Człowiek zalękniony. Moja podróż do źródeł lęku

Czy interesowaliście się kiedyś tematem eutanazji? Jakie jest Wasze zdanie - za czy absolutnie nie? Kilka lat temu czytałam o głuchoniemych od urodzenia braciach, którzy zaczęli nieodwracalne i całkowicie tracić wzrok. Żaden z nich nie cierpiał bólu ani nie był chory terminalnie, ale wyobrażacie sobie życie we własnej głowie, bez możliwości komunikacji z kimkolwiek? Tylko ciemność i cisza? Wybrali odejście. Ta książka to reportaż kanadyjskiej lekarki zajmującej się od 2016 r. medycznie wspomaganą śmiercią (MAiD – Medical Assistance in Dying). Dr Green opowiada o swoim doświadczeniu z pierwszego roku praktyki, gdy została jedną z pierwszych specjalistek tej dziedziny w Kanadzie. Autorka opisuje procedury od momentu kwalifikacji pacjenta, przez rozmowy informacyjne, aż po moment podania leków kończących życie. Szczegółowo omawia wymagania prawne i medyczne - dokumentację, ocenę zespołową, ochronę przed pochopnymi decyzjami. Wszystko to stanowi solidną podstawę do zrozumienia, czym jest MAiD. Dr Green opisuje wiele historii osób cierpiących na raka lub z nieuleczalnymi chorobami przewlekłymi, ukazując całą ich historię i motywację. Szczególnie zapada w pamięć rozdział zbierający ostatnie słowa odchodzących – poruszające, nierzadko łamiące serce. Pamiętajmy, że lekarze to nie biurokraci, lecz ludzie pełni empatii, którzy dzielą ostatnie chwile życia z pacjentami, ale mają własne życie i uczucia z którymi muszą się uporać w obliczu tak trudnej pracy. Książka to trochę pamiętnik emocjonalny i pełen osobistych refleksji, ale napisany przystępnym językiem. To bezpośredni zapis kontaktu z śmiercią. Dzięki dokładnym wyjaśnieniom możemy zrozumieć proces, a przy okazji wzbudzić refleksje na temat tego czym jest odejście, jak chcemy go przeżyć i z kim się nim podzielić. Bez względu na Wasze podejście do tematu uważam że jest to ważna lektura.

Czy grupa, którą bierze w swej książce na tapet Marko Marzano to kasta niewolników poddanych nieludzkiej i bezdusznej Instytucji oraz przystosowanych do funkcjonowania w dobrze opracowanym systemie? Czy to prawda, że Kościół ogranicza zagubionych seminarzystów w podstawowych sferach życia: uczuciowej, emocjonalnej i wreszcie seksualnej? W związku z tym, że pytania moglibyśmy mnożyć, przenieśmy się do najciemniejszych zakamarków tytułowych nieskazitelnych. Nim jednak przejdę do konkretów … słowo wyjaśnienia. Trafiłam na książkę Kasta nieskazitelnych. Księża, seks, miłość, szukając informacji na temat sytuacji kleryków w seminariach. Z oczywistych względów bardziej interesowały mnie historie polskich członków Kościoła katolickiego. Jednak pozycja do której dotarłam, zdaje się dokładnie nakreślać sedno problemu, niestety w dalszym ciągu nietracącego na aktualności. Zapoznałam się z szeregiem opinii czytelników przyjmujących skrajnie odmienne stanowiska wobec tematu, jakiego dotyka w swej powieści Marzano. Jedno jest pewne – problem ten narasta z każdym skandalem, a Kościół będący stroną, która powinna być najbardziej zainteresowana ich wyjaśnieniem, oddala się od trudnych pytań, od ludzkich wątpliwości, od drugiego człowieka. Marko Marzano jako wykładowca akademicki Uniwersytetu w Bergamo, ceniony socjolog, eseista oraz ateista przychodzi poszukującemu odpowiedzi niejako z pomocą. Autor w piętnastu (krótszych bądź dłuższych) rozdziałach przybliża proces formowania się człowieka Kościoła, dotyka kwestii związanych z seksualnością kleryków i późniejszych księży, ich intymnych związków z kobietami oraz mężczyznami, odpowiada na pytanie o sens zachowania celibatu, przytacza historie konkretnych osób, którym w celu utrzymania anonimowości, zmienia dane. Marzano w jednym z początkowych rozdziałów Kasty nieskazitelnych podkreśla wprawdzie, że sam nigdy nie został wykorzystany seksualnie przez duchownego, choć historie jakie wspomina ze swego dzieciństwa oraz wczesnych lat szkolnych, mogłyby sugerować odwrotną odpowiedź. Autor twierdzi więc, że książka powstała „z głębokiej chęci zrozumienia natury związku seksu z formacją kleru, z chęci zrozumienia, dlaczego duchowni publicznie nie okazują zainteresowania seksem, a w życiu prywatnym są nim dręczeni”. Oto kilka uwag: 1. Życie młodego człowieka przygotowującego się do kapłaństwa odbywa się pod kloszem, będącym z jednej strony gwarancją bezpieczeństwa, spokoju, opieki i co najważniejsze – stabilizacji, z drugiej natomiast obowiązuje wymóg bezwzględnego posłuszeństwa, oraz podporządkowania się Instytucji. W związku z tym klerycy i późniejsi księża stają się ludźmi oderwanymi od rzeczywistości, którzy decydują się na przyjęcie postawy konformisty. Pojawia się więc pytanie o to, czy w tak hermetycznym, skostniałym i odizolowanym środowisku możliwe jest zachowanie własnej indywidualności? 2. Autor w ciekawy sposób kreuje „model przyszłego księdza”. Odpowiada tym samym na pytanie: Jacy mężczyźni decydują się na wstąpienie w progi seminarium? Marzano zwraca uwagę na indywidualne cechy charakteru – predyspozycje osobiste, a także skupia się m.in. na relacjach z rodzicami, 3. Publicysta dowodzi, że wyjątkowość kleru opiera się wyłącznie na ślubach czystości, na celibacie. W dużym uproszczeniu – gdyby księża mieli żony i dzieci, byliby pospolici. Pragnę w tym miejscu nadmienić, że kwestia zniesienia celibatu w Polsce jest jednym z najgorętszych tematów dotyczących Kościoła, co najmniej od 2019 r., kiedy to Papież Franciszek rozpoczął publiczną dyskusję na temat seksualności księży. Spór pomiędzy zwolennikami a przeciwnikami przybiera na sile, co być może pozwoli na ustosunkowanie się głowy Kościoła do tegoż problemu. 4. Homoseksualizm jest w seminariach bardziej akceptowalny, niż jakakolwiek relacja z kobietą. Autor stanowczo podkreśla, że kobieta w KK jest postrzegana jako ta, która prowokuje, uwodzi i oddala duchownego od jego powinności, od samego Boga. Ksiądz w tej sytuacji staje się ofiarą, "zwykłym mężczyzną" ulegającym (jak każdy z nas) pokusom. 5. Wreszcie autor przedstawia seminarium jako miejsce reżimu i wszechobecnej kontroli, będącej swoistym "wytworem szatana". Głos w tej sprawie (w polskim podwórku) zabrał Mariusz Sepioło na łamach książki Klerycy. Życie w polskich seminariach. 6. Marzano zwraca uwagę na problem homofobii wśród księży. Zdaniem publicysty, wroga postawa kapłanów, osób duchownych wobec osób homoseksualnych jest niczym innym, jak "lekarstwem" na zagubienie własnej seksualności. Podsumowując, temat, który podejmuje Marco Marzano w Kaście nieskazitelnych nie jest prosty, bo nic, co dotyczy struktur kościelnych łatwe nie jest. Z niecierpliwością czekam na dalsze pozycje poświęcone problemom, z jakimi borykają się księża i ludzie Kościoła. Nie zamierzam oceniać słuszności wniosków, do jakich dotarł autor, dlatego ograniczam swój komentarz do minimum, zachęcając jedynie do lektury.

To bardzo poruszająca i ważna pozycja, która porusza trudny temat problemów psychicznych wśród młodych ludzi. Autor w przystępny sposób opisuje przyczyny, które mogą prowadzić dzieci i nastolatków do poczucia bezradności, samotności czy braku sensu życia. Szczególnie mocno wybrzmiewa w niej rola presji społecznej, problemów rodzinnych oraz braku zrozumienia ze strony dorosłych. Książka skłania do refleksji i uświadamia, jak ważna jest rozmowa, empatia oraz szybkie reagowanie na sygnały wysyłane przez młodych ludzi. Polecam rodzicom, nauczycielom wszystkim którzy pracują z młodym człowiekiem.

Szczerze mówiąc nie zauważyłem by ta książka odpowiadała na pytanie czego uczą nas umierający. Albo czego człowiek żałuje na łożu śmierci itp. - gdzieś tam jest jakieś otarcie o te zagadnienia, ale mało. Ale w sumie pewnie trudno byłoby też inaczej zatytułować taką książkę... Mam też trochę niedosyt - książka mogłaby być obszerniejsza, dłuższa, można by jeszcze wielu innych gości zaprosić. Ale to tyle z minusów, poza tym książka jest bardzo dobra! Przy niektórych historiach to jakby cały świat wokół przestał istnieć - tak się wciągnąłem! Fakt, że może niektóre pytania czy stwierdzenia autorów były nieco nie na miejscu (np. "Żałosne"), ale ja je odebrałem jako prowokację do rozmowy (słabo odbitą przez rozmówców, przyznaję), a nie faktyczną ocenę osób, o których mowa. Właściwie wszyscy rozmówcy zrobili na mnie duże wrażenie, nawet duchowni, choć ten drugi nieco mniej pozytywne niż pierwszy. W przypadku tego drugiego to znów pomyślałem sobie że taka trochę naiwna ta jego wiara... ktoś widział postacie przed samą śmiercią i o, tyle wystarczy, to już potwierdzenie życia wiecznego ;) Albo on przeżył śmierć kliniczną i już jest pewien. A przecież to mogą być halucynacje umierającego mózgu (ku czemu się naukowcy chyba na chwilę obecną skłaniają), dlatego takie doświadczenia z pogranicza smierci absolutnie mnie nie przekonują (jedynie te mające miejsce w momencie kiedy mózg jest faktycznie nieaktywny). W każdym razie podsumowując: książka mogłaby być jeszcze lepsza, ale i tak już bardzo mi się podobała! "Nie spotkałam nikogo, kto na ostatniej prostej życia czerpałby pociechę z tego, że ma miliony na koncie i tytuł prezesa na wizytówce." (pdf.str. 27) "- Samobójstwo jest chyba szczególnie trudną sytuacją dla rodziny, bo pojawia się poczucie winy? - Czasem bardzo silne: rodzina obwinia się, że mogła coś więcej zrobić, zauważyć. Jednak może być tak, że to nie poczucie winy jest dla rodziny najtrudniejsze, bo w nim jest przynajmniej wrażenie kontroli. - To co bywa najtrudniejsze? - Bezradność. Myśl, że i tak nic nie mogli zrobić. Czasem w tej bezsilności pojawia się również dużo złości: na tę osobę, że mogła inaczej, ale też złość na system – że nikt nie pomógł, nie zauważył, że leczenie było źle dobrane. Śmierć samobójcza czy nawet jej próba, macie rację, jest dla rodziny zawsze szczególnie trudna. Mechanizmy obronne, ze względu na ilość i siłę emocji, mogą być w tym wypadku jeszcze silniejsze." (pdf.str. 247) - już kiedyś, przy okazji innej książki wspominałem, że to jest dla mnie niezrozumiałe. Może dlatego, że ja wiem, że samobójstwo jest najczęściej oznaką choroby (depresji), więc nie, nie mogli nic zrobić. Jestem więc przekonany, że ja z samobójstwem kogoś bliskiego pogodziłbym się o wiele łatwiej niż z jakimkolwiek innym rodzajem śmierci, bo bym to sobie tak tłumaczył, że ta osoba przynajmniej chciała umrzeć (może dlatego "chciała" że nie była zdrowa, ale jednak przynajmniej w swoich odczuciach chciała), a to chyba lepiej umrzeć kiedy się tego chce niż np. zostać zamordowanym kiedy się tego nie chce, co nie? A tu mi trochę wygląda jakby ci bliscy myśleli bardziej o sobie ("Może mogłem coś zrobić?!") niż o tym zmarłym (umarł bo "chciał" vs. umarł chociaż nie chciał). "- Czego boi się ktoś, komu umiera bliski? Tego, że sobie nie poradzi bez niego? Straty? - Myślę, że przede wszystkim straty. Nasz świat ma pewną liczbę ważnych składowych i bliska osoba jest jednym z nich. Mówi się, że przeżywamy żałobę po bliskim, ale naprawdę to jest żałoba również po sobie – wraz z odejściem bliskiej osoby tracimy świat, który znaliśmy, lubiliśmy, w którym czuliśmy się bezpiecznie. To nasza strata. I nie chodzi o to, że sobie bez tej osoby nie poradzimy. Większość ludzi wie, że jakoś sobie poradzi. Ale jednocześnie wcale nie chce radzić sobie bez niej. To naturalne, bo odchodzi ktoś, kogo kochamy." (pdf.str. 251-252) (przeczytana/przesłuchana: 16.02.2026) 5/5 [8/10]

"Z pamiętnika początkującego psychiatry" to książka którą czyta się jednym tchem. Napisana lekko i w bardzo przystępny sposób. Kupując książkę spodziewałam więcej historii związanych z pracą z pacjentami, a ostatecznie książka jest w głównej mierze o początkach i perypetiach lekarza samego w sobie. Czytając tę przyjemną w odbierze książkę możemy przekonać się, że każdy, nawet (a może przede wszystkim) psychiatrzy przechodzą rozterki życia codziennego jak każdy inny człowiek.

Reportaż prawie doskonały. Świetnie opisany kontekst i historia regionu, dogłębne przedstawienie tego dlaczego do tak dramatycznych sytuacji w ogóle mogło dojść. Omówienie nie tylko samego dramatu ofiar, ale również niewydolności polskiego systemu i społeczeństwa. Jedynie w połowie książki przez chwilę za dużo było dla mnie szczegółów historycznych w których zaczęłam się gubić, jednak bez tego elementu książka straciłaby sporo wartości.

Opisywana w reportażu historia jest wyjątkowa, dlatego sama w sobie się broni. Sposób przedstawienia jej przez autorkę i nietrafne rozłożenie punktów ciężkości niestety nie jest dla niej korzystny. Nie znajduję również wytłumaczenia dla uzupełnienia książki dłużącymi się cytatami powieści pisanych przez bliźniaczki, które w takim nagromadzeniu jedynie nużą.

To książka pokazująca brutalną prawdę o tym, że ludzie często z zewnątrz „funkcjonują normalnie”, a w środku zmagają się z ogromnym cierpieniem, którego nikt nie widzi. Bohaterowie opowiadają o myślach samobójczych, poczuciu pustki, braku sensu i o tym, jak długo udawało im się to ukrywać przed rodziną, znajomymi i światem. Autorzy obnażają też system, piszą o zbyt małej dostępności pomocy psychologicznej i psychiatrycznej oraz o tym, jak łatwo bagatelizowane są sygnały kryzysu. Lubię słuchać podcastów Sekielskiego i Serafin, to jest smutna wisienka na torcie.

Książka głównie skupia się na anoreksji oraz bulimii - tematy te zajmują około 3/4 objętości. W kilku rozdziałach opisane są też zaburzenia takie jak kompulsywne objadanie się, czy ortoreksja. O tym ostatnim zaburzeniu nie słyszałam nigdy więc fajnie było dowiedzieć się czegoś nowego. Opisane historie w dużej mierze są drastyczne i przerażające. Stan, w jakim znajdowały się bohaterki (znacznie częściej opisywano kobiety niż mężczyzn), jeży włosy na głowie. Na pewno jest to przestroga dla każdego człowieka, aby być ostrożnym i dostrzegać oznaki rodzących się zaburzeń odżywiania, nim te będą zbyt poważne. Książka również wskazuje, że choroby te są często niezrozumiałe przez społeczeństwo, czy rodziny chorujących. Często pojawiało się stwierdzenie, że "na(na przykład) anoreksję choruje cała rodzina". Myślę, że książka ta może rozjaśnić wiele kwestii osobom, które nie mają wiedzy na temat zaburzeń takiego typu. Dodatkowo widać, że autorka nie zrobiła pobieżnego researchu, a jednak poważnie podeszła do tematu i tym samym reportaż jest pełen szczegółów oraz faktów.

Kilka gorących reportaży przyprawiających o zimny dreszcz. Jest to sześć opowieści, których rzecz dotyczy akcji ratunkowych w alpejskich górach, a swego czasu były to historie szeroko opisywane przez prasę. W mojej uwadze najbardziej utkwiła mi pierwsza opisana sprawa katastrofy kolejki górskiej z Chamonix, która zabiera turystów na wysokość 3842 m. Jako że korzystałem z tej fantastycznej atrakcji w 2023 roku, przy okazji udało mi się zagłębić w historię jej powstania a także poznać kulisy dramatycznych wydarzeń z 1961 r. kiedy to na skutek nieszczęśliwego wypadku, zerwana została lina napędowa szybujących wagoników. Wszystkie pozostałe historie podobnie mają opisany kontekst historyczny, a towarzyszą im liczne kontrowersje oraz tajemnice.

Mocna rzecz. Historie kobiet żyjące w przemocowych związkach. Na końcu posłowie Jana Gołębiowskiego. Komentarze Pana Jana, co już zostało w wielu komentarzach na LC wspomniane, powinny się znaleźć po opowiadanych przez kobiety historiach, nie pamiętałam już historii kobiet jak natknęłam się na posłowie. Ale sama książka dobra. Może niektórym kobietom otworzy oczy na to z kim nie należy układać sobie życia. Opisane historie powinny przeczytać młode kobiety, tak by nie powtórzyły losu wielu kobiet, którym lata mijają u boku oprawcy a czasu się nie cofnie....POLECAM

Pierwsze, co rzuca się w oczy to bardzo staranne wydanie, ze świetnymi zdjęciami bohaterek reportaży. Kobiety z różnych krajów i kontynentów mają na tyle niecodzienne historie, że warte opowiedzenia. Wyróżniają się z przeciętności, ale w sumie są całkiem zwyczajne. Co je łączy, to siła przetrwania i upór w dążeniu do celu. Inspirujące.

Są książki, które czyta się dla historii. I są takie, które zostają w głowie, bo zmuszają do myślenia o własnym życiu. Szwedzka sztuka kochania należy właśnie do tej drugiej kategorii. To książka o miłości, relacjach i samotności, ale pokazana z trochę innej perspektywy niż ta, do której jesteśmy przyzwyczajeni. Jeśli ciekawi Was, jak wygląda podejście do związków w Szwecji i co z tego może wynikać dla nas, naprawdę warto sięgnąć po tę pozycję. Autorka przygląda się relacjom w szwedzkim społeczeństwie i zestawia je z tym, jak myślimy o miłości w Polsce. Rozmawia z ludźmi, analizuje zwyczaje i pokazuje, jak różne mogą być definicje bliskości, małżeństwa czy partnerstwa. W książce pojawia się temat niezależności, potrzeby wolności, ale też samotności, która w nowoczesnym świecie dotyka coraz więcej osób. To nie jest sucha analiza ani poradnik o tym, jak budować związek. Raczej zbiór obserwacji, które momentami potrafią zaskoczyć, a czasem skłonić do zastanowienia się nad własnymi przekonaniami. Dla mnie to była bardzo ciekawa lektura właśnie przez te różnice kulturowe i odwagę w zadawaniu pytań o to, czym dziś właściwie jest miłość. W czasach, które coraz częściej nazywa się epoką samotności, taka refleksja wydaje się szczególnie potrzebna. Może warto na chwilę zatrzymać się przy tym temacie i sprawdzić, czy nasze wyobrażenia o związku, małżeństwie i partnerstwie nadal są aktualne.

Do książki doprowadził mnie zeszłoroczny numer magazynu "Znak', który był poświęcony w dużej mierze właśnie Nowemu Jorkowi (834 (11/2024) serdecznie polecam ten numer zainteresowanym . Książka spełniła moje oczekiwania i bardzo mi się podobała. Autor przedstawia Nowy Jork jako reportażowy patchwork złożony z opowiadań nowojorczyków, których spotyka na swojej drodze. Każda z historii jest na swój sposób wyjątkowa, opisuje daną perspektywę, punkt widzenia na miasto. Całość, tworzy swego rodzaju kolorowy kolaż próbujący przedstawić nieuchwytny fenomen miasta które fascynuje, przyciąga, ale i obrzydza.. Bardzo ciekawy dobór postaci. Faktycznie, może tak jak piszą poprzednicy, niektóre z historii wydają się nierówne, jednak mnie się ta nierówność bardzo podobała. Mógł być to nawet celowy zabieg autora, mający na celu uwypuklenie, wręcz wskazanie na różnorodność charakterów, historii i doświadczeń. Książkę faktycznie czytało się świetnie do mniej więcej połowy. Potem niestety nie mogłam wpaść w rytm, po około 60% trudno mi ją było skończyć (z komentarzy wygląda na to, że nie tylko ja mierzyłam się z tym problemem.). Nie mniej jednak, całość bardzo mi się podobała! Polecam serdecznie, lektura obowiązkowa dla fanów Wielkiego Jabłka :)

Zaczęłam ją czytam, do swojej pracy magisterskiej i to przejmujący reportaż o depresji i kryzysach psychicznych wśród dzieci i młodzieży. Książka pokazuje historie młodych osób, które zmagają się z bardzo silnym cierpieniem psychicznym, często w ciszy, bez zrozumienia i bez reakcji otoczenia. Autorka opisuje, jak wygląda depresja u dzieci, jakie sygnały mogą być alarmujące oraz dlaczego tak łatwo je przeoczyć. To także rozmowy ze specjalistami (psychiatrami, terapeutami), którzy tłumaczą, jak wygląda system pomocy i dlaczego tak często nie wystarcza. Warto do niej sięgnąć.

Była to książka dziwaczna. Mam wrażenie, że jej format to luźne myśli autora rozpisane gdzieś na kartkach. W wyniku połączenia ich powstała książka. Była momentami emocjonalna ale też czułam jakbym w trakcie musiała układać puzzle żeby zdania łączyły się w coś więcej. Tak jakby nie były na swoim miejscu. Myślę, że jest to minus, który sprawił, że nie żyłam tą historią tak jak chciałam tego doświadczyć.

Reportaż jest próbą nakreślenia problemów polskiej psychiatrii z perspektywy pacjentów oraz rodziny i personelu medycznego. Każda z historii jest indywidualna i pokazuje inne bolączki systemu zdrowotnego. Pomimo wielu trudności i częstego zderzenia się z realiami polskiego systemu jest w tym reportażu kropla optymizmu (np. opisana rola asystenta zdrowienia). Nie jest to pozycja, która daje przepis na rozwiązanie wszystkich problemów związanych z leczeniem psychiatrycznym w Polsce ale dobrze, że taki reportaż powstał dla szerszego grona czytelników, bo dla wielu osób temat zdrowia psychicznego to nadal temat z marginesu zainteresowania.

Książka Tomasza Maćkowiaka, Byłam katolickim księdzem. Historia Ludmiły Javorovej, to reportaż, który uderza w same fundamenty współczesnej debaty o roli kobiet w Kościele, a jednocześnie stanowi fascynujący zapis historii „Kościoła podziemnego” w komunistycznej Czechosłowacji. Moja ocena to solidne 7/10 – to lektura obowiązkowa dla osób szukających w religii autentyzmu, choć momentami pozostawiająca niedosyt w warstwie teologicznej analizy. Kontekst: Kościół w mroku konspiracji Punktem wyjścia jest tu sytuacja Koinótés – tajnych struktur kościelnych działających w Czechosłowacji po 1948 roku. Maćkowiak z reporterską precyzją odtwarza atmosferę ciągłego zagrożenia ze strony StB (czechosłowackiej bezpieki), która zmusiła wierzących do ekstremalnych rozwiązań. To właśnie w tym mroku narodziła się wizja biskupa Felixa Davídka, który uznał, że w świecie, gdzie księża trafiają do obozów pracy, kobiety muszą otrzymać sakrament święceń, by móc nieść posługę tam, gdzie mężczyźni nie mają wstępu – m.in. uwięzionym kobietom. Centralną postacią jest Ludmiła Javorová – kobieta, która w 1970 roku została wyświęcona na księdza. Maćkowiak nie buduje jej pomnika; przedstawia ją jako osobę pełną pokory, głębokiej wiary, ale i tragicznego rozdarcia. Najbardziej przejmujące fragmenty książki dotyczą okresu po upadku komunizmu, kiedy to Watykan uznał jej święcenia za nieważne, a ona sama została zepchnięta na margines życia kościelnego. Autor świetnie pokazuje ten paradoks: Ludmiła, która ryzykowała życie dla wiary w czasach prześladowań, w czasach wolności stała się dla oficjalnego Kościoła niewygodnym problemem, o którym najlepiej byłoby zapomnieć. Chciałabym docenić wartość historyczną i emocjonalną publikacji. Maćkowiak pisze sprawnie, z dużym szacunkiem do swojej rozmówczyni, unikając taniej sensacji. Jednakże, z perspektywy czytelnika szukającego głębszej analizy systemowej, książka bywa nieco zbyt wąska. Autor skupia się na biografii Javorovej, traktując spory teologiczne i kanoniczne dość pobieżnie. Momentami narracja traci dynamikę, grzęznąc w opisach codzienności, które, choć oddają klimat epoki, nie zawsze wnoszą nową jakość do głównej osi sporu o kapłaństwo kobiet. Byłam katolickim księdzem to poruszający portret kobiety, która wyprzedziła swój czas. To reportaż o odwadze, która nie szukała poklasku, oraz o instytucji, która nie potrafiła poradzić sobie z własną, heroiczną historią. Maćkowiak udowadnia, że historia Ludmiły Javorovej to nie tylko anegdota zza żelaznej kurtyny, ale wciąż otwarte pytanie o granice sakramentów i naturę powołania.

Bez żadnych wyrzutów sumienia daję tej książce 10/10. Bo pokazuje wprost, kto te wyrzuty sumienia powinien mieć - my, ludzie, którzy inne zwierzęta traktują jako istoty gorsze, choć powinno być odwrotnie... Czytaniu towarzyszą spore emocje, tym bardziej, że takiego zaangażowania wśród osób będących "na stołku" próżno szukać. Tutaj jest wszystko - nerwy, determinacja i ogromna miłość dla tych, którzy sami się nie obronią. Dodatkowym smutnym kontekstem jest to, że Autorka nie jest już dyrektorką poznańskiego ZOO. Ogrodu, który stał się jedynym i wyjątkowym, stawiającym na ratowanie, a nie kolekcjonowanie zwierząt. Nie ma już też większości opisywanych tu Nieumarłych, a i samo miejsce staje się znów smutną kopią najgorszych schematów. Pozostała ta książka. Jest wspomnienie. Dziękuję, że chociaż to przetrwało.

Genialne reportaże, które również pokazują to, jak zupełnie inaczej może wyglądać starość. Jak różni ludzie różnie ją przeżywają — choć oczywiście są wspólne mianowiniki. Na pewno bywała dla mni trudna i przejmująca, ale zdecydowanie warto było ją przeczytać.