraj dla aktywistów. Według raportów Global Witness tylko w 2020 roku zamordowano ich tu sześciesięciu pięciu. Karmen i jej rodzina otrzymywali wiele gróźb na długo przed tym, zanim zdecydowano się na ich liczenie", wymuszenie na jednym z bohaterów rezygnacji z kandydowania do mandatu w wyborach),  ignorowaniem opinii autorytetów że środowiska naukowego w imię zysku (cytat jednego z naukowców: "Serce już nie to, mówił, trzeba się schować na uczelnianych korytarzach, za analizami, które nikogo nie obchodzą, jakoś dotrwać do emerytury"). Co więcej, odnieść można wrażenie, iż w imię haseł odnoszących się do "ochrony środowiska", "wspólnej polityki rolnej" oraz "praw człowieka" w UE ofiarami są właśnie zwykli ludzie oraz ekosystemy krajów Ameryki Południowej, gdzie w imię zysku kraje te są gotowe poświęcać własne ekosystemy oraz zdrowie ludności.  Autor daje czytelnikowi możliwość wyciągania własnych wniosku z opracowania, które nie narzuca własnych opinii autora. Są przedstawione dane statystyczne, opisy świadków wydarzeń oraz wypowiedzi aktywistów, naukowców, polityków oraz przedstawicieli koncernów.  Jednak w przypadku wątku odnoszącego się do migrantów na granicy polsko-białoruskiej oraz amerykańsko-meksykańskiej podawane dane oraz wypowiedzi nakierowują dość jednostronnie w kierunkach politycznych, w moim odczuciu w sposób dość... Naciągany nawiązujący do głównego tematu - jakim jest woda. Pojęcia "granicy" i "zapory" nie są wystarczająco zbliżone znaczeniem, aby przekonały mnie do przekonującego włączenia wątków migracyjnych... Problem nielegalnej migracji jest znacznie bardziej złożony, zaś przedstawienie go w tej książce jest zbyt płytkie i jednostronne jak na powagę i złożoność problemu. Mimo fo... Jest to lektura w sposób właściwy  poszerzająca sposób myślenia na sprawy związane z eksploatacją krajów uboższych na rzecz krajów wyżej rozwiniętych.  Moje pytanie brzmi po lekturze brzmi:  czy robienie interesów z władzami, które są gotowe szkodzić własnemu środowisku naturalnemu, ignorować krzywdę trutych dzieci, uciskanej ludności oraz bezwzględne rozprawianie się z ludźmi walczącymi o dobro swojego kraju jest słuszne?  W książce tej znajdziemy również wątek powiązany z wodą, konflikt między Palestyńczykami a Izraelitami oraz wpływ kulturowych zwyczajów religijnych na dodatkowe marnowanie wody, związane z rolą kobiet w życiu codziennym oraz chęcią rozwoju zawodowego. 

Świetna książka o muzycznym świecie Seattle z drugiej połowy lat 80. i początku lat 90. Rzuca światło na branżę muzyczną także od strony wydawniczej. Książka jest spójna i przemyślana. Wymaga jednak skupienia, ponieważ w karuzeli imion w pewnych momentach łatwo się zgubić — zwłaszcza jeśli nie zna się wspominanych zespołów, a tym bardziej tych mniej rozpoznawalnych. Jako ciekawy dodatek mogłaby pojawić się lista utworów do odsłuchania.

Poruszający reportaż. Rozmówcy Grynberga rzucają światło na rzeczywistość, na którą niewygodnie patrzeć, ale wstyd odwracać wzrok. Wymiar systemowego okrucieństwa na polskiej granicy szokuje i uderza w same podstawy zaufania publicznego. Szczególnie poruszające rozmowy z funkcjonariuszami Straży Granicznej. Szkoda, że nie udało się przeprowadzić ich więcej lub/i wywołać do głosu innych urzędujących na stanowiskach publicznych. Trudno również się nie zgodzić, że jest to fundamentalnie książka o figurze “polskiego bohatera”, nie o uchodźcach. Nie ukrywa tego zresztą blurb. Nie jest to jednak zarzut delegitymizujący Grynberga i jego rozmówców w debacie publicznej, szczególnie w momencie aktywnego kryzysu. Jeśli to narracja o polskim bohaterstwie ma największą siłę przebicia, posłuchajmy o polskich bohaterach. Warto.

Luźny przewodnik po minionych kampaniach reklamowych, copypastach, dowcipach, memach, kabaretach i innych performansach. Ostatni rozdział - "Śmieszne rzeczy - wybór osobisty" ostatecznie potwierdza, że mnie i autorkę śmieszą totalnie inne rzeczy więc kto wie, może nawet te wspominki Was rozbawią. Słowa humoru jednak nie dam.

Nowa kraina powstała w Polsce, pełna tajemnic i zapomnianych historii. Rokita odkrywa ziemie pełne tajemnic i wspomnień. Po lekturze książki można mieć wrażenie, że historia miejsca wcześniej, lub później, zawładnie tymi, którzy tam mieszkają. Rokita, jak zawsze, potrafi uchwycić tą ulotną nić, która spaja na pozór wiele różnych miejsc i wydarzeń. Dzięki temu kraina Odrzani staje prawdziwa i ze zdziwieniem wszyscy zadajemy sobie pytanie, dlaczego nie zauważyliśmy jej wcześniej.

Styl tej autorki jest bardzo osobisty, przypomina rodzaj półfabularnej kroniki dziennikarskiej, która precyzyjnym i surowym językiem przekazuje nam straszne wydarzenia, a to momentami nie wymaga nawet komentarza. Każda opowieść jest jak element układanki, który daje nam autentyczny obraz miasta Veracruz i całej przemocy towarzyszącej handlowi narkotykami, i jak to wpływa na codzienne życie ludzi, nawet jeśli przyzwyczaili się już do takiego stanu rzeczy. Jest to bardzo surowa opowieść o meksykańskiej rzeczywistości, pobudza świadomość społeczną. Jak w przypadku każdej antologii opowiadań/kronik, niektóre z nich podobają się bardziej niż inne. Część z nich mnie zaintrygowała, jedno z nich sprawiło, że miałam koszmary, innych albo nie zrozumiałam, albo mnie nudziły. Polecam by samemu wyrobić sobie zdanie.

Myślę, że to książka dla osób, które nie pracują w instytucjach kultury jako ciekawostka, jak to wszystko wygląda od zaplecza. Są to wywiady z pracownikami pełniącymi rolę "służebną" w takich instytucjach. Mnie najbardziej ujęła opowieść redaktora książek ze względu na ukazanie swoistej więzi z pisarzami.

Czy zastanawialiscie sie kiedys, na czym zbudowane sa systemy spoleczne? Od wiekow opieraja sie na warstwach uprzywilejowanych i podleglych. Laureatka Nagrody Pulizera Isabel Wilkerson nazywa to kastowoscia. Pojecie kasty wywodzi sie z systemu warn w hinduizmie. Urodzenie sie w okreslonej kascie warunkowalo cale zycie. Kazda z nich powstala z innej czesci ciala kosmicznego bytu. Czlowiek nie mial mocy tego zmienic. Powinien z pokora przyjmować swoj los. Wilkerson porównała ten system do nazistowskich Niemiec i do niewolnictwa w Stanach Zjednoczonych. Jej ksiazka nie mowi o rasizmie. Chodzi o ponadrasowe kasty: dominujaca i podlegla. O tym, jak nadal pokutuja w swiadomosci i podswiadomosci spolecznej. Maja wplyw na absolutnie kazdy aspekt zycia. Ksiazke czyta sie swietnie. Wywody autorki sa logiczne i poparte wieloma badaniami i dowodami. Ktos, kto pochodzi z kasty dominujacej nie moze dyskutowac z odczuciami dyskryminowanych i ponizanych ludzi. To uczucia i emocje, ktorych nie da sie zrozumiec, dopoki nas nie dotycza. Te podzialy dotycza wszystkich - i osob uprzywilejowanych i zdominowanych, ktore probuja dorownac do kasty wyższej. Dzieki przekazywanym przez pokolenia uprzedzeniom, caly system ma sie swietnie. I osobista refleksja. Kiedy mieszkalam w Polsce nie rozumialam, co czuje osoba dyskryminowana. Zrozumialam to dopiero po przeprowadzce do Holandii. To przede wszystkim bezsilnosc. Pewien pan powiedzial do mnie, ze jest lepszy ode mnie, bo jest Holendrem. Jedno jest pewne - miejsce, czy kasta, w ktorej sie urodzilismy nie jest nasza zasluga. Nie mamy w tym zadnego udzialu.

Welewetka. Jak znikają Kaszuby Autor: Stasia Budzisz Moja ocena: ★★★★★★★★☆☆ (8/10) Bardzo ciekawy reportaż o Kaszubach — temacie, który szczerze mówiąc, nigdy szczególnie mnie nie pociągał. Książka jednak wyraźnie zmienia tę perspektywę. Stasia Budzisz pokazuje ten region w sposób żywy, pełen emocji i autentycznego zaangażowania, dzięki czemu trudno pozostać wobec tej opowieści obojętnym. Już sam początek jest intrygujący — pierwszy rozdział, który teoretycznie powinien wprowadzać czytelnika w temat, otwiera scena pogrzebu. To odwrócenie porządku wydaje się celowe i dobrze oddaje charakter całej książki: opowieści o przemijaniu, zaniku i stopniowym rozpadzie pewnej tożsamości. Dopiero później autorka prowadzi nas przez codzienność — życie, tradycję, mowę i kulturę kaszubskiej społeczności, ukazując je w sposób wielowymiarowy, bez uproszczeń. Reportaż jest niezmiernie ciekawy także dlatego, że nie ogranicza się do suchego opisu faktów. To raczej próba uchwycenia procesu — tego, jak kultura stopniowo zanika, jak zmienia się sposób myślenia kolejnych pokoleń i jak trudne jest zachowanie własnej odrębności w zmieniającej się rzeczywistości. W tym sensie książka ma wyraźny wymiar refleksyjny, momentami wręcz melancholijny. Mimo że nie ze wszystkimi tezami autorki się zgadzam, nie odbiera to wartości całej publikacji. Wręcz przeciwnie — skłania do własnych przemyśleń i konfrontowania jej spojrzenia z własnym. To jedna z tych książek, które niekoniecznie mają przekonać, ale zdecydowanie potrafią zainteresować i zaangażować. Zdecydowanie polecam — nawet osobom, które, tak jak ja, początkowo nie czują większego związku z poruszanym tematem. 📖 19:46 · 13.04.2026 · 37/2026 · (P)

„Wszystkie szczęśliwe rodziny są do siebie podobne, ale każda nieszczęśliwa rodzina jest nieszczęśliwa na swój sposób” – ten słynny tołstojowski cytat staje się dla Hervé Le Telliera punktem wyjścia do intymnej, bolesnej, a zarazem błyskotliwej wiwisekcji własnych korzeni. 🎭 Bohaterowie i ich sytuacja: Anatomia braku W swojej autobiograficznej opowieści „Wszystkie szczęśliwe rodziny”, laureat Nagrody Goncurta nie kreuje fikcyjnych bytów, lecz staje twarzą w twarz z duchami własnej przeszłości. Głównym bohaterem jest on sam – dorosły mężczyzna, intelektualista, który z chirurgiczną precyzją rekonstruuje obraz swojego dzieciństwa. Obok niego pojawiają się postacie tragiczne w swojej zwyczajności: matka, kobieta emocjonalnie niestabilna, uwięziona w pułapce własnych lęków i niespełnień, oraz ojczym, człowiek surowy i odległy. Sytuacja, w której osadzona jest narracja, to proces „odkochiwania się” od własnej rodziny. Le Tellier opisuje dom, w którym nie było wielkich tragedii, bicia czy głodu, a jednak panował w nim dojmujący chłód i brak autentycznej więzi. To studium rodziny, która z zewnątrz wyglądała na poprawną, a od środka gniła w milczeniu i wzajemnym niezrozumieniu. Autor pokazuje moment, w którym jako młody człowiek decyduje się na emocjonalną emigrację, by przetrwać i ocalić własną tożsamość przed toksycznym wpływem najbliższych. Największą zaletą tej prozy jest jej niezwykła dyscyplina formalna. Le Tellier, członek legendarnej grupy OuLiPo, unika taniego sentymentalizmu i epatowania cierpieniem. Zamiast tego serwuje nam tekst rzetelny, nasycony wyrafinowaną ironią i czarnym humorem, który staje się tarczą chroniącą przed rozpaczą. Autor potrafi o sprawach najtrudniejszych pisać z lekkością, która nie odbiera im powagi, a wręcz dodaje im uniwersalnego wymiaru. Styl jest kunsztowny, pełen błyskotliwych aforyzmów i literackich gier. Le Tellier mistrzowsko operuje dystansem; patrzy na małego Hervé jak na postać z powieści, co pozwala mu na bezlitosną szczerość wobec rodziców, ale i wobec samego siebie. To rzadki przykład autobiografii, która zamiast być terapią dla autora, staje się wysokiej próby literaturą dla czytelnika. Przyznając ocenę 8/10, należy zauważyć, że ta właśnie analityczna chłodność, będąca siłą książki, może dla części odbiorców stanowić barierę. Czytelnicy szukający w literaturze o rodzinie wielkich emocjonalnych uniesień i katharsis mogą poczuć się rozczarowani intelektualnym dystansem autora. Momentami narracja staje się zbyt fragmentaryczna, co sprawia, że niektóre wątki (np. relacje z rodzeństwem) wydają się jedynie naszkicowane, pozostawiając lekki niedosyt w kwestii pełnego obrazu domowego ekosystemu. „Wszystkie szczęśliwe rodziny” to rzetelny, błyskotliwy i głęboko poruszający portret wyzwalania się z więzów krwi. Hervé Le Tellier udowadnia, że nieszczęście nie musi być głośne, by trwale naznaczyć człowieka. To książka dla tych, którzy cenią literaturę jako narzędzie do precyzyjnego badania prawdy o nas samych, nawet jeśli ta prawda bywa niewygodna. Wybitna lekcja stylu i odwagi.

Tę książkę czyta się powoli, ogląda się zdjęcia i dostrzega się to, co bez podpowiedzi autorki nie zauważyłoby się. Autorka ma olbrzymią wiedzę na temat historii fotografii i nie tylko fotografii. Snuje opowieść na tej podstawie i dopowiada informacje uzyskane od właścicieli zdjęć. Nie miałam do tej pory pojęcia o typach fotografii, o aparatach fotograficznych i zwyczajach fotografowania się. Może nie jest to lektura wciągająca od początku do końca ale mnie zachęciła do przyjrzenia się swoim zdjęciom w albumach i spojrzenia na nie bardziej całościowo tj. nie tylko na osoby, ale pogodę, miejsce, ubranie, okoliczności zrobienia zdjęcia itp. Wtedy rzeczywiście pojawia się całkiem ciekawa historia, albo legenda.

Spojrzenie z dystansu faktycznie pomaga inaczej ocenić nasze bieżące bolączki - i to nie chodzi o dystans kilku czy kilkudziesięciu lat, ale cofnięcie się nawet do antyku, a nawet rzut okiem wstecz na całą historię ludzkości. Na przykład liczne pandemie, w porównaniu do których pandemia Covid-19 jawi się jako ledwie drobnostka. Tu autor odnosi się m.in. do bieżącego kryzysu demokracji, opowiadając o tym, jak wyglądała demokracja w swojej ojczyźnie, czyli starożytnej Grecji. Rozkłada też na czynniki pierwsze modną teraz "pułapkę Tukidydesa". Jest to trochę inne podejście do historii starożytnej, niż to klasyczne - od daty do daty, od wojny do wojny - i nie jest też celem tej pozycji przedstawianie historii starożytnej, ale właśnie odniesienie do niej naszych bieżących wydarzeń (co wynika zresztą z opisu książki). Trudno w takiej sytuacji zarzucać "jałowe wtręty o Ukrainie", skoro wojna za wschodnią granicą od 4 lat kształtuje sytuację na świecie i sprawia, że zadajemy sobie pytania o naszą przyszłość. Chyba że ktoś żyje pod kamieniem... A czy naprawdę "historia lubi się powtarzać", czy też tylko tak się nam zdaje? Często powtarzamy też tego typu frazesy, nie zdając sobie sprawy, o ile życie dawniej różniło się od obecnego. A poza tym chodzi o to, żeby się nie powtarzała... Najciekawsze wydało mi się pytanie "I my rozliczamy polityków, ale czy potrafimy rozliczyć samych siebie z katastrofalnego błędu ich popierania?".

Jeden z najbardziej wstrząsających reportaży z jakim miałam do czynienia. Słuchałam w audiobooku i naprawdę musiałam kilka razy przerwać, żeby móc się otrząsnąć. Każdy kraj chyba ma swój "wstyd", Hiszpania ma ukradzione dzieci z nielegalnych adopcji. W cały proceder zmieszani byli: władze, lekarze, kościół, w imię frankistowskiegio spełniania obowiązku tworzenia przykładnego społeczeństwa. Idea za którą stały pieniądze. Opisy realistyczne, suche, pokazują fakty, wywołują skrajne emocje od smutku, przez niedowierzanie i niezrozumienie po wściekłość. Nie znałam tej historii wczesniej, a dodatkowo porażające jest też to, że wszystko działo się całkiem niedawno. W głowie się nie mieści. Lektura wstrząsająca, ale potrzebna.

Aktualny temat, gdzie z dnia na dzień sąsiad zaczął mordować sąsiada. Wstrząsająca, ale potrzebna lektura, aby każdy pamiętał, że to, co działo się w obozach koncentracyjnych za czasów III Rzeszy, powtórzyło się niestety również w latach '90 na Bałkanach. A co myślę w kontekście tego, co dzieje się za naszą wschodnią granicą, niestety takie wydarzenia nadal będą miały miejsce (i jest to mega smutne, że nie uczymy się na błędach, wszelkie nacjonalizmy nie powinny mieć wśród nas miejsca, powinniśmy szanować siebie nawzajem). Przerażające jest to, że w ludziach jest tyle zła i nienawiści, ludzie ludziom zgotowali ten los - cytując Nałkowską. Czapki z głów dla autorki i jej bohaterek (Senem, Darii) za chęć przywrócenia godności ofiarom i spokoju rodzinom.